Theo điều 609 BLDS 2015: “Cá nhân có quyền lập di ch甃Āc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho ngườithừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di c甃Āc hoặc theo pháp l
Nhiệm vụ của đề tài
Một phần của bài viết tập trung vào đề xuất các vấn đề lý luận chung về quyền thừa kế và thừa kế theo pháp luật, được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015, nhằm làm rõ khái niệm, phạm vi và nguyên tắc áp dụng quyền thừa kế Bài viết cũng phân tích các trường hợp thừa kế theo pháp luật khi không có di chúc và những tình huống được pháp luật công nhận để chia di sản Đặc biệt, nội dung nêu rõ các trường hợp được chia thừa kế theo pháp luật, bao gồm thứ tự hưởng thừa kế, những người thuộc đối tượng thừa kế và phần di sản tương ứng theo quy định hiện hành.
Hai là, làm sáng tỏ một số vĀn đề lý luận về diện và hàng thừa kế.
Ba là căn cứ để xác định người thừa kế theo hàng thứ nhất, hàng thứ hai và hàng thứ ba theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Bốn là, phân tích để làm sáng tỏ ý nghda của pháp luật trong việc phân định thành hàng thừa kế.
Trong năm nay, bài viết nhận xét vấn đề từ góc độ thực tiễn, chỉ ra những bất cập và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật dân sự liên quan đến chế định diện và hàng thừa kế.
Bố cục tổng quát của đề tài
Đề tài gồm 5 phần cơ bản: Mục lục, Mở đầu, Nội dung, Kết luận và Tài liệu tham khảo; phần Nội dung được trình bày thành 2 chương, nhằm đảm bảo sự rõ ràng cho người đọc và tối ưu hóa SEO thông qua bố trí từ khóa phù hợp, tiêu đề phụ rõ ràng và luồng ý tưởng logic từ phần mở đầu đến phần kết luận.
Chương 1 Khái quát chung về diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Chương 2 Diện và hàng thừa kế theo Bộ luật Dân sự năm 2015 – Từ thực tiễn giải quyết tranh chĀp đến kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật.
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DIỆN VÀ HÀNG THỪA KẾ
Một số vấn đề lý luận về diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015
1.1.1 Khái niệm về thừa kế theo pháp luật
Trong pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, thừa kế không được định nghĩa bằng một khái niệm cụ thể trong văn bản luật, mà được hiểu là sự truyền lại, tiếp nối hoặc chuyển quyền sở hữu tài sản từ người đã mất sang người còn sống Trong đời sống thực tiễn, thừa kế là việc nhận hoặc phân chia di sản của người đã chết cho những người sống, có thể là cá nhân hoặc pháp nhân; di sản là phần tài sản để lại Ví dụ thực tế là khi cha mẹ mất đi, tài sản như tiền bạc và nhà ở của họ được truyền cho con cái; hoặc một tỷ phú chết đi có thể để lại số tiền để quyên góp cho các trại mồ côi hoặc tổ chức từ thiện Tóm lại, thừa kế phản ánh quan hệ xã hội về việc chuyển dịch tài sản của người đã chết cho những người còn sống.
Ngay từ thời phong kiến, con người đã có xu hướng lập di chúc văn bản hoặc di chúc miệng để truyền lại nguyện vọng về việc định đoạt và phân chia tài sản sau khi chết Tuy nhiên, do coi trọng phong tục tập quán và tình cảm gia đình, việc phân chia thường không công bằng; ví dụ người chồng chưa ly hôn để lại toàn bộ di sản cho con riêng sau khi mất, hoặc ông nội mất để lại toàn bộ ruộng đất và nhà cửa cho con trai trưởng Bên cạnh đó còn có những trường hợp không thể chia di sản như người lập di chúc không tỉnh táo, hoặc cha lập di chúc để lại căn nhà cho con trai nhưng hai cha con gặp tai nạn và chết; di chúc bị thất lạc, hư hỏng hoặc bị làm giả Vì vậy, khi quyền công dân được mở rộng, nhiều trường hợp chia di sản theo di chúc vẫn không thỏa đáng và có thể bị thách thức về mặt pháp lý Xét đến các khía cạnh khác nhau của vấn đề, Nhà nước đã ban hành các quy định và bộ luật nhằm điều chỉnh việc phân chia di sản và bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người thừa kế.
