Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài "Dạy học trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả" trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12 theo đặc trưng thể loại" với mong muốn vận dụng lý thuyết chung và
Lịch sử vấn đề
Ernest Hêmingway (1899 - 1961) là một trong số ít những nhà văn nước ngoài được quan tâm, đầu tư dịch thuật, nghiên cứu khá kĩ lưỡng ở Việt Nam
Vào đầu những năm 90, Hemingway được lựa chọn giảng dạy trong nhà trường tại Việt Nam, khi chỉ mới có ba tiểu thuyết của ông được dịch sang tiếng Việt ở cả hai miền Nam Bắc Tuy nhiên, cho đến nay, hầu hết các tác phẩm của Hemingway đã được dịch và có mặt phổ biến tại Việt Nam Số lượng các đầu sách, bài viết trên báo chí, tạp chí và các công trình nghiên cứu về Hemingway đã vượt quá 100 bài, thể hiện sự quan tâm lớn đối với tác giả nước ngoài này tại Việt Nam Dưới đây là một số cuốn sách và công trình nghiên cứu tiêu biểu về Hemingway đáng chú ý.
2.1 Sách và các công trình nghiên cứu về tác phẩm của Hemingway:
Nghiên cứu và đánh giá về tác phẩm "Ông già và biển cả" có các các bài viết:
Trong bài viết "Ông già và biển cả và sự cách tân của Hêmingway đối với thể loại văn xuôi thế kỷ XX" của Huy Liên, tác giả nhấn mạnh những đóng góp quan trọng của Hemingway trong việc cách tân thể loại văn xuôi hiện đại Hemingway đã sử dụng lối viết tối giản, giàu hình ảnh và đề cao yếu tố hiện thực cuộc sống, góp phần làm mới văn học thế kỷ XX Ông đã phá bỏ những quy tắc cứng nhắc trong ngôn ngữ, tạo ra phong cách mới mẻ và gây ảnh hưởng sâu rộng trong giới văn học Các tác phẩm của Hemingway thể hiện rõ sự đổi mới về hình thức và nội dung, góp phần định hình văn học đương đại Tác giả Huy Liên cũng nhấn mạnh tầm ảnh hưởng của Hemingway đối với các nhà văn kế tiếp, mở ra kỷ nguyên mới cho văn xuôi thế kỷ XX.
Hêmingway nổi bật với phong cách văn xuôi súc tích, sử dụng các câu ngắn gọn nhưng chứa đựng những hiện tượng và vấn đề sâu sắc của cuộc sống con người và xã hội Ông đã đổi mới cấu trúc thể loại văn xuôi để phù hợp hơn với nội dung phản ánh thực tế, đồng thời sử dụng thủ pháp điệp khúc để tạo âm hưởng vang vọng, tăng tính nhấn mạnh và cảm xúc xung quanh nhân vật Phong cách này giúp tác phẩm trở nên mạnh mẽ, chân thực và dễ gây ấn tượng sâu đậm đối với người đọc.
- "Ông già và biển cả - tiểu thuyết hiện thực xuất sắc thế kỉ XX" của Lê Đình
Hêmingway đã sử dụng nhiều phương pháp nghệ thuật khác nhau để sáng tạo tác phẩm, trong đó bút pháp hiện thực là nền tảng cho các phương pháp tượng trưng và ấn tượng, giúp tác phẩm trở nên đa nghĩa và đa thanh Tác phẩm nổi bật với hình tượng ông lão đánh cá Santiago, một nhân vật mang ý nghĩa khái quát cao, thể hiện chân dung của con người và những vấn đề nhân loại Nhân vật Santiago mặc dù là một ông lão đánh cá người Cuba, nhưng qua tác phẩm, độc giả nhận diện một hình ảnh rộng hơn về cuộc sống và số phận của loài người.
