LUẬN văn THẠC sĩ HAY quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào​

Giả thuyết khoa học Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy họ

––––––––––––––––––––

CHEETHAO XIONG YER

QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO

GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

–––––––––––––––––––––

CHEETHAO XIONG YER

QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO

GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 9.14.01.14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Tính

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn tận tình của PGS.TS Nguyễn Thị Tính Những nội dung, các

thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận án là hoàn toàn trung thực và

chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận án

Cheethao XIONGYER

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Người hướng dẫn khoa

học PGS.TS Nguyễn Thị Tính đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt

quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên và các quý thầy, cô giáo thuộc khoa tâm lý giáo dục, Phòng Đào tạo sau đại học đã tận tình giảng dạy , hướng dẫn và quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và bảo vệ luận án

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý vị lãnh đạo Sở GD&TT Tỉnh Viêng Chăn, Sở GD&TT Tỉnh Xaysomboun và Sở GD&TT Tỉnh Chăm Pa Xác; Các Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên các trường THPT thuộc các Sở GD&TT đã nêu trên đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình triển khai thực hiện khảo sát thực trạng cho luận án

Tôi xin trân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường trường THPT Nặm Hon, Trường THPT Lak 52 Tỉnh Viêng Chăn đã giúp đỡ tôi trong quá

trình khảo sát thực trạng, cung cấp tài liệu và thông tin liên quan, tạo điều kiện cho tôi khảo nghiệm, thử nghiệm một số biện pháp đề xuất của luận án

Luận án được hoàn thiện cũng nhờ sự giúp đỡ, động viên hỗ trợ về tình thần, vật chất của những người thân, các thầy, cô giáo Tôi xin cảm ơn tất cả

về sự giúp đỡ tận tình đó

Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng luận án chắc không tránh khỏi thiếu sót, tác giả luận án kính mong được sự chỉ dẫn của các quý thầy giáo, cô giáo và góp ý kiến thêm của các bạn đồng nghiệp để luận án hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 08 năm 2020

Tác giả luận án

Cheethao XIONGYER

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các cụm từ viết tắt trong luận văn viii

Danh mục các bảng ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể nghiên cứu và Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp luận nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu cụ thể 4

8 Những luận điểm cần bảo vệ 7

9 Đóng góp mới của đề tài 8

10 Cấu trúc luận án 8

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 9

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn dề 9

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 9

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam và Lào 14

1.1.3 Đánh giá chung 20

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 21

1.2.1 Dạy học 21

1.2.2 Năng lực dạy học 22

1.2.3 Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên 25

1.2.4 Khái niệm quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT 27 1.3 Những vấn đề cơ bản về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên

trung học phổ thông 28

1.3.1 Yêu cầu đổi mới giáo dục và năng lực dạy học của người giáo viên trung học phổ thông 28

1.3.2 Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT 31

1.3.3 Nội dung, quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT 32

1.3.4 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 38

1.3.5 Đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên THPT 42

1.4 Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 43

1.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 43

1.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 47

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 53

1.4.4 Đánh giá hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 57

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 58

1.5.1 Những yếu tố chủ quan 58

1.5.2 Các yếu tố khách quan 60

Kết luận chương 1 62

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC

CỘNG HOÀ DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 63

2.1 Khái quát về khách thể khảo sát và tổ chức khảo sát 63

2.1.1 Khái quát về giáo dục trung học phổ thông của nước CHDCND Lào 63

2.1.2 Tổ chức khảo sát 64

2.2 Thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 68

2.2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên trường trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào về mức độ cần thiết của năng lực dạy học đối với người giáo viên 68

2.2.2 Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên các trường trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 72

2.2.3 Thực trạng nhu cầu bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 76

2.2.4 Thực trạng nội dung, phương pháp và hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 83

2.2.5 Những khó khăn trong bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 90

2.3 Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào 91

2.3.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên trung học phổ thông về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên 91

2.3.2 Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 92

2.3.3 Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 95

2.3.4 Chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung

học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 97

2.3.5 Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân Lào 99

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 101

2.5 Đánh giá chung về thực trạng 102

2.5.1 Những kết quả đạt được và điểm mạnh của hoạt động bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 102

2.5.2 Những tồn tại của hoạt động bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 104

2.5.3 Nguyên nhân 106

Kết luận chương 2 106

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 108

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 108

3.1.1 Nguyên tác đảm bảo mục tiêu bồi dưỡng là phát triển năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 108

3.1.2 Nguyên tác đảm bảo tính thực tiễn 109

3.1.3 Nguyên tắc phát huy tính chủ động, tự giác, tự bồi dưỡng của giáo viên trong hoạt động bồi dưỡng 109

3.1.4 Nguyên tác đảm bảo tính hiệu quả 110

3.1.5 Nguyên tác đảm bảo tính phát triển nghề nghiệp giáo viên 111

3.1.6 Nguyên tác đảm bảo tính hiện đại, tính mở, tính linh hoạt 111

3.2 Các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo viên 112 3.2.1 Tổ chức hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 112 3.2.2 Tổ chức phát triển chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông của Nước CHDCND Lào dựa vào năng lực 120 3.2.3 Tổ chức huy động các nguồn lực đảm bảo điều kiện bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào 129 3.2.4 Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 134 3.2.5 Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán tư vấn hỗ trợ phát triển năng lực dạy học cho đồng nghiệp 146 3.2.6 Tổ chức đánh giá năng lực của giáo viên theo bộ tiêu chí năng lực dạy học đã xây dựng làm cơ sở để bồi dưỡng giáo viên trung học phổ

thông nước CHDCND Lào 150 3.3 Mối quan hệ của các biện pháp 155 3.4 Khảo nghiệm, thử nghiệm tính khả thi và tính cần thiết của các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ

thông nước CHDCND Lào 156 3.4.1 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 156 3.4.2 Thử nghiệm một số biện pháp 158 Kết luận chương 3 166

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 167 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ

CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 171 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

CHDCND LÀO Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

CNTT&TT Công nghệ thông tin & truyền thống

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Đặc điểm mẫu đối tượng khảo sát thực trạng 66Bảng 2.2 Nhận thức về năng lực dạy học của cán bộ quản lý và giáo

viên trường THPT Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 69Bảng 2.3 Năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông cộng dân

chủ nhân Lào 73Bảng 2.4 Nhu cầu về nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo

viên THPT Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 76Bảng 2.5 Nhu cầu về hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo

viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 79Bảng 2.6 Nhu cầu về phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo

viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào 81Bảng 2.7 Nội dung bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho giáo viên THPT

nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 83Bảng 2.8 Hình thức bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho GV THPT nước

Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 86Bảng 2.9 Phương pháp bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho giáo viên

THPT nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 88Bảng 2.10 Thực trạng đánh giá kết quả bồi dưỡng NLDH đã được triển

khai đối với GV THPT nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 89Bảng 2.11 Những khó khăn trong bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo

viên THPT Nước CHDCND Lào 90Bảng 2.12 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên THPT về bồi dưỡng

năng lực dạy học cho giáo viên 91Bảng 2.13 Thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo

viên Nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào 93

Bảng 2.14 Thực trạng tổ chức bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT ở

Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 95Bảng 2.15 Thực trạng chỉ đạo bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên

THPT ở Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 98Bảng 2.16 Đánh giá việc thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học

cho giáo viên THPT ở Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 100Bảng 2.17 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học

cho giáo viên THPT Nước CHDCND Lào 101Bảng 3.1 Ý kiến đánh giá về các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho

giáo viên THPT Nước CHDCND Lào 157Bảng 3.2 Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp

trước khi tiến hành thử nghiệm 160Bảng 3.3 Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo hướng phân hóa

trước khi tiến hành thử nghiệm 161Bảng 3.4a Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp

sau khi tiến hành thử nghiệm lần 1 163Bảng 3.4b Kiểm định T -Test kết quả năng lực thiết kế bài học theo chủ