Có 4 pháp luật can thiệp hỗ trợ người dân trong việc phân chia tài sản, hay còn được gọi là chia thừa kế Đầu tiên, ta cần làm rõ quyền thừa kế Theo Điều 609 BLDS 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc; và được hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Qua đó, nhóm tác giả đã nhận thĀy rằng thừa kế là một chế định, được hiểu là việc những người còn sống được nhận di sản của người đã chết để lại theo 2 phương thức: theo di ch甃Āc và theo pháp luật.
Trong khi tìm hiểu khái niệm thừa kế theo pháp luật được qui định tại Điều 649,
BLDS năm 2015: “Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”, nhóm tác giả đ甃Āc kết được rằng: Một cá nhân có quyền sở hữu với tài sản của mình, sau khi chết, số tài sản được chia lại cho những người còn sống trên cơ sở những người nhận di sản này có quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ nuôi dưỡng đối với cá nhân để lại di sản.Và mọi người là bình đẳng trong việc hưởng di sản thừa kế của người chết, thực hiện nghda vụ mà người chết chưa thực hiện trong phạm vi tài sản nhận Như vậy, trong trường hợp thừa kế theo pháp luật thì pháp luật trực tiếp quyết định những người có quyền hưởng thừa kế, phân định di sản cho những người thừa kế cùng hàng và các trình tự khác trong quá trình dịch chuyển di sản.
Về các trường hợp thừa kế theo pháp luật, Điều 650 BLDS 2015 quy định và có thể chia thành 6 trường hợp theo hai hướng chính: một là toàn bộ di sản thừa kế được chia cho những người thừa kế theo pháp luật; hai là một phần di sản thừa kế được chia theo di chúc, phần còn lại được chia theo pháp luật.
Thừa kế khi không có di chúc: người có tài sản chết mà không lập di chúc hoặc có lập di chúc nhưng chính họ đã tiêu hủy (xé, đốt ) hoặc tuyên bố hủy bỏ di chúc đã lập; hoặc người chết để lại di chúc nhưng tại thời điểm mở thừa kế, di chúc đã bị thất lạc hoặc hư hại đến mức không thể thể hiện đầy đủ ý chí của người lập di chúc và cũng không thể chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc (Điều 642 BLDS 2015).
Thứ hai, thừa kế khi di sản không hợp pháp Di sản không hợp pháp là những di sản không đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 630 và các quy định liên quan khác, do đó quyền thừa kế có thể bị hạn chế hoặc không được công nhận.
Theo Điều 122 BLDS 2015, di chúc là một giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng các điều kiện pháp lý; di chúc hợp pháp sẽ có hiệu lực và xác lập quan hệ thừa kế theo di chúc, trong khi di chúc vô hiệu sẽ không có hiệu lực pháp luật và không phát sinh quan hệ thừa kế theo di chúc Tùy mức độ vi phạm, di chúc có thể vô hiệu một phần hoặc vô hiệu toàn bộ Di chúc được coi là vô hiệu toàn bộ nếu người lập không minh mẫn, bị lừa dối hoặc cưỡng ép; hoặc ở tuổi từ 15 đến dưới 18 mà không có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; hoặc dưới 15 tuổi Ngoài ra, di chúc cũng bị coi là vô hiệu toàn bộ nếu toàn bộ nội dung của nó trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội Trong những trường hợp này, toàn bộ di sản của người lập di chúc sẽ được chia cho những người thừa kế theo pháp luật.
Di chúc bị coi là vô hiệu một phần khi chỉ có một phần nội dung không hợp pháp và phần đó không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần di chúc còn lại Trong trường hợp này, phần di sản liên quan đến các điều khoản di chúc còn hiệu lực sẽ được chia theo nội dung di chúc đó, còn phần di sản liên quan đến phần di chúc bị vô hiệu sẽ được giải quyết theo quy định pháp luật Nói ngắn gọn, phần di sản liên quan đến những điều khoản hợp lệ của di chúc được phân bổ theo di chúc, trong khi phần di sản liên quan đến phần di chúc bị vô hiệu sẽ được áp dụng theo pháp luật.
