Phân tích quan điểm của triết học mác lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức liên hệ và đánh giá việc giải quyết mối quan hệ này trong thực tiễn đời sống sinh viên hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC BÀI TẬP LỚN Môn: Triết học Mác – Lênin Đề 1: Phân tích quan điểm của triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC

BÀI TẬP LỚN

Môn: Triết học Mác – Lênin

Đề 1: Phân tích quan điểm của triết học Mác - Lênin về

mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ và đánh giá việc giải quyết mối quan hệ này trong thực tiễn đời sống sinh viên hiện nay.

GVHD: TS Nguyễn Thị Lê Thư

Họ tên : Nguyễn Thùy Linh

Mã SV: 11218129

Lớp : THMLN_CQ_21

Hà Nội – 2022

MỤC LỤC

MỤC LỤC………

1

MỞ ĐẦU……… 2

NỘI DUNG……… 3

Phần I: Cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức theo

Mác-Lênin……… 3

1 Khái quát về vật chất………

3

2 Khái quát về ý thức……….

3

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức………

4

4 Ý nghĩa phương pháp luận của mối liên hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức……… 6

Phần II: Liên hệ và đánh giá việc giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn đời sống của sinh viên hiện nay……… 7

1 Xu hướng tích cực……… 7

2 Xu hướng tiêu cực……… 8

3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện của sinh viên 9

4 Liên hệ thực tiễn bản thân……… 11

KẾT LUẬN……… 13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 14

MỞ ĐẦU

Triết học là một loại hình nhận thức đặc thù của con người, ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như cùng một thời gian (Thế kỉ VIII-VI TCN) Triết học ở thời điểm này còn rất sơ khai, đơn giản Chỉ đến khi triết học Mác Lenin ra đời thì triết học mới đạt đến một trình độ phát triển gần như hoàn thiện và rực rỡ nhất Triết học Mác Lenin là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy-thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các lực lượng xã hội tiến bộ trong nhận thức và cải tạo thế giới Nếu như các nhà triết học cổ đại quy vật chất về một vài dạng cụ thể và cho rằng nó là khởi nguyên của thế giới thì Lenin đã đưa ra một phương pháp định nghĩa toàn diện về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức và kết luận rằng vật chất quyết định sự tồn tại của ý thức Phạm trù triết học này gắn liền với đời sống xã hội của con người và có quan hệ mật thiết với đời sống sinh viên hiện nay

Thanh niên (đặc biệt là sinh viên) là chủ nhân tương lai của đất nước, là lớp tri thức trẻ được thụ hưởng tri thức khoa học hiện đại và tiến bộ và cải tiến những giá trị

văn hóa mới nên việc giáo dục để hình thành từ một lối sống tốt là một việc cần được quan tâm bởi nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng với bất cứ một quốc gia hay một dân tộc nào trên thế giới và là hình thức đầu tư cơ bản nhất cho một đất nước vững mạnh Bởi vậy mỗi sinh viên cần trang bị kiến thức nền tảng nhất định áp dụng vào trong đời sống xã hội, trong việc học tập và rèn luyện để từ đó hoàn thiện bản than, góp phần vào công cuộc phát triển, đổi mới đất nước

Và đó là lý do em chọn đề tài “Phân tích quan điểm của triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ và đánh giá việc giải quyết mối quan hệ này trong thực tiễn đời sống sinh viên hiện nay” làm chủ đề cho bài tiểu luận của mình

NỘI DUNG Phần I: Cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức theo quan điểm của triết học Mác- Lênin

1 Khái quát về vật chất

Trong tác phẩm "Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán", VILênin

đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cam giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cam giác” Đây

là một định nghĩa hoàn chỉnh về vật chất mà cho đến nay được các nhà khoa học hiện đại coi là một định nghĩa kinh điển

Lênin cho rằng vật chất vốn tự nó có, không thể tiêu diệt được, nó tồn tại bên ngoài

và không lệ thuộc vào cảm giác, ý thức con người, vật chất là một thực tại khách quan Khác với quan niệm ý niệm tuyệt đối của chủ nghĩa duy tâm khách quan, "thượng đế"

của tôn giáo Vật chất không phải là lực lượng siêu tự nhiên tồn tại lơ lửng ở đâu đó, trái lại phạm trù vật chất là kết quả của sự khái quát sự vật, hiện tượng cụ thể và do đó các các đối tượng vật chất có thật, hiện thực đó có khả năng tác động vào giác quan để gây ra

Định nghĩa vật chất của VILênin bao hàm các nội dung cơ bản sau đây:

• Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức

• Thứ hai, vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì đem lại cho con người cam giác