đề tích hợp trước và sau thực nghiệm 164Bảng 3.5a Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo hướng dạy học

phân hóa sau thử nghiệm lần 2 164Bảng 3.5b Kiểm định T - Test kết quả năng lực thiết kế bài học theo chủ

đề tích hợp trước và sau thực nghiệm 165

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông(THPT) bao gồm nhiều nhân tố có mối quan hệ mật thiết với nhau, chi phối lẫn nhau xoay quanh hai nhân tố cơ bản đó là giáo viên với hoạt động dạy và học sinh với hoạt động học, giúp cho quá trình dạy học tồn tại, vận động và phát triển không ngừng Trong quá trình dạy học nhân tố có tính chất quyết định tới chất lượng dạy học đó là nhân cách người giáo viên và tính tích cực học tập của học sinh Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, vì vậy quan tâm bồi dưỡng phát triển năng lực dạy học(NLDH), giáo dục cho giáo viên nói chung và giáo viên THPT nói riêng là nội dung quản lý của Giám đốc Sở Giáo dục và Hiệu trưởng các trường THPT nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng giáo dục THPT nói riêng

Cách mạng 4.0 và hội nhập quốc tế, khu vực về tất cả mọi mặt đặc biệt là hội nhập về giáo dục, văn hóa đã đặt ra những yêu cầu mới về năng lực dạy học

và năng lực giáo dục của mỗi giáo viên nói chung và năng lực dạy học đối với giáo viên THPT nói riêng nhằm hướng tới giáo dục công dân toàn cầu Trong bối cảnh đổi mới giáo dục đòi hỏi giáo viên THPT cần bổ sung và hoàn thiện các năng lực dạy học mới để thích ứng với những yêu cầu giáo dục đặt ra: Dạy học tiếp cận năng lực; dạy học tích hợp; dạy học phân hóa; dạy học theo hướng giáo dục STEM; phát triển môi trường học tập qua Elerning; ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học vv

Chương trình giáo dục phổ thông của nước CHDCND Lào hiện hành có nhiều điểm bất cập chưa đáp ứng được những yêu cầu đổi mới của đất nước hiện nay về chất lượng giáo dục, đòi hỏi cần có sự thay đổi một cách căn bản

về nội dung chương trình về năng lực của GV Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, Đảng và Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) luôn coi trọng công tác đào tạo và bồi dưỡng GV, coi việc bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT là điểm then chốt để đổi mới, nâng cao chất

lượng giáo dục Là cơ sở nền tảng để thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Lào theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hóa, xã hội hoá và hội nhập quốc tế, khu vực Nghị quyết Đại hội Đại biểu của Đảng nhân dân cách mạng Lào lần thứ VIII ngày 18-23 /3/ 2006 đã chỉ ra “Nguồn nhân lực quan trọng nhất nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nguồn nhân lực giáo dục phải có trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có đủ trình độ đáp ứng được sự phát triển với các nước trong khu vực và trên thế giới ” [65]

Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên được tiến hành thường xuyên hoặc theo chu kỳ hoặc theo các chuyên đề nhằm nâng cao năng lực cho giáo viên THPT Để hoạt động trên có hiệu quả đòi hỏi Sở Giáo dục &

Thể thao (GD-TT) cần có kế hoạch và quy trình tổ chức triển khai một cách hiệu quả nhằm phát huy vai trò bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của mỗi giáo viên từ đó nâng cao chất lượng đội ngũ

Giáo dục phổ thông của nước CHDCND Lào đang thực hiện công cuộc đổi mới Tuy nhiên, NLDH của giáo viên THPT của nước CHDCND Lào còn nhiều bất cập chưa đáp ứng yêu cầu dạy học trong các nhà trường và so với các nước lân cận Vì vậy, vấn đề quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào là một vấn đề cấp thiết hiện nay nhằm đẩy nhanh công cuộc đổi mới giáo dục THPT của nước CHDCND Lào

Trong thời gian gần đây nước CHDCND Lào đã có giáo viên dạy các trường THPT đủ về cả số lượng, cơ cấu và chất lượng, song vẫn còn những hạn chế về NLDH, bất cập, đòi hỏi phải có NLDH cao và đạt chuẩn nghề nghiệp Trong các nhà trường THPT thì đội ngũ giáo viên cơ bản đạt trình độ

chuyên môn, nghiệp vụ về bằng cấp theo quy định của luật giáo dục, nhưng

so với các yêu cầu của NLDH ở một số tiêu chí đạt mức chưa cao; công tác bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT theo nhu cầu của thực tiễn còn nhiều hạn chế, kém hiệu quả và chậm đổi mới Vì vậy, việc bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng GD và đảm bảo chất lượng giáo dục trong các nhà trường THPT được coi là nhiệm vụ cấp bách và lâu dài

Trên đây là lý do tác giả chọn đề tài: "Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ

Nhân dân Lào"

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng, quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào; đề xuất một số biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu về chất lượng giáo dục THPT và đảm bảo chất lượng giáo dục THPT nước CHDCND Lào trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

3 Khách thể nghiên cứu và Đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo

viên THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng

lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào

4 Giả thuyết khoa học

Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào đã được quan tâm triển khai và đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còn tồn tại những bất cập về nội dung, quy trình và các biện pháp quản lý bồi dưỡng Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào một cách khoa học, đồng bộ đi từ hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên đến xác định nhu cầu bồi dưỡng và các biện pháp tổ chức bồi dưỡng; đảm bảo nguồn lực bồi dưỡng thì sẽ nâng cao được năng lực dạy học cho giáo viên góp phần thực hiện thành công đổi mới giáo dục của nước CHDCND Lào

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho

giáo viên trung học phổ thông

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên

các trường THPT và thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các

trường THPT nước CHDCND Lào và thử nghiệm một số biện pháp đề xuất

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Phạm vi về nội dung và chủ thể quản lý

Đề tài nghiên cứu về các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào theo tiếp cận năng lực thực hiện để đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay

Đề tài tiến hành nghiên cứu thực trạng năng lực dạy học và thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào được khảo sát, đánh giá trong phạm vi các trường THPT với vai trò chủ thể quản lý là Giám đốc Sở Giáo dục &Thể thao Lào và người giúp việc cho Giám đốc Sở Giáo dục &Thể thao Lào là Hiệu trưởng các trường THPT

6.2 Phạm vi khách thể khảo sát

Tác giả luận án tiến hành khảo sát đội ngũ giáo viên trường THPT trên địa bàn 3 tỉnh đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam của Nước CHDCND Lào với số lượng 6 trường THPT của Nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào 6.3 Phạm vi về thời gian khảo sát

Đề tài tiến hành khảo sát điều tra trong năm học 2017 - 2018

7 Phương pháp luận nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

7.1.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống

Nghiên cứu quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT theo quan điểm tiếp cận hệ thống coi quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT là

một thành tố trong phát triển đội ngũ giáo viên THPT của Sở GD-TT có mối quan hệ với các thành tố khác như năng lực hiện tại của giáo viên, chuẩn nghề nghiệp giáo viên; yêu cầu về đổi mới chương trình giáo dục THPT mới; Cơ chế chính sách dành cho giáo viên, CSVC, tài chính phục vụ bồi dưỡng vv…

7.1.2 Phương pháp tiếp cận năng lực

Nghiên cứu quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào theo quan điểm tiếp cận năng lực và nhu cầu bồi dưỡng nâng cao năng lực của giáo viên Mục tiêu, nội dung chương trình và hoạt động bồi dưỡng phải dựa vào nhu cầu bồi dưỡng và năng lực dạy học của giáo viên đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục THPT theo định hướng đổi mới của Nước CHDCND Lào trong giai đoạn hiện nay