Bài nghiên cứu "Người góp phần đổi mới tư duy văn xuôi" của Vương Trí Nhàn đã phân tích những đặc sắc nổi bật trong văn xuôi của Hemingway, bao gồm giọng văn độc đáo và khác biệt Tác giả đã nhấn mạnh khả năng phá bỏ cấu trúc cốt truyện truyền thống, tạo ra mạch ngầm và khoảng trống trong văn bản, góp phần làm mới tư duy sáng tác văn xuôi Những yếu tố này giúp Hemingway thể hiện cảm xúc và ý nghĩa một cách tinh tế, tạo nên dấu ấn riêng trong văn học hiện đại.
Trong các tác phẩm của Hemingway, các nhà nghiên cứu có thể nhận thấy dấu vết của xu hướng chi phối văn học hiện đại, bao gồm sự tan rã của các truyền thống văn học cổ điển, sự sụp đổ của khái niệm thống nhất về thời gian, cũng như sự chuyển hóa nhanh chóng từ cái hợp lý sang phi lý Hemingway còn phản ánh khát vọng của thế kỷ trước về việc làm sao để tác phẩm nghệ thuật chỉ đơn thuần tồn tại như chính nó, mà không cần phải biểu đạt điều gì khác.
Trong bài "Đối thoại và độc thoại nội tâm của Hêmingway" của Lê Huy Bắc, tác giả khảo sát sự phát triển của đối thoại và độc thoại nội tâm qua các tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Kết quả cho thấy, sau năm 1937, khi người kể chuyện ở ngôi thứ ba xuất hiện nhiều hơn, độc thoại nội tâm của Hêmingway có những bước tiến đáng kể, góp phần chuyển đổi phong cách từ truyện ngắn sang tiểu thuyết Thế giới tiểu thuyết của ông trở nên đa dạng hơn với các phương thức sáng tác thuộc phạm vi độc thoại nội tâm, phản ánh sự cách tân trong nghệ thuật viết của nhà văn.
Trong bài "Nguyên lý tảng băng trôi" và "Ông già và biển cả", tác giả đã phân tích sâu sắc ý nghĩa hình tượng nguyên lý "tảng băng trôi" cũng như các "tầng chìm" trong tác phẩm Các quan điểm của các nhà nghiên cứu về nhân vật Santiago cũng được thể hiện đa dạng, góp phần làm rõ ý nghĩa nhân vật và nội dung tác phẩm.
Hêmingway luôn nỗ lực xây dựng thế giới tác phẩm với ngôn ngữ tối thiểu nhưng vẫn muốn đạt tới khả năng biểu hiện cao nhất để kích thích cảm xúc thẩm mỹ của người đọc Ông đòi hỏi độc giả phải thâm nhập tích cực vào thế giới của câu chuyện, hòa mình vào không khí của nó và sống cùng những trạng huống của nhân vật.
Hêmingway nổi bật với kỹ thuật viết văn xuôi độc đáo, được thể hiện rõ qua ba tác phẩm tiêu biểu: "Giã từ vũ khí", "Chuông nguyện hồn ai" và "Ông già và biển cả" Trong "Ông già và biển cả", tác giả Đặng Anh Đào phân tích những nét đặc sắc về xây dựng cốt truyện, góc nhìn, hiện thực và biểu tượng trong tác phẩm Theo tác giả, mặc dù "Ông già và biển cả" có vẻ ít liên quan trực tiếp đến các tác phẩm khác của Hêmingway như "Giã từ vũ khí" hay "Chuông nguyện hồn ai", hoặc các truyện ngắn như "Năm mươi ngàn đô la", "Người không thể chiến bại", nhưng sự mới mẻ của nó vẫn phản ánh sự phát triển của các nét đặc sắc về kiểu người hùng và nghệ thuật kể chuyện vốn đã xuất hiện trong các tác phẩm trước của ông.
Trong bài "Đọc 'Ông già và biển cả'", tác giả Phong Lê nhấn mạnh rằng chủ nghĩa nhân đạo của Hemingway thể hiện rõ qua triết lý câu chuyện, tính cách và hành động của nhân vật chính Ông Lê cho rằng tác phẩm có cái nhìn rất hiện thực về con người, điều này xuất phát từ lòng tha thiết tin yêu con người của Hemingway, đã giúp tạo nên một tác phẩm đầy sâu sắc và chân thực.