• Thứ ba, vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó

2 Khái quát về ý thức

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì ý thức là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Tuy nhiên, không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ não con người thì tự nhiên trở thành ý thức Mặt khác, ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới,

do nhu cầu cải tạo giới tính tự nhiên của con người quyết định và được thực hiện thông qua hoạt động lao động Do đó, ý thức “là cái vật chất được đem chuyển vào trong đầu

óc con người và được cải biển đi ở trong đó”

Tính sáng tạo của ý thức được biểu hiện rất phong phú Trên cơ sở những gì đã có, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, có thể hình dung ra những gì không

có trong thực tế Ý thức có thể dự đoán, đoán trước được tương lai, có thể tạo ra những

ảo tưởng, hoang đường, những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái quát cao

Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo ra sự phản ánh, vì ý thức bao giờ cũng chỉ là sự phản ánh tồn tại Ý thức là sản phẩm lịch sử của quá trình phát triển xã hội nên mang bản chất xã hội

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Thứ nhất: Vật chất có vai trò quyết định ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất

là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức vì:

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người nên chỉ khi

có con người mới có ý thức Trong mối quan hệ giữa con người với thế giới vật chất thì con người là kết quả quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế giới vật chất Kết luận này đã được chứng minh bởi sự phát triển hết sức lâu dài của khoa học về giới tự nhiên, nó là một bằng chứng khoa học chứng minh quan điểm: vật chất có trước, ý thức có sau

Các yếu tố tạo thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ý thức (bộ óc người, thế giới khách quan tác động đến bộ óc gây ra các hiện tượng phản ánh, lao động, ngôn ngữ), hoặc là chính bản thân thế giới vật chất thế giới khách quan), hoặc là những dạng tồn tại của vật chất (bộ óc người, hiện tượng phản ánh, lao động, ngôn ngữ) đã khẳng định vật chất là nguồn gốc của ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan về thế giới vật chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất Sự vận động và phát triển của ý thức, hình thức biểu hiện của ý thức bị các quy luật sinh học, các quy luật xã hội và sự tác động của môi trường sống quyết định Những yếu tố này thuộc lĩnh vực vật chất nên vật chất không chỉ quyết định nội dung mà còn quyết định cả hình thức biểu hiện cũng như mọi sự biến đổi của ý thức

Vật chất quy định nội dung và hình thức biểu hiệu của ý thức Điều này có ý nghĩa

là ý thức mang những thông tin về đối tượng vật chất cụ thể Những thông tin này có thể đúng hoặc sai, đủ hoặc thiếu, sự biểu hiện khác nhau đều do mức độ tác động của vật chất lên bộ óc con người

Thứ hai: Ý thức tác động trở lại vật chất

Mặc dù vật chất sinh ra ý thức nhưng ý thức không thụ động mà sẽ tác động trở lại cật chất thông qua các hoạt động thực tiễn của con người Ý thức sau khi sinh ra sẽ không bị vật chất gò bó mà có thể tác động làm thay đổi vật chất

Vai trò của ý thức đối với vật chất thể hiện ở vai trò của con người đối với khách quan Qua hoạt động của con người, ý thức có thể thay đổi, cải tạo hiện thực khách quan theo nhu cầu phát triển của con người Và mức độ tác động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu, ý chí, điều kiện, môi trường và nếu được tổ chức tốt thì ý thức

có khả năng tác động lớn đến vật chất Bản thân ý thức tự nó không trực tiếp thay đổi được gì trong hiện thực Muốn thay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất Song, mọi hoạt động của con người đều do ý thức chỉ đạo, nên vai trò của ý thức không phải trực tiếp tạo ra hay thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan, trên cơ sở ấy con người xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, biện pháp, công

cụ, phương tiện, vv để thực hiện mục tiêu của mình

Ý thức không thể thoát ly hiện thực khách quan, sức mạnh của ý thức được chứng tỏ qua việc nhận thức hiện thực khách quan và từ đó xây dựng kế hoạch, xác định mục tiêu ý chí để hoạt động của con người có thể tác động trở lại vật chất Việc tác động tích cực lên vật chất thì xã hội sẽ ngày càng phát triển và ngược lại, nếu nhận tức không dùng, ý thức sẽ kìm hãm lịch sử

Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng tích cực hoặc tiêu cực Nếu con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có tình cảm cách mạng,

có nghị lực, có ý chí thì hành động của con người phù hợp với các quy luật khách quan, con người có năng lực vượt qua những thách thức trong quá trình thực hiện mục đích của mình, thế giới được cải tạo - đó là sự tác động tích cực của ý thức Còn nếu ý thức của con người phản ánh không đúng hiện thực khách quan, bản chất, quy luật khách quan thì ngay từ đầu, hướng hành động của con người đã đi ngược lại các quy luật khách quan, hành động ấy sẽ có tác dụng tiêu cực đối với hoạt động thực tiễn, đối với hiện thực khách quan

4 Ý nghĩa phương pháp luận của mối hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức.

