(LUẬN án TIẾN sĩ) chính sách xoay trục sang châu á thái bình dương của cộng hòa pháp và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của việt nam

MỤC LỤC Trang Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10 1.1 Các nghiên cứu liên quan công bố trong và ngoài nước 10 1.2 Một số nhận xét đối với các công trình nghiên cứu về các vấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ LÊ VINH

CHÍNH SÁCH XOAY TRỤC SANG CHÂU Á THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA CỘNG HÒA PHÁP

-VÀ KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH

ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ LÊ VINH

CHÍNH SÁCH XOAY TRỤC SANG CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA CỘNG HÒA PHÁP

VÀ KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH SÁCH

ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 9310201

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS Bùi Văn Dũng

2 PGS.TS Đinh Trung Thành

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi

Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố ở bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào Nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Nghệ An, 2022 TÁC GIẢ

Nguyễn Thị Lê Vinh

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo và quý thầy cô Trường Đại học Vinh, Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn, Phòng Đào tạo Sau đại học của Nhà trường đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện Luận án

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn vô cùng sâu sắc đến PGS.TS Bùi Văn Dũng, PGS.TS Đinh Trung Thành đã luôn tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án

Và cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp luôn là niềm động viên mạnh mẽ giúp tôi thực hiện Luận án

Xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa

1 ADMM ASEAN Defence Ministers' Meeting (Hội nghị Bộ trưởng

quốc phòng ASEAN)

2 ADMM+ ASEAN Defence Ministers' Meeting Plus (Hội nghị Bộ

trưởng quốc phòng ASEAN mở rộng)

3 ARF ASEAN Regional Forum (Diễn đàn Khu vực ASEAN)

4 APEC Asia - Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn Hợp tác

kinh tế châu Á - Thái Bình Dương)

5 ASEAN Association of Southeast Asian Nations (Hiệp hội các

quốc gia Đông Nam Á)

6 CA-TBD Châu Á - Thái Bình Dương

7 COVID-19 Coronavirus disease 2019 (Dịch bệnh viêm đường hô hấp

cấp do chủng mới của vi-rút corona)

8 ĐHĐLHQ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc

9 EAS East Asia Summit (Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á)

10 EU European Union (Liên minh châu Âu)

11 EUR Euro (Đồng tiền chung châu Âu)

12 FDI Foreign direct investment (Đầu tư trực tiếp nước ngoài)

13 GDP Gross domestic product (Tổng sản phẩm quốc nội)

14 LHQ Liên Hợp Quốc

15 NATO North Atlantic Treaty Organization (Tổ chức Hiệp ước

Bắc Đại Tây Dương)

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH

Các bảng

Bảng 3.1 Gia tăng chi tiêu quân sự của Trung Quốc và các nước Đông Nam Á (2002 - 2012) 81 Bảng 3.2 Số liệu về nhập khẩu vũ khí của các quốc gia và vùng lãnh thổ

khu vực CA-TBD (2014 - 2018) 81 Bảng 3.3 Kim ngạch thương mại Việt Nam - Pháp (2011 - 2019) 91

Các hình

Hình 3.1 Trao đổi thương mại Pháp - Ấn Độ (2010 - 2019) 69 Hình 3.2 Trao đổi thương mại Pháp - ASEAN (2010-2019) 73 Hình 3.3 Lộ trình nhóm tàu chiến Pháp triển khai trong chiến dịch

Jeanne d’Arc 2021 76 Hình 3.4 Các đối tác chính nhập khẩu vũ khí của Pháp tại châu Á - Thái

Bình Dương (2008 - 2017) 82 Hình 3.5 Phân bổ nguồn vốn của Cơ quan phát triển Pháp 86 Hình 3.6 Xuất khẩu và nhập khẩu với các đối tác thương mại chính của

Pháp (chiếm % trong kim ngạch thương mại của Pháp) 87

Hình 3.7 Điểm CPI của Việt Nam qua các năm 95

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10

1.1 Các nghiên cứu liên quan công bố trong và ngoài nước 10

1.2 Một số nhận xét đối với các công trình nghiên cứu về các

vấn đề có liên quan đến đề tài

2.1 Khái niệm chính sách đối ngoại và chính sách xoay trục

sang châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

33

2.2 Mục tiêu và nội dung chính sách xoay trục sang châu Á -

Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

40

2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến chính sách xoay trục sang

châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

48

Chương 3 Thực tiễn triển khai chính sách xoay trục sang châu Á -

Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp và tác động đối

với Việt Nam

66

3.1 Triển khai chính sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình

Dương của Cộng hòa Pháp từ năm 2012 đến nay

66

3.2 Đánh giá thực tiễn triển khai chính sách xoay trục sang châu

Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

78

3.3 Tác động của chính sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình

Dương của Cộng hòa Pháp đối với Việt Nam

90

Chương 4 Dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục

sang châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp và

khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

106

4.1 Dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang

châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

106

4.2 Khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

trong bối cảnh Cộng hòa Pháp xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương

113

D DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 144

E DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 145

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong một phần tư thế kỷ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, thế giới đã diễn ra hàng loạt biến động trong cục diện địa - chiến lược toàn cầu, an ninh, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Trật tự thế giới phát triển nhanh chóng theo hướng đa cực Tuy vậy cục diện đa cực chưa hẳn đã hình thành mà đang trải qua thời kỳ quá độ từ trật tự cũ để tiến tới một trật tự mới

Quá trình hình thành trật tự thế giới trong hệ thống quan hệ quốc tế (QHQT) từ thời cận đại đến nay đã và đang chứng kiến ba cuộc chuyển giao quyền lực lớn Các cuộc chuyển giao quyền lực này thay đổi cơ bản đời sống quốc tế trên mọi mặt, từ chính trị, quân sự đến kinh tế, văn hóa, xã hội Thứ nhất là sự trỗi dậy của châu Âu từ thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XVIII dưới tác động của cách mạng công nghiệp Ở thời kì này, châu Âu là trung tâm quyền lực của thế giới Thứ hai là sự trỗi dậy của Mỹ từ những năm cuối thế kỷ XIX, nhất là sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945), biến Mỹ trở thành siêu cường chi phối trật tự quốc tế cho tới cuối thế kỷ XX Thứ ba là sự chuyển dịch trọng tâm quyền lực từ phương Tây sang phương Đông và phương Bắc xuống phương Nam khi nhân loại bước vào thế kỷ XXI, dẫn tới những thay đổi về tương quan lực lượng giữa các nước lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (CA-TBD), đẩy cục diện thế giới theo hướng đa cực, đa trung tâm Nhiều nhà lãnh đạo chính trị và học giả nổi tiếng trên thế giới đã khẳng định thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ châu Á - Thái Bình Dương Trong bối cảnh như vậy, hầu hết các chủ thể QHQT, nhất là những nước lớn đều có sự điều chỉnh chiến lược nhằm tranh giành ảnh hưởng, khẳng định vị thế của mình tại khu vực này Sự can dự ngày càng mạnh mẽ của Mỹ, sự lớn mạnh của Trung Quốc và sự dính líu ngày càng sâu vào các vấn đề khu vực của các cường quốc trên thế giới đã tác động mạnh mẽ đến việc hình thành cục diện mới cho

khu vực CA-TBD

Châu Á - Thái Bình Dương là một khu vực địa lý rộng lớn, chiếm 46% diện tích toàn cầu gồm các quốc gia Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á, các quốc gia thuộc châu Đại Dương và các vùng biển cận kề các quốc gia này thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương Khu vực này là huyết mạch thương mại toàn cầu do tập trung nhiều tuyến đường giao thông biển quan trọng bậc nhất thế giới [3, tr.105-107] Tuy nhiên trong một thời gian dài sau Chiến tranh thế giới thứ hai cho đến khi kết thúc Chiến tranh Lạnh đây lại là khu vực ít được Cộng hòa Pháp chú ý Trong giai đoạn đó, Cộng hòa Pháp tập trung xây dựng châu Âu, hướng tới các nước láng giềng và coi khu vực châu Phi là ưu tiên về đối ngoại

Cộng hòa Pháp là một cường quốc có ảnh hưởng văn hóa, kinh tế, quân

sự, chính trị mạnh mẽ ở châu Âu và trên toàn thế giới Quốc gia này là một trong năm nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc, cường quốc hạt nhân, “đầu tàu” của Liên minh châu Âu (EU), đứng đầu Cộng đồng Pháp ngữ và là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, khu vực quan trọng

Trong bối cảnh CA-TBD ngày càng trở thành trung tâm và động lực tăng trưởng của kinh tế toàn cầu, các cường quốc trên thế giới, đặc biệt là Mỹ, đều

đã “xoay trục” sang khu vực này, thì Cộng hòa Pháp cũng xác định chiến lược đối ngoại là không thể đứng ngoài CA-TBD Chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp thể hiện mong muốn của cường quốc hàng đầu châu Âu trong việc xích lại gần hơn khu vực châu Á - Thái Bình Dương, một khu vực có tiềm năng rất lớn về kinh tế Chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp từ năm 2012 dưới thời Tổng thống François Hollande đến nay nhằm khẳng định vị thế một cường quốc Thái Bình Dương trong bối cảnh môi trường địa - chính trị khu vực CA-TBD nhiều biến động