7.1.3 Phương pháp tiếp cận hoạt động thực tiễn

Nghiên cứu quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT gắn với thực tiễn đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục THPT của Nước CHDCND Lào, gắn với thực tiễn đội ngũ giáo viên THPT và thực tiễn giáo dục THPT của từng vùng miền của Nước CHDCND Lào Do đó mọi hoạt động bồi dưỡng giáo viên phải phù hợp với đối tượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THPT của Nước CHDCND Lào trong bối cảnh hiện nay

7.1.4 Phương pháp tiếp cận chức năng quản lý

Đề tài nghiên cứu thực hiện tiếp cận theo chức năng quản lý, các nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào được thực hiện theo các khâu lập kế hoạch quản lý bồi dưỡng; Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên; chỉ đạo thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào và kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào

7.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án đã sử dụng phối hợp 03 nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Để có cơ sở lý luận, làm nền tảng cho việc nghiên cứu đề tài chúng tôi

đã hệ thống, thu thập và phân tích các tài liệu khoa học, các văn bản Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ, của Bộ Giáo dục và Thể Thao Nghiên cứu các công trình đã công bố về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên; bồi dưỡng giáo viên nói chung và bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trường THPT từ đó xây dựng khung lý luận của đề tài

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

i) Phương pháp điều tra bằng alket

Sử dụng phiếu khảo sát nhằm thu thập những thông tin cần thiết về thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT và thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường THPT của Giám đốc Sở

Giáo dục & Thể thao nước CHDCND Lào Từ đó phân tích tổng hợp, đánh giá

thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT và thực trạng quản

lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào

ii) Phương pháp phỏng vấn:

Trực tiếp phòng vấn cán bộ quản lý các cấp, giáo viên để tìm hiểu về trình độ, năng lực của giáo viên các trường THPT (có ghi biên bản) và những vấn

đề có liên quan đến nghiên cứu đề tài luận án

iii) Phương pháp quan sát: quan sát giờ dạy, quan sát hoạt động bồi dưỡng và các điều kiện phục vụ bồi dưỡng giáo viên THPT của các Sở Giáo dục - Thể Thao, Nước CHDCND Lào

iv) Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứu hồ sơ quản lý, nghiên cứu sản phẩm của các giáo viên (kế hoạch, các văn bản chỉ đạo, trang thiết bi giảng dạy)

v) Phương pháp chuyên gia: Dùng phiếu trưng cầu ý kiến để xin ý kiến các chuyên gia hoặc khách thể nghiên cứu để khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của biện pháp đề xuất trong đề tài

vi) Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm: Nhằm minh chứng cho tính cần thiết và tính khả thi của một số biện pháp đề xuất, đồng thời để minh chứng tính đúng đán của giả thuyết khoa học đã đề ra

7.2.3 Nhóm phương pháp bổ trợ

Sử dụng Toán thống kê và các phầm mềm tin học để xử lý số liệu, phân tích định lượng kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra những kết luận phục vụ công tác nghiên cứu

8 Những luận điểm cần bảo vệ Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ

thông cần phải được tiến hành dựa vào năng lực, nhu cầu bồi dưỡng để xác định mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng và các điều kiện bồi dưỡng, đồng thời bị chi phối bởi các yếu tố ảnh hưởng mang tính khách quan và chủ quan tác động tới quá trình quản lý bồi dưỡng, trong đó năng lực quản lý và tính tích cực tham gia bồi dưỡng của giáo viên giữ vai trò quyết định

Hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào đã được quan tâm thực hiện tuy nhiên còn tồn tại một số điểm cần khắc phục: Nội dung, chương trình bồi dưỡng, hình thức tổ chức bồi dưỡng, đánh giá kết quả

bồi dưỡng và các điều kiện thực hiện bồi dưỡng

Để quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần tiến hành đồng bộ các biện pháp quản lý như: Tổ chức hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; Tổ

chức phát triển chương trình bồi dưỡng dựa vào năng lực; Tổ chức huy động các nguồn lực đảm bảo các điều kiện bồi dưỡng và chỉ đạo đổi mới các phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng; Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán; Tổ chức đánh giá năng lực dạy học của giáo viên theo bộ tiêu chí nhằm tạo động lực cho hoạt động bồi dưỡng

9 Đóng góp mới của đề tài

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT dựa trên năng lực, nhu cầu và phân tích bối cảnh

Khái quát thực trạng bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của Nước CHDCND Lào chỉ ra những hạn chế về năng lực dạy học, nội dung chương trình bồi dưỡng, năng lực quản lý hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên và những yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động bồi dưỡng

Đề xuất được bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và hệ thống các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào dựa vào năng lực, nhu cầu bồi dưỡng và các nguồn lực phục vụ bồi dưỡng; các biện pháp mang tính hệ thống, đồng bộ có tác dụng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC

CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn dề

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài i) Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Trên thế giới đều coi việc bồi dưỡng giáo viên là yêu tố quan trọng để nâng cao chất lượng GD - ĐT, Việc tạo điều kiện để mọi người có cơ hội học tập, học tập thường xuyên, học tập suốt đời để kịp thời bổ sung kiến thức và đổi mới PPDH đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH, hoạt động bồi dưỡng giáo viên không chỉ là giải pháp để thực hiện các mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục mà còn là con đường có hiệu quả để mỗi giáo viên phát triển liên tục nghề nghiệp của bản thân.

K.Đ.Usinxki nhấn mạnh đến hình thức tự bồi dưỡng của giáo viên:

“Người giáo viên còn sống chừng nào thì họ còn học, khi họ ngừng việc học thì con người giáo viên trong họ cũng chết liền” [87] Phẩm chất và năng lực

của người giáo viên cao hay thấp phụ thuộc phần lớn vào quá trình tự học của

họ để nỗ lực cập nhật kiến thức và những kỹ năng sư phạm còn thiếu, còn lạc hậu Ở đây quan niệm "tự học" đồng nghĩa với “tự bồi dưỡng” Trong một tác phẩm nổi tiếng “Trường trung học Pavlưts”, V.A.Xukhômlinxki đã trình bày một cách tường tận chiến lược bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên thông qua việc dự giờ của từng giáo viên [82]

Warren-Piper và Glatter (1997) cho rằng: Phát triển giáo viên là thúc đẩy một loạt những hoạt động có hệ thống, thỏa mãn hứng thú, ý chí nguyện vọng và nhu cầu của cá nhân để phát triển sự nghiệp của họ, đồng thời đáp ứng nhu cầu tương lai của tổ chức Tác giả đã nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên theo tiếp cận phát triển nghề nghiệp giáo viên [62]

Tác giả Richard I.Arends (1998) với nghiên cứu “Học để dạy” đề cập nhiều vấn đề dạy và học, lấy giáo viên là trung tâm, đặc biệt là đổi mới cách dạy học lấy học sinh làm trung tâm, do đó đòi hỏi giáo viên cần nâng cao năng lực nghề nghiệp cần phải có năng lực chuyên biệt vận dụng để dạy học,

từ đó vấn đề bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên là vấn đề cần thiết

“Learning to teach” [91]

Raja Roy Singh nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên thông qua việc nghiên cứu xác định vai trò, vị trí của giáo viên trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp và nội dung phát triển đội ngũ giáo viên, theo tác giả: Giáo viên không chỉ là nhà chuyên môn mà còn là nhà giáo dục, nhà khoa học, người tư vấn, hướng dẫn, người học tập suốt đời, do đó phát triển đội ngũ giáo viên phải bao gồm phát triển chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng [63]

Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen, các tác giả đã mô tả chi tiết

và có những phân tích thuyết phục về những thay đổi quan trọng trong cấu trúc, nội dung chương trình bồi dưỡng giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục ở Phần Lan Một số tác giả khác như: A.Carin, Craig A.Mertler, Marzano lại đi sâu nghiên cứu và đã đề xuất các biện pháp hình thành NLDH cho GV

