TƯ TƯỞNG hồ CHÍ MINH về văn hóa LIÊN hệ đến VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ của SINH VIÊN TRONG xây DỰNG nền văn hóa mới TIÊN TIẾN, đậm đà bản sắc dân tộc

Thực trạng về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay...22 2.1.1.. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là một

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LỚP: L06 NHÓM: 09

HỌC KỲ 221, NĂM HỌC 2022-2023

ĐỀ TÀI:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA LIÊN HỆ ĐẾN VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA SINH VIÊN TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA MỚI TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

GVGD: ThS Phan Thị Thanh Hương SVTH: Nguyễn Việt Hào MSSV: 1913225

Trần Như Hào 1913233

Lê Văn Hậu 1913302

Nguyễn Văn Hiệp 1913397

Thái Long Hồ 1911220

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 9 NĂM 2022

BÁO CÁO KẾẾT QU LÀM VI C NHÓM Ả Ệ

Nhiệm vụ được phân công

% Điểm BTL

Điểm BTL

Ký tên

1 1913225 Nguyễn Việt Hào

2 1913233 Trần Như Hào

3 1913302 Lê Văn Hậu

4 1913397 Nguyễn Văn Hiệp

5 1911220 Thái Long Hồ

Họ và tên nhóm trưởng: Lê Văn Hậu

Số ĐT: 0901130741 Email: hau.le0308lvh@hcmut.edu.vn

Nhận xét của GV:

…

.….………

………

GIẢNG VIÊN

(Ký và ghi rõ họ, tên)

Phan Thị Thanh Hương

NHÓM TRƯỞNG

(Ký và ghi rõ họ, tên)

Lê Văn Hậu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

I Giới thiệu đề tài 1

II Tính cấp thiết của đề tài 1

NỘI DUNG 3

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa 3

1.1 Một số nhận thức chung về văn hóa và quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác 3

1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa 3

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác 9

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa 13

1.2.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng 13

1.2.2 Văn hóa là một mặt trận 14

1.2.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân 15

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới 16

1.3.1 Giai đoạn trước cách mạng Tháng Tám năm 1945 17

1.3.2 Trong kháng chiến chống thực dân Pháp 18

1.3.3 Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội 19

2 Liên hệ đến việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 22

2.1 Thực trạng về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 22

2.1.1 Ưu điểm về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa

mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 22

2.1.2 Khuyết điểm về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn

hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 26

2.2 Giải pháp để phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới

tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 31

2.2.1 Giải pháp để phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới

tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 31

2.2.2 Giải pháp để khắc phục những khuyết điểm của sinh viên trong xây dựng

nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay 33

KẾT LUẬN 36

MỞ ĐẦU

I Giới thiệu đề tài

Là một người con của nước Việt, chắc hẳn ai cũng biết và tự hào về chủ tịch Hồ Chí Minh,

vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, vị cha già kính yêu của dân tộc, với tấm long nhân hậu, độ lượng, khoan dung, yêu thương đồng bào Đất nước ta hoà bình, độc lập, từng bước đi lên hội nhập với thế giời như ngày hôm nay là nhờ vào sự lãnh đạo tài tình của Bác Trong tácphẩm “dưới lá cờ vẻ vang”, đồng chí Lê Duẫn từng viết “Mỗi bước đi của nhân dân ta và của Đảng ta trong 40 năm qua đếu gắn liền với cuộc đời cách mạng vô cùng sôi nổi đẹp đẽcủa Hồ Chủ Tịch’’ Giờ đây, tuy Bác đã đi xa, nhưng Bác đã để lại cho dân tộc Việt Nam một tài sản vô giá, đó là di sản văn hoá vô cùng phong phú và cao đẹp Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là một hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp cách mạng được Đảng Cộng sản Việt Nam tổng kết, hệ thống hóa lại những quan điểm văn hóa cơ bản của cách mạng Việt Nam

Theo Hồ Chí Minh: Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng; những cơ sở hạ tầng của xã hội

có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được; văn hóa cũng là động lực của xã hội và nền kinh tế nước nhà , văn hóa soi đường cho quốc dân đi Trên thực tế, văn hóa bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra, nhằm đáp ứng sự sinh tồn và cũng là mục đích cuộc sống của loài người Văn hoá là nhân tố đảm bảo cho sự phát triển bền vững của một quốc gia Với tầm quan trọng của nền văn hóa dân tộc, nhóm chúng em sẽ làm rõ hơn những giá trị thực

sự của nền văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như vấn đề giữ gìn và phát triển bảnsắc dân tộc trong thời đại công nghệ phát triển hiện nay thông qua đề tài ‘‘Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Liên hệ đến việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay’’

II Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất, danh nhân văn hóa của thế kỷ XX, sự thừa nhận này được xác lập dựa trên một sự nghiệp văn hóa đồ

sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc, cho nhân loại Trong khi tổ chức và lãnh đạo nhân dân đấu tranh độc lập, tự do cho Tổ quốc, cho quyền làm người của dân tộc, đưa đất nước

ta phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành lại vị trí xứng đáng cho nền văn hóa Việt Nam trong nền văn hóa thế giới Trong khi toàn cầu hóa kinh tế đang tạo ra những thay đổi lớn lao của bộ mặt thế giới và làm biến đổi nhiều quan niệm truyền thống của con người thì các vấn đề về văn hóa và chính trị toàn cầu như: Chủ nghĩa nhân đạo, hòa bình, hợp tác và cùng phát triển cũng nổi lên trở thành nội dung trọngtâm cho các cuộc đàm phán quốc tế Ở nước ta, đầu thế kỷ XXI, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của công cuộc đổi mới, cùng với sự phát triển kinh tế, vấn đề con người, văn hóa cũng như mối quan hệ trong nền tảng của xã hội được quan tâm không ít Một trong những biểu hiện cụ thể đó là chủ trương phát triển xã hội đã ghi nhận được sự đổi mới trong tư duy lý luận của Đảng về vai trò của con người và văn hóa Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, những biến động sâu sắc trong phạm vi toàn cầu cùng với những diễn biến và thâm nhập đa chiều vô cùng phức tạp của đời sống xã hội đã tạo ra nhiều thách thức mới cho văn hóa và chủ thể của nó Đây là thời điểm, hơn lúc nào hết, đòi hỏi người Việt Nam chúng ta phải có bản lĩnh dân tộc vững vàng để vượt qua những cú sốc văn hóa Trên cơ sở hiểu biết sâu sắc giá trị và phát huy hiệu quả yếu tố con người để vận dụng sáng tạo sức mạnh nội sinh của văn hóa - nguồn lực trụ cột, cơ bản để thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, hiệu quả hiện nay 4 Tuyên

bố Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc về các mục tiêu phát triển bền vững có nhiều điểm tương đồng với mục tiêu xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam của Hồ Chí Minh vạch ra từ giữa thế kỷ trước Mặc dù, Bác sống trong thời đại nền kinh tế công nghiệp, nghĩa là chưa có nền tảng cho sự phát triển xã hội bền vững nhưng Bác đã chứng tỏ tầm nhìn xa trông rộng, một trí tuệ bậc thầy hiếm thấy Xuất phát từ di sản tư tưởng văn hóa

Hồ Chí Minh, thực tiễn văn hóa Việt Nam trong xu thế hội nhập, đề cao vai trò của văn hoá trong sự phát triển bền vững vì sự tiến bộ xã hội

NỘI DUNG

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

1.1 Một số nhận thức chung về văn hóa và quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

a Khái niệm chung về văn hóa

Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người Văn hóa bao gồm tất cả những sản phẩm của con người , văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chấtcủa xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện, v.v Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa

Khái niệm về văn hóa: Từ văn hóa có rất nhiều nghĩa Trong tiếng việt,văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức,lối sống Theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn Trong khi theo nghĩa rộng,thì văn hóa bao gồm tất cả,từ những sản phẩm tinh vi,hiện đại,cho đến tín ngưỡng,phong tục,lối sống

b Các loại hình văn hóa

- Văn hóa phi vật thể

- Văn hóa tinh thần

- Văn hóa vật chất

- Văn hóa lý tưởng và văn hóa thực tế

- Tính đa dạng văn hóa và văn hóa chung

- Văn hóa và ý thức hệ chủ đạo

- Sự thay đổi văn hóa

- Chủ nghĩa vị chủng văn hóa và thuyết tương đối văn hóa

- Mô hình lý thuyết nghiên cứu văn hóa

1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa

a Khái niệm "văn hoá"theo quan niệm của Hồ Chí Minh

Ở phần cuối tập Nhật ký trong tù (1942 - 1943) lần đầu tiên Hồ Chí Minh có nêu một địnhnghĩa về văn hoá: "Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức

sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn"

Người còn ghi thêm: "Năm điểm lớn xây dựng nền văn hoá dân tộc

- Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

- Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

- Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội

- Xây dựng chính trị: dân quyền

- Xây dựng kinh tế

Như vậy văn hoá đã được là toàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người đã sáng tạo ra, nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn, đồng thời cũng là mục đích của cuộc sống loài người Và muốn xây dựng nền văn hoá dân tộc, thì phải xây dựng tất cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý con người.

b Quan điểm về chức năng của văn hoá

Văn hoá trong tư tưởng Hồ Chí Minh có thể quy tụ ở ba chức năng chủ yếu sau:

Chức năng thứ nhất là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp cho nhân dân

Tư tưởng và tình cảm là những vấn đề chủ yếu của đời sống tinh thần con người Tư tưởng

có thể đúng đắn hoặc sai lầm, tình cảm cũng có thể cao đẹp hoặc thấp hèn Theo Hồ Chí Minh, văn hoá có chức năng là bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và những tình cảm cao đẹp cho nhân dân Chức năng này phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, vì tư tưởng và tình cảm con người luôn luôn biến đổi theo hoạt động thực tiễn của xã hội Việc bồi dưỡng

ấy phải đặc biệt quan tâm đến những tư tưởng và tình cảm có ý nghĩa chi phối đến đời sống tinh thần của mỗi con người và của cả dân tộc