Bài viết của Phùng Văn Tửu phân tích sâu sắc nội dung và hình thức trong tác phẩm "Ông già và biển cả" của Hemingway Ông nhấn mạnh về sự kết hợp tinh tế giữa cốt truyện, ngôn ngữ, cấu tứ và kỹ thuật độc thoại nội tâm của nhà văn Phùng Văn Tửu cho rằng việc phân tích mặt hình thức giúp làm rõ các ý nghĩa hàm ẩn sâu xa trong tác phẩm Ông đánh giá rằng nghệ thuật của Hemingway thể hiện qua khả năng kết hợp giữa hình thức và nội dung để truyền tải thông điệp nhân đạo và cuộc chiến đấu của con người trước thiên nhiên.
Hemingway là một trong những nhà văn gây nên những ảnh hưởng lớn trong thế giới văn học, đặc biệt nhờ khả năng sử dụng nghệ thuật độc thoại nội tâm một cách thuần thục cùng với các đổi mới về kỹ thuật tiểu thuyết Ông đã vận dụng thành công hình thức "tảng băng trôi" như một kỹ thuật thể hiện nội tâm nhân vật một cách tinh tế và sâu sắc Những sáng tạo này đã góp phần làm thay đổi diện mạo của tiểu thuyết hiện đại, khiến Hemingway trở thành một tượng đài trong làng văn học thế giới.
2.2 Sách và các công trình nghiên cứu về dạy - học tác phẩm "Ông già và biển cả"
Nghiên cứu về dạy - học tác phẩm "Ông già và biển cả" trong nhà trường phổ thông có các bài viết như:
Các nghiên cứu của Phạm Ngọc Thưởng và Lê Quang Đức giúp hiểu rõ thực trạng dạy và học văn học Mỹ, đặc biệt là tác phẩm của Hemingway tại các trường phổ thông miền núi phía Bắc và Đà Nẵng Những bài viết này cung cấp cái nhìn thực tế về phương pháp giảng dạy, đồng thời hỗ trợ các nhà nghiên cứu và quản lý giáo dục xây dựng chiến lược phù hợp để nâng cao chất lượng giảng dạy văn học Mỹ trong nhà trường Thạc sĩ Bùi Thị Kim Hạnh cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của so sánh các đoạn trích trong tác phẩm "Ông già và biển cả" nhằm phân tích khác biệt về nội dung, cách giảng dạy, câu hỏi hướng dẫn và bài tập, từ đó đề xuất các giải pháp tiếp cận phù hợp với từng văn bản cụ thể để tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy Hemingway trong các trường phổ thông.
Về sách hướng dẫn dạy học gồm có:
- Sách giáo viên Ngữ văn lớp 12 (chương trình chuẩn): Hướng dẫn dạy trích đoạn "Ông già và biển cả"
* Về nội dung của bài dạy yêu cầu làm rõ các đơn vị kiến thức như:
- Học sinh hiểu được niềm tin, ý chí và nghị lực của con người gửi gắm trong tác phẩm
- Phân biệt được các kiểu ngôn từ đối thoại, độc thoại nội tâm và hiểu cách viết theo nguyên lí "Tảng băng trôi" của Hêmingway
- Giáo viên chỉ chọn những chi tiết thật tiêu biểu để minh họa cho các luận điểm
Bước 1: Giáo viên cho học sinh tìm hiểu tác giả, tác phẩm và nội dung nguyên lí "Tảng băng trôi"
Bước 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản trên cơ sở thảo luận và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
Bước 3: Hướng dẫn học sinh thực hiện các bài tập nâng cao
- Cuốn "Dạy - học văn học nước ngoài Ngữ văn 12" của tác giả Lê Huy Bắc , theo tác giả nội dung bài dạy cần làm rõ:
Trong bài viết, hình ảnh ông lão và con cá Kiếm được khai thác một cách sâu sắc qua các đoạn độc thoại nội tâm, thể hiện sự tin tưởng và tôn vinh phẩm chất con người Ngôn từ chân thành phản ánh niềm tin vào khả năng vượt qua thử thách của con người trước thiên nhiên, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa tồn tại của con người trên trái đất này như một phần không thể tách rời của vũ trụ Qua mối quan hệ đặc biệt giữa ông lão và con cá, tác giả gửi gắm thông điệp về sự bất khuất, ý chí và niềm tin vào nhân phẩm của con người, góp phần đề cao giá trị đạo đức và nhân văn trong cuộc sống.