Ba là trường hợp thừa kế khi di sản không được định đoạt trong di chúc Trên thực tế có những trường hợp người lập di chúc không định đoạt hết được tài sản của mình Đối với phần di sản không được định đoạt trong di chúc sẽ được giải quyết theo pháp luật tương tự như trường hợp không có di chúc, trừ những người bị người lập di chúc chỉ định hưởng phần di sản theo di chúc hoặc bị tước quyền thừa kế theo di chúc.
Đối với trường hợp không có người thừa kế, một người có thể vừa được hưởng di sản thừa kế theo di chúc, vừa được hưởng thừa kế theo pháp luật nếu họ tồn tại tại thời điểm mở thừa kế và toàn bộ di sản của người lập di chúc sẽ được chuyển cho những người thừa kế theo pháp luật Nếu toàn bộ những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc và tại thời điểm mở thừa kệ các cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc đã không còn tồn tại, thì toàn bộ di sản của người lập di chúc sẽ được chuyển giao cho thừa kế theo pháp luật của người đó Nếu chỉ một hoặc một số người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc và cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di sản liên quan đến họ mới áp dụng thừa kế theo pháp luật.
Năm là, khi người thừa theo di ch甃Āc không có quyền hưởng di sản thừa kế.
Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc nhưng lại không có quyền hưởng di sản là những người dự kiến thừa kế theo di chúc nhưng đã thực hiện các hành vi quy định tại Khoản 1 Điều 621 BLDS 2015 Nếu toàn bộ những người thừa kế theo di chúc đều không có quyền hưởng di sản, thừa kế sẽ được áp dụng theo pháp luật đối với toàn bộ di sản do người lập di chúc để lại Ngược lại, nếu chỉ có một hoặc một số người thừa kế theo di chúc không có quyền hưởng di sản, thì chỉ áp dụng thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản liên quan đến những người thừa kế theo di chúc không có quyền hưởng di sản.
Sau đây là quy định về thừa kế theo di chúc khi người thừa kế từ chối quyền hưởng di sản Người thừa kế có quyền nhận hoặc từ chối hưởng di sản do người chết để lại Phần di sản liên quan đến người từ chối sẽ được chia theo pháp luật cho những người thừa kế khác Người từ chối hưởng di sản theo di chúc vẫn có thể nhận thừa kế theo pháp luật, nhưng nếu họ từ chối toàn bộ thì toàn bộ di sản sẽ được chia theo pháp luật cho những người thừa kế khác Nếu toàn bộ những người thừa kế theo di chúc đều từ chối quyền hưởng di sản thì toàn bộ di sản của người chết để lại sẽ được chia theo pháp luật cho những người thừa kế khác Nếu chỉ một hoặc một số người thừa kế từ chối quyền hưởng di sản thì phần di sản liên quan đến người đó được chia theo pháp luật cho những người thừa kế khác.
Khi một người thừa kế từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 BLDS 2005, phần di sản liên quan đến người từ chối sẽ được áp dụng thừa kế theo pháp luật Tuy nhiên, nếu người từ chối nhận di sản theo di chúc là người được nhận di sản thừa kế theo pháp luật thì phần di sản đó sẽ được chia cho những người thừa kế theo pháp luật còn lại của người để lại di sản.
Nhóm tác giả đã tìm được một ý kiến khá hay:
Quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về diện và hàng thừa kế
1.2.1 Quy định về hàng thừa kế thứ nhất
Quy định cụ thể về các hàng thừa kế được nêu cụ thể tại khoản 1 Điều 651 BLDS năm 2015 như sau:
Thừa Kế Theo Pháp Luật - Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn của Nguyễn Hương Giang (2014) phân tích các khía cạnh lý luận và thực tiễn của thừa kế theo pháp luật, được ghi trong Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Luật Học tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật, trang 11.
“Hàng thừa kế thứ nhĀt gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.”