Tư tưởng đúng theo Hồ Chí Minh, đó là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Độclập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội, Người chỉ ra rằng: "Nước độc lập, dân phải được tự do, hạnh phúc", để nền độc lập đó là nền độc lập thực sự, độc lập bền vững để sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người được thực hiện một cách trọn vẹn Lý tưởng đó là điểm hội tụ những tư tưởng lớn của cả một dân tộc Nếu ai

xa rời lý tưởng đó đều có thể dẫn tới sai lầm

Hồ Chí Minh còn chỉ ra, phải làm thế nào để cho "văn hoá đi sâu vào tâm lý quốc dân" để xây dựng những tình cảm cao đẹp cho nhân dân như lòng yêu nước, tình thương yêu con người, yêu sự chân thành, thuỷ chung; căm ghét, lên án, phê phán những cái xấu, cái ác, cái lạc hậu, những xa đoạ biến chất trong đời sống tinh thần của xã hội

Vì vậy, trong quá trình xây dựng nền văn hoá cách mạng ở nước ta, Hồ Chí Minh và Đảngthường xuyên quan tâm đến bồi dưỡng lý tưởng và tình cảm cho các tầng lớp nhân dân, nhất là đội ngũ cán bộ, đảng viên và đặt chức năng cao quý đó cho văn hoá

Chức năng thứ hai là, nâng cao trình độ dân trí Lênin đã từng chỉ ra rằng: "Người mù chữ

là người đứng ngoài chính trị" Thấm nhuần tư tưởng của Lênin và từ thực tiễn nước ta,

Hồ Chí Minh nói: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", "Dốt thì dại, dại thì hèn" và trong bài "Chống nạn thất học" (4.10.1945), Người viết: "Số người Việt Nam thất học so với số người trong nước là 95%, nghĩa là hầu hết người Việt Nam mù chữ" Như thế thì làm sao tiến bộ được

Nay chúng ta đã giành được độc lập Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này, là nâng cao dân trí "Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình phải có kiến thức mới

để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ" Do đó, theo Hồ Chí Minh nói tới văn hoá là nói đến vấn đề dân trí Dân trí

ở đây không chỉ hạn hẹp ở biết đọc, biết chữ, mà Người còn chỉ ra rằng, đó là trình độ hiểubiết, trình độ kiến thức của người dân, của mỗi công dân Từ trình độ biết chữ đến chỗ hiểu biết và tiếp thu kiến thức trên các lĩnh vực cần thiết cho hoạt động của mỗi người nhằm thực hiện được nhiệm vụ của mình, của cách mạng Những hiểu biết đó bao gồm lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, chuyên môn kỹ thuật, khoa học kỹ thuật - công nghệ, lịch sử, tình hình trong nước, quốc tế Theo Hồ Chí Minh, việc nâng cao trình độ

dân trí chỉ có thể thực hiện được khi chúng ta hoàn thành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, giành được chính quyền về tay nhân dân.

Chức năng thứ ba là, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách lành mạnh,

luôn hướng con người vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ để không ngừng hoàn thiện bản thân mình

Con người không chỉ sống trong môi trường tự nhiên, mà còn sống trong môi trường xã hội, môi trường văn hoá Con người phải tiếp nhận môi trường đó mới tồn tại và phát triểnđược Mặt khác các giá trị văn hoá tác động đến con người những định hướng giá trị và xác định những chuẩn mực trong đời sống xã hội Với cá nhân giá trị văn hoá là thành tố cốt lõi để hình thành nên nhân cách con người

Căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, Hồ Chí Minh đã đề ra những phẩm chất và phong cách cần thiết để mỗi người tu dưỡng, rèn luyện, trước hết là đối với cán bộ, đảng viên Đó là những phẩm chất đạo đức, phẩm chất chính trị, những phong cách trong lao động, sinh hoạt và trong mọi quan hệ xã hội

Phẩm chất và phong cách được hình thành trong đạo đức, nếp sống, lối sống của con người và xã hội, trong thói quen của cá nhân và trong phong tục, tập quán của cả cộng đồng dân tộc Văn hoá giúp con người phân biệt được cái tốt đẹp lành mạnh với cái xấu

xa, hư hỏng; cái tiến bộ thúc đẩy sự phát triển xã hội, cái lạc hậu cản trở con người, cản trở dân tộc tiến lên phía trước Từ đó con người phấn đấu làm cho cái đẹp, cái lành mạnh ngày càng tăng, cái tiến bộ, cái mới ngày càng phát triển, làm cho cái lạc hậu ngày càng bớt đi, cái xấu xa, hư hỏng ngày càng bị loại khỏi đời sống con người và xã hội

Với đặc trưng không giống với kinh tế và chính trị, văn hoá hướng con người vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ, từ cái hiện có vươn tới cái lý tưởng, từ cái chưa hoàn thiện vươn tới cái hoàn thiện luôn luôn ở phía trước, đặc biệt là việc hoàn thiện bản thân mỗi người

c Quan điểm về tính chất của nền văn hoá mới

Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, việc xây dựng một nền văn hoá mới được Hồ Chí Minh và Đảng ta đặt ra như một trong những nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Ngay sáng 3.9.1945, Người đã đặt ra hàng loạt các vấn đề về văn hoá cần giải quyết, như diệt "giặc dốt", giáo dục nhân dân tinh thần cần, kiệm, liêm, chính, cấm hút

thuốc phiện Cũng trong những ngày đầu tháng 9.1945, Người đã cho thành lập Uỷ ban văn hoá lâm thời Bắc Bộ và chỉ rõ nhiệm vụ cho Uỷ ban là: xây dựng cho đất nước một nền văn hoá mới.