Tác giả Marzano đã đưa ra một số định hướng như trong tiết học, GV phải biết sơ đồ hóa kiến thức, khắc sâu những kiến thức trọng tâm; thúc đẩy sự hợp tác của HS [88], từ đó cần thiết phải bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ sư phạm chi giáo viên

Tác giả Eleonora Villegass-Reimers (2003), nghiên cứu bồi dưỡng giáo viên thông qua một số mô hình như: mô hình tổ chức hợp tác giữa các trường hoặc mô hình quy mô nhỏ (trường học, lớp học…) [86]

Chương trình nâng cao chất lượng đào tạo huấn luyện viên (trainers)

và giáo viên của mạng lưới Chính sách Đào tạo giáo viên châu Âu (ENTEP)

đã nhận định người giáo viên cần được trang bị những năng lực mới Đó là khả năng sử dụng IT có hiệu quả; tăng cường chuyên môn hóa và trách nhiệm

cá nhân đối với phát triển chuyên môn [87] Báo cáo của ENTEP trong hội

thảo tổ chức tại Brussels vào tháng 6/2005 đã thông qua bản đề cương Những nguyên tắc chung về trình độ và năng lực giáo viên ở châu Âu, tập trung vào

các nguyên tắc: Giáo viên phải được trang bị nền tảng nghề nghiệp tốt; giáo viên là nghề nghiệp mang tính cơ động và phải được bồi dưỡng để tiếp tục phát triển chuyên môn [87] Có thể thấy, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã đề cập nhiều đến nội dung bồi dưỡng với những yêu cầu cụ thể

Mục đích của các công trình đó là nhằm mục tiêu bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, kiến thức khoa học, kĩ năng dạy học… để phát triển các NLDH cần thiết cho giáo viên, hướng tới đạt chuẩn nghề nghiệp

Tác giả Andrea Kárpáti, trong tài liệu phát triển chuyên môn và bồi dưỡng giáo viên đưa ra một số khuyến nghị quan trọng như: Gắn kết chặt chẽ

các chương trình phát triển chuyên môn giáo viên với đào tạo tại chức ngay tại nơi làm việc của họ Cần đánh giá năng lực sau khóa học của giáo viên để

đề xuất định hướng cải tiến [95]

Như vậy, các nghiên cứu trên đã đưa ra nhiều hình thức bồi dưỡng cho từng chương trình, từng đối tượng, phù hợp với các đặc điểm của từng hệ thống giáo dục quốc gia nhưng nhìn chung đều gắn liền với quá trình hoạt động nghề nghiệp cho giáo viên Các hình thức cũng đã chú ý đến việc gắn kết mối quan hệ giữa HS và GV, giữa các tổ chức giáo dục… để nâng cao chất lượng bồi dưỡng Tuy vậy, bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT dựa vào nhu cầu và năng lực thì chưa được các tác giả quan tâm hướng tới

ii) Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Vấn đề quản lý bồi dưỡng NLDH cho GV đã được đưa thành chính sách của các nước và có các quy định cụ thể về việc tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ và chuẩn hóa trình độ đào tạo cho giáo viên

Theo Hannele Niemi và Ritva Jakku- Sihvonen [96], lý do cơ bản dẫn đến thành công của hệ thống giáo dục Phần Lan (có thành tích cao nhất trong nhiều kỳ thi PISA) là do Phần Lan đã quyết định nâng chuẩn trình độ giáo

viên phổ thông lên trình độ thạc sĩ và mọi giáo viên có nghĩa vụ và quyền hạn phải không ngừng học tập, phát triển chuyên môn, cơ quan quản lý giáo dục ngành, địa phương, nhà trường có nhiệm vụ tổ chức, quản lý đào tạo, bồi dưỡng giáo viên nâng chuẩn

Công trình nghiên cứu về đào tạo giáo viên tiểu học và trung học ở 6 quốc gia Đông Âu của Ủy ban Văn hóa và Giáo dục thuộc Liên minh châu Âu cũng xác định trong công cuộc đổi mới giáo dục, việc bồi dưỡng giáo viên cần phải được chú trọng, nhà nước, địa phương phải có kế hoạch lâu dài cho công tác bồi dưỡng giáo viên ở giai đoạn tiếp nối [97]

Luật nhà trường của bang Brandenburg, Cộng hoà Liên bang Đức quy định rõ giáo viên phải có nghĩa vụ tham gia bồi dưỡng, thường xuyên cập nhật kiến thức và đưa vào những biện pháp đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn Chương trình bồi dưỡng giáo viên có ở ba cấp quản lý: Cấp nhà nước, cấp địa phương và chương trình bồi dưỡng tại các nhà trường

Trung tâm Nghiên cứu và Đổi mới giáo dục, OECD, 1998 [93], nghiên

cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên và đã rút ra kết luận “Các chính sách đổi mới giáo dục sẽ không đem lại hiệu quả gì nếu bản thân người giáo viên không thay đổi” Kết quả nghiên cứu tổng kết những kinh nghiệm thực tiễn

điển hành của 8 quốc gia trong bồi dưỡng giáo viên, ví dụ như: phát triển những ý tưởng bồi dưỡng hoàn toàn mới của Đức; coi bồi dưỡng giáo viên là nhiệm vụ ưu tiên của Ireland; khắc phục những rào cản do quan niệm lỗi thời, cứng nhắc trong bồi dưỡng giáo viên ở Luc-xăm-bua; bồi dưỡng giáo viên hướng tới sự chuẩn mực, xuất sắc và có kiểm định ở Hoa Kỳ…

Tóm lại, đã có một số công trình nghiên cứu về công tác quản lý bồị

dưỡng đội ngũ giáo viên ở tầm vĩ mô đề cập tới những vấn đề quan trọng như: quy định cụ thể việc bồi dưỡng là nghĩa vụ của người giáo viên, giáo viên phải có nhiệm vụ bồi dưỡng kiến thức, năng lực suốt đời; cần nâng chuẩn trình độ giáo viên phổ thông Đó là những tiếp cận đúng và đang được các nhà nghiên cứu tiếp tục kế thừa và triển khai

Các nhà quản lý giáo dục nghiên cứu đều cho rằng công tác bồi dưỡng NLDH cho giáo viên không chỉ được tổ chức theo chu kỳ mà người giáo viên phải được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ liên tục, quanh năm [81] Tại Philippin, các nhà nghiên cứu lại cho rằng thời điểm bồi dưỡng tùy thuộc vào

mô hình bồi dưỡng Mô hình bồi dưỡng tại trường phổ thông thì phải diễn ra trong suốt cả năm học còn mô hình phân tầng thì thời gian bồi dưỡng kéo dài trong kỳ nghỉ hè và đầu năm học mới; mô hình theo cụm thì bồi dưỡng diễn

ra theo đợt khi cần; mô hình học tập từ xa thì diễn ra thường xuyên theo sự

lựa chọn của mỗi cá nhân [27]

Một yếu tố quan trọng nữa là lực lượng tham gia bồi dưỡng Tại bang Brandenburg Cộng hòa Liên bang Đức, lực lượng tham gia bồi dưỡng giáo viên bao gồm các giảng viên của học viện trường học bang Berlin-Brandenburg, các chuyên gia tư vấn của hệ thống tư vấn và hỗ trợ BUSS, các giáo viên cốt cán của các nhà trường [28]

Theo Denise Beutel và Rebecca Spooner-Lane, (Úc) [86], Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, trưởng bộ môn, giáo viên có kinh nghiệm trong trường trung học sẽ là lực lượng nòng cốt tham gia vào quá trình kèm cặp, giúp đỡ

những đồng nghiệp [82] Các nước Anh, Hoa Kỳ, Thái Lan cũng rất quan tâm đến sử dụng các giáo viên có kinh nghiệm, có trình độ nghề nghiệp cao để hướng dẫn, tư vấn cho các giáo viên mới