Bước 1: Tìm hiểu tác giả tác phẩm Bước 2: Đọc - hiểu văn bản: tóm tắt tác phẩm và phân tích tác phẩm
- Cuốn "Thiết kế dạy học ngữ văn 12" của tác giả Hoàng Hữu Bội thì việc dạy học trích đoạn này cần làm rõ các nội dung sau:
- Tìm ra các nghĩa hàm ẩn chứa trong tác phẩm
- Khai thác cả mặt nổi và chìm của "Tảng băng trôi" ở hai sự kiện được tái hiện trong văn bản là:
+ Cuộc chiến đấu giữa ông lão và con cá + Hình ảnh con cá và thái độ của ông lão với nó Bài học được dẫn dắt theo các bước:
Bước 1: Đọc văn bản và tìm hiểu tác giả, tác phẩm Bước 2: Xem xét từng nội dung của văn bản
Mục đích nghiên cứu
Để nâng cao hiệu quả dạy học tiểu thuyết "Ông già và biển cả" cho học sinh lớp 12, cần xác định một định hướng giảng dạy phù hợp với đặc trưng thể loại truyện dài về cuộc đấu tranh của con người với tự nhiên Phương án dạy học nên tập trung vào phân tích nhân vật chính và các hình tượng biểu tượng, giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa nhân đạo và triết lý sống trong tác phẩm Đồng thời, phương pháp giảng dạy cần phù hợp với khả năng tiếp nhận của học sinh Việt Nam lớp 12, khơi gợi sự hứng thú và tư duy phản biện về nội dung và giá trị của tác phẩm.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Lý thuyết phương pháp dạy tác phẩm theo đặc trưng thể loại
- Nguyên lý "Tảng băng trôi" và đặc trưng tiểu thuyết của Hêmingway nói chung và tác phẩm "Ông già và biển cả" nói riêng
5.2 Khảo sát thực tiễn dạy và học
- Vị trí của trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả" trong chương trình
Học sinh cần đánh giá cách mình tiếp cận tác phẩm để nâng cao hiệu quả học tập, đặt câu hỏi liệu đã đọc toàn bộ nội dung hay chưa và cảm thấy hứng thú với tác phẩm như thế nào Việc nhận diện những ấn tượng đặc biệt hoặc chi tiết ấn tượng giúp học sinh hiểu sâu hơn và phát triển kỹ năng phân tích, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ văn học Thái độ tích cực, tò mò và nhận diện các chi tiết quan trọng sẽ giúp quá trình học tập trở nên hiệu quả hơn, đồng thời tạo nền tảng để thúc đẩy yêu thích và say mê văn học trong học sinh.
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc dạy tác phẩm văn học, đòi hỏi phải có kiến thức sâu sắc về tác giả và tác phẩm để truyền đạt chính xác và sinh động Việc giảng dạy tác phẩm cần có phương pháp phù hợp, tận dụng các kỹ thuật giảng dạy hiệu quả nhằm giúp học sinh hiểu rõ nội dung và giá trị của tác phẩm Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể gặp phải khó khăn nhất định như cách phân tích sâu sắc, tạo cảm hứng học tập cho học sinh hoặc xử lý các chủ đề phức tạp trong tác phẩm Kinh nghiệm và phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát huy tối đa khả năng tiếp thu của học sinh và giúp các em nhận thức rõ hơn về giá trị văn học trong cuộc sống.