Nền văn hoá trong giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã được Đảng ta và Chủtịch Hồ Chí Minh xác định có ba tính chất: dân tộc, khoa học và đại chúng Điều này thể hiện khá sớm trong Đề cương văn hoá Việt Nam của Đảng năm 1943, đó là: Để tiến tới một nền văn hoá xã hội chủ nghĩa, cuộc giải phóng dân tộc sẽ cơ cấu lại nền văn hoá truyền thống theo ba nguyên tắc lớn "dân tộc hoá, đại chúng hoá, khoa học hoá"

Khi đặt vấn đề xây dựng nền văn hoá mới của nước Việt Nam độc lập, Hồ Chí Minh nói:

"Cái nền văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tính đại chúng, thì mới thuận với tràolưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại Nay nước ta có được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân" Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có tính dân tộc, khoa học và đại chúng"

Theo Hồ Chí Minh, ba tính chất đó có quan hệ chặt chẽ với nhau Đó là một nền văn hoá phải làm cho mỗi người dân Việt Nam hiểu biết được cội nguồn lịch sử hình thành phát triển dân tộc; biết giữ gìn, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc trong dựng nước và giữ nước Nền văn hoá mới phải phản ánh được đời sống hiện thực của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc theo đúng quy luật khách quan, đảm bảo tính chân thực; tiếp thu văn hoá nhân loại để làm phong phú thêm văn hoá dân tộc, đưa văn hoá ViệtNam, ngày càng vươn tới đỉnh cao văn hoá nhân loại Nền văn hoá mới phải lấy việc phục

vụ đông đảo quần chúng nhân dân lao động làm mục đích hoạt động nhằm góp phần nâng cao đời sống tinh thần vui tươi lành mạnh cho nhân dân

Nội dung xã hội chủ nghĩa có nghĩa là tiên tiến, khoa học, hiện đại Tính dân tộc không chỉ

là ở hình thức thể hiện mà còn biết kế thừa, phát huy những giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá của dân tộc cho phù hợp với những điều kiện lịch sử của đất nước Hơn thế nữa theo Hồ Chí Minh, chúng ta còn phải biết giới thiệu những giá trị văn hoá cao đẹp củadân tộc ra thế giới để thế giới hiểu biết thêm về đất nước, con người Việt Nam

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, Đảng ta xác định xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Hai tính chất tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc có quan

hệ chặt chẽ với nhau Tiên tiến là khoa học, hiện đại, là xã hội chủ nghĩa Đậm đà bản sắc dân tộc là biết kế thừa, phát huy, phát triển những giá trị tốt đẹp của văn hoá dân tộc trong điều kiện mới Đây chính là thực hiện quan điểm của Hồ Chí Minh về sự phát triển biện chứng của văn hoá.

d Quan điểm về thái độ với việc giữ gìn, bảo vệ và phát triển văn hoá truyền

thống của dân tộc.

Đối với Hồ Chí Minh, dân tộc là cái trường tồn trong phát triển và văn hoá là tinh hoa của dân tộc Người ý thức rõ giá trị văn hoá dân tộc - văn hoá tinh thần và văn hoá vật chất Bắt đầu vào con đường hoạt động cách mạng, Người đã rất chú ý tới vấn đề "càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin càng phải coi trọng các giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông" Hồ Chí Minh ca ngợi truyền thống yêu nước, thương người, tinh thần độc lập, tự chủ, đoàn kết, yêu đời, lạc quan đến việc ngợi ca các anh hùng và danh nhân Việt Nam Người giáo dục nhân dân ta rằng: "Dân ta phải biến sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam", văn hoá là vốn quý của dân tộc, là niềm tự hào dân tộc

Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm đến việc giữ gìn, bảo vệ và phát triển những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc đã được xây dựng từ ngàn đời bằng mồ hôi và xương máu của nhân dân, của cả dân tộc Vì thế, ngay từ ngày đầu trên cương vị Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Người đã ký sắc lệnh về bảo tồn tất cả các di sản văn hoá như đình chùa, đền miếu, cung điện, thành quách, lăng mộ, bia ký, chiếu sắc, văn bằng kể cả những cái có tính cách tôn giáo nhưng có ích cho lịch sử Hồ Chí Minh đánh giá cao và tự hào về truyền thống văn hoá dân tộc, Người nói rằng "nghệ thuật của ông cha ta hay lắm, tốt lắm", "tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng

ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp" Người chú ý đến bản sắc dân tộc của văn hoá, nói chuyện với hoạ sĩ người Thuỵ Điển Êrích

Giôhanxơn, Người nhấn mạnh: mỗi dân tộc cần chăm lo đến đặc tính dân tộc mình trong nghệ thuật Người cũng căn dặn "chú ý phát huy cốt cách dân tộc","lột tả cho hết cái tinh thần dân tộc"

Hồ Chí Minh rất chú ý đến "việc phát huy vốn cũ quý báu của dân tộc (nhưng tránh phục

cổ một cách máy móc) và học tập văn hoá tiên tiến của các nước" Học tập vốn cũ của dântộc với tinh thần cách mạng chân chính để thâu thái những cái hay của các đời trước Học

tập văn hoá tiên tiến của các nước thì phải tránh nguy cơ trở thành kẻ bắt trước không còn bản sắc, theo Người mình có thể bắt trước cái hay của bất kỳ nước nào, nhưng điều cốt yếu là sáng tác Mình đã hưởng cái hay của người thì cũng phải có cái hay để cho người tahưởng Mình đừng chịu vay mà không trả "phát triển cái hay cái đẹp của dân tộc, tức là ta cùng đi tới chỗ nhân loại".

