Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật sản xuất quế bền vững

Sổ tay Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất quế bền vững gồm có 5 bài, cụ thể như sau: giới thiệu về cây quế; gieo ươm; trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trừ sâu bệnh hại rừng; khai thác, chế biến và bảo quản sản phẩm quế; thị trường xuất khẩu quế và các yếu tố khác trong canh tác quế bền vững. Mời các bạn cùng tham khảo!

Trang 1

Hà Nội, năm 2021

Trang 2

SỔ TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT QUẾ BỀN VỮNG

LỜI NÓI ĐẦU

Cây quế, tên khoa hoc la Cinnamomum Cassia

Presl, là loại cây thân gỗ, sống lâu năm, phân bố

ở nhiều nơi trên thế giới Ở Việt Nam, quế hiện

được trồng phổ biến ở các tỉnh: Lào Cai, Yên Bái,

Hòa Bình, Thanh Hóa và Quảng Nam và đã góp

phần không nhỏ trong việc đem lại sinh kế cho

người trồng Để hỗ trợ nông dân canh tác theo

đúng kỹ thuật, các tài liệu về hướng dẫn kỹ thuật

trồng quế đã được xây dựng bởi một số cơ quan

quản lý, trong đó có Quy phạm kỹ thuật trồng

quế được Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông

Thôn ban hành tại Quyết định số 05/2000/QĐ-

BNN-KHCN ngày 25/01/2000 Hiện nay, văn bản

này đã hết hiệu lực theo quy định của Luật Tiêu

chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật

Trong những năm gần đây, để thích nghi với

các tác động của biến đổi khí hậu và theo tư

vấn của các nhà khoa học, các chuyên gia

nghiên cứu, kỹ thuật trồng cây quế đã có những

thay đổi đáng kể về công tác chuẩn bị giống,

mật độ trồng, chăm sóc, tỉa thưa, khai thác và

chế biến sản phẩm Thêm vào đó, yêu cầu về

tiêu chuẩn chất lượng của các thị trường nhập

khẩu ngày càng khắt khe, đòi hỏi phải có những

hướng dẫn chính thức từ các cơ quan quản lý

về kỹ thuật sản xuất đáp ứng yêu cầu của các chứng nhận bền vững Vì vậy, cuốn sổ tay này

ra đời không những góp phần đáp ứng nhu cầu

thực tế cần có một Bộ tài liệu kỹ thuật mới, mà còn giúp các doanh nghiệp có được các sản

phẩm quế đạt chất lượng xuất khẩu ra các thị trường quốc tế

Với sự hỗ trợ của Tổ chức Sáng kiến Thương mại bền vững (IDH), Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV va Trung tâm Phát triển Kinh tế Nông thôn (CRED), Tổng cục Lâm nghiệp (VNFOREST) đã phát triển cuốn sổ tay Hướng dẫn sản xuất quế bền vững Chúng tôi hy vọng cuốn sổ tay này sẽ

là một tài liệu tham khảo hữu ích góp phần vào việc quản lý, bảo vệ, phát triển cây quế bền vững,

và bảo tồn hệ sinh thái quanh vùng trồng Tổng

Cục Lâm Nghiệp xin chân thành cảm ơn các tổ

chức, các cá nhân đã đóng góp ý kiến để xây dựng và ban hành cuốn sổ tay quan trọng này

Trong lần biên soạn này có thể vẫn còn những

thiếu sót, chúng tối rất mong nhận được nhiều

ý kiến đóng góp để tiếp tục bổ sung, hoàn thiện trong lần tái bản sau

Thay mặt Tổng Cục Lâm Nghiệp

Trang 3

SO TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT QUE BEN VỮNG

MỤC LỤC

Ill DAC TINH SINH THAI 9

IV GIA TRI VA CONG DUNG 9

II CHỌN VÀ LAM BAT VƯỜN ƯƠM 18 Ill TIÊU CHUAN CÂY CON 24

BÀI 3: TRỒNG, CHĂM SÓC, NUÔI DƯỠNG VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI RỪNG _ 25

II THỜI VỤ, PHƯƠNG THỨC VÀ MẬT ĐỘ TRỒNG 3T

VI PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HAI 36 BÀI 4: KHAI THÁC, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN SẢN PHẨM QUẾ 52

BÀI 5: THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU QUẾ VÀ CÁC YẾU TỐ KHÁC TRONG CANH TÁC

ll YEU CAU CHUNG CUA THI TRUONG GIA TRI CAO - EU VÀ MỸ VỚI CHẤT

lll TRỒNG VÀ SẢN XUẤT QUẾ THE0 CHỨNG CHỈ HỮU CƠ 69

V CÁC YẾU TỐ KHÁC CẦN LƯU Ý KHI CANH TAC QUE BEN VUNG 83

Trang 4

Liên minh Châu Âu

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc

Hướng dẫn Thực hành Nông nghiệp Tốt Hướng dẫn Thực hành chế biến tốt

Sinh vật biến đổi gen

Phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn

Quản lý sâu bệnh hại tổng hợp

Tổ chức Lao động Quốc tế

Hiệp hội hữu cơ quốc tế

Mức dư lượng tối đa

Nông nghiệp hữu cơ

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Tổ chức Y tế Thế giới

Trang 5

SỔ TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT QUẾ BỀ

BÀI 1

GIỚI THIÊU VỀ

CAY QUE

1 GIGI THIỆU CHUNG

I DAC DIEM HÌNH THÁI

III ĐẶC TÍNH SINH THÁI

IV CÔNG DỤNG VÀ GIÁ TRỊ

Trang 6

GIỚI THIỆU VỀ CÂY QUẾ | Bài 1

I GIGI THIEU CHUNG

1 Tên loài

® Tên phổ thông: Quế

® Tên khoa học: Cinnamomum cassia Presl

® Tên khác: Quế Yên Bái, Nhục qué, Qué don, Qué

bì, Quế Trung Quốc, Mạy quẻ (Tày), Kia (Dao)

® Tên thương phẩm: Cassia, Chinese cinnamon,

Cassia lignea, Chinese cassia bark oil, Chinese

cassia leaf oil, Chinese cassia bark

2 Phân bố

® Trên thế giới: Quế được trồng ở nhiều nơi

như: Miền Nam Trung Quốc, Lào, Myanmar,

Indonesia, Ấn Độ, Sri Lanka, Nam Mỹ, miền

Nam Hoa Kỳ

cả nước như Quảng Ninh, Cao Bằng, Bắc Kạn,

Thái Nguyên, Bắc Giang, Lào Cai, Yên Bái, Hà

II ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

Quế là cây thân gỗ, có chiều cao trung bình

từ 12 đến 20 m, có cây cao trên 35 m Đường

kính thân cây trung bình từ 30-40 cm, cũng

có thể lên đến 80 cm Khi cây non, vỏ cây có

màu xanh sẫm Khi cây già, vỏ cây có màu

nâu hoặc nâu sãm

Vỏ cây nhẫn, chiều dày vỏ trung bình từ 0,4-

0,6 cm, cao nhất đạt 1,5 cm

Giang, Tuyên Quang, Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Bà Rịa - Vũng