Thiết kế bài học và dạy học thực nghiệm để kiểm chứng tính khả thi và tính hiệu quả của phương án do luận văn đề xuất.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp tổng hợp lý luận giúp xác định các đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết nói chung và của tiểu thuyết của nhà văn Hêmingway nói riêng, từ đó làm nền tảng để phân tích sâu sắc hơn Việc tìm hiểu đặc điểm cảm thụ của học sinh THPT là bước quan trọng để đưa ra các nội dung, phương pháp và biện pháp dạy học phù hợp với trình độ và sở thích của các em Áp dụng phương pháp này giúp xây dựng các hoạt động học tập hiệu quả, nâng cao khả năng tiếp nhận và cảm thụ tác phẩm văn học trong chương trình giảng dạy.
“Ông già và biển cả”trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12, tập 2
6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Chúng tôi sử dụng các phương pháp:
- Phương pháp thống kê để xử lý số liệu thu thập được trong quá trình điều tra khảo sát và thực nghiệm
Phương pháp điều tra và khảo sát thực tiễn giúp phân tích chính xác thực trạng dạy và học văn học nước ngoài ở trường phổ thông Các dữ liệu thu thập từ khảo sát này giúp nghiên cứu đề tài trở nên sát thực hơn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học Việc nắm bắt rõ các phương pháp giảng dạy hiện tại, cũng như phản hồi của học sinh và giáo viên, đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa chương trình giảng dạy văn học nước ngoài Những kết quả khảo sát góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm thực nghiệm những đề xuất của luận văn
7 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương I: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy học trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả" của Hêmingway
1.1 Cơ sở lý luận 1.1.1 Lý luận về phương pháp dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại
1.1.2 Đặc trưng tiểu thuyết Hêmingway và tiểu thuyết "Ông già và biển cả"
1.2 Cơ sở thực tiễn 1.2.1 Đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả"
Trong thời điểm hiện tại, giáo viên trung học phổ thông đang gặp nhiều thách thức khi giảng dạy trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả", đòi hỏi phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp học sinh hiểu sâu sắc nội dung và giá trị nhân văn của tác phẩm Học sinh trong trường THPT hiện nay cần tích cực tiếp cận và phân tích trích đoạn này để phát triển kỹ năng đọc hiểu, tư duy phản biện và làm rõ các bài học về cuộc sống và đạo đức Việc dạy và học trích đoạn "Ông già và biển cả" không chỉ giúp nâng cao trình độ văn học mà còn góp phần hình thành nhân cách và tư duy sáng tạo của học sinh trong thời đại mới.
Chương II: Định hướng dạy học trích đoạn tiểu thuyết “Ông già và biển cả” của Hêmingway
2.1 Nguyên lý "Tảng băng trôi" và cách tiếp cận trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả" theo nguyên lý tảng băng trôi
2.2 Định hướng dạy học của sách giáo viên và sách tham khảo 2.3 Định hướng dạy học của luận văn
Chương III: Thực nghiệm sư phạm
Trong phần 3.1, bài viết trình bày về thiết kế dạy học trích đoạn tiểu thuyết "Ông già và biển cả" trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12, nhấn mạnh cách lựa chọn nội dung phù hợp để nâng cao hiệu quả học tập Phần 3.2 mô tả tổ chức dạy học thực nghiệm, trong đó các phương pháp giảng dạy sáng tạo và phù hợp được áp dụng để nâng cao năng lực người học Kết quả thực nghiệm trong phần 3.3 cho thấy phương pháp này giúp phát huy tối đa khả năng hiểu bài và cảm nhận văn học của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn lớp 12.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC TRÍCH ĐOẠN TIỂU THUYẾT "ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ"
Chương này nhằm khảo sát cách nhìn nhận và đánh giá của xã hội về tác phẩm “Ông già và biển cả” của nhà văn Hemingway hiện nay Tuy nhiên, chúng tôi chỉ lựa chọn những ý kiến phù hợp với mục đích giáo dục và giảng dạy trong nhà trường PTTH Việt Nam, không đưa tất cả các đánh giá vào nội dung giảng dạy Nội dung chính của chương 1 là phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm qua các ý kiến và nghiên cứu của các nhà văn học.