Giữ gìn, bảo vệ và phát triển văn hoá dân tộc không phải là đóng cửa, khép kín mà phải

mở rộng giao lưu văn hoá với thế giới để văn hoá dân tộc ngày càng phát triển Vì vậy, dântộc và quốc tế theo Hồ Chí Minh là thống nhất và làm phong phú lẫn nhau Sự tác động qua lại giữa các nền văn hoá của các dân tộc là sự tác động tích cực trên cơ sở bình đẳng,

tự chủ, giữ gìn và phát huy được bản sắc dân tộc của mình

Hồ Chí Minh - Người là hình ảnh của dân tộc Việt Nam trong tính cách, tâm hồn, phong

độ, lời ăn tiếng nói, Người tiêu biểu cho đạo lý làm người Việt Nam, trí tuệ Việt Nam, tinhthần và sức mạnh Việt Nam, Người hết sức nhạy cảm với tất cả những gì liên quan đến truyền thống, đến vận mệnh của dân tộc

1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực

Khác

Văn hoá là một lĩnh vực rộng lớn, phong phú, nên ở đâu có con người, có hoạt động của con người thì ở đó có văn hoá Văn hoá thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống con người, từ sản xuất vật chất đến đời sống tinh thần Từ sự am hiểu sâu sắc, toàn diện bản chất xã hội và đặc trưng của văn hoá, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rõ ràng, sinh động đặc thù và sức mạnh của từng lĩnh vực của văn hoá ở đây tập trung làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về

ba lĩnh vực chính như sau:

a Văn hoá giáo dục.

Khi tìm thấy con đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã bỏ ra nhiều công sức phân tích sâu sắcnền giáo dục phong kiến và nhất là nền giáo dục thực dân, đó là một nền giáo dục "ngu dân", "nhồi sọ" Mục đích của nền giáo dục thực dân là đào tạo ra những người phục vụ cho chính quyền thực dân, thông ngôn, viên chức Người đặt vấn đề: "Nếu những người

xã hội chủ nghĩa lơ là việc giáo dục, thì giai cấp tư sản thực dân và bản xứ - bọn quan lại -

cứ phụ trách giáo dục bằng phương pháp của chúng", từ đó Người đã suy nghĩ về việc xâydựng một nền giáo dục mới của nước Việt Nam độc lập sau này.

Do vậy, sau khi giành được chính quyền, việc xây dựng một nền giáo dục mới được đặt ra như là một trong những nhiệm vụ chiến lược cơ bản lâu dài, đồng thời là một nhiệm vụ cấp bách phải làm ngay, không thể để chậm trễ, Người chỉ rõ: "Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập" Để xây dựng nền văn hoá giáo dục của nước Việt Nam độc lập, Hồ Chí Minh nêu ra nhiều quan điểm rất quan trọng, được tập trung ở những quan điểm cơ bản sau:

- Mục tiêu của văn hoá giáo dục là thực hiện cả ba chức năng của văn hoá, có nghĩa

b Văn hoá văn nghệ.

Văn nghệ là biểu hiện tập trung nhất của nền văn hoá, là đỉnh cao của đời sống tinh thần,

là hình ảnh của cốt cách, tâm hồn, đặc tính dân tộc Văn nghệ trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của nhân dân ta

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn nghệ là cả một kho tàng, ở tầm chiến lược và ngày càng ngời sáng qua thực tiễn Có thể tìm thấy ở đây những vấn đề lý luận văn nghệ rất cơ bản

theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin được diễn đạt rất dung dị và thiết thực Dưới đây sẽ trình bày những quan điểm chủ yếu nhất:

- Trước hết, "Văn hoá văn nghệ là một mặt trận, nghệ sĩ là chiến sĩ".

- Hai là, văn nghệ phải gắn với đời sống thực tiễn của nhân dân, phục vụ nhân dân, trước hết là nhân dân lao động.

- Ba là, văn nghệ phải phản ánh cho hay, cho chân thật và hùng hồn, phải hấp dẫn

và bổ ích.