Tàu và rải rác ở một số tỉnh Tây Nguyên Trong

đó có bốn vùng trồng quế tập trung là Yên Bái

- Lào Cai, Quảng Ninh, Thanh Hóa - Nghệ An

và Quảng Nam - Quảng Ngãi

Ảnh 1 Hình thái cây ở mặt dưới của lá, những gân bên nổi

õ ở mặt trên Cuống lá dài từ 1,4-2,5 cm

Trang 7

ở mặt trên Cuống lá dài từ 1,4-2,5 cm

Lá đơn, mọc cách, hình thuôn dài Chiều dài

trung bình từ 10-18 em, chiều rộng trung bình

từ 4-6 cm Phiến lá dày và cứng, mặt dưới

màu lục bạc, có lông thưa, mặt trên xanh đậm

và nhắn bóng Có 3 gân xuất phát từ gốc và nổi rõ ở mặt dưới của lá, những gân bên nổi rõ

Ảnh 2 Hình thái lá cây

vàng nhạt

Sau khi trồng được từ 7-8 năm thì quế mới bắt

đầu ra hoa Ở các tỉnh phía Bắc, quế thường

ra hoa từ tháng 3-4, quả chín từ tháng 12 năm trước tới tháng 3 năm sau Hoa tự chùm, mọc

ở các nách lá đầu cành Hoa màu trang hay

Ảnh 3 Hình thái hoa

Quả hạch, hình trứng hay tròn, dài từ 1-1,5 cm,

quả để lại đài quả ở trên cây

vỏ ngoài nhãn bóng Khi chưa chín, quả có

màu xanh lục Khi chín quả chuyển dần sang mau tim sam và mọng nước phần vỏ Khi rụng

Ảnh 4 Hình thái quả

Trang 8

GiGi THIEU VE CÂY QUẾ | Bait

Lượng mưa thích hợp cho

cây sinh trưởng phát triển là từ

thạch, phiến thạch ), đất ẩm nhiều mùn, tơi xốp,

đất đỏ, đất cát pha, đất đồi núi, đất chua (độ pH

4 - 6), đất nghèo dinh dưỡng nhưng thoát nước

tốt (trừ đất đá vôi, đất cát, đất ngập úng)

2 Nhiệt độ

Quế là cây thích hợp với khí hậu nóng

ẩm Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh

trưởng, phát triển tốt là 20 - 30°C

Tuy nhiên, cây quế vẫn có khả năng

chịu lạnh tới 0°CŒ trong thời gian không quá 5 ngày hoặc chịu nhiệt

độ cao tối đa từ 37 - 38°C

4 Ánh sáng

Quế là cây gỗ ưa sáng, |

nhưng ở giai đoạn còn non ` 7

cây cần được che bóng Khi === ®@ _

cây trưởng thành từ 3 - 4 tuổi, cây cần được chiếu ⁄ I N sáng đầy đủ Ánh sáng càng

nhiều, cây sinh trưởng càng nhanh và chất lượng tinh dầu càng cao

IV GIÁ TRỊ VÀ CÔNG DỤNG

1 Giá trị

Quế là cây gỗ đa tác dụng, vừa cung cấp gỗ vừa

cung cấp sản phẩm lâm sản ngoài gỗ như tinh

dầu Tinh dầu quế được chưng cất từ vỏ cây, lá

cây, có giá trị kinh tế cao, là nguồn nguyên liệu

để sản xuất dược liệu, làm gia vị chế biến thức

ăn, và làm hương liệu sản xuất các mặt hàng

mỹ phẩm cao cấp Thân cây dùng để chế tác đồ

mỹ nghệ Các sản phẩm từ quế được sử dụng

nhiều trong nước và cho xuất khẩu Ngoài lợi ích

về mặt kinh tế, cây quế còn góp phần vào bảo

vệ môi trường sinh thái, làm tăng độ che phủ

của rừng, bảo vệ đa dạng sinh học, giữ đất, giữ

nước, làm sạch không khí

Thời phong kiến trước đây, quế được coi là

phẩm vật quý, có giá trị tương đương như ngà voi, chỉm công, sâm, nhung và được dùng làm

quà ngoại giao để biếu, tặng Ngày nay, quế được ví như “vàng xanh”, hoặc “cây tỷ phú” vì nó

là nguồn thu chủ yếu của hàng triệu đồng bào miền núi, góp phần tạo công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội và an ninh quốc phòng cũng như phát triển kinh tế xã hội của các địa phương

Trang 9

Ảnh 5 Rừng quế trồng tại Yên Bái

2 Công dụng

Từ xa xưa, nhân dân ta đã nhận biết được giá trị bao gồm vỏ thân, vỏ cành, tinh dầu, gỗ được

của cây quế và đã sử dụng cây quế vào nhiều sử dụng làm nguyên liệu cho nhiều ngành công

mục đích khác nhau Các sản phẩm của quế nghiệp khác nhau

y

Vỏ quế có vị thơm, cay, ngọt, có tính nóng, có thể

khử mùi hôi, tanh, làm cho các món ăn hấp dân

hơn, kích thích tiêu hóa tốt hơn Bột vỏ quế là một

trong những thành phần chính của gia vị chế biến

các món ăn như: phở, nước sốt, ngũ vị hương, khử

mùi, ướp thực phẩm dùng trong các nhà hàng,

khách sạn, cơ sở ăn uống, cơ sở sản xuất bánh

kẹo và trong các hộ gia đình Cùng với hồi và thảo

quả, quế là loại gia vị không thể thiếu trong các

món ẩm thực truyền thống cũng như hiện đại

†rong và ngoài nước

Ảnh 6 Quế làm gia vị

10 |

Trang 10

GiGi THIEU VE CÂY QUẾ | Bait

Sử dụng làm thuốc

Vỏ quế có vị cay, ngọt, có tính nóng, nên trong y học

cổ truyền đã sử dụng vỏ quế mài vào trong nước nguội để uống hoặc dùng vỏ quế trong một số bài thuốc để chữa các chứng bệnh về đường tiêu hóa

và đường hô hấp, giúp kích thích sự tuần hoàn của

máu, lưu thông khí huyết, tăng cường mạch tim,

làm nóng cơ thể, chống thời tiết giá lạnh, sát trùng,

chữa các bệnh trúng hàn, hôn mê, trụy mach, hạ

huyết áp, tim yếu và bệnh dịch tả nguy cấp Trong

y học hiện đại, vỏ và tỉnh dầu quế cũng được sử

dụng để chế biến các loại thuốc tăng lực, tăng khả

năng tuần hoàn, hô hấp, bài tiết, chữa cảm sốt,

đau bụng, mỏi lưng, mỏi gối, đau nhức chân tay

hoặc chân tay co quäp, ho hen, kinh nguyệt không đều, tiểu tiện bất lợi, bồi bổ sức khỏe cho phụ nữ sau sinh con và làm thuốc sát trùng Ảnh 7 Vỏ quế làm thuốc chữa bệnh

Sử dụng làm hương liệu

Tinh dầu quế có thể sử dụng làm hương liệu để

sản xuất bánh kẹo, đồ uống và hàng mỹ phẩm

cao cấp như rượu, nước giải khát, nước hoa, kem

dưỡng da Ngoài ra, bột vỏ quế hoặc tỉnh dau

quế còn được sử dụng để sản xuất hương (nhang)

đốt trong các dịp lễ hội, tín ngưỡng ở các đền, chùa hay thờ cúng trong gia đình ở nhiều nước