Phân tích một cách ra ràng các mối quan hệ trong hàng thừa kế thứ nhĀt của người nhận và người để lại di sản như sau:
Một là, quan hệ hôn nhân giữa vợ chồng là mối quan hệ gần gũi và thân thiết nhất giữa nam và nữ Xét về mặt tình cảm, vợ chồng là một trong những đối tượng thuộc hàng thừa kế thứ nhất của nhau, điều này là hoàn toàn hợp lý Để được pháp luật thừa nhận, mối quan hệ này phải là quan hệ hôn nhân hợp pháp Việc xác lập mối quan hệ hôn nhân hợp pháp phải thỏa mãn Điều 8 và Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định về điều kiện kết hôn:
Điều kiện kết hôn gồm nam từ 20 tuổi trở lên và nữ từ 18 tuổi trở lên; việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định; hai bên không bị mất năng lực hành vi dân sự và không thuộc các trường hợp cấm kết hôn được quy định tại điểm a, b, c khoản 2 Điều 5 của Luật này.
2 Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính” Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định về việc đăng kí kết hôn:
Việc kết hôn chỉ có hiệu lực pháp lý khi được đăng ký và thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch; nếu không đăng ký đúng theo quy định tại khoản này thì kết hôn sẽ không có giá trị pháp lý.
2 Vợ chồng đã ly hôn muốn xác lập lại quan hệ vợ chồng thì phải đăng kí kết hôn” Đồng thời, theo khoản 1 Điều 66 Luật Hôn nhân và Gia đình, khi vợ hoặc chồng chết thì người còn sống sẽ được quản lý tài sản chung của chồng hoặc vợ trừ trường hợp di ch甃Āc hoặc những người thừa kế có quy định khác
Khi có yêu cầu chia di sản, phần tài sản chung của vợ chồng sẽ được chia đôi trừ khi hai bên có thỏa thuận khác Do đó, về mặt tình cảm và pháp lý, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ và chồng là hoàn toàn hợp lý.
Tuy nhiên, theo Điều 655 BLDS năm 2015, cần lưu ý các trường hợp đặc biệt khi nhận thừa kế của vợ, chồng gồm:
– Vợ, chồng đã chia tài sản chung khi hôn nhân còn tồn tại mà sau đó có một người chết thì người còn sống vẫn được hưởng thừa kế.
Trong trường hợp vợ chồng xin ly hôn nhưng Tòa án chưa ban hành bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, quan hệ hôn nhân vẫn được xem là tồn tại; nếu một người chết trong giai đoạn này, người còn lại vẫn được thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc của người đã mất.
Người đang là vợ hoặc chồng của một người tại thời điểm người đó chết vẫn được hưởng thừa kế khi chia di sản Quy định này áp dụng cho mọi trường hợp thừa kế và quyền hưởng thừa kế của vợ/chồng được căn cứ vào di chúc hoặc các quy định của pháp luật thừa kế nếu không có di chúc Do đó, khi phân chia di sản thừa kế, vợ/chồng của người đã mất là người thừa kế hợp pháp, với phần di sản được xác định theo nội dung di chúc hoặc theo pháp luật thừa kế.
Hai là, mối quan hệ giữa cha mẹ đẻ là con đẻ:
Giữa cha đẻ, mẹ đẻ và người đã mất, ngoài quan hệ vợ chồng, quan hệ ruột thịt giữa cha mẹ đẻ với người chết cũng là một trong những mối quan hệ gần gũi nhất đối với mỗi người Vì vậy, cha đẻ và mẹ đẻ được xem là một trong những người thuộc hàng thừa kế thứ hai của người chết.
Trước hết, chúng ta nên xem vấn đề ở góc độ nhân văn thay vì chỉ chú trọng yếu tố pháp lý Từ ngàn đời nay, cha mẹ luôn được tôn vinh vì công lao nuôi dưỡng và giáo dục ta, và người xưa ví von: “Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.” Tình cảm của cha mẹ đối với con cái rộng lớn như biển trời, bao la và vô tận Không có người trồng cây thì không có quả, cũng như không có cha mẹ sinh thành thì ta không có bản thân.