Qua việc trình bày trên có thể thấy các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT đã chú ý đến vai trò của Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng trong việc lập kế hoạch bồi dưỡng một cách khoa học và phù hợp với tình hình thực tế của trường; đã quan tâm đến lực lượng tham gia bồi dưỡng như các chuyên gia, giáo viên cốt cán các trường hay trưởng bộ môn, các giáo viên có kinh nghiệm ngay tại trường trung học… và đã đề xuất các thời điểm bồi dưỡng phụ thuộc vào nội dung và nhu cầu bồi dưỡng của người học Tuy vậy, chúng tôi chưa gặp một công trình nào nghiên cứu một cách

cụ thể và có hệ thống về quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT dựa vào nhu cầu và năng lực thực hiện của giáo viên

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam và Lào

1.1.2.1 Nghiên cứu về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông ở Việt Nam

i) Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Từ năm 1993, Bộ GD-ĐT Việt Nam nghiên cứu tổ chức các chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ 3 năm cho giáo viên THPT (chu kỳ bồi dưỡng thường xuyên 1993-1996, chu kỳ bồi dưỡng thường xuyên 1997-

2000 và chu kỳ bồi dưỡng thường xuyên 2001-2004)

Trần Bá Hoành (2006) đã nghiên cứu về “Vấn đề giáo viên - Những nghiên cứu lý luận và thực tiễn” Kết quả nghiên cứu đã xác định vai trò, vị trí của giáo viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, phân tích những đặc điểm lao động nghề nghiệp của giáo viên và yêu cầu về phẩm chất, năng lực đối với giáo viên từ đó đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới trong giáo dục thông qua các hoạt động tuyển chọn, bồi dưỡng, đào tạo giáo viên, thực hiện các chế độ chính sách đối với GV [42]

Năm 2009 Dự án phát triển giáo viên THPT đã triển khai đề tài Nghiên cứu xây dựng Chuẩn nghề nghiệp giáo viên và Chuẩn hiệu trưởng Kết quả

nghiên cứu đã xây dựng dựa trên hồ sơ năng lực giáo viên và năng lực hiệu trưởng trường phổ thông và đề xuất chuẩn nghề nghiệp giáo viên, Hiệu trưởng

là cơ sở để giáo viên, hiệu trưởng tự bồi dưỡng phát triển nghề nghiệp, đồng thời giúp cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá giáo viên từ đó có kế hoạch bồi dưỡng phù hợp

Vũ Xuân Hùng (2011), nghiên cứu về “Năng lực dạy học của giáo viên dạy nghề theo tiếp cận năng lực thực hiện”, tác giả đã làm rõ các vấn đề về

năng lực dạy học của người giáo viên theo tiếp cận năng lực thực hiện trong

đó có năng lực thiết kế bài giảng, năng lực tiến hành dạy học, năng lực sử

dụng phương pháp dạy học, năng lực thao tác mẫu, năng lực giao tiếp, năng lực sử lý tình huống sư phạm, năng lực kiểm tra đánh giá dạy học… Đây là

cơ sở quan trọng để thiết kế xây dựng nội dung đào tạo giáo viên dạy nghề tại các Trường Sư phạm kỹ thuật và phát triển chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ

sư phạm cho giáo viên dạy nghề [45]

Đặng Thành Hưng (2013), nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên dựa trên tiếp cận năng lực và tiếp cận năng lực theo hướng chuẩn hóa trong giáo dục, dạy học, trên cơ sở đó đề ra những yêu cầu đối với giáo viên trong hoạt động dạy học, giáo dục và vấn đề bồi dưỡng, tự hoàn thiện của giáo viên [48]

Để tạo hành lang pháp lý cho bồi dưỡng giáo viên mầm non, phổ thông

và giáo dục thường xuyên, quy chế bồi dưỡng giáo viên mâm non, phổ thông

và giáo dục thường xuyên đã được Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ký ban hành ngày 10/07/2012 (Thông tư số 26/2012/TT-BGD-ĐT) Theo tinh thần quy chế, triển khai công tác bồi dưỡng thường xuyên được thực hiện kết hợp theo cả

hai hướng từ trên xuống và từ dưới lên Bộ ĐT, Sở ĐT, Phòng

GD-ĐT chỉ đạo các nội dung bắt buộc nhằm phát triển giáo dục của ngành, địa phương nhưng trong đó giáo viên vẫn được đề xuất và lựa chọn nội dung bồi dưỡng thường xuyên theo nhu cầu phát triển chuyên môn liên tục của cá nhân mỗi giáo viên, hỗ trợ họ nâng cao mức độ đáp ứng so với chuẩn nghề nghiệp

và phát triển chuyên môn liên tục

ii) Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Tác giả Bùi Minh Hiền cùng các cộng sự (2006), đã nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu của xã hội dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực, các tác giả đề xuất: Để đáp ứng yêu cầu luôn thay đổi của khoa học công nghệ và xã hội, nguồn nhân lực giáo viên cần được phát triển với đầy đủ 3 yếu tố sau đây: (i) đủ về số lượng; (ii) Đạt chuẩn về chất lượng; (iii) Đồng bộ về cơ cấu do đó vấn đề đào tạo lại, bồi dưỡng thường

xuyên cho giáo viên là vấn đề cần thiết và cần phải có những giải pháp phù hợp [40]

Từ năm 2006, Bộ GD-ĐT xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên dạy lớp 10 chương trình sách giáo khoa mới theo quy trình 2 cấp: Bộ GD-ĐT giao các trường (khoa) sư phạm trực tiếp bồi dưỡng giáo viên cốt cán các môn học của các địa phương và Sở GD-ĐT sử dụng giáo viên cốt cán các môn học đã được tập huấn bồi dưỡng cho tất cả các giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa mới

Tác giả Bùi Văn Quân, Nguyễn Ngọc Cầu (2006) đã nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên theo cách tiếp cận phát triển đội ngũ giáo viên

Các tác giả đã chỉ ra các cách tiếp cận để phát triển đội ngũ giáo viên bao gồm: Tiếp cận theo lý thuyết phát triển nguồn nhân lực; Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực; Tiếp cận theo quan điểm triết học vv… Từ vấn đề trên đặt ra các yêu cầu về đào tạo, bồi dưỡng giáo viên [72]

Luật giáo dục sửa đổi 2009 là văn bản pháp lý cao nhất của Nhà nước Việt Nam, quy định sự hoạt động thống nhất, toàn diện cho hệ thống giáo dục, nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về giáo dục Các quyết định về việc bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT là cẩm nang trong việc chỉ đạo thực hiện mục tiêu giáo dục và định hướng cho việc xây dựng đội ngũ giáo viên các trường THPT theo phương châm đào tạo kết hợp với sử dụng, bồi dưỡng giáo viên trên cơ sở đề cao việc tự học và tự bồi dưỡng của giáo viên

Đỗ Thị Bích Loan (2014), nghiên cứu về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng giáo viên: Việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho giáo viên và CBQL là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm Bộ Giáo dục - Đào tạo tổ

chức các lớp tập huấn ở Trung ương để bồi dưỡng cho Hiệu trưởng, Hiệu phó, giáo viên tư vấn các bộ môn Tùy theo thực tế của từng đơn vị, từng cá nhân

mà cấp quản lý giáo dục để ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong

một phạm vi theo yêu cầu nhất định Cụ thể là mỗi cơ sở giáo dục cử từ 3 đến

5 giáo viên được đào tạo tại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học [57] Trong đó theo Đỗ Thị Bích Loan (2014), đưa ra quan điểm người ta coi trọng phát triển nghề nghiệp hoặc năng lực dạy học cho giáo viên là một quá trình phát triển cá nhân liên tục thông qua các chương trình, các hoạt động các dự án được thiết kế để tăng cường thực hành phát triển nghề nghiệp