Trang 11

Sử dụng trong xây dựng, chế biến ván nhân tạo và hàng thủ công mỹ ngi

Trong xây dựng, gỗ quế có kích thước lớn được

dùng làm sàn nhà, cửa, cột, trụ, xà gồ, cốp pha,

làm các đồ mộc cao cấp, trang trí nội thất và đồ

trạm khắc để trang trí Gỗ quế có kích thước nhỏ

sau khi bóc lấy vỏ còn được bóc lạng, băm dăm

hoặc xẻ thanh để sản xuất ván nhân tạo như ván

dán, ván ép, ván ghép thanh Trong nông nghiệp,

có thể dùng làm nông cụ, làm khung xe, càng xe

và làm củi Ngoài ra, gỗ và vỏ quế còn được chế

biến thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ như

khay đựng ấm chén, đĩa, hộp đựng tăm

Ảnh 9 Gỗ quế sử dụng trong xây dựng, mỹ nghệ

Bột quế còn được thử nghiệm trong chế biến thức

ăn chăn nuôi để làm tăng chất lượng thịt các loại

gia súc, gia cầm và phòng trừ một số bệnh thông

thường

Ảnh 10 Sử dụng trong chế biến thức ăn chăn nuôi

Bảo vệ môi trường, sinh thái

Rừng trồng quế còn có tác dụng phòng hộ, giữ

nước và điều tiết nguồn nước, chống xói mòn, rửa

trôi đất, làm sạch môi trường không khí, hạn chế

gió bão, thiên tai, tích lũy khí C02, tăng độ che

Trang 12

GIEOƯƠM | Bài2

GIEO ƯƠM

1 THU HAI VÀ BẢO QUẢN HẠT GIỐNG

II CHỌN VÀ LÀM ĐẤT VƯỜN ƯƠM

lll TIEU CHUẨN CÂY CON

Trang 13

® Ở vùng Tây Bắc và vùng Trung tâm Bắc Bộ nên

lấy giống quế ở huyện Văn Yên, Trấn Yên tỉnh Yên Bái và các huyện: Bắc Hà, Văn Bàn, Bảo Yén va Bao Thang tinh Lao Cai

® Ở vùng Đông Bắc nên lấy giống quế ở các huyện

Đầm Hà, Hải Hà, Tiên Yên tỉnh Quảng Ninh

2 Nguồn giống

giống, Lâm phần tuyển chọn được công nhận

ở những khu rừng trồng trên 15 năm tuổi

Rừng sinh trưởng và phát triển tốt, rừng chưa

Ảnh 1 Rừng giống chuyển hóa tại Bắc Hà, Lào Cai

14 |

® Ở vùng Bắc Trung Bộ nên lấy giống quế ở các

huyện Thường Xuân tỉnh Thanh Hoá và các

huyện Quỳ Châu, Quế Phong tỉnh Nghệ An

® Ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên nên lấy

giống quế ở các huyện Nam Trà My, Bắc Trà

My tỉnh Quảng Nam và huyện Trà Bồng tỉnh Quảng Ngãi

từng bị sâu bệnh hại

® Cây trội (cây mẹ) được công nhận ở những khu

rừng trồng hoặc cây phân tán trong vườn hộ

Trang 14

GIEOUOM | Bài2

3 Cây lấy giống

Cây lấy giống trong rừng là những cây có độ vượt _ nhẫn, đoạn thân dưới cành lớn, ít mấu mắt trên

trội 25% về đường kính và 10% về chiều cao trở thân, tán rộng và cân đối, ít cành và cành nhỏ,

lên so với 30 cây xung quanh Cây sinh trưởng, _ vỏ dày và lớp dầu của vỏ dày, hàm lượng và chất

phát triển tốt, cây chưa bị bóc vỏ, thân thẳng, vỏ _ lượng tỉnh dầu cao, cây không bị sâu bệnh

Cây phân tán lấy giống phải thoả mãn các tiêu chuẩn sau đây:

® Trên 15 năm tuổi

® Sinh trưởng tốt, có tán đều, cành lá xum xuê và chưa bị bóc, vỏ thân thẳng cân đối

® Cây có vỏ dày trên 0,6 cm và lớp vỏ chứa dầu dày

Ảnh 2 Những cây cao đủ tiêu chuẩn lấy giống trong rừng Ảnh 3 Cây phân tán lãy giống tại Quảng Nam

4 Thu hái hạt giống

® Thời gian thu hái quả chín là từ tháng 12 năm

trước đến tháng 3 năm sau, khi vỏ quả chuyển

ti màu xanh sang màu tím sẵm, thịt qua mong

nước, mùi thơm, hạt bên trong màu nâu đen và

cứng Khi đó quả rất dễ rụng Tốt nhất thu hái quả vào đầu vụ quả chín từ tháng 12 đến tháng

1, khi đó hạt to và nặng, tỷ lệ nảy mầm cao

® Thu hái bằng nhiều cách như: dùng dụng cụ thu hái như sào tre dài có đầu móc để hái quả

hoặc phát dọn sạch xung quanh tán cây giống

trước mùa thu hoạch, rung cây rồi trải tấm vải

bạt dưới gốc để thu nhặt hạt rơi rụng

Ảnh 4 Lịch thu hái hạt giống

15

Trang 15

SỔ TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUAT SAN XUAT QUE BEN VUNG

Sau khi thu hái quả chín cần phải phân loại, loại

bỏ những quả quá xanh, sâu sẹo và những quả

nhỏ lép Còn lại ủ thành đống từ 1-3 ngày để quả

chín đều Đống ủ không cao quá 30 cm, mỗi ngày

đảo đống quả một lần Khi quả chín đều đem

ngâm vào nước từ 2-3 giờ, sau đó dùng rổ rá, chà

xát nhẹ để loại bỏ lớp vỏ quả và rửa sạch hạt,

hong khô nơi râm mát cho hạt ráo nước rồi đem

bảo quản hoặc gieo ngay Thông thường từ 2-2,2

kg quả sẽ chế biến và thu được 1 kg hạt

Hạt quế sau khi thu hái và chế biến có thể đem

gieo ngay, hoặc trong điều kiện chưa gieo ngay

có thể đưa vào bảo quản, có 2 phương pháp bảo

quản hạt quế như sau:

® Bảo quản lạnh: Sau khi chế biến, hạt quế được

cho vào túi nilon hoặc bình thuỷ tinh đậy kín,

đưa vào tủ lạnh để bảo quản Nếu giữ ở nhiệt

độ 15°C thì thời gian bảo quản không quá 30

ngày Nếu giữ ở nhiệt độ 5°C thì thời gian bảo

quản không quá 9 tháng

® Bảo quản trong cát ẩm: Hạt giống được trộn

đều với cát ẩm từ 10-20% (tức là nắm cát trong

tay, khi bỏ tay ra cát vẫn giữ nguyên hình dạng

Trang 16

GIEOƯƠM | Bài2

miệng hầm để tránh sự phá hoại của chuột, sóc hoặc côn trùng Thường xuyên đảo hạt tối

thiểu 2 lần một ngày và bổ sung độ ẩm khi thấy cát bị khô Thời gian bảo quản không quá

15 ngày

Lưu ý: Không phơi hạt ra ngoài nắng, không để hạt trên gác bếp, không để hạt trong các bao tải hoặc vun thành đống cao quá 30 cm Thời gian bảo quản càng lâu thì tỷ lệ nảy mầm càng giảm

7 Tiêu chuẩn hạt giống

® Hạt giống tốt là hạt to, đều, chắc, có màu ® Hạt không bị thối, không bị mốc hay sâu bệnh

nâu đen bóng, hạt cứng, nội nhũ bên trong

4 Độ thuân của hạt giống (% )