Thứ nhất, phải luôn xuất phát từ hiện thực khách quan trong mọi hoạt động

Tri thức mà con người thu nhận được sẽ thông qua chu trình học tập, nghiên cứu từ các hoạt động quan sát, phân tích để tác động vào đối tượng vật chất và buộc những đối tượng đó phải thể hiện những thuộc tính, quy luật

Để cải tạo thế giới khách quan đáp ứng nhu cầu của mình, con người phải căn cứ vào hiện thực khách quan để có thể đánh giá, xác định phương hướng biện pháp, kế hoạch mới có thể thành công Bên cạnh đó cần phải tránh xa những thói quen chỉ cần cứ vào nhu cầu, niềm tin mà không nghiên cứu đánh giá tình hình đối tượng vật chất

Thứ hai, phát huy tính năng động, sáng tạo, sức mạnh to lớn của yếu tố con người.

Con người muốn ngày càng tài năng, xã hội ngày càng phát triển thì phải luôn chủ động, phát huy khả năng của mình và luôn tìm tòi, sáng tạo cái mới Bên cạnh đó, con người phải thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, nâng cao năng lực và không bỏ cuộc giữa chừng Con người tuyệt đối không được thụ động, ỷ lại trong mọi trường hợp để tránh việc sa vào lưới suy nghĩ, lười lao động

Thứ ba, ý thức có tính độc lập tương đối, tính năng động sáng tạo có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động của con người, vì vậy cùng với việc xuất phát từ hiện

thực khách quan, cần phát huy tính năng động chủ quan, tức là phát huy mặt tích cực của ý thức, hạn chế mặt tiêu cực của ý thức

Thứ tư, giữa vật chất và ý thức chỉ có những mặt đối lập tuyệt đối trong phạm vi nhận thức luận Bên ngoài lĩnh vực đó, sự phân biệt là tương đối Vì vậy một chính sách

đúng đắn là cơ sở để kết hợp hai điều này

Phần II: Liên hệ và đánh giá việc giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn đời sống của sinh viên hiện nay

Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức được thể hiện trong rất nhiều lĩnh vực của đời sống sinh viên như: trong lựa chọn ngành học, định hướng nghề nghiệp; trong tình bạn, tình yêu… Tuy nhiên do thời gian nghiên cứu có hạn, đối với bài tiểu luận này em chỉ đi sâu đánh giá mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong học tập của sinh viên

Theo quan điểm duy vật biện chứng vật chất quyết định ý thức cho nên trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cần phải xuất phát từ thực tế khách quan Đầu tiên bản thân mỗi người cần phải xác định cho mình điều kiện khách quan làm ảnh hưởng đến công việc học tập của bản thân Qua quan sát và nghiên cứu em thấy được hiện nay việc học tập của sinh viên đang diễn biến theo hai xu hướng đó là tích cực và tiêu cực

1 Xu hướng tích cực

Ở nước ta hiện nay, nhiều sinh viên đến trường với thái độ tích cực, ham học hỏi, cố

gắng tích lũy tri thức, tìm tòi đọc thêm tài liệu tham khảo… Không chỉ vậy, sinh viên còn tự xây dựng cho bản thân thói quen tự học, tự nghiên cứu giáo trình, gắn lý thuyết với thực hành, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo… Những sinh viên có ý thức tốt, thái độ học tập tốt như vậy luôn mang trong mình phong thái tự tin, ý chí phấn đấu vươn lên, nhiệt huyết của thế hệ trẻ Bởi tiếp thu kiến thức một cách chủ động nên sinh viên sẽ có tầm hiểu biết, tri thức sâu rộng về thế giới khách quan Mặt khác tri thức lại là phương thức tồn tại của ý thức, có vai trò quyết định ý thức nên những sinh viên giỏi có thể dễ dàng vượt qua mọi khó khăn, thử thách của cuộc sống bằng sự thông minh, sáng tạo, tận dụng mọi cơ hội và tri thức của mình ứng dụng vào thực tại khách quan Họ đi từ thành công trong học tập đến những thành công trong nghiên cứu khoa học, trong hoạt động đoàn thể… có thể