Nhìn lại gần 50 năm quan hệ chính thức Việt Nam - Pháp (1973 - 2022),

có thể thấy đây là mối quan hệ có khởi nguồn, hình thành và phát triển trong điều kiện đặc biệt Ngay sau khi Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập

lại hòa bình tại Việt Nam được ký năm 1973, Cộng hòa Pháp đã thiết lập quan

hệ ngoại giao với Việt Nam Trong thời kỳ Việt Nam bị bao vây cấm vận, Cộng hòa Pháp là nước phương Tây duy nhất duy trì quan hệ hợp tác văn hoá, khoa học - kỹ thuật, giáo dục - đào tạo với Việt Nam Khi công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế của Việt Nam đạt được những thành tựu quan trọng, quan hệ Việt Nam - Pháp vượt qua khuôn khổ song phương để dựa vào quan hệ giữa

EU với Việt Nam sau khi Việt Nam thiết lập quan hệ chính thức với EU năm

1990 và ký Hiệp định khung hợp tác năm 1995 Việc hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2013 không chỉ phản ánh một mối quan hệ bền chặt được thiết lập và củng cố trong nhiều thập kỷ trước đó, mà còn thể hiện mong muốn và quyết tâm của hai bên đưa quan hệ song phương phát triển vượt bậc hơn, sâu rộng hơn với một tầm nhìn lâu dài, vững chắc

Với Cộng hòa Pháp, Việt Nam rõ ràng không phải là một đối tác bị xếp

ở hàng thứ hai trong khu vực Không chỉ bởi Việt Nam và Cộng hòa Pháp có các liên hệ lịch sử như đã phân tích lúc đầu, mà còn bởi vì vai trò mà Việt Nam đang nắm giữ trong khu vực Việt Nam là một đối tác đặc biệt quan trọng với Cộng hòa Pháp trong khu vực và trong những năm tới còn hứa hẹn còn nhiều hợp tác tiến triển mạnh mẽ hơn, vì ASEAN và EU khá tương đồng

về quy mô, dân số và sẽ sớm tương đồng cả về trọng lượng kinh tế trong tương lai không xa Sau khi xảy ra sự kiện Brexit, mối quan hệ với Cộng hòa Pháp cũng trở nên cần thiết hơn với khu vực châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, vì quốc gia này là một trong hai đầu tàu của châu Âu, cùng với Đức Nước Pháp cũng có một mức độ đáng tin cậy nhất định trong các vấn đề

an ninh, khi đang thực hiện các chiến dịch quân sự chống khủng bố (tại châu Phi), bảo vệ hoà bình cũng như trong việc hợp tác quốc phòng tại khu vực Đông Nam Á Trên khía cạnh này, Việt Nam là cửa ngõ quan trọng để Cộng hòa Pháp tiến vào khu vực và tham gia các thiết chế của khu vực như ASEAN+3, ASEAN+6…, tức là các sân chơi mà cho đến nay Cộng hòa Pháp vẫn chưa hiện diện

Vì thế, quan hệ Việt Nam - Pháp trong tương lai sẽ chỉ có thể sâu sắc hơn, từ khía cạnh chiến lược tổng thể đến lợi ích cụ thể về kinh tế Cần thấy rằng đây vẫn là mắt xích yếu của Cộng hòa Pháp trong quan hệ với Việt Nam

Hai nước Việt Nam và Cộng hòa Pháp đã có các hợp tác phi tập trung rất đa dạng nhưng quan hệ tổng thể về kinh tế chưa xứng tầm với quan hệ lịch sử và chính trị hiện có Hai nước cần tiếp tục làm sâu sắc thêm quan điểm chung về các vấn đề chiến lược, về cách thức tìm kiếm một sự cân bằng mới trong quan

hệ quốc tế

Những biến động to lớn của thế giới trong những năm qua đã được Đảng ta nhận định, đánh giá sâu sắc, súc tích, đầy đủ Thế giới đang trong thời kỳ chuyển đổi với nhiều yếu tố khó lường, ảnh hưởng đến Việt Nam theo các hướng thuận/nghịch khác nhau một cách phức tạp Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; quán triệt nguyên tắc nền tảng, tư tưởng chỉ đạo, mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ được khẳng định trong Chỉ thị 32-CT/TW của Bộ Chính trị ngày 18/02/2019