Cha mẹ không chỉ mang nặng đẻ đau mà còn dành cả đời hy sinh sức khỏe, trí tuệ và tâm huyết để lo cho tương lai của con cái Tình cha mẹ bao la rộng lớn, thiêng liêng và quý báu, là nền tảng cho sự ấm áp và ổn định của gia đình Vì vậy, con cái hiếu thảo và phụng dưỡng cha mẹ, quan tâm tới họ về tinh thần lẫn vật chất khi cần thiết, là cách thể hiện lòng biết ơn và tôn trọng đối với công lao của cha mẹ.
Pháp luật thừa kế Việt Nam được hình thành dựa trên đạo lý trân quý mà ông bà xưa để lại, tôn vinh giá trị gia đình và sự kết nối giữa các thế hệ Vì vậy, việc quy định cha mẹ thuộc hàng thừa kế đầu tiên và được hưởng di sản của con cái thể hiện sự hợp tình, hợp lý và mang tính nhân văn sâu sắc Điều này phản ánh cách tiếp cận công bằng giữa truyền thống và pháp lý hiện đại, đồng thời khẳng định tinh thần tôn trọng gia đình trong hệ thống thừa kế Việt Nam.
5 Hàng thừa kế thứ nhĀt là gì? [https://luatvietnam.vn/dan-su/hang-thua-ke-thu-nhat-la-gi-568-31841- article.htm], 04/07/2022
Con đẻ trong giá thú và con đẻ ngoài giá thú là hai thuật ngữ được sử dụng phổ biến để phân biệt nguồn gốc quan hệ hôn nhân của cha mẹ, tuy nhiên vẫn chưa có văn bản pháp luật quy định rõ về chúng Con đẻ trong giá thú là con cái được sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hợp pháp của cha mẹ; con đẻ ngoài giá thú là con được sinh ra khi cha mẹ không có hôn nhân hợp pháp.
Con ngoài giá thú xuất hiện trong các trường hợp sau: hai người nam và nữ độc thân, chưa đăng ký kết hôn nhưng đã có con với nhau; một trong hai bên nam nữ đã kết hôn hoặc cả hai đều đã kết hôn nhưng vẫn có con với nhau (ngoại tình và có con với người tình); con được sinh ra trong thời gian hai người chung sống như vợ chồng nhưng chưa tiến hành đăng ký kết hôn.
Quyền thừa kế của con trong giá thừa kế và con ngoài giá thừa kế được pháp luật quy định rõ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ, đặc biệt là con ngoài giá thừa kế, để các em có cơ hội học tập và phát triển như những đứa trẻ khác Mặt khác, theo quy định tại khoản 2 Điều liên quan, các quy định này nhằm đảm bảo sự công bằng giữa các con trong gia đình và hỗ trợ sự phát triển của trẻ ở mọi hoàn cảnh.
Ý nghĩa của việc phân định hàng thừa kế
Đây là ví dụ điển hình về tranh chấp tài sản khi di chúc không hợp lệ: bố mẹ tôi có một mảnh đất tại xã X; năm 1998, sau khi bố mẹ mất, em trai tôi đã làm giả một di chúc với nội dung để lại toàn bộ mảnh đất cho riêng em ấy, khiến gia đình không phát sinh tranh chấp vào thời điểm đó Đến ngày 01/02/2019, tôi phát hiện di chúc trên là giả và hiện nay muốn yêu cầu Tòa án bác bỏ quyền thừa kế của em trai theo di chúc giả và thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên em ấy; tôi vẫn băn khoăn liệu yêu cầu này có thể được chấp thuận và các bước thủ tục pháp lý cần thực hiện để xử lý di chúc giả và tranh chấp thừa kế như thế nào.
Việc lập di chúc phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật thừa kế Để thể hiện ý chí của người để lại di chúc, người lập di chúc phải minh mẫn và không bị ép buộc Cần có ít nhất hai người làm chứng, và những người làm chứng không có mối quan hệ với người lập di chúc Trường hợp di chúc bị làm giả, chỉnh sửa hoặc người lập di chúc bị ép ký, di chúc sẽ được coi là không hợp pháp và pháp luật sẽ can thiệp Khi có di chúc gặp vấn đề, mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình thường gay gắt và có thể dẫn đến kiện tụng kéo dài từ 10 đến 20 năm Bên cạnh đó, các trường hợp đặc biệt như con riêng của người lập di chúc đột ngột xuất hiện hoặc các trường hợp thừa kế theo quy định sẽ được giải quyết theo pháp luật.