là đạt học bổng hay các giải thưởng lớn Tất cả những thành công đó đều có thể được hiện thực hóa bằng vật chất Như vậy ý thức- tri thức thông qua hoạt động thực tiễn của con người (cụ thể là học tập) đã tác động và chuyển hóa thành vật chất (quả ngọt) Đặc biệt ở trường Kinh tế Quốc dân, sinh viên có rất nhiều cơ hội tiếp cận với các kiến thức mới như các buổi hội thảo, các chương trình, hoạt động nghiên cứu, cuộc thi tìm hiểu về các môn Mác-Lenin Không dừng lại ở đó sinh viên còn được trang bị hệ thống cơ sở vật chất phục vụ học tập vô cùng khang trang, hiện đại như thư viện Phạm Văn Đồng với rất nhiều sách báo và tài liệu nghiên cứu Có được những điều kiện khách quan tốt như vậy, sinh viên Kinh tế Quốc dân không chỉ tích cực học tập mà còn tích cực tham gia, tận dụng mọi nguồn lực để tiếp thu tri thức Và thành quả là trường

đã có rất nhiều sinh viên ưu tú, suất sắc đạt các giải nghiên cứu, đóng góp cho đất nước, xã hội Những điều kiện khách quan đó chính là vật chất, có vai trò quyết định, tạo điều kiện cho ý thức- tri thức phát triển

2 Xu hướng tiêu cực

Bên cạnh những sinh viên tích cực trong học tập thì vẫn tồn tại một phần các sinh viên có thái độ thờ ơ, chán nản với việc học tập, không tìm ra được mục đích sống và học tập của mình, không có ý chí tiến thủ…Sinh viên mắc "bệnh" thụ động trong học tập, không chịu tìm tòi sách, tài liệu phụ lục cho chuyên môn của mình, mặc dù trong

phương pháp giảng dạy đại học nhiều thầy cô lên lớp chỉ hướng dẫn và đưa ra những

tư liệu đầu sách cần thiết cho sinh viên tìm kiếm tham khảo Phần lớn sinh viên Việt Nam thiếu khả năng sáng tạo Một kết quả nghiên cứu gần đây về tính sáng tạo của sinh viên ở một trường đại học lớn của Việt Nam cho biết trong một mẫu điều tra khá lớn gồm hàng ngàn sinh viên, chỉ có khoảng 20% sinh viên đặt hoặc vượt mức sáng tạo trung bình của tụ giới Như vậy có tới 80% sinh viên có tính sáng tạo thấp hơn mức trung bình Ngoài ra, một số sinh viên còn chạy theo lợi ích cá nhân, giả dối, gian lận trong thi cử Thậm trí còn có một bộ phận sinh viên chỉ tập trung học một số môn mà

họ cho là quan trọng đối với nghề mình đã chọn mà sao nhãng các môn học khác hoặc học chỉ để cho qua, để không phải thi lại Có quá nhiều sinh viên vừa học, vừa chơi và cũng có quá nhiều sinh viên quên mọi thứ trên đời để học Cả hai kiểu học như thế đều mang lại những kết quả tiêu cực khác nhau Một bên là sự hụt hẫng về kiến thức, thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị đuổi học còn bên kia lại là sự mệt mỏi, căng thẳng, những lo âu chồng chất trong những năm học đại học khiến sức khỏe bị suy sụp, lạc lõng với những điển tiên xung quanh xã hội, lạ lẫm với những điều đáng tác động đến cuộc sống hàng ngày Đó đều là những thái độ học tập đáng phê phán và cần được cải thiện Do tích lũy thiếu tri thức nên những sinh viên này rất dễ vấp ngã khi gặp khó khăn, thử thách Cuộc sống gặp nhiều trở ngại nhưng do không có tri thức để vận dụng giải quyết vấn đề nên họ không thể vượt qua được, họ sẽ nhận được kết quả không tốt trong học tập, ít có mối quan hệ xã hội, luôn cảm thấy thua kém, tự ti Như vậy tri thức có vai trò vô cùng quan trọng quyết định ý thức

Ta có thể thấy rất nhiều sinh viên bị lừa, bị mất tiền, bị xa vào con đường phạm pháp, tất cả đều do họ không tích lũy đủ tri thức, chưa đủ hiểu biết về thế giới khách quan Đó cũng là lý do mà sinh viên luôn là đối tượng mà các phần tử xấu nhắm đến nhằm lợi dụng Đối với trường Kinh tế Quốc dân, sinh viên bắt buộc phải học và thi Sinh hoạt công dân đầu khóa nhằm giáo dục tư tưởng cho sinh viên tránh đi vào con đường phạm pháp, tuy nhiên nhiều sinh viên còn coi thường, xem nhẹ khóa học này và kết quả luôn phản ánh đúng hiện thực

3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện của sinh viên Chính bởi trong thế hệ sinh viên vẫn còn những xu hướng tiêu cực nên ta rất cần có

những giải pháp nhằm phát huy những điều tích cực, hạn chế tiêu cực nhằm nâng cao