Bùi Thái An (2015), nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm bồi dưỡng phát triển giáo viên của các nước trên thế giới khẳng định vấn đề bồi dưỡng và

phát triển giáo viên là vấn đề cần được tiến hành thường xuyên, liên tục hoặc theo chu kỳ [1] Bùi Thái An (2015), bồi dưỡng giáo viên đương nhiệm nhằm trang bị cho giáo viên lý luận và phương pháp luận về giáo dục để nâng cao khả năng, hiệu quả giảng dạy trong lớp học Các chương trình bồi dưỡng được thiết kế riêng cho từng đối tượng: Hiệu trưởng, giáo viên, cán bộ thư viện Bồi dưỡng giáo viên thường có 2 loại: Bồi dưỡng lấy chứng chỉ và bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ, nhà quản lý đóng vai trò quan trọng trong bồi dưỡng giáo viên và quả lý bồi dưỡng giáo viên

Trong những năm gần đây đã có nhiều nhà nghiên cứu bàn về các lĩnh vực văn hoá - giáo dục, bồi dưỡng giáo viên Các tạp chí, tập san, chuyên san, báo Giáo dục thời đại xuất hiện ngày càng nhiều và càng phong phú về nội dung, vần đề về bồi dưỡng giáo viên, phát triển đội ngũ giáo viên

1.1.2.2 Nghiên cứu về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông ở Lào

i) Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Ở Lào, Với quan điểm giáo viên là một trong những nhân tố quyết định chất lượng giáo dục của trường học, bồi dưỡng giáo viên là yêu tố quan trọng

để nâng cao chất lượng giáo dục của Bộ GD-TT , Mỗi giáo viên phải bồi

dưỡng thường xuyên nhằm nâng cao NLDH của bản thân theo nhu cầu của các nhà trường Việc bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT là nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi giáo viên

Chủ thể thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng là các chuyên gia, giáo viên cốt cán các môn học do Sở GD &TT lựa chọn và xây dựng nên được giao nhiệm

vụ hướng dẫn đồng nghiệp phát triển chuyên môn

Việc bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của nước CVHDCND Lào Bộ GD-TT lập kế hoạch tập huấn cho giáo viên cốt cán cấp tỉnh sau đó Sở

giáo dục tổ chức bồi dưỡng tập trung khi nghỉ hè hàng năm

Keng lào Bliayao (2002), Đã nghiên cứu “Thành tựu của nền giáo dục nông thôn Lào 1975-2000”, tác giả khẳng định: sự thành công của giáo dục

nước CHDCND Lào do Đảng và nhà nước đặc biệt quan tâm và coi việc giáo dục là việc trung tâm của sự phát triển nguồn nhân lực trong đó giáo viên là nhân tố quyết định chất lược giáo dục như vậy việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên là việc phải làm thường xuyên, liên tục, lâu dài để xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, phù hợp về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng phục vụ cho chiến lược phát triển lâu dài của nhà trường, của ngành giáo dục [50]

Soulinha Mingmườngchăn (2004), đã nghiên cưu “Vai trò của giáo viên Lào trong con đường phát triển đất nước trong thời gian mới” tác giả khẳng

định: Giáo viên là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, ở các cơ sở giáo dục Để thực hiện tốt quá trình dạy học trong các nhà trường thì mọi giáo viên phải có nghĩa vụ và quyền hạn không ngừng bồi dưỡng và tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực giảng dạy của bản thân [74]

Chănsouk Mitsokhao (2005) “Dự án phát triển sư phạm và nâng cao vai trò của giáo viên” trong dự án khẳng định: Giáo dục là nhân tố quyết định sự

phát triển của đất nước do vậy, giáo viên là một trong những nhân tố quyết định chất lược giáo dục, để nâng cao chất lượng giáo dục đạt hiệu quả cao

mọi giáo viên phải không ngừng bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn,

nghiệp vụ của mình để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển đất nước [24]

ii) Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Vấn đề quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên của Nước CHDCND Lào đã được đưa thành chính sách của nhà nước nói chung và Bộ GD-TT Lào nói riêng để nâng cao chất lượng dạy học cho giáo viên của các nhà trường

Chủ thể bồi dưỡng NLDH cho giáo viên là Giám đốc Sở GD-TT, Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuiyên môn các nhà trường THPT, tổ

chức bồi dưỡng trong năm học hoặc khi nghỉ hè hàng năm theo điều kiện của các nhà trường do sự chỉ đạo của Sở GD-TT

Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ VIII của Đảng nhân dân cách mạng

Lào vào ngày 18-23/03/2006 đã khẳng định: “Nguồn nhân lực quan trọng nhất nhằm thực hiện CNH-HĐH, nguồn nhân lực con người giáo dục phải có

trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có đủ trình độ đáp ứng được sự phát triển với các nước trong khu vực và trên thế giới” [65]

Khankeo Phiphatsery (2009), nghiên cứu về “Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên THPT Tỉnh Xaynhabuly nước CHDCND Lào” tác giả đã chỉ rõ:

Nguồn nhân lực quan trọng nhất nhằm thực hiện CNH-HĐH, như vậy đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH đất nước coi là mục tiêu ưu tiên của phát triển nguồn nhân lực, trong đó giáo viên là bộ phận rất quan trọng của nguồn nhân lực xã hội, là điều kiện cơ bản quyết định sự phát triển của ngành giáo dục, của nhà trường Nguồn nhân lực con người giáo dục phải có trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng giáo viên có đủ trình độ đáp ứng được sự phát triển với các nước trong khu vực và thế giới [56]

Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ IX của Đảng nhân dân cách mạng Lào ngày 17-21/03/2010 đã xác định 4 phấn đấu trong sự phát triển kinh tế -

xã hội của nước CHDCND Lào [66] trong đó phấn đấu việc phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ trọng tâm, quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên

THPT là một nội dung chủ yếu của quá trình phát triển nguồn nhân lực trong ngành GD&TT nói chung và đối với các nhà trường THPT nói riêng

Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ VII của Lào, Ủy ban quốc gia về cải cách hệ thống giáo dục quốc gia giai đoạn thứ II (2011-2015) đã xác định:

“Nâng cao chất lượng giáo dục trong đó phấn đấu việc giáo dục nghề nghiệp, đào tạo - bồi dưỡng giáo viên và giáo dục đại học là việc tập trung” [68] Bồi

dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên hàng năm Bộ GD-TT Lào (Cục đào tạo

và bồi dưỡng giáo viên) đã có kế hoạch để bồi dưỡng giáo viên THPT theo các chương trình đào tạo và bồi dưỡng như sau:

1/ Bồi dưỡng năng lực dạy học, kinh nghiệm giảng dạy, sách giáo khoa các môn học trong thời gian khoảng 60 tiết/ 10 ngày hàng năm

2/ Bồi dưỡng và đào tạo thường xuyên cho giáo viên tốt nghiệp cao đẳng 11+3 thành 11+4 (Trước khi cải cách hệ thống giáo dục quốc gia Lào) mà có điều kiện và kinh nghiệm giảng dạy khi nghỉ hè

3/ Đào tạo và bồi dưỡng liên thông từ cao đẳng lên cấp đại học

Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của Lào giai đoạn 2015-2020

cũng đã nhấn mạnh: “ tăng cường các khoá bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên theo các chương trình tiên tiến, các chương trình hợp tác với nước ngoài để đáp ứng được nhiệm vụ nhà giáo trong tình hình mới” [26]