Chủ tịch Hồ Chí Minh không tự nhận mình là một nhà văn nghệ, nhưng thực tế Người là một cây bút bậc thầy Những tư tưởng, chỉ dẫn của Người về văn nghệ không chỉ có tầm chiến lược của một lãnh tụ chính trị vĩ đại mà còn có cả uy tín bề dày kinh nghiệm sáng tác phong phú, đa dạng của một nhà văn, nhà thơ, nhà báo lớn Những chỉ dẫn ấy của Người luôn nhắc nhở trách nhiệm của chúng ta rằng: "Nhân dân ta rất anh hùng", "Quần chúng đang chờ đợi những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với thời đại vẻ vang của chúng ta"

c Văn hoá đời sống

Việc xây dựng đời sống mới được Hồ Chí Minh nêu ra từ rất sớm: Tháng 1.1946, Người phát động phong trào xây dựng đời sống mới; tháng 4.946, Người ký sắc lệnh thành lập

Uỷ ban Trung ương vận động đời sống mới; tháng 3.1947 Người viết tác phẩm "Đời sống mới" để hướng dẫn việc xây dựng đời sống mới trong các tầng lớp nhân dân và trong toàn

Đời sống mới theo Hồ Chí Minh bao gồm cả đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới

Ba nội dung ấy có quan hệ mật thiết với nhau, trong đó đạo đức đóng vai trò chủ yếu Đạo đức gắn liền với lối sống và nếp sống và nói chung nó lại được thể hiện, biểu hiện cụ thể trong lối sống, nếp sống Vì vậy chúng phải được xây dựng, tiến hành đồng bộ với nhau qua 3 yếu tố là đạo đức mới, lối sống mới, nếp sống mới

Quá trình xây dựng lối sống mới cũng là quá trình làm cho lối sống đó trở thành thói quen

ở mỗi con người, trở thành phong tục, tập quán tốt đẹp của cả một cộng đồng, trong phạm

vi một địa phương rồi mở rộng ra trong cả nước và bây giờ chúng ta gọi là nếp sống văn minh

Hồ Chí Minh chỉ rõ nếp sống mới mà chúng ta xây dựng chẳng những phải kế thừa và phát triển những giá trị truyền thống tinh thần, những thuần phong mỹ tục, tập quán tốt đẹp lâu đời của dân tộc; đồng thời phải biết cải tạo những phong tục tập quán lạc hậu, bổ sung những cái mới, cái tiến bộ mà trước đó chưa có Người viết: "Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ Cái gì mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý Cái gì cũ màtốt, thì phải phát triển thêm Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm"

Việc sửa đổi những thói quen, phong tục, tập quán không còn phù hợp, loại bỏ cái xấu, cáilạc hậu; xây dựng cái tốt, cái tiến bộ là một công việc rất khó khăn, phức tạp, Người viết:

" Thói quen rất khó đổi Cái tốt mà lạ, người ta có thể cho là xấu Cái xấu mà quen người

ta cho là thường" Vì vậy, để xây dựng nếp sống mới Hồ Chí Minh chỉ rõ các vấn đề cơ bản sau:

Trước hết, Người chỉ rõ đối tượng, của việc xây dựng đời sống mới có hai thứ: đời sống

mới riêng với từng người - trẻ em hay người lớn, người giàu hay người nghèo, người chủ hay người thợ, thầy giáo hay học trò, cán bộ đảng viên với người dân, Chủ tịch Chính phủ với người chạy giấy, quét dọn trong một cơ quan nhỏ Đời sống mới chung với một nhà, một làng, một trường học, một đơn vị bộ đội, một công sở, một xưởng máy Đối với mỗi người hay từng nhóm người Hồ Chí Minh đều có những chỉ dẫn rất cụ thể

Hai là, việc thay đổi những thói quen, cải tạo những phong tục, tập quán cũ lạc hậu không

thể một sớm, một chiều, tuỳ tiện, giản đơn, thô bạo Bởi lẽ theo Người, thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to, nó ngấm ngầm cản trở cách mạng, nhưng chúng takhông thể xoá bỏ bằng bạo lực trấn áp, mà phải cải tạo nó một cách rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài Vì vậy, Người chỉ rõ, trước hết phải tuyên truyền, giải thích để mội người hiểu được cái lợi của việc xây dựng những thói quen, phong tục, tập quán mới, hướng dẫn cách làm cụ thể để mọi người, mọi nhà, mọi làng, mọi cơ quan, đơn vị, xí nghiệp hiểu để làm, để thực hiện cho được đời sống mới, Người viết: "Phải chịu khó nói rõ cho mọi người

hiểu đời sống mới có ích như thế nào, cách thi hành đời sống mới thế nào" Người nhắc nhở "Tuyên truyền đời sống mới cũng như tuyên truyền việc khác, phải hăng hái, bền gan, chịu khó, đồng thời phải cẩn thận, khôn khéo, mềm mỏng" và tránh nôn nóng, ép buộc, trấn áp thô bạo sẽ làm hỏng việc Một biện pháp rất quan trọng khác theo Hồ Chí Minh là phải làm gương, Người viết: "Tốt nhất là miệng nói, tay làm, làm gương cho người khác bắt trước”; Trước hết là những người quản lý, lãnh đạo; cán bộ, đảng viên; những người làm công tác tuyên truyền, vận động xây dựng đời sống mới: "Đời sống cũng cần có những người làm gương, những nhà làm gương, những làng làm gương Khi trông thấy hiệu quả tốt tươi, thì chắc những nơi khác cũng hăng hái làm theo Nếu miệng thì tuyên truyền bảo người ta siêng làm, mà tự mình thì ăn trưa, ngủ trễ; Bảo người ta tiết kiệm, mà

tự mình thì xa xỉ, lung tung thì tuyên truyền một trăm năm cũng vô ích" Việc xây dựng đời sống mới theo Hồ Chí Minh phải bắt đầu từ từng người, từng gia đình Vì mỗi người

là một cá thể để tạo nên gia đình, mỗi gia đình là một tế bào để tạo nên xã hội, Người viết:

"Do nhiều người nhóm lại mà thành làng Do nhiều làng nhóm lại mà thành nước Nếu người này cũng xấu, người kia cũng xấu, thì thành làng xấu, nước hèn Nếu mỗi người đềutốt, thì thành làng tốt, nước mạnh Người là gốc của làng nước Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng đời sống mới, thì dân tộc nhất định sẽ phú cường", và" Ai cũng làm như thế thì tự nhiên nước Việt Nam ta trở nên một nước mới, một nước văn minh"

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

1.2.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng

Trước hết Hồ Chí Minh cho rằng văn hoá là động lực, là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng Theo Người, văn hoá nói chung, chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng đóng vai trò quantrọng tạo bước nhảy vọt trong tư duy, hành động của con người và của các dân tộc bị áp bức, bị tha hoá đến vương quốc của con người phát triển tự do, toàn diện Ngay từ năm

1921, Người đã nói đến "luồng gió mới từ nước Nga thợ thuyền đang thổi đến giải độc cho người Đông Dương"; rằng "Nếu những người xã hội chủ nghĩa lơ là việc giáo dục, thì giai cấp tư sản thực dân và bản xứ cứ phụ trách việc giáo dục bằng phương pháp của chúng Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ còn phảilàm cái việc là gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi" Hồ Chí Minh từng nói đến "văn hoá soi đường cho quốc dân đi"; "Phải đem văn hoá lãnh đạo quốc dân để thực

hiện độc lập, tự cường, tự chủ" Phải "Xúc tiến văn hoá để tạo con người mới và cán bộ mới cho cuộc kháng chiến kiến quốc"

Văn hoá có tác dụng sửa đổi tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, sửa xã hội cũ xây xã hội mới Văn hoá tạo sức mạnh vật chất, tinh thần thắng ngoại xâm theo tinh thần "Văn minh thắng tàn bạo" Kinh tế nâng cao đời sống vật chất, văn hoá có tác dụng nâng cao đờisống tinh thần của nhân dân Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫn nhau

Văn hoá còn là đời sống tinh thần của xã hội, là thuộc về kiến trúc thượng tầng của xã hội.Văn hoá được đặt ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội, tạo thành bốn vấn đề chủ yếu của đời sống xã hội Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá

Theo Hồ Chí Minh, có ba vấn đề có quan hệ mật thiết với nhau, cùng tác động lẫn nhau

- Chính trị xã hội có được giải phóng thì văn hoá mới được giải phóng Chính trị giải phóng mở đường cho văn hoá phát triển

- Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và phát triển văn hoá

- Văn hoá không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị, phục vụ cho nhiệm

vụ chính trị và thúc đẩy cho kinh tế phát triển

1.2.2 Văn hóa là một mặt trận

Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Đảng ta và Bác Hồ luôn xác định: văn hóa là một mặt trận quan trọng, “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”; văn hóa Việt Nam mang tính dân tộc, khoa học, đại chúng

Chân lý này cũng đã được chứng minh trong suốt chiều dài hàng ngàn năm của lịch sử đất nước Văn hóa còn thì dân tộc còn Những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuật phải là những chiến sĩ vững vàng, điều này vô cùng quan trọng trong giai đoạn hiện nay

Văn hóa Việt Nam mang tính dân tộc, khoa học, đại chúng Trong thời kỳ Đổi mới, Đảng, Nhà nước luôn quan tâm kế thừa, phát triển tư duy lý luận về văn hóa và chăm lo phát

triển văn hóa, con người Việt Nam, coi văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội,

là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và thực hiện khát vọng xây dựng đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc

Đất nước ta nhiều lần bị đủ các loại kẻ thù xâm lược, dù có mấy mươi năm, mấy trăm nămthậm chí hàng ngàn năm, nhưng chúng ta chưa hề mất đi bản sắc văn hóa dân tộc; bởi lẽ trong bất kỳ hoàn cảnh nào chúng ta vẫn giữ gìn được gia tài văn hóa, giữ gìn được bản sắc riêng

Hàng ngàn năm kẻ thù phương Bắc âm mưu “thay hình, đổi dạng” dân ta, nhưng không thể nào thay được dòng máu Lạc Hồng cuộn chảy trong trái tim, huyết quản dân ta Bao nhiêu năm, những đế quốc phương Tây du nhập những thứ văn hóa lai căng, hòng xây dựng hình hài quái thai của loại hình văn hóa nghệ thuật ngoại lai trên đất nước này, nhưng không thể nào làm mất đi cái gốc rễ của dân tộc anh hùng

1.2.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao những sản phẩm văn hoá dân gian và luôn nhắc nhở mọi người phải biết trân trọng, giữ gìn và phát huy những sáng tạo tinh thần của nhân dân Chính vì vậy các tác phẩm của Người luôn gần gũi nhân dân, dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ và

dễ làm Điều đó lý giải vì sao các bài viết của Người dễ đi vào lòng người

Cuộc sống thực tế của nhân dân chính là nguồn gốc của văn hoá, do vậy văn hoá phải phục vụ nhân dân và nhân dân phải được hưởng thụ các giá trị văn hóa Với Người việc xây dựng nền văn hoá có tính đại chúng gắn liền với nhân dân luôn được quan tâm đặc biệt Do vậy Người luôn nhắc nhở những người làm công tác văn hoá phải quan tâm đến đối tượng phục vụ là nhân dân Hồ Chí Minh luôn đề cao những giá trị tốt đẹp của nền vănhoá dân tộc đã có từ nghìn năm