16 ThS Đoàn Thị Ngọc Hải, Thừa kế thế vị theo quy định của pháp luật dân sự, [bit.ly/3adqUCM], 4/7/2022.
17 ThS Đoàn Thị Ngọc Hải, Thừa kế thế vị theo quy định của pháp luật dân sự, [bit.ly/3adqUCM], 4/7/2022.
18 Các dạng tranh chĀp về pháp luật thừa kế? [https://luatminhkhue.vn/cac-dang-tranh-chap-ve-phap- luat-thua-ke.aspx], 4/7/2022.
20 định của pháp luật không có tên trong di chúc như (bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh, em, ông, bà, cháu, chắt…) do có mâu thuẫn với người lập di chúc, dẫn tới tranh chấp tài sản thừa kế; trong những trường hợp đó, việc phân chia tài sản thừa kế phải được thực hiện theo pháp luật.
19 Khái niệm hàng thừa kế là gì? Tại sao phải xác định hàng thừa kế? [https://dhlaw.com.vn/khai-niem- hang-thua-ke-la-gi/], 4/7/2022.
DIỆN VÀ HÀNG THỪA KẾ THEO BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015– TỪ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP ĐẾN KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT
Quan điểm của các cấp Tòa án xét xử vụ việc
Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tdnh tại phiên tòa sơ thẩm, Quyết định số 29/QĐKNPT–VKS–DS ngày 29/06/2017:
Về quan hệ thừa kế, tại thời điểm năm 1973, bà T5 nhận chị Đỗ Đức Phương C3 làm con nuôi nhưng không đăng ký nuôi con nuôi theo quy định của pháp luật; tuy nhiên, căn cứ Nghị quyết 01/NQ–HĐTP ngày 20/01/1988 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986, chị Đỗ Đức Phương C3 được ông Đỗ Quang V và bà Đỗ Thị T2 thừa nhận là con nuôi của bà T5, nên C3 được xem là con nuôi thực tế của bà Đỗ Thị T5 Do đó, chị C3 được quyền thừa kế di sản của bà T5 để lại theo Điều 678 BLDS 2005 Vì vậy, cháu T7 và H4 được thừa kế thế vị đối với phần di sản của bà T5 để lại.
Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tdnh tại phiên tòa ph甃Āc thẩm:
Về nội dung: Bà T5 (chết năm 2009), không chồng và năm 1979 nhận nuôi chị
Chị C3 mất năm 2007, là vợ của anh C1 và có hai con là cháu T7 và cháu H4 Theo quá trình nuôi dưỡng của chị C3 và Nghị quyết 01/NQ–HĐTP ngày 20/01/1998 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, chị C3 là con nuôi của bà T5; do đó cháu T7 và cháu H4 được thừa kế di sản của bà T5.
Quan điểm của nhóm nghiên cứu về tranh chấp và kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành
2.2.1 Quan điểm của nhóm nghiên cứu về tranh chấp
Dựa trên cơ sở pháp lý là BLDS 2015 và các quy định liên quan, nhóm đồng ý với quyết định của Tòa án Mặc dù chưa đăng ký nuôi con nuôi theo quy định, mối quan hệ mẹ nuôi - con nuôi giữa bà T5 và chị C3 tồn tại trên thực tế và được gia đình bị đơn thừa nhận Căn cứ vào sổ hộ khẩu (BL238) do Công an thị xã H cấp năm 1995 (nay là Công an thành phố H) thể hiện chị C3 là con của bà T5 và ngoài chị C3 thì bà T5 không có con nào khác Bên cạnh đó, theo điểm a Điều 6 Nghị quyết 01/NQ–HĐTP ngày 20/01/1988 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật hôn nhân và gia đình thì trường hợp bà T5 nhận nuôi chị C3 là con nuôi thực tế Nên, chị C3 là người thừa kế duy nhất ở hàng thừa kế thứ nhất của bà T5 theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 676 BLDS năm 2005 Chị C3 (chết năm 2007) và bà T5 (chết năm 2009) cả hai không để lại di sản.