về tăng cường và nâng cao hiệu quả quan hệ đối ngoại đảng trong tình hình mới; Nghị quyết đại hội XIII, cần không ngừng theo dõi, quan sát, đánh giá

và dự báo sát với tình hình thực tế, chỉ rõ những cơ hội và thách thức đối ngoại của đất nước Từ đó, hoạch định chủ trương và chính sách cụ thể để bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIII của Đảng đã đề ra Với những ý nghĩa lý luận

và thực tiễn như vậy, việc nghiên cứu chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp, đánh giá tác động từ đó khuyến nghị chính sách đối ngoại cho Việt Nam là vấn đề vô cùng cấp thiết nhưng chưa có công trình nào

nghiên cứu toàn diện và chuyên sâu Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài “Chính

sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam” làm luận án tiến sĩ

chuyên ngành Chính trị học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp, đánh giá thực tiễn chính sách và tác động của chính sách đối với Việt Nam, trên cơ sở đó luận án dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, tổng quan kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học

trong nước và nước ngoài có liên quan đến đề tài, đánh giá những kết quả các công trình đã đạt được, chỉ ra khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu

Thứ hai, làm rõ mục tiêu, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến chính

sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp

Thứ ba, đánh giá thực tiễn triển khai chính sách xoay trục sang CA-TBD

của Cộng hòa Pháp từ năm 2012 đến nay và tác động của chính sách đối với Việt Nam

Thứ tư, dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang

CA-TBD của Cộng hòa Pháp, đề xuất hệ thống quan điểm và khuyến nghị đối với

chính sách đối ngoại với Việt Nam trong bối cảnh Cộng hòa Pháp xoay trục sang CA-TBD

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

3.2.1 Về nội dung

Nghiên cứu nội dung chính sách, việc triển khai chính sách với một số đối tác chính, những tác động của chính sách, chiều hướng phát triển chính

sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh; Quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng bao gồm:

- Phương pháp thu thập, phân loại và nghiên cứu tài liệu: Đề tài sử

dụng phương pháp để tiến hành việc lựa chọn, phân loại tài liệu thứ cấp theo nhu cầu nghiên cứu như: các tài liệu về nội dung và quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp; các văn bản chính thức được công bố bởi Chính phủ Pháp, Đảng và Nhà nước Việt Nam; sách, báo, đề tài nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ, diễn văn của các nguyên thủ quốc gia, hồi ký, bài phỏng vấn, các trang mạng internet

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê: Phương pháp này được

sử dụng để phân tích nội dung và đánh giá thực tiễn chính sách xoay trục sang

CA-TBD của Cộng hòa Pháp

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này nhằm chỉ ra những điểm

tương đồng và khác biệt trong chính sách đối ngoại qua các nhiệm kỳ Tổng thống; So sánh mức độ ưu tiên giữa các đối tác khác nhau trong thực tiễn triển khai chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp

- Phương pháp định lượng: Phương pháp này chủ yếu được sử dụng ở

chương 3 Thông qua việc thu thập các số liệu, thiết lập các bảng biểu, biểu

đồ để củng cố độ tin cậy và phản ánh dễ dàng, rõ nét hơn các đánh giá về thực tiễn triển khai chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp trên phương diện kinh tế

- Phương pháp lịch sử - logic: Phương pháp này nhằm nghiên cứu bối

cảnh lịch sử cụ thể hình thành, phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp; Phát hiện những vấn đề có tính quy luật phổ biến lẫn đặc thù, sự phong phú, đa dạng và khuynh hướng trong chính sách xoay trục của Cộng hòa Pháp

- Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Sử dụng lý thuyết phương pháp hệ

thống - cấu trúc để nhìn nhận, đánh giá chính sách xoay trục sang CA-TBD trong tổng thể chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp; Gắn lý luận với thực tiễn để khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam trong quan hệ Việt Nam - Pháp và trong QHQT nói chung

5 Đóng góp mới của luận án

5.1 Về mặt lý luận

Đây là công trình nghiên cứu có hệ thống chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp Đóng góp về mặt lý luận của luận án chủ yếu đến từ việc hệ thống hóa quan niệm về chính sách xoay trục, làm rõ mục tiêu, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp

5.2 Về mặt thực tiễn

- Luận án phân tích thực tiễn chính sách xoay trục sang CA-TBD của

Cộng hòa Pháp Qua đó, Việt Nam và các nước khác trên thế giới cũng có thể tìm thấy những bài học kinh nghiệm về triển khai chính sách đối ngoại trong bối cảnh thế giới biến động không ngừng như hiện nay