Tóm lại: Những nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và quản lý bồi dưỡng giáo viên ở Việt Nam và Lào được triển khai theo các hướng khác nhau: Bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng theo chu kỳ; bồi dưỡng theo chuẩn vv chưa có công trình nghiên cứu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT dựa vào nhu cầu và năng lực dạy học của giáo viên, đây là một vấn đề cần phải được làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận và thực tiễn

1.1.3 Đánh giá chung

Các nghiên cứu trong nước và ngoài nước về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên đã được nhiều tác giả quan tâm khai thác dưới nhiều góc độ khác nhau:

(i) Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên theo hướng phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp

(ii) Nghiên cứu xác định vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên, giảng viên đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo trong nhà trường và xác định năng lực cần phát triển ở đội ngũ giáo viên

(iii) Nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực và lý thuyết phát triển nguồn nhân lực

Chưa có nghiên cứu một cách hệ thống về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào dựa vào nhu cầu và năng lực dạy học của giáo viên

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Dạy học

Dạy học bao hàm hoạt động dạy của giáo viên (người dạy) và hoạt động họa của học sinh (người học) Hoạt động dạy và hoạt động học luôn gắn

bó với nhau, thống nhất biện chứng với nhau

Khái niệm quá trình dạy học được tiếp cận theo các hướng khác:

Theo Iu.K Babanxki: "Quá trình dạy học đó là một quá trình có mục đích rõ rệt trình tự kế tiếp nhau sự thay đổi tác động qua lại giữa thầy và trò

nhằm giải quyết nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nói chung của học sinh” [76]

Với quan niệm trên mới tập trung phản ánh quá trình dạy học là một quá trình có sự tác động qua lại giữa người dạy và người học được diễn ra theo một trình tự nhất định, khái niệm đó chưa nói rõ vai trò của các thành tố trong quá trình dạy học học

Dưới góc độ lý thuyết điều khiển (Cibernetic) cho rằng: "quá trình dạy học là quá trình điều khiển, trong đó, giáo viên đóng vai trò điều khiển và học sinh đóng vai trò tự điều khiển” [75] Quan niệm trên chưa lột tả hết bản chất của quá trình dạy học, thực tế dạy học là quá trình tổ chức nhận thức và tự

nhận thức của người học để phát triển nhân cách người học

Theo Nguyễn Thị Tính cùng nhóm nghiên cứu: “Dạy học là quá trình

xã hội được tổ chức có mục đích, có kế hoạch Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học, đạt mục đích dạy học đề ra” [76]

Tác giả luận án chọn khái niệm sau làm khái niệm cơ bản của đề tài:

Dạy học là một quá trình trong đó dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức hoạt động học tập nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đề ra

Dạy học chỉ đạt hiệu quả khi giáo viên phát huy được tính tự giác, tính tích cực chủ động của học sinh trong học tập, hay nói một cách khác là hiệu quả dạy học phụ thuộc vào năng lực dạy học của giáo viên

1.2.2 Năng lực dạy học

1.2.2.1 Năng lực

Đối với mỗi ngành khoa học, tùy vào đối tượng nghiên cứu của từng lĩnh vực mà khái niệm năng lực được định nghĩa khác nhau:

- Dưới góc độ triết học, năng lực của con người là sản phẩm của sự

phát triển xã hội: “Sự hình thành năng lực đòi hỏi cá thế phải nắm được các hình thức hoạt động mà loài người đã tạo ra trong quá trình phát triển lịch sử

xã hội Vì vậy năng lực của con người không những do hoạt động bộ não của nó quyết định, mà trước hết là do trình độ phát triển lịch sử mà loài người đã

đạt được” [89]

- Dước góc độ tâm lý học: Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động ấy Các nhà nghiên cứu Tâm lý học khẳng định: Năng lực của con người luôn gắn liền với hoạt động của chính con người, nội dung, tính chất của hoạt động được quy định bởi nội dung, tính chất của đối tượng mà hoạt động hướng dẫn Vì vậy, khi nói đến năng lực không phải là một thuộc tính tâm lý duy nhất nào đó (Ví

dụ: khả năng tri giác, khả năng ghi nhớ ) mà là sự tổng hợp các thuộc tính tâm lý của cá nhân đáp ứng được yêu cầu của hoạt động và đảm bảo cho hoạt động đó đạt kết quả mong muốn.[Dẫn theo 48]

- Theo từ điển Giáo dục học: Năng lực là khả năng thực hiện được hình thành hoặc phát triển cho phép một con người thành công trong một hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp Năng lực được thể hiện vào khả năng thi hành một hoạt động, thực hiện một nhiệm vụ [83]

Theo Đinh Quang Báo cùng nhóm chuyên gia: Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể [37, tr2 ]

Các định nghĩa mặc dù có sự khác nhau nhưng hầu hết đều có chung một số quan điểm: Năng lực bao gồm một loạt các kiến thức, kỹ năng, thái độ

hay các đặc tính cá nhân khác cần thiết để thực hiện công việc thành công

Bên cạnh đó, nhữg yếu tố này phải quan sát hay đo lường được để có sự phân

biệt giữa người có năng lực và người không có năng lực Năng lực thể hiện tính chủ quan trong hành động và có thể có được nhờ sự bền bỉ, kiên trì học tập, hoạt động, rèn luyện và trải nghiệm Về bản chất năng lực là tổ hợp của kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ và một số yếu tố tâm lý khác phù hợp với yêu cầu của hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả Khi năng lực phát triển thành tài năng thực sự thì các yếu tố này hoà quyện, đan xen vào nhau

Trong luận án này chúng tôi coi Năng lực là khả năng thực hiện các

hoạt động dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng, các giá trị bản thân để giải quyết hiệu quả vấn đề hay có cách hành xử phù hợp trong bối cảnh thực, năng lực được đánh giá thông qua kết quả hoạt động

1.2.2.2 Năng lực dạy học

Theo Nguyễn Văn Hộ và Hà Thị Đức năng lực dạy học của giáo viên là tổ hợp kiến thức, kỹ năng sư phạm, thái độ của giáo viên nhằm giúp giáo viên thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học.[ 39]

Năng lực dạy học là một thành tố quan trọng của năng lực sư phạm, năng lực dạy học gồm các năng lực thành phần: Năng chuẩn bị dạy học, năng lực tổ chức thực hiện và năng lực đánh giá[ 75]

- Năng lực chuẩn bị dạy học: Năng lực phát triển chương trình dạy học cấp môn học và bài học; lựa chọn bổ sung cập nhật những nội dung kiến thức,

kỹ năng mới; thiết kế các hoạt động có tác dụng phát triển năng lực học sinh phù hợp với yêu cầu thực tiễn dạy học Lựa chọn tài liệu tham khảo để chuẩn bị cho hoạt động giảng dạy, xác định mục tiêu bài giảng; các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng dạy học; chọn các phương pháp, hình thức giảng dạy và kỹ thuật giảng dạy cũng như thiết bị tương ứng; dự kiến các phương án xảy ra và phương án xử lý Trên cơ sở đó thiết kế bài học hay gọi là thiết kế kế hoạch dạy học Bản thiết kế kế hoạch dạy học đòi hỏi giáo viên phải mô tả được mục tiêu, nội dung kiến thức cơ bản, hoạt động của giáo viên, người học và những phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động vv Giáo viên phải có năng lực thiết kế bài học tích hợp; bài học phân hóa; bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế bài giảng trực tuyến và phát triển môi trường học tập elerning vv…

- Năng lực tổ chức thực hiện được thể hiện trong quá trình thực hành giảng dạy và giáo dục, gồm các kỹ năng: ổn định lớp, kiểm tra bài cũ, đặt vấn

đề, nêu vấn đề, giải quyết vấn đề, quản lý người học, định hướng nội dung mới, luyện tập kỹ năng, phát triển kiến thức, kiểm tra đánh giá học sinh