Theo Điều 677 BLDS năm 2005, hai cháu T7 và Huy được thừa kế thế vị di sản của bà T5 Quy định này được áp dụng đúng đắn để xác lập quyền thừa kế thế vị đối với di sản của bà T5 Do đó, quyết định của tòa án về thừa kế thế vị cho T7 và Huy là hoàn toàn chính xác.
Điều 653 BLDS năm 2015 quy định cha mẹ nuôi và con nuôi được hưởng thừa kế thế vị, tức quyền thừa kế của con nuôi được xác lập theo cơ chế thừa kế thế vị theo quy định của pháp luật Căn cứ Điều 652 BLDS năm 2015, thừa kế thế vị được quy định cụ thể để xác định các trường hợp và phạm vi áp dụng, bảo đảm quyền lợi di sản cho mối quan hệ nuôi dưỡng.
Trong trường hợp người để lại di sản có con chết trước hoặc đúng thời điểm với người để lại di sản, cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc đúng thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.
Căn cứ quy định này, nếu người con nuôi chết trước hoặc cùng thời điểm với cha mẹ nuôi thì cháu nuôi sẽ được hưởng phần di sản thừa kế của ông bà nuôi mà lẽ ra người con nuôi kia được hưởng Như vậy, cháu nuôi được hưởng thừa kế thế vị và hưởng thừa kế theo di ch甃Āc (nếu có) từ phần di sản của ông bà nuôi.
Theo quan điểm của nhóm, con nuôi của con nuôi và con đẻ của con nuôi phải được hưởng thừa kế thế vị Theo đó, trên cơ sở nguyên tắc bình đẳng được thừa nhận như một nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, khi: “Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lĀy bĀt kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tài sản” và đó cũng như một nguyên tắc của pháp luật thừa kế, khi: “Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền để lại tài sản của mình cho người khác và quyền hưởng di sản theo di ch甃Āc hoặc theo pháp luật” Do vậy con 21 nuôi của con nuôi và con đẻ của con nuôi phải ngang hàng với con đẻ của con nuôi.
Pháp luật hiện vẫn còn một số bất cập liên quan đến tiêu đề và nội dung được quy định tại Điều 653 BLDS năm 2015; quy định này mang tính chung chung khiến vấn đề được hiểu theo nhiều cách khác nhau, dẫn đến xuất hiện xung đột pháp lý và kiện tụng không đáng có.
20 Cháu nuôi có được hưởng thừa kế thế vị không? [https://luatvietnam.vn/dan-su/chau-nuoi-co-duoc- huong-thua-ke-the-vi-568-89416-article.html], 04/07/2022
Xin lỗi, mình không thể paraphrase hoặc tái tạo nội dung bài viết đã được bảo vệ bản quyền từ URL bạn cung cấp nếu không có văn bản gốc Mình có thể giúp bằng một đoạn văn SEO tối ưu hoàn toàn原创 về chủ đề “Một số vướng mắc về người thừa kế theo pháp luật và đề xuất, kiến nghị”, hoặc nhận văn bản gốc bạn dán để tóm tắt/ngắn gọn Bạn muốn mình viết một đoạn văn SEO原创 về chủ đề này ngay bây giờ, hay bạn dán văn bản để mình tóm tắt?
2.2.2 Bất cập và kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hiện hành
Sau khi tìm hiểu về đề tài, nhóm nhận thĀy quy định pháp luật hiện hành về diện và hàng thừa kế còn có những bĀt cập sau:
Thứ nhất, về tình và lý thì cháu nên có hàng thừa kế nên có hàng thừa kế cao hơn anh chị em của người mĀt.
Về quy định cháu nội, cháu ngoại, ông bà nội, ông bà ngoại xếp ở hàng thừa kế thứ 2 chung, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết.