5 Khối lượng của nghìn hạt/ kg

Trang 17

II CHỌN VÀ LÀM ĐẤT VƯỜN ƯƠM

1 Chọn vườn ươm

ngưồn nước để tưới và gần khu trồng rừng để

giảm công vận chuyển

thoạt nước tốt, đất có thành phần cơ giới thịt

2 Làm đất vườn ươm

® Làm luống gieo hạt và cấy cây: Làm đất gieo

hạt phải được tiến hành trước khi gieo ít nhất

1 tháng, cuốc xới đất sâu khoảng 20 cm, đập

nhỏ và làm tơi xốp đất, phơi ải để diệt cỏ dại và

mầm sâu bệnh hại Nếu đất vườn ươm nghèo

dinh dưỡng và bí chặt, có thể bón lót phân vào

đất với tỷ lệ 1 m? đất bón từ 4-5 kg phân chuồng

hoai (phân hữu cơ vi sinh), trộn đều và phơi ải

Sau đó lên luống với kích thước rộng 1m, cao

từ 12-15 cm, dài từ 5-10 m tùy theo lượng hạt

cần gieo; san phẳng mặt luống và tránh đọng

nước, giữa các luống có rãnh rộng từ 50-60 cm

để đi lại chăm sóc luống cây mầm

® Làm luống bầu: day sạch cỏ, san phẳng mặt

đất, cắm cọc và căng dây để đặt luống bầu

cho thẳng hàng Luống bầu thường rộng 1m

và dài từ 5-10 m, khoảng cách giữa các luống

bầu rộng từ 50-60 cm, hướng luống bầu có

3 Tạo bầu

® Loại vỏ bầu hữu cơ sinh học tự tiêu hoặc bầu

PE, có kích thước 7x14 cm hoặc 8x12 cm trở

lên dùng cho tạo cây giống trên 12 tháng tuổi;

và loại 13x18 cm dùng cho tạo cây giống 18-

24 tháng tuổi Nếu túi bầu có đáy phải cắt 2

góc hoặc đục lỗ dưới đáy bầu để thoát nước

® Thành phần ruột bầu: đất tầng B hoặc đất

tầng B trộn với các loại giá thể khác: vỏ trấu,

18 |

nhẹ đến thịt trung bình, thoát nước; nơi thoáng

gió không có luồng gió mạnh và gió hại, không

1.000 m2)

Ảnh 10 Vỏ bầu kích thước 8 x 12cm

Trang 18

GIEQUOM | Bai2

mùn cưa, xơ dừa , phân chuồng đã ủ hoai

mục hoặc phân hữu cơ vi sinh; phân supe lân

Các loại phân được đập và sàng nhỏ

® Trộn đều hỗn hợp ruột bầu trước khi đóng vào

bầu, tỷ lệ ruột bầu tính theo trọng lượng bầu,

gồm: 94% đất + 4% phân chuồng đã ủ hoai

hoặc phân hữu cơ vi sinh + 1% phân lân nung chẩy hoặc trộn đất bằng các loại giá thể khác

bổ sung thêm phân hữu cơ vi sinh và supe lân

Ảnh 11 Sàng đất đóng bầu

® Đóng bầu:

›› Biện pháp thủ công: cho hỗn hợp ruột bầu vào

1/5 túi bầu, dùng tay nén chặt để tạo thành đế

bầu, sau đó vừa tiếp tục cho đất vừa nén nhẹ

cho tới khi đầy bầu

lượng cây con cần tạo và diện tích khu vườn

ươm Sau khi xếp bầu xong, vun đất ở rãnh luống lấp kín chân bầu tới 2/3 chiều cao bầu

Ảnh 14 Luống bầu

19

Trang 19

SỔ TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUAT SAN XUAT QUE BEN VUNG

4 Xử lý hạt giống đất trước khi gieo

và cấy cây

Hạt giống được rửa sạch, loại bỏ tạp chất,

ñ hạt thối, hạt lép, vớt ra để ráo nước; ngâm

tiếp vào thuốc tím nồng độ 0,01% trong 15

phút hoặc dung dịch Booc đô nồng độ 1%

trong 3-4 phút; vớt hạt cho vào túi vải, ủ

trong bao tải mỗi ngày rửa lại 1 lần đến khi

hạt nứt nanh thì đem gieo

Ảnh 16 Hạt giống được ngâm khử trùng Ảnh 17 hạt được ủ nứt nanh trước khi gieo

Trước khi gieo hạt hoặc cấy cây 1 ngày có phòng trừ nấm bệnh cho cây mạ (50 kg vôi

ñ Xử lý đất trước khi gieo và khi cấy cây

thể phun nước vôi loãng để khử trùng đất để pha loãng tưới cho 1.000 m2)

5 Thời vụ

Thời vụ gieo hạt tốt nhất từ đầu mùa mưa hàng

năm hoặc trước khi trồng từ 10 đến 12 tháng

Trang 20

Ảnh 18 Hạt được gieo vào bầu

® Gieo hạt thẳng vào bầu: dùng que chọc lỗ, độ

sâu từ 0,5-1 cm, sau đó gieo hạt đã nứt nanh

vào bầu rồi lấp hạt bằng lớp đất mịn, dày từ 0,3-0,5 cm cho kin hạt Chú ý đặt phần chop mầm của hạt xuống phía dưới

® Gieo hạt tạo cây mầm để cấy: Làm mặt luống

gieo cho bằng phẳng, gieo vãi hạt đều lên mặt luống, khối lượng gieo từ 1,0-1,5 kg hạt/ m2 mặt luống, dùng cát mịn phủ kín hạt dày từ 0,3-0,5 cm, sau đó làm giàn che để che nắng

và giữ ẩm

Cấy cây

Trước khi nhổ cây mầm, cần tưới nước

cho that dam luống cây mầm để dễ nhổ (bứng cây mầm) Chọn những cây mầm

có chiều cao từ 5-7 cm và có từ 3-4 lá, sức sống khỏe mạnh Dùng tay để nhổ hoặc dùng 1 que nhọn để bứng cây mầm Cây mầm bứng lên được ngâm ngay gốc rễ vào nước bùn loãng để hồ rễ và đem đến địa điểm cấy

Ảnh 19 Sau khi gieo hạt

Ảnh 21 Bứng và cắt rễ cây con

Trang 21

que nhọn tạo 1 lỗ nhỏ giữa bầu, có chiều

sâu tương đương chiều dài rễ cọc của cây

mầm, nếu rễ cọc quá dài cần cắt bớt chỉ

để lại từ 2-3 cm, cắt bớt rễ phụ; nhẹ nhàng

cấy cây mầm vào bầu, chú ý không để cong

hoặc gập rễ trong bầu, dùng que ép chặt

hai bên sao cho rễ tiếp xúc với đất trong

bầu, không có lỗ hổng quanh rễ cây mầm

Cứ cấy xong 1 m chiều dài luống bầu, thì

dùng thùng có vòi hoa sen lỗ nhỏ tưới đâm

luống bầu, để lấp cổ rễ cây mầm Nên chọn §

những ngày râm mát hoặc mưa nhỏ để nhổ Anh 29 cay cay

và cấy cây

A Trước khi cấy cần tưới ẩm luống bầu, dùng

Chăm sóc cây con

Làm giàn che: Giàn che làm bằng lưới nilon _ trì từ khi gieo hạt (cấy cây) đến trước khi dem đen, tỷ lệ che sáng tối thiểu 50%; chiéu cao trồng khoảng 1 tháng, dỡ bỏ giàn che để huấn giàn che tối thiểu là 1,8 m Giàn che được duy _ luyện cây

Ảnh 23,24

® Tưới nước: trong 30 ngày đầu sau khi gieo hạt

đã nứt nanh hoặc cấy cây mầm vào bầu, nếu trời

khô hanh (không có mưa) cần tưới nước 2 lần/

ngày (sáng và chiều), sao cho độ ẩm thấm tới

tận đáy bâu, những ngày tiếp theo có thể tưới

mỗi ngày từ 1-2 lần tuỳ theo điều kiện thời tiết

Trang 22

cách từ 1-2 tháng Sau khi bón phân phải tưới nước sạch rửa lá, thân đối với phân dạng tưới