- Luận án đánh giá những tác động của chính sách xoay trục sang TBD của Cộng hòa Pháp đối với Việt Nam

- Luận án dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp trong bối cảnh QHQT có nhiều thay đổi

CA Luận án đề xuất được hệ thống quan điểm và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam trên hai bình diện song phương (trong quan hệ với Cộng hòa Pháp) và đa phương (quan hệ với Cộng hòa Pháp trong các cơ chế đa phương và quan hệ với các chủ thể QHQT khác), góp phần hiện thực hóa đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII

6 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

6.1 Câu hỏi nghiên cứu

Luận án được thực hiện xuất phát từ những câu hỏi nghiên cứu sau:

- Những công trình nghiên cứu về chính sách xoay trục sang TBD của Cộng hòa Pháp?

CA Nguyên nhân Cộng hòa Pháp xoay trục sang CACA TBD? Mục tiêu, nội dung chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp?

- Thực tiễn chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và những tác động của chính sách này đối với Việt Nam?

- Chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp? Quan điểm và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam trong bối cảnh Cộng hòa Pháp xoay trục sang CA-TBD?

6.2 Giả thuyết nghiên cứu

Chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp đã có những

tác động đến khu vực và Việt Nam Vì vậy, Việt Nam cần có những đối sách

để thúc đẩy tiến trình hội nhập, phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ Tổ quốc

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận và phụ lục, luận án được kết cấu thành 4 chương và 11 tiết

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Các nghiên cứu liên quan cơng bố trong và ngồi nước

1.1.1 Các nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Cộng hịa Pháp

1.1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngồi

Chính sách đối ngoại của Cộng hịa Pháp được rất nhiều các học giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu, phân tích dưới nhiều gĩc độ, khía cạnh khác nhau Đã cĩ nhiều cơng trình được cơng bố, tiêu biểu cĩ thể kể đến các sách như sau:

Alain Juppé và Louis Schweitzer (đồng chủ biên), Livre blanc sur la

politique étrangère et européenne de la France 2008 - 2020 (Sách trắng về

chính sách đối ngoại và châu Âu của Pháp giai đoạn 2008 - 2020), 2008 [66]

xác định nhiệm vụ đối ngoại của Cộng hịa Pháp trong bối cảnh thế giới và châu Âu cĩ nhiều biến động; trình bày việc tái cơ cấu Bộ Ngoại giao và châu

Âu để thực hiện các nhiệm vụ này Nghiên cứu này tiếp cận trực tiếp và cụ thể vào thể chế chính trị của Cộng hịa Pháp, chỉ ra được một số vấn đề tồn tại cũng như bước đầu đặt ra vấn đề phải cải tổ cơ quan đối ngoại của Cộng hịa Pháp, tuy nhiên nĩ chỉ cĩ giá trị tham khảo trên gĩc độ chủ thể chính sách

Cuốn La puissance ou l’influence?: La France dans le monde depuis

1958 (Sức mạnh hay ảnh hưởng?: Nước Pháp trên thế giới từ năm 1958) của

Maurice Vạsse, 2009 [75] giải đáp cho câu hỏi “Vị thế nào cho nước Pháp trong thế giới hiện nay?” thơng qua việc nghiên cứu các khu vực trọng yếu và đối tác ngoại giao chính của Cộng hịa Pháp Trong cơng trình này, tác giả đã cung cấp một cái nhìn hệ thống về chính sách đối ngoại Pháp trong suốt 50 năm từ sau khi nền Cộng hịa thứ V ra đời Đề cập đến quan hệ với hai nước lớn vốn là ưu tiên truyền thống về đối ngoại của Cộng hịa Pháp, tác giả

khẳng định quan hệ với Mỹ là nền móng trong hệ thống đồng minh của Cộng hòa Pháp còn quan hệ với Nga luôn tồn tại trong tư duy về an ninh châu Âu của Cộng hòa Pháp và EU Đối với các khu vực châu Phi, châu Mỹ Latinh và châu Á, tác giả đề cập khái quát những biện pháp để gây ảnh hưởng thông qua các công cụ ngoại giao đa phương và ngoại giao văn hóa Đây là một trong những công trình có giá trị tham khảo cao về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, tuy nhiên, tính thời sự của nghiên cứu còn hạn chế