Trong quá trình thể hiện năng lực thực hiện, có 3 yếu tố cần quan tâm: Năng lực sử dụng ngôn ngữ; năng lực sử dụng cá thiết bị và phương tiện giảng dạy;

năng lực hoạt động xã hội trong và ngoài nhà trường Trong quá trình tổ chức

thực hiện giáo viên phải có năng lực tổ chức dạy học tích hợp; năng lực tổ

chức bài học phân hóa; bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh;

năng lực tư vấn, hỗ trợ học sinh; năng lực dạy học hợp tác vv…

- Năng lực đánh giá giúp cho giáo viên nắm được trình độ và khả năng tiếp thu bài của học sinh để xác nhận kết quả của một hoạt động và để bổ

sung, điều chỉnh trong dạy học [35, tr18] Giáo viên phải có năng lực xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng thái độ cần đạt được; thiết kế công cụ đánh giá, năng lực thu thập thông tin, năng lực phân tích các giữ liệu để hình thành các nhận định về người học và sự tiến bộ của học sinh; năng lực phản hồi thông tin tới người học; năng lực sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh quá trình dạy và quá trình học tập của học sinh

Năng lực quản lý hồ sơ dạy học: Quản lý các hồ sơ dạy học, sổ theo dõi kết quả học tập và sự tiến bộ của học sinh vv…

Có thể coi NLDH là khả năng thực hiện hoạt động dạy học dựa trên sự

huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, các phẩm chất cá nhân để triển khai các khâu của quá trình dạy học nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đề ra trong bối cảnh thực

Năng lực dạy học của giáo viên THPT là khả năng thực hiện hoạt động dạy học dựa trên sự huy động tổng hợp, kiến thức, kỹ năng các giá trị bản thân để giúp giáo viên THPT thực hiện các khâu của quá trình dạy học có

chất lượng, hiệu quả trong những hoàn cảnh cụ thể đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên

1.2.3 Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên

1.2.3.1 Bồi dưỡng

Bồi dưỡng là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng, thái độ để nâng cao năng lực trình độ, phẩm chất của người lao động về một lĩnh vực hoạt động mà người lao động đã có một trình độ năng lực chuyên môn nhất định qua một hình thức đào tạo nào đó [35, tr15]

Bồi dưỡng là quá trình tác động của chủ thể giáo dục đến đối tượng được giáo dục, làm cho đối tượng được bồi dưỡng tăng thêm năng lực, phẩm chất và phát triển theo chiều hướng tốt hơn [70, tr 9]

 Bồi dưỡng có mục đích, mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp thực hiện cụ thể:

- Đối tượng được bồi dưỡng phải có một trình độ chuyên môn nhất định, cần được bồi dưỡng thêm về chuyên môn, nghiệp vụ, chính trị, tin học, ngoại ngữ để đáp ứng sự nghiệp giáo dục phục vụ CNH-HĐH đất nước

- Mục đích bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất, chuyên môn để người lao động có cơ hội củng cố, mở mang hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để đạt được hiệu quả công việc đang làm

Theo Nguyễn Minh Đường (1996), Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật hóa kiến thức do còn thiếu hoặc đã lạc hậu, bổ túc nghề nghiệp, đào tạo thêm hoặc củng cố kĩ năng nghề nghiệp theo các chuyên đề Các hoạt động này nhằm tạo điều kiện cho người lao động có cơ hội để củng cố và mở

mang một cách có hệ thống những tri thức, kĩ năng chuyên môn nghiệp vụ sẵn có để lao động nghề nghiệp một cách có hiệu quả hơn và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ [36, tr 13]

Từ các luận điểm nêu trên, tác giả sử dụng khái niệm: Bồi dưỡng chính là quá trình bổ sung nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho người lao động đã qua đào tạo để đáp ứng được nhiệm vụ được giao trước yêu cầu mới

1.2.3.2 Bồi dưỡng năng lực dạy học

Giáo viên là những người đã được trang bị kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp làm nền tảng bản đầu cho hoạt động dạy học thì bồi dưỡng là quá

trình hoàn thiện, phát triển năng lực của giáo viên sau đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn [35, tr 23]

Như vậy, Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên là quá trình bổ sung nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và các kỹ năng, thái độ tương ứng theo cấu trúc NLDH của giáo viên một cách thường xuyên để giúp họ cập nhật trang bị thêm, trang bị mới những kiến thức, kỹ năng, thái độ giúp giáo viên hoàn thiện các phẩm chất dạy học và làm tăng thêm/ hoàn thiện năng lực thiết

kế, tổ chức dạy học; đánh giá kết quả dạy học cho giáo viên trước yêu cầu đổi mới dạy học và yêu cầu xã hội

Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên trung học phổ thông là hoàn thiện kết quả đào tạo cơ bản, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm

và phẩm chất cho giáo viên, là việc hướng đội ngũ giáo viên vào việc duy trì, hoàn thiện kết quả thực hiện công việc chuyên môn,nghiệp vụ hiện có, đang diễn ra, hình thành một trình độ tri thức, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ cao hơn cho giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục THPT trong bối cảnh hiện nay

Chủ thể thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên

có thể là chuyên gia về lý luận dạy học, lý luận dạy học bộ môn ở các trường đại học, cao đẳng sư phạm và các viện nghiên cứu sư phạm hoặc cũng có thể

là giáo viên cốt cán các môn học do Sở GD & TT lựa chọn và xây dựng nên được giao nhiệm vụ hướng dẫn đồng nghiệp phát triển chuyên môn Khi hoạt động bồi dưỡng được phát triển đến đỉnh cao thì chủ thể bồi dưỡng có thể do chính bản thân giáo viên tự xây dựng kế hoạch, nội dung chương trình và hình thức, phương pháp tự bồi dưỡng để hoàn thiện năng lực chuyên môn của mình đáp ứng yêu cầu của nghề nghiệp

1.2.4 Khái niệm quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT

Khi quan niệm về quản lý có nhiều cách tiếp cận khác nhau, chúng tôi lựa chọn khái niệm sau đây làm khái niệm cơ bản của đề tài: Quản lý là quá

trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng việc thực hiện các chức năng quản lý như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá” [tr10, 77]

Quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên là quá trình thực hiện các công việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức (bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực tài chính và kỹ thuật ), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá kết quả, sửa chữa sai sót (nếu có) hoạt động dạy học để bảo đảm hoàn thành mục tiêu nâng cao NLDH giáo viên của nhà trường đã đề ra

Tác giả luận án quan niệm quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT là quá trình thực hiện các chức năng quản lý nhằm triển khai có hiệu quả mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch bồi dưỡng đề ra giúp GV nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học và yêu cầu của xã hội

Chủ thể quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên là Giám đốc Sở Giáo dục - Thể thao và những người dưới quyền (Phó Giám đốc, trưởng, phó phòng trung học, chuyên viên quản lý phụ trách các môn học vv ), Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.3 Những vấn đề cơ bản về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

1.3.1 Yêu cầu đổi mới giáo dục và năng lực dạy học của người giáo viên trung học phổ thông

Trước yêu cầu của cách mạng 4.0 và yêu cầu đổi mới của đất nước trong thời kỳ hội nhập và đặc biệt là yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực đòi hỏi nhà trường phổ thông phải chuyển từ dạy học theo tiếp cận nội dung kiến thức sang dạy học theo tiếp cận định hướng phát triển năng lực của học sinh Học sinh không chỉ học kiến thức môn học mà còn học phương pháp tư duy, học cách chiếm lĩnh tri thức; Đồng thời học kĩ năng hoạt động xã hội,

kỹ năng phát triển năng lực cá nhân Với xu hướng hội nhập quốc tế và khu vực nên giáo dục học sinh không phải chỉ phục vụ cho nước nhà mà phải là giáo dục công dân khu vực và công dân toàn cầu, với mục tiêu trên đòi hỏi