1.1 Cơ sở lí luận 1.1.1 Lí luận về phương pháp dạy học theo đặc trưng thể loại - thể loại tiểu thuyết
1.1.1.1 Lí luận về phương pháp dạy học theo đặc trưng thể loại
Thể loại là dạng thức tồn tại chỉnh thể của tác phẩm văn học, giúp định hình và phân biệt các tác phẩm theo đặc điểm cấu tạo và ngôn từ Mỗi tác phẩm văn học đều có một hình thể nhất định, phản ánh đặc điểm thể loại và góp phần thể hiện nội dung một cách rõ ràng Việc xác định thể loại giúp người đọc dễ dàng nhận biết và hiểu được giá trị cũng như đặc trưng của tác phẩm Thể loại đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và phát triển các dạng thức sáng tạo trong văn học Việt Nam và quốc tế.
Các hình thức tác phẩm cá biệt rất đa dạng nhưng vẫn có những điểm gần gũi về ngôn từ, hình tượng và cấu tạo, dẫn đến việc phân loại thành các loại rõ ràng Các tác phẩm văn học được chia thành các loại rộng hơn và các thể nhỏ hơn, mỗi loại đều có đặc điểm riêng về nội dung và hình thức Từ thời cổ đại, người ta đã phân chia tác phẩm thành ba loại cơ bản là tự sự, trữ tình và kịch, nhằm giúp hiểu rõ đặc điểm của từng dạng văn học.
Tự sự là thể loại tác phẩm văn học phản ánh chân thực khách quan cuộc sống, kể lại câu chuyện với các diễn biến về sự việc, hoàn cảnh, sự phát triển của tâm trạng, tính cách và hành động của nhân vật Trong tác phẩm tự sự, tác giả đóng vai trò người kể chuyện, có thể xuất hiện công khai hoặc giấu mặt để truyền tải câu chuyện một cách chân thực và sinh động.
Lời kể là đặc điểm nổi bật của thể loại tự sự, giúp tác phẩm khắc họa các bức tranh đời sống xã hội và con người một cách sâu sắc và đa chiều Tác phẩm tự sự có khả năng tái hiện những biến động lịch sử và tổng thể các khía cạnh khác nhau của cuộc sống Nhờ vào lời kể, tác phẩm mở rộng không gian và thời gian, mang đến cho độc giả những trải nghiệm chân thực về các sự kiện và biến cố trong lịch sử.
Trữ tình thể hiện trực tiếp tư tưởng, cảm xúc và tâm sự phong phú của tâm hồn và trí tuệ con người, cho phép tác giả biểu đạt cảm xúc cá nhân mà không cần phải miêu tả các sự kiện hoặc biến cố cụ thể Các tác phẩm trữ tình phản ánh cảm xúc chủ quan của nhà thơ, nhưng vẫn liên hệ mật thiết với thực tại khách quan, bởi vì mọi cảm xúc đều xuất phát từ mối quan hệ giữa con người và thế giới xung quanh Trong tác phẩm trữ tình, luôn có nhân vật trữ tình - đối tượng để nhà thơ gửi gắm tâm tư, cảm xúc và suy nghĩ của mình, cũng như là nguồn cảm hứng trực tiếp Nhân vật trữ tình không phải để miêu tả mà thể hiện những cảm xúc, ý nghĩ, tình cảm và tâm trạng về cuộc sống và con người, góp phần thể hiện cái tôi chân thật của nhà thơ.
Kịch là một dạng thể hiện câu chuyện phản ánh xung đột xã hội thông qua lời thoại của nhân vật, không dùng lời kể của người kể chuyện Một tác phẩm kịch chủ yếu được trình diễn trên sân khấu, với đặc điểm nổi bật là không có lời người kể, thay vào đó là các chú thích và hướng dẫn ngắn gọn của tác giả đứng sau các hành động và nhân vật Trong kịch, nội tâm nhân vật được thể hiện qua lời nói, ngữ điệu và hành động, giúp người xem hiểu rõ tính cách và tâm trạng của họ Các nhân vật thường được chia thành hai tuyến rõ ràng, tạo thành mâu thuẫn chính của vở kịch, trong khi cốt truyện là chuỗi các hành động và sự kiện liên quan đến những xung đột này Cốt truyện kịch thường chứa đựng nhiều tình huống gay cấn, xung đột cao, góp phần tạo nên sức hấp dẫn và tính kịch tính của tác phẩm.