Trong công cuộc đổi mới của Đảng và nhân dân ta đã xác định tiếp tục xây dựng nền văn hoá Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh với những nội dung cơ bản là: nhận thức rõ tầm quan trọng của văn hoá trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội Kinh tế là cơ sở vật chất của xã hội là nhân tố quyết định tạo nên sự phồn vinh giàu có và cũng là tiền đề để phát

triển văn hoá Thực tế nhờ giữ được nền văn hoá dân tộc mà trải qua hàng nghìn năm bị ách đô hộ của phong kiến phương Bắc nhân dân ta vẫn không bị đồng hoá.

Công cuộc đổi mới không chỉ xuất phát từ nền tảng văn hoá, hướng tới mục tiêu văn hoá,

mà còn là một sự nghiệp văn hoá, và do đó cần làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, tạo ra đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc chính là truyền thống và hiện đại, kế thừa và phát triển, dân tộc và quốc tế Tính chất tiên tiến luôn gắn bó hữu cơ với bản sắc văn hoá dân tộc Bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc không có nghĩa là đóng cửa, biệt lập mà phải gắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những nội dung tiến bộ của văn minh nhân loại

Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân không chỉ có nghĩa là toàn dân tham gia sáng tạo văn hoá mà còn có nghĩa là toàn dân đựợc hưởng thụ văn hoá, mọi tài sản văn hoá đều thuộc sở hữu toàn dân Xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng Sự nghiệp xây dựng nền văn hoá của rnước ta hiện đang có nhiều thời cơ thuận lợi song cũng đang đứng trước những thách thức, nguy cơ lớn Thực tế hiện nay, nhiều loại hình văn hoá của dân tộc đang có nguy cơ bị lai căng, mai một và mất hẳn Hầu hết các lễ hội đều không duy trì được như trước kia mà bị biến tướng theo kiểu cải tiến nội dung và hình thức Nét đẹp của bản sắc văn hoá dân tộc chỉ thực sự có giá trị khi không bị lai căng, khi giữ được những nét văn hoá riêng của từng vùng miền Học tập tư tưởng Hồ CHí Minh thì trước hết trách nhiệm của mỗi người dân là bảo vệ, gìn giữ và góp phần xây dựng bản sắc văn hoá của dân tộc

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam có sự vận dụng sángtạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin Người quan tâm từ sớm, khi đang tiến hành cáchmạng giải phóng dân tộc Người chủ trương xây dựng nền văn hoá toàn diện, bao gồm vănhoá, chính trị, kinh tế, xã hội Đặc biệt Người nhấn mạnh những nét đặc sắc trong đạo đứccủa nền văn hoá phương Đông Thực chất tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hoáViệt Nam có 3 mặt thống nhất với nhau:

Thứ nhất, đó là củng cố, bảo tồn, phát huy những giá trị văn hoá dân tộc

Thứ hai, là khắc phục những thiếu hụt của văn hoá truyền thống

Cuối cùng, là tạo ra những giá trị của nền văn hoá tương lai, hoàn thiện nhân cách,

hướng con người tới chân, thiện, mỹ

1.3.1 Giai đoạn trước cách mạng Tháng Tám năm 1945

Năm 1923, nhà báo Xô viết Osip Mandelstam nhận xét: “Từ Nguyễn Ái Quốc toả ra một thứ văn hoá, không phải văn hoá châu Âu mà có lẽ là một nền văn hoá của tương lai”.

Ngay trong những năm tìm “Đường Kách Mệnh”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận ra rằng, đểlàm cho nhân dân Việt Nam “nghe đến 2 chữ Kách Mệnh thì sợ rùng mình”, thực dân

Pháp đã thi hành một chính sách cơ bản là “lấy tôn giáo và văn hóa làm cho dân ngu”.

Chính vì vậy, song hành với việc tố cáo nền giáo dục thực dân và chính sách ngu dân củaPháp ở Việt Nam, Người ý thức sâu sắc cần mang lại ánh sáng văn hóa cho nhân dân, đểđưa nhân dân đến với cách mạng Trong Chánh cương vắn tắt (1930), Người nêu phươngdiện xã hội lên hàng đầu, trong đó đề cập “nam nữ bình quyền”, “phổ thông giáo dục theo công nông hoá” Trong Mục đọc sách ở phần cuối tác phẩm Nhật ký trong tù (viết trong

thời gian Người bị nhà cầm quyền địa phương của Tưởng Giới Thạch giam giữ, 1943), Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra quan niệm ngắn gọn, dễ hiểu, nhấn mạnh ý nghĩa của

1942-văn hóa: “Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của

sự sinh tồn” Không dừng lại ở đó, Người còn nêu lên 5 điểm lớn xây dựng nền văn hóa

dân tộc:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường;

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng;

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội;

4 Xây dựng chính trị: dân quyền;

5 Xây dựng kinh tế