Không bón phân vào ngày mưa nhiều Ngừng bón thúc trước khi trông 3 tháng, để cứng cây

»

Ảnh 26, 27: Phân hữu cơ bón thúc

Đảo bầu và phân loại cây con:

Đảo bầu lần đầu khi cây cấy hoặc tra hạt từ 5-6 tháng, các lần sau từ 3-4 tháng và trước khi trông từ 2-3 tháng

Khi đảo bầu, phải cắt đứt các rễ cây ăn sâu xuống đất và giãn mật độ của bầu cho cây phát triển cân đối

Cùng với việc đảo bầu là phân loại cây con; cây có cùng

chiều cao và mức độ sinh trưởng thì xếp riêng vào một khu vực: xếp theo hàng mức độ từ thấp nên cao (hình

mái nhà) để có biện pháp chăm sóc phù hợp bằng cách

bón thúc bằng phân chuồng hoai (phân hữu cơ vi sinh)

cho cây sinh trưởng kém

Ảnh 28 Đảo bầu cây con

23

Trang 23

III TIÊU CHUẨN CÂY CON

1 Chọn vườn ươm

Trồng rừng tập trung thuần loài, nông lâm kết hợp:

® Cây con có bầu

® Tuổi cây giống từ 12 đến 18 tháng tuổi;

® Chiều cao cây: 2 25 cm;

® Đường kính cổ rễ: > 0,4 cm;

® Cây có trên 10 lá;

® Cây sinh trưởng tốt không bị sâu bệnh và đã

được mở bớt giàn che

Trồng phân tán trong các vườn hộ, trồng làm giàu

rừng và khoanh nuôi tái sinh có trồng bổ sung:

® Chiều cao cây: > 50cm;

Trang 24

BÀI 3

TRONG, CHAM SOC,

NUO! DUONG VA PHÒNG TRỪ SÂU

BENH HAI RUNG

III TRÔNG CÂY

Trang 25

SỐ TAY HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT QUẾ BỀN VỮNG

I ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG

1 Khí hậu

Nhiệt độ bình quân năm Lượng mưa hàng Độ ẩm không khí trung

20°C - 26°C; nhiệt độ tối thấp năm trên 1.500 mm bình/năm trên 80%

khoảng 2°0, thời gian kéo dài

không quá 5 ngày

độ dầy tầng đất trên 50 cm; đất có thành phân

cơ giới từ thịt nhẹ đến trung bình; đất nhiều

mun (> 3%); d6 pH KCL = 4,0-5,5 Không trồng

quế ở nơi nhiễm kim loại nặng đặc biệt là chì

Ảnh 1 Đất trồng quế tại Yên Bái

® Độ cao và độ dốc: Các tỉnh miền núi phía Bắc và

Bắc trung bộ, thích hợp trồng quế ở độ cao từ

200 m đến dưới 900 m so với mực nước biển;

các tỉnh Nam trung bộ từ 300 m đến dưới 1.000

Trang 26

TRONG, CHAM SÓC, NUÔI DƯỠNG VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI RỪNG |_ Bài3

3 Trạng thái thực bì

Quế là cây chịu bóng trong giai đoạn từ 1-3 năm

đầu, thích hợp với những nơi có rừng thứ sinh

nghèo kiệt, rừng nứa hoặc có cây bụi, cây gỗ rải rác, nương rẫy mới, đất rừng sau khai thác rừng trồng, vườn cây ăn quả hay cây công nghiệp Độ tàn che thích hợp từ 0,1-0,3 Không trồng quế nơi

đất đồi núi trọc, nơi chỉ còn thảm cỏ cây bụi chịu

hạn, cỏ tranh xấu, nơi không còn môi trường rừng

B Trồng tập trung thuần loài

Là chỉ trồng 1 loài quế trên toàn bộ diện tích trông Đây là phương thức trồng chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta

Ảnh 6 Quế trồng thuần loài trên đất trống tự nhiên

nghèo kiệt

Ảnh 5 Quế trồng thuần loài trong rừng trống

27

Trang 27

Trồng phân tán trong vườn hộ

Cây quế được trồng quanh nhà, trồng xen cây

ăn quả trong vườn hộ Phương thức này trồng

phổ biến ở các tỉnh Nam trung bộ (Quảng

Nam, Quảng Ngãi)

Trồng nông, lâm kết hợp

ñ Phương thức này giống như phương thức

trồng tập trung thuần loài, nhưng trong những

năm đầu mới trồng, có kết hợp trông xen các

loại cây nông nghiệp trên cùng diện tích trồng

như sắn, lúa hay chè hoặc cây cải tạo đất

Trồng làm giàu rừng, khoanh nuôi tái sinh có

ñ trổng bổ sung:

Cây quế được trồng dưới tán rừng tự nhiên

nghèo kiệt hoặc rừng mới phục hồi sau nương

rây có độ tàn che dưới 0,3 và đất khoanh nuôi

tái sinh có trông bổ sung

Ảnh 9 Trồng phân tán trong vườn hộ

3 Mật độ trông

Trồng tập trung thuần loài

Tùy theo điều kiện đất đai và mục đích trồng 5.000 cây/ha (cự ly 1x2 m) hoặc kinh doanh để áp dụng các mật độ trồng 6.666 cây/ha (cự ly 1x1,5 m; 0,75x2 m) khác nhau: *® Đối với trông quế để khai thác chọn, trồng

® Đối với trông quế để tỉa thưa, khai thác sản trên điều kiện lập địa tốt: mật độ trồng phẩm trung gian (nuôi dưỡng rừng), trồng 3.333 cây/ha (cự ly 1,5x2 m) hoặc 4.444

trên lập địa xấu (tầng đất mỏng): mật độ cây/ha (cự ly 1,5 x1,5 m)

28

Trang 28

TRONG, CHAM SÓC, NUÔI DƯỠNG VÀ PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI RỪNG |_ Bài3

® Đối với trồng quế để khai thác chính hoặc trồng rừng phòng hộ: 1.650 cây/ha (cự ly 3x2 m); 2.000

cây/ha (cự ly 2x2,5 m); 2.500 cây/ha (cự ly 2x2 m)

“Trắng ven ken tai

Hình 10 Mật độ trồng Quế từ 1.650 đên 3.300 cây/ha

Trồng theo phương thức nông lâm kết hợp

Phổ biến là 2.500 cây/ha (2x2 m), hoặc

1.650 cây/ha (2x3 m)

Trồng phân tán trong các vườn hộ

Tùy theo điều kiện cụ thể của từng gia đình,

trong vườn hộ có thể trồng mật độ rất khác

nhau, nhưng phổ biến với cự ly tối thiểu

giữa các cây trong vườn từ 2-3 m

'® Không được phun thuốc trừ cỏ khi xử lý

Trang 29

30

Phương pháp xử lý thực bì

» Áp dụng đối với độ dốc dưới 15° và đối

với phương thức trồng rừng thuần loài,

nông lâm kết hợp và trồng phân tán trong

vườn hộ

»› Cách phát: Thực hiện biện pháp phát toàn

diện dây leo, cỏ dại, gốc tre nứa, để lại một

số cây gỗ che bóng để làm tàn che ban

đầu sẽ xử lý trong quá trình chăm sóc và

điều chỉnh độ tàn che sau này; cây chặt

phải hạ sát gốc, băm nhỏ cành nhánh xếp

gọn theo đường đồng mức

® Phát dọn theo băng:

» Áp dụng đối với độ dốc trên 15° và đối với

phương thức trồng làm giàu rừng và kho-

anh nuôi tái sinh rừng

» Cự ly: đối với độ dốc trên 15°, băng phát

rộng từ 2- 3m, băng chừa (băng để lại)

rộng 1m; đối với phương thức trồng làm

giàu rừng và khoanh nuôi tái sinh rừng:

băng phát rộng bằng 2/3 chiều cao của

tán cây rừng, băng chừa (băng để lại)

rộng từ 6-12m; các băng được bố trí song

song với đường đồng mức hoặc theo

hướng Đông tây

›» Cách phát: trên băng chặt, phát toàn bộ

thực bì, dây leo cây bụi, cây gỗ và cây tái

sinh; trên băng chừa: phát dây leo, chừa lại

toàn bộ cây bụi, cây gỗ và cây tái sinh; gốc

chặt không cao quá 15cm

»Áp dụng đối với phương pháp làm

giàu rừng hoặc khoanh nuôi tái sinh

có trồng bổ sung: Diện tích của đám

từ 1.000-3.000m2 áp dụng với làm

giàu rừng, dưới 1.000m2 áp dụng với

Ảnh 14 Không được đốt thực bì (có ghạch chéo)

Bang chat 2 m, bang chia 1m

Hinh 15 Phat don theo bang

Ảnh 16 Thực bì dưới tán rừng sau khi phát

›»› Cách phát: Phát theo từng đám ở những

nơi rừng có mật độ thưa, phát toàn diện

dây leo, cỏ dại, để lại cây gỗ và cây tái sinh

để che bóng cho cây quế

Trang 30

TRONG, CHAM SOC, NUOI DUGNG VA PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI RỪNG _ | Bài 3

trên 15° và phương thức trồng thuần loài,

phân tán trong vườn hộ, làm giầu rừng và

khoanh nuôi tái sinh có trồng bổ sung

® Cách cuốc: Hố trồng bố trí so le theo hình nanh sấu, kích thước hố từ 30x30x30cm trở lên; khi cuốc hố, để phần đất mặt tơi xốp

một bên và phần đất phía dưới hố một bên

Cuốc hố trước khi trồng cây từ 20-30 ngày

® Lấp hố: Đưa phần đất mặt tơi xốp trộn với

Ảnh 17 Hố cuốc hình nanh sấu

3 Vận chuyển cây đi trồng

® Tưới nước đủ ẩm 1 đêm trước khi bốc xếp cây

Khi bốc xếp, vận chuyển tránh làm vỡ bầu, dập nát, gây ngọn Cắt từ 1/2 đến 2/3 diện tích

lá cây để giảm thoát nước của cây Tuyệt đối

không bứng cây khi cây đang ra lá non

hoặc từ 0,5-1 kg phân vi sinh

*® Hố, phân được trộn đều với phần đất ở 1/3 phía dưới đáy hố trồng Thời điểm bón lót

Trang 31

Ảnh 19,20 cây giống được vận chuyển đi trồng

4 Kỹ thuật trồng

Thời điểm trồng: Trồng cây vào những ngày râm

mát, mưa nhỏ hoặc nắng nhẹ, đất trong hố phải

đủ ẩm (tránh ngày nắng nóng trên 30°C hoặc

gió bão)

Dùng cuốc hoặc bay khơi rộng lòng hố vừa đủ

đặt bầu cây, có chiều sâu hơn chiều cao của túi

bầu từ 3-5 cm so với miệng hố

Rạch bỏ vỏ bầu (nếu vỏ bầu bằng nylon), đặt

bầu cây ngay ngắn trong lòng hố, đặt cây vào

hố sao cho thẳng đứng, lấp đất và lèn chặt, vun

đất quanh gốc cây cao hơn mặt đất tự nhiên từ

Trang 32

IV CHĂM SÓC RỪNG TRỒNG

1 Quy định chung

'® Không được phun thuốc trừ cỏ

quế sinh trưởng phát triển, đến năm thứ 4

2 Số lần chăm sóc

® Trồng thuần loài: từ năm thứ nhất đến năm

thứ 4: một năm, chăm sóc từ 2 - 3 lần, tùy theo

mật độ trồng và mức độ xâm lân của thực bì;

® Trồng qué trong bang, rạch hoặc dưới tán cây

tái sinh tự nhiên thì cần chăm sóc cho cây

theo chế độ sau: Từ năm thứ 1 đến năm thứ

4 Nội dung chăm sóc

® Trông dặm các cây quế đã chết từ năm thứ 1

đến năm thứ 2, nếu tỷ lệ cây sống dưới 85%;

Cây trồng dặm là cây từ 18 đến 24 tháng tuổi

® Phát dọn dây leo và cây cỏ lấn át cây Quế, từ

năm thứ 2 trở đi, chặt dần những cây che bóng

cho cây quế, mỗi lần chặt 25% số cây để lại,

số cây chặt phân bố đều trên toàn bộ diện tích

đến năm thứ 4 thì cây quế được lộ sáng hoàn

toàn; gốc chặt không cao quá 15cm, cây chặt

rừng trồng quế được mở sáng hoàn toàn

® Trồng nông lâm kết hợp thì khi chăm sóc cho cây nông nghiệp cũng là chăm sóc cho cây quế, phải luôn luôn chú ý không để cây nông nghiệp và cây phù trợ khác cạnh tranh cây quế

về ánh sáng và độ ẩm đất; một năm chăm sóc

ít nhất là 2 lần

Ảnh 25 Cây quế năm thứ hai dưới tán rừng

3 chăm sóc mỗi năm 3 lần; từ năm thứ 4 cho đến khi khép tán chăm sóc mỗi năm 2 lần

mang ra khỏi lô rừng

0,8 - 1m cho những lần chăm sóc từ năm thứ

nhất đến năm thứ 3

® Bón thúc cho cây từ 0,1 - 0,3kg phân lân nung

chẩy/cây (không quá 666 kg/ha) hoặc từ 0,5

- 1 kg phân hữu cơ vi sinh, cách gốc 0,3 -

0,4m; mỗi năm bón 1 lần trong 3 năm đầu

|33

Trang 33

Ảnh 26 Cây che bóng được chặt dần khi chăm sóc Ảnh 27 Không phun thuốc trừ cỏ

Lưu ý: Không sử dụng thuốc trừ cỏ trong chăm sóc rừng trồng

V NUOI DUGNG RUNG TRONG

1 Tỉa cành

® Từ năm thứ 4, khi rừng mới khép tán, cần xúc trên ngọn cây)

® Tỉa các cành thấp dưới tán, số cành tỉa tận thu gom lại để chưng cất tỉnh dầu

không quá 1/3 chiều cao cây (từ gốc lên

Ảnh 28, 29 Tỉa cành

2 Tỉa thưa

*® Áp dụng với trồng rừng thuần loài và nông lâm kết hợp

® Số lần tỉa thưa và cường độ tỉa thưa:

» Tỉa thưa lần đầu áp dụng vào năm thứ 4, thứ tỉa thưa khác nhau: mật độ trồng trên 5.000

5: Tùy theo mật độ trồng để áp dụng cường độ cây/ha, cường độ tỉa từ 30 - 40%; mật độ trông