Phân chia tác phẩm văn học thành các thể loại phù hợp với chức năng và quy luật phản ánh hiện thực của văn học Tuy nhiên, thực tế, phong phú và đa dạng của các tác phẩm khiến việc phân loại chỉ mang tính chất tương đối Dựa vào đặc điểm riêng của từng loại, ta có thể dễ dàng nhận diện cấu trúc hình tượng trong tác phẩm, từ đó khám phá sâu các yếu tố phức tạp bên trong Nhờ đó, ta vẫn có thể nhận biết các tính chất như trữ tình, tự sự, kịch trong từng tác phẩm cụ thể, phù hợp với phong cách và thi pháp của từng tác giả Chính những đặc điểm này giúp ta thấu hiểu rõ hơn về đặc trưng của từng loại hình, đồng thời nâng cao khả năng tiếp nhận và đánh giá các tác phẩm văn học một cách chính xác và nhạy bén.
Việc dạy học tác phẩm văn học trong nhà trường nhằm giúp học sinh cảm thụ và lĩnh hội sâu sắc các giá trị tư tưởng, nghệ thuật trong hình tượng văn học của tác phẩm Điều này góp phần giáo dục nhận thức, tư tưởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ và tư duy của học sinh Tuy nhiên, mức độ hiểu và cảm nhận tác phẩm phụ thuộc vào trình độ và cảm xúc của người thầy, do đó việc phân biệt các loại, thể loại văn học là rất cần thiết để người thầy có thể chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi giảng dạy Theo giáo sư Trần Thanh Đạm, "nhà văn sáng tác theo loại thể thì người đọc cũng cảm thụ theo loại thể và người dạy cũng giảng dạy theo loại thể," phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa phương thức sáng tác, cảm thụ và giảng dạy tác phẩm văn học.
Việc xác định đúng loại, thể, và chất của tác phẩm văn học là điều tối quan trọng đối với người thầy dạy văn, giúp họ hướng dẫn học sinh hiểu và chiếm lĩnh tác phẩm một cách chính xác Người giáo viên thường gặp khó khăn trong việc phân biệt và tiếp cận các tác phẩm nằm ở ranh giới giữa văn và thơ, hoặc có cấu trúc phức tạp, tự sự hay trữ tình, khiến việc chọn phương pháp giảng dạy phù hợp trở nên thách thức Nguyên nhân chính của sự lúng túng này xuất phát từ việc chưa rõ ràng trong việc phân loại thể loại của tác phẩm và đặc điểm của loại thể, dẫn đến các phương pháp giảng dạy cứng nhắc, rập khuôn, gây ra các bệnh như bệnh công thức và bệnh rập khuôn máy móc Theo tác giả Nguyễn Viết Chữ, "không chính danh" nghĩa là thiếu sự xác định rõ ràng về thể loại và chất của tác phẩm, từ đó làm mất đi linh hồn và thể xác của tác phẩm, vì tác phẩm nghệ thuật không hoàn toàn thuộc về ý muốn của nghệ sĩ mà còn bị ảnh hưởng bởi những yếu tố vô thức và giai điệu cuộc sống.
Kể từ những năm 1970, các nhà khoa học về phương pháp đã nhận thức rằng giảng dạy tác phẩm văn học dựa trên đặc trưng thể loại chỉ là một phần trong quá trình giảng dạy toàn diện, nhấn mạnh sự thống nhất giữa nội dung và hình thức Họ cho rằng, việc giáo dục phù hợp với quy luật và bản chất của văn học sẽ đảm bảo hiệu quả giáo dục cao nhất và phát huy tối đa giá trị của tác phẩm.