Frédéric Charillon, La politique étrangère de la France (Chính sách đối

ngoại của Pháp), 2011 [60] trình bày chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp trong hơn 50 năm qua, đi từ phân tích di sản đối ngoại dưới thời De Gaulle đến việc điều chỉnh chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp trước những biến động địa chính trị, sự rạn nứt trong QHQT và sự xuất hiện của những chủ thể QHQT mới Tác giả cũng phân tích việc thực thi chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp từ năm 2007 với các nét nổi bật qua từng nhiệm kỳ Tổng thống trong nền Cộng hòa thứ V Phụ lục rất phong phú, bao gồm các bài phát biểu và tuyên bố chính sách đối ngoại của các Tổng thống Cộng hòa Pháp Vì tập trung phác thảo chính sách qua từng thời kỳ Tổng thống dẫn đến nghiên cứu thiếu cái nhìn tổng thể và chưa làm rõ được những nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt về đối ngoại của Cộng hòa Pháp

Cuốn Le monde selon Sarkozy (Thế giới dưới góc nhìn của Sarkozy)

của Pascal Boniface, 2012 [50] giải mã chính sách đối ngoại được thực hiện bởi Tổng thống Nicolas Sarkozy và ý nghĩa của nó trong năm năm Nhiệm kỳ của Nicolas Sarkozy được đánh dấu bằng những biến động ở các nước Ả Rập, cuộc khủng hoảng thể chế ở châu Âu, sự suy yếu của Mỹ và sự trỗi dậy của các nước mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ Trên hết, trong nỗ lực kiểm soát tình hình, Sarkozy thường ưu tiên sự cân bằng quyền lực Ở cuối cuốn sách, tác giả lập bảng so sánh chính sách ngoại giao của Cộng hòa Pháp qua các thời kỳ; khẳng định các vấn đề về chiến lược, địa chính trị và vị trí của Cộng

hòa Pháp trên thế giới sẽ vẫn là những nhân tố chính tác động đến hoạch định chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp Công trình tập trung nghiên cứu chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp dưới thời kỳ Tổng thống Nicolas Sarkozy nên giá trị tham khảo bị giới hạn trong một giai đoạn lịch sử nhất định và mang đậm phong cách cá nhân của người lãnh đạo

Tác giả Michel Foucher (chủ biên), Atlas de l'influence de la France au

XXIe siècle (Bản đồ ảnh hưởng của Pháp trong thế kỉ XXI), 2013 [62] trình

bày tầm ảnh hưởng của Cộng hòa Pháp trên thế giới Trong các lĩnh vực đa dạng như nhân đạo, luật pháp quốc tế, khảo cổ học, luật dân sự, nghệ thuật sống, văn hóa hay sản phẩm xa xỉ, Cộng hòa Pháp đã gây ảnh hưởng không thể phủ nhận trên thế giới trong nhiều thập kỷ Ảnh hưởng này là một công cụ quyền lực, nếu được sử dụng một cách khôn ngoan, sẽ rất có lợi cho Cộng hòa Pháp cả về mặt hình ảnh theo quan điểm kinh tế và chiến lược, là một lợi thế so sánh với các cường quốc khác Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng thể về tầm ảnh hưởng của Cộng hòa Pháp trên thế giới tuy nhiên dàn trải nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực nên giá trị tham khảo chuyên sâu về đối ngoại còn hạn chế

Tài liệu do Jean-Paul Chagnollaud (chủ biên), La politique française au

Moyen-Orient (Chính sách của Pháp ở Trung Đông), 2016 [59] tập hợp các

bài viết phân tích chính sách của Cộng hòa Pháp đối với khu vực Trung Đông

và các bài phỏng vấn với đô đốc Édouard Guillaud - Tham mưu trưởng Liên quân Pháp về việc thực thi chính sách ở khu vực này Nhóm tác giả cũng khẳng định việc thực hiện chính sách đối ngoại phải đối diện với rất nhiều thách thức, đặc biệt tại một khu vực phức tạp như Trung Đông Thông qua nghiên cứu này, các tác giả đã chứng minh Trung Đông là đối tượng được coi trọng trong chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp dựa trên hai lập luận chính: yếu tố lịch sử đến từ các quốc gia nằm trong hệ thống thuộc địa cũ của Cộng hòa Pháp; yếu tố chính sách đến từ vị trí địa chiến lược của khu vực

Tuy nhiên, các tác giả đã không đặt chính sách Trung Đông trong tổng thể chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp để chỉ ra thứ tự ưu tiên giữa các đối tượng chính