34

Trang 34

từ 3.333 đến dưới 5.000 cây/ha, cường độ tỉa

từ 20-30%; mật độ dưới 3.333 cây/ha, cường

độ tỉa dưới 20%

» Tỉa thưa lần 2, áp dụng vào năm thứ 7, năm

thứ 8: mật độ để lại còn 2.000 đến 2.500 cây/ha

» Tỉa thưa lần 3, áp dụng vào năm thứ 10 đến

® Cây bài tỉa là những cây cong queo, sâu bệnh,

bị chèn ép, cụt ngọn, cây dưới tán không đáp

ứng được mục đích kinh doanh và một số cây

›› Từ năm thứ 20 trở đi còn 600 đến 900 cây/ha

sinh trưởng bình thường nhưng mật độ quá dày; giữ lại cây khỏe mạnh, có tán lá cân đối,

thân thẳng, tròn đều

Hình 30 Rừng trước tỉa thưa

® Thời vụ tỉa thưa: trùng với trước mùa bắt đầu sinh

trưởng của cây Quế, trước khi tỉa thưa cần kiểm tra xem vỏ quế đã róc chưa, có 2 mùa khai thác

vỏ quế

» Mùa xuân: tháng 3-4 (dương lịch)

» Mua thu: tháng 8-10 (dương lịch)

® Phương pháp tỉa thưa: đánh dấu cây trước

khi chặt, phải chặt cây sát gốc, hướng cây đổ không ảnh hưởng tới cây giữ lại Khi chặt, lưu

ý đảm bảo cây giữ lại phân bố đều trong rừng

cách sản phẩm, thu gom cành cây, lá cây để

chiết xuất tinh dầu

® Kỹ thuật tỉa thưa thực hiện theo biện pháp khai

thác rừng

® Vệ sinh rừng sau tỉa thưa: Thu gom thân cây,

cành cây đã bóc vỏ ra bìa rừng Hình 31 Rừng sau tỉa thưa

Ảnh 33 Rừng quế sau tỉa thưa ở tuổi 8

Trang 35

Vi PHONG TRỪ SÂU BỆNH HAI

1 Nguyên tắc phòng trừ sâu bệnh hại

Nguyên tắc chung:

và triệt để

® Sử dụng tổng hợp các biện pháp phòng trừ

Tăng cường áp dụng các biện pháp bảo vệ

thực vật sinh học trong kiểm soát dịch hại để

bảo vệ sức khỏe nông dân, công nhân, người

dân sinh sống gần nông trại và các hệ sinh

thái tự nhiên

'® Thường xuyên kiểm tra vườn ươm, phát hiện

sớm các loài sâu bệnh hại; đối với sâu hại dự

Đối với vườn ươm

® Vệ sinh vườn ươm: Cần phải vệ sinh vườn

ươm thường xuyên bằng cách phát quang bụi

rậm xung quanh vườn và các lối đi, dãy cỏ và

san lấp bằng phẳng những khoảng đất trống

trong vườn ươm, xử lý hoặc đưa những bầu

cây chết, vỏ bầu đã sử dụng ra khỏi vườn ươm

hoặc ủ với các chế phẩm sinh học EMINA,

BIOEM, EM

® Vị trí vườn ươm ở nơi khô và thoáng gió, lên

luống, đào rãnh thoát nước và giải vôi bột

trước khi đặt bầu

nấm Metarhizium, Beauveria kết hợp với

Trichoderma để phòng trừ sâu, ốc sên và

cùng với nấm gây bệnh lở cổ rễ và thối rễ

do nấm Fusarium, Pythium, Phytophthora và

2 Sâu hại

® Thành phần sâu hại quế rất phong phú ở nhiều

loài và họ khác nhau như sâu ăn lá; sâu đục

than; sau chích hút; sâu đục sùi vỏ; sâu hại rễ

'® Đảm bảo đủ thời gian cách ly đối với từng loại

thuốc theo hướng dẫn trên nhãn thuốc

bì thuốc bảo vệ thực vật sau khi sử dụng phải

được thu gom vào đúng nơi qui định

Ảnh 34 Vệ sinh vườn ươm thường xuyên

Rhizoctonia gây ra Ngoài ra có thể xử lý bằng

nhiệt mặt trời trong điều kiện đủ năng

® Tạo môi trường thuận lợi cho các loài thiên

địch phát triển, dẫn dụ, xua đuổi côn trùng gây

hại như: hoa cúc, hướng dương, soi nhái, sen cạn, ba lá, linh lăng, húng, bạc hà, hành, tỏi, xả,

gừng, trồng ở gần vườn ươm

Trong các loài sâu hại có mức độ nguy hiểm

là loài sâu đục thân cành, sâu đo ăn lá và bọ

Xít nâu sâm

Trang 36

Bọ trĩ

® Bọ trĩ là loài có 3 pha (trưởng thành, trứng

và sâu non), trưởng thành và sâu non là pha gây hại trong suốt thời gian gieo ươm cây con ở vườn ươm, thời gian gây hại mạnh nhất vào tháng 5, 6, 7, 8, 9 và tháng 10 ở

các tỉnh khi thời tiết ấm nóng

thể màu nâu đen, cánh màu đen, gốc cánh

vạch màu trắng; râu đầu 7 đốt Bọ trĩ trưởng thành cái đẻ trứng rải rác trong mô lá, mặt sau của lá

® Trứng có kích thước nhỏ, mới đẻ màu

trắng sữa

Au tring giống Bọ trĩ trưởng thành không

có cánh, màu trang trong, 2 mắt màu đỏ,

trên thân có nhiều lông nhỏ Vòng đời từ 3 đến 4 tuần

do kích thước nhỏ và chỉ khi viền lá bị héo hoặc quăn lại Biểu hiện khi cây trồng bị Bọ

trĩ chích lá, lá non bị biến dạng, xoăn lại

Trang 37

và màu xanh: Dùng dây để treo bây dính

vào cọc sau đó cắm trên luống với khoảng cách 5-10m/bây và cách chiều cao cây từ

15-20 cm Sau từ 20 đến 30 ngày thay bay dính 1 lần

Ảnh 37 Bẫy dinh màu vàng và màu xanh

» Biện pháp sinh học: Sử dụng thuốc sinh

học Abatimec 1.8EC, pha với tỉ lệ 20ml/20

lít nước và Bio Azadi 0.3SL, pha tỉ lệ 20-

trưởng thành cái lúc đầu có màu vàng nhạt

sau chuyển màu hồng đỏ hoặc nâu đỏ,

ngực rộng, bụng chia đốt và hơi thon nhỏ

lại Rệp sáp đực trưởng thành thân có chiều

dài từ 0,4 đến 0,6mm, màu vàng cam, cơ

thể trong, hình bầu dục, râu đầu hình sợ chỉ

có 9 đốt và có nhiều lông nhỏ Cánh trong

xám và che phủ toàn thân Trứng được bao

phủ bới lớp sáp của trưởng thành cái, trứng

hình bầu dục dài khoảng 0,2mm; màu nâu

đỏ đến đỏ hồng, trong và bóng Ấu trùng

màu hồng đậm đến hơi đỏ, sau chuyển

dần sang sang màu nhạt và trong suốt; ấu

trùng của rệp có chân và râu đầu Nhộng

Đặc biệt chú ý trước và sau khi phun thuốc

sinh học Bio Azadi trong 7 ngày tuyệt đối

không được phun các thuốc diệt nấm

Ảnh 38 Rệp sáp

màu vàng sẵm, trong suốt và dài từ 0,4 đến

0,6mm

» Biện pháp thủ công: Dùng tay thu bắt và

đem đi tiêu hủy

Trang 38

Ảnh 39 Sâu đục thân

TRONG, CHAM SOC, NUOI DUGNG VA PHÒNG TRỪ SÂU BỆNH HẠI RỪNG _ |

›» Biện pháp sinh học: Dùng các loại dung

dịch thuốc lá - xà phòng - bột trừ trùng cúc

Tất cả theo tỷ lệ 1:1:1 và phun vào những

Sâu đục thân cành

® Đặc điểm: Sâu đục cành rất phổ biến, các

cành bị sâu đục thường hơi già, có đường

kính từ 1,5-3 cm, chiều dài vết đục từ 10-15

cm Sâu bắt đầu đục vào nách cành, nách

lá Sâu đục thân cành thường xuất hiện ở

quế từ 6 tuổi trở lên (cấp tuổi II)