Về trường hợp cháu, theo tập quán và lối sống của người Châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, việc cháu và ông bà sống chung một mái nhà nhiều năm liền, thậm chí trải qua 3 đời, là chuyện phổ biến và gắn liền với truyền thống thờ cúng 3 đời khiến cháu ruột thường đảm nhận vai trò thờ cúng ông bà Đồng thời, theo khoản 2 Điều 104 của Luật Hôn nhân – Gia đình, ông bà nội, ông bà ngoại nếu không có con để nuôi dưỡng mình thì cháu đã thành niên có nghĩa vụ nuôi dưỡng và chăm sóc Vì vậy, xét về tình lẫn lý, cháu ruột được xem ở mức cao hơn anh, chị, em ruột của người đã mất nhờ tính gần gũi và trách nhiệm chăm sóc cao hơn.
Theo khoản 1 Điều 104 của Luật Hôn nhân và Gia đình, ông bà nội, ngoại có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu khi cháu chưa thành niên, hoặc đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình mà không có người nuôi dưỡng Khác với Điều 106 về quyền và nghĩa vụ của anh chị em, khi cha mẹ không còn hoặc không có điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con cái, anh chị em có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau Từ đó cho thấy quan hệ anh chị em có thể chăm sóc lẫn nhau và có thể từ chối khi cần, trong khi ông bà có nghĩa vụ bắt buộc trong việc nuôi dưỡng cháu khi bố mẹ mất Do vậy, ông bà có nghĩa vụ chăm sóc cháu cao hơn so với nghĩa vụ của anh chị em, và quyền thừa kế từ cháu sẽ được ưu tiên cho ông bà cao hơn so với quan hệ anh chị em.
Kiến nghị sửa đổi: Khoản 1 Điều 651 của BLDS năm 2015 nên thay đổi thành 4 hàng thừa kế, với hàng 1 vẫn giữ nguyên và 4 sẽ lĀy từ hàng 3 cũ.
Hàng 2 sẽ bao gồm: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; cháu ruột của người chết mà người chết gọi là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
Hàng 3 sẽ bao gồm: Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết.
Vấn đề thứ hai là thừa kế thế vị chưa được quy định rõ ràng Khi có nhiều cháu, việc phân chia theo thừa kế thế vị chưa có hướng dẫn cụ thể, dễ phát sinh tranh chấp Cần sửa thành nguyên tắc các cháu được chia đều tài sản từ phần tài sản đáng ra thuộc về cha mẹ, nhằm bảo đảm công bằng giữa các cháu và thuận tiện cho thực thi pháp lý thừa kế.
Điều 652 của BLDS 2015 quy định thừa kế thế vị: trong trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng lúc với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng lúc với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.
Nhóm tác giả cho rằng quy định hiện hành về chia di sản cho cháu khi có nhiều cháu chưa được làm rõ, dễ dẫn đến hiểu nhầm và tranh chấp nếu người đọc tự suy diễn Luật pháp cần sự rõ ràng; nếu để nguyên như cũ, sẽ có rắc rối khi cha mẹ mất và một cháu có thể đòi hưởng toàn bộ phần thừa kế dựa trên lý do chăm sóc chính, là con trưởng hoặc gần gũi với cha mẹ Vì vậy nên viết lại Điều 652 để quy định rõ hơn rằng trong trường hợp có nhiều cháu, phần di sản của cha mẹ mất sẽ được chia đều cho các cháu Đồng thời nên bổ sung quy định áp dụng đầy đủ các luật về tước quyền hưởng di sản theo Điều 621 BLDS 2015 Những sửa đổi này sẽ làm rõ hơn quy định về thừa kế và giúp tránh được nhiều rắc rối khi có nhiều cháu.
Kiến nghị sửa đổi: Điều 652 của BLDS 2015 nên thay đổi thành:
Trong trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng lúc với người để lại di sản, các cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; phần di sản này được chia đều và áp dụng đầy đủ Điều 621 của Bộ luật Dân sự Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng lúc với người để lại di sản, thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống; phần di sản này được chia đều và áp dụng đầy đủ Điều 621 của Bộ luật Dân sự.
Thứ ba, thừa kế thế vị không áp dụng cho con nuôi.