Frédéric Bozo, La politique étrangère de la France depuis 1945 (Chính

sách đối ngoại Pháp từ năm 1945), 2019 [51] trình bày chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai Tác giả nhận định nước Pháp giai đoạn này mặc dù là một cường quốc tầm trung nhưng vẫn khao khát một tầm vóc lớn hơn trên trường quốc tế Từ thời kỳ hậu chiến đến những năm đầu tiên trong nhiệm kỳ năm năm của Tổng thống Emmanuel Macron, Cộng hòa Pháp xây dựng chính sách đối ngoại đầy tham vọng với những vấn đề cốt lõi như cuộc tìm kiếm sự vĩ đại, xây dựng châu Âu và tìm kiếm một trật tự thế giới mới Nghiên cứu này đánh giá Cộng hòa Pháp có thể trở nên năng động hơn trong việc khẳng định tầm vóc trên trường quốc tế nhưng chưa đánh giá được thực tiễn triển khai chính sách đối ngoại thực sự có vai trò như thế nào trong nhiệm vụ đó

Tài liệu với tựa đề Pour l'autonomie stratégique de la France (Tự chủ

chiến lược của Pháp) của Viện Nghiên cứu quốc phòng quốc gia, 2018 [76]

tập hợp những bài viết được trình bày trong diễn đàn thường niên của Viện

Công trình được kết cấu thành ba phần: những nhân tố trước hết tạo ra sự tự chủ chiến lược của Cộng hòa Pháp, từ năng lực quân sự đến khả năng ảnh hưởng, bao gồm ngoại giao hải quân, quan hệ với châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), vai trò trong Liên Hợp Quốc (LHQ); các yếu tố tạo nên sức mạnh cứng và sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của công nghệ cao như động cơ siêu thanh, máy bay không người lái và rôbốt, hệ thống phòng thủ mạng, sinh kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo; thiết lập mô hình tự chủ chiến lược với các tiêu chí đo lường, đề xuất các giải pháp để Cộng hòa Pháp tăng cường sự tự chủ chiến lược trong thời gian tới Phần phụ lục là các thống kê về hợp đồng buôn bán vũ khí của Cộng hòa

Pháp với các quốc gia trên thế giới, danh sách các vũ khí và thiết bị mới của Cộng hòa Pháp, sự tự chủ trong các lãnh thổ hải ngoại của Cộng hòa Pháp

Đây là một trong những công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo cao nhìn

từ góc độ quân sự và khoa học công nghệ Mặc dù có phân chia cách tiếp cận theo sức mạnh nhưng chưa thấy được rõ các thành tố cấu thành sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp

Nghiên cứu với tựa đề Macron, an I Quelle politique étrangère? (Chính

sách đối ngoại nào của Macron?), của Thomas Gomart và Marc Hecker (đồng chủ biên) tập hợp 14 bài viết của các chuyên gia thuộc Viện QHQT Pháp, 2018 [64], tiếp nối nghiên cứu trước đó được công bố vào đêm trước cuộc bầu cử tổng thống Cuốn sách phân tích chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp trong năm đầu tiên dưới nhiệm kỳ Tổng thống Emmanuel Macron Ấn phẩm gồm 14 chương đề cập tới chính sách nhập cư, tầm nhìn của Tổng thống Emmanuel Macron về khối Pháp ngữ, các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và khủng

bố quốc tế, ảnh hưởng của công nghệ kỹ thuật số đến quan hệ giữa Cộng hòa Pháp với các nước lớn như Đức, Mỹ, Nga và các khu vực Trung Đông, châu Phi, châu Á Bốn chuyên gia về châu Á thuộc Viện QHQT Pháp chỉ ra rằng, chính sách đối với châu Á của Tổng thống Emmanuel Macron đi từ một nguyên tắc cơ bản là Cộng hòa Pháp phải hiện diện trên các hồ sơ lớn ở những khu vực khác nhau trên địa cầu Đây là một nghiên cứu có tính cập nhật cao, đem lại cái nhìn toàn diện về chính sách đối ngoại Cộng hòa Pháp dưới nhiệm

kỳ của tân Tổng thống Tuy nhiên, do được xuất bản một năm sau khi Emmanuel Macron nhậm chức nên nghiên cứu chưa cung cấp được nhiều số liệu về thực tiễn triển khai chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp

Tác giả Maxime Lefebvre, La politique étrangère de la France (Chính

sách đối ngoại Pháp), 2019 [67] trình bày các nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, những điểm mạnh và điểm yếu của quyền lực Pháp; các nhân tố và quy trình ra quyết định chính sách; định hướng chiến

lược Cuốn sách là một trong những nghiên cứu có giá trị tham khảo cao về mặt lý luận, có tính thời sự cao Tuy nhiên, thực tiễn triển khai chính sách thì chưa được đề cập nhiều