® Tập quán sinh hoạt: Mỗi năm 1 lứa, sâu

trưởng thành xuất hiện từ tháng 6-7, đẻ

trứng ở kẽ nứt của vỏ cây Sâu non nở ra

đục lỗ xuyên qua thân, cành cây, có mấy

chục con/cây Mùa đông, hóa nhộng ở dưới

đất đến tháng 6 thì phát triển thành sâu

trưởng thành

khu vực chân đồi rừng quế là chính, vì nơi

đây có ẩm độ cao, cây phát triển tốt, nguồn

thức ăn dồi dào

® Biện pháp phòng trừ: sử dụng các biện

pháp phòng trừ sau:

Bài 3

ngày nắng để phòng trừ rệp Ngoài ra bảo

vệ các loài thiên địch ký sinh và ăn thịt (các

loài bọ rùa và ong ký sinh)

màu nâu xám, đỉnh đầu có vảy màu trắng

xám, miệng thoái hóa, râu môi dưới nhỏ,

lung cé vay mau nau, bung mau trang, chân ngắn có vẩy trang

Ảnh 40 Vết sâu đục thân cây

» Biện pháp lâm sinh: Tập trung phat don thực bì, chặt những cây bị sâu hại; Quốc

xung quanh gốc cây vào mùa xuân để bắt

nhộng

›› Biện pháp vật lý: Sâu đục thân cành có tính

hướng sáng nên phòng trừ ở pha trưởng thành bằng biện pháp sử dụng bây đèn;

Dùng móc để móc sâu non

›» Biện pháp dùng thuốc BVTV: dùng thuốc

trừ sâu có nguồn gốc sinh học như: BP DyGan 3,6 EC, pha 9 ml thuốc trong 16l

nước phun cho 360 m2 để diệt sâu non ở tuổi 1 và tuổi 2

39

Trang 39

›»› Ngoài ra, trên cây quế còn bị sâu Vòi voi hại ngọn quế Biện pháp phòng trừ tương tự như sâu

Trưởng thành có kích thước nhỏ, râu đầu

hình sợi chỉ, lúc đậu cánh xếp hình mái nhà;

đôi cánh trước có góc đỉnh hơi vuông Mép

trước của đôi cánh trước hơi lõm xuống ở vị

trí % tính từ gốc cánh và có một vân hình bán

nguyệt màu nâu Mép ngoài cánh trước hình

lượn sóng và có viền lông tơ màu nâu đậm

Trứng hình bán cầu, khi mới đẻ màu vàng nhạt,

Ảnh 42 Sâu Vòi voi

gần nở chuyển màu vàng sâm Trứng được đẻ thành ổ, bề mặt ổ trứng được phủ một lớp keo trong suốt

Sâu non có 5 tuổi: tuổi 1 rất linh hoạt có thể

bò khắp trên lá chui vào lá nõn; tuổi 2, 3 trở

đi sâu nhả tơ để khâu 2 mép lá cuốn thành tổ nằm trong đó gây hại

Nhộng lúc mới vào có màu xanh lá mạ ở phân bụng có một vân đen nằm ngang tạo thành một vết đen chạy dọc thân

Trang 40

Sử dụng các biện pháp phòng trừ sau:

® Biện pháp thủ công: Dùng tay bắt thủ công

® Biện pháp vật lý: Dùng đèn bây trưởng thành

từ 7 giờ tối đến 5 giờ sáng Sử dụng chế phẩm

tự nhiên để phun trừ các loại sâu hại: từ gừng,

tỏi, giềng, đường đỏ Cách làm: thái mỏng gừng, tỏi và để riêng từng lọ, cho rượu trắng

vào từng lọ theo tỷ lệ 1 kg vật liệu/1 lít rượu

Sau 12 giờ, thêm vào một lượng đường đỏ

Sâu đo ăn lá

® Đặc điểm và phân bố: Xuất hiện và phá hoại

ở hầu hết các vùng trồng quế ở nước ta

như: Yên Bái, Lào Cai, Quảng Ninh, Bắc Kạn,

Thanh Hóa, Quảng Nam, Quảng Ngãi

» Sau đo ăn trụi lá quế, trông như cây chết

Sâu hại làm giảm sinh trưởng của rừng quế

và làm cây suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho những loài sâu hại thứ cấp xâm nhập, phá hoại

» Hinh thai:

» Sau trưởng thành: Thân dài từ 18 - 20 mm, sải cánh rộng từ 72 - 75 mm, cánh trước có

đốm vân màu xanh nhạt, giữa cánh có đốm

lửa trong suốt, cánh sau màu nâu xám, đầu

hình sợi chỉ, bụng nhọn gần về cuối

›› Trứng hình bầu dục, màu xám trắng

» §âu non dài 5 cm, biến màu theo cây

chủ; đầu có màu xanh, với những chấm nổi màu vàng; thân màu xanh sãm; bụng

có hai đường chéo trắng, cuối bụng có 2 sừng đuôi

›»› Nhộng màu nâu đen bóng, phía trước thân

nhộng có u lồi

kéo dài tùy theo điều kiện thời tiết: thời kỳ

trứng 7 ngày, sâu non 29 ngày, nhộng 25

ngày, trứng được đẻ ở mặt sau của lá

theo tỷ lệ 1 kg vật liệu ban dau/0,3 kg đường,

trộn đều, đậy kín bằng giấy bản Sau 5 ngày,

tiếp tục thêm một lượng rượu trắng theo tỷ lệ

1 kg vật liệu ban đầu/5 lít rượu (1:5) để 15

ngày, rồi tách riêng phần chất lỏng và bã; giữ phần chất lỏng trong lọ kín để ở nơi râm mát,

làm vật liệu nguyên chất pha loãng dùng dần:

1 chén rượu gừng + 1 chén rượu tỏi + 8 lít

nước phun/100 m2

» Mỗi con cái có thể đẻ từ 1.000 - 1.500

trứng, thường đẻ trên kế hở thân cây, kẽ lá

thành đám Sâu non hoạt động mạnh, nhả

tơ di chuyển theo gió

›› Loài sâu đo ăn lá quế, chỉ tập trung chủ yếu

ở sườn đồi và chân đồi (nơi có nguồn thức

ăn đồi dào và khí hậu nóng ẩm)

Ả.nh 45 Sâu đen đầu cuốn lá

® Biện pháp phòng trừ:

» Biện pháp lâm sinh: Thường xuyên kiểm

tra vườn rừng phát hiện sớm dịch hại và áp dụng biện pháp kỹ thuật phù hợp phòng, trừ triệt để khi mật độ thấp, sâu tuổi nhỏ,

› Biện pháp vật lý: Dùng bây đèn có tia UV

để bây bướm; xới đất quanh tán cây, sâu từ

3-5 cm vào tháng 1 và tháng 8 hàng năm

để bắt nhộng;

#1

Tiêu đề	Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật sản xuất quế bền vững
Trường học	Tổng Cục Lâm Nghiệp
Chuyên ngành	Kỹ thuật sản xuất và quản lý bền vững cây quế
Thể loại	Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	86
Dung lượng	15,08 MB