Tác giả François Gaulme, Emmanuel Macron et l’Afrique: La vision et

l’héritage (Emmanuel Macron và châu Phi: Tầm nhìn và di sản), 2019 [63]

làm rõ ba nội dung: di sản và ba trụ cột truyền thống trong chính sách của Cộng hòa Pháp đối với châu Phi, mối quan hệ giữa phát triển và an ninh, chính sách đối ngoại thể hiện tham vọng “làm mới” quan hệ với châu Phi của Tổng thống Emmanuel Macron Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu

về quan hệ của Cộng hòa Pháp với một đối tượng cụ thể tuy nhiên vì tập trung nhiều vào cơ sở lý luận nên thiếu những số liệu cập nhật để minh chứng cho nhận định về việc “làm mới” chính sách của Cộng hòa Pháp đối với châu Phi

Nhiều bài viết nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp được đăng trên các tạp chí uy tín như:

Jean-Louis Carrère (2014), La diplomatie économique, “nouvelle frontière” de la politique française (Ngoại giao kinh tế, “biên giới mới” của

chính trị Pháp), Tạp chí Géoéconomie, số 3 [58] nhận định đối mặt với thâm

hụt thương mại 60 tỷ EUR và để đáp ứng mục tiêu đầy tham vọng của chính phủ là cân bằng cán cân thương mại vào năm 2017, ngoại giao phải phục vụ cho cuộc chiến tranh giành việc làm Triết lý của ưu tiên đối ngoại mới này là tìm kiếm sự tăng trưởng ở nơi mà nó hiện diện, ngày nay chủ yếu là ở các nước mới nổi, là động lực cho sự tăng trưởng, sẽ chiếm 60% GDP toàn cầu vào năm 2030

Claire Demesmay và Barbara Kunz (2019), Sustaining multilateralism

in a multipolar world: what France and Germany can do to preserve the multilateral order (Duy trì chủ nghĩa đa phương trong một thế giới đa cực:

Pháp và Đức có thể làm gì để duy trì trật tự đa phương), Tạp chí Notes de

l'Ifri - Notes du Cerfa, số 148 [38] nhận định trong khi chủ nghĩa đa phương

đang đối diện với nhiều thách thức, Cộng hòa Pháp và Đức phải bảo vệ nó vì đây là hệ thống thích hợp nhất để duy trì lợi ích của hai quốc gia này - đặc biệt là về phúc lợi, an ninh, thịnh vượng và bảo vệ môi trường Trong bối cảnh đó, hai quốc gia có cơ hội đề ra những sáng kiến chung trong ba lĩnh vực bao gồm thương mại, kiểm soát vũ khí thông thường và biến đổi khí hậu Về những vấn đề này, cả hai chính phủ không chỉ chia sẻ mối quan tâm mà còn

có những lập trường chung Ngoài ra, hai quốc gia này cũng phải thu hút các đối tác cùng chí hướng trong từng trường hợp cụ thể, không chỉ bên trong mà còn bên ngoài EU

Jean de Gliniasty (2019), Un tournant dans la diplomatie française?

(Bước ngoặt trong ngoại giao Pháp), Tạp chí Le Monde diplomatique, số 789

[61] phân tích những động thái đối ngoại của Emmanuel Macron ngay sau khi trở thành tân Tổng thống Cộng hòa Pháp, định vị nước Pháp như một “cường quốc trung gian hòa giải” khi đón tiếp Tổng thống Nga Vladimir Putin vào năm 2017, tiếp đến là chào đón người đồng cấp Mỹ Donald Trump Sau đó đến lượt nguyên thủ Trung Quốc Tập Cận Bình được mời đến Paris vào năm

2019 để kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Bài báo cũng chỉ rõ tầm nhìn của tân Tổng thống đối với những vấn đề toàn cầu, đặc biệt là các điểm nóng tại khu vực Trung Đông

1.1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, đáng lưu ý đến một số sách nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp như:

Dương Văn Quảng, Chính sách đối ngoại của Pháp dưới nền Cộng hòa

thứ V, 2003 [25] đưa ra bức tranh tổng thể về chính sách đối ngoại của nước

Pháp dưới nền Cộng hòa thứ V Tác giả xem xét chiều hướng phát triển chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, góp phần đưa ra những kiến nghị đối sách thích hợp trong quan hệ Việt Nam - Pháp Cuốn sách được kết cấu thành 4 chương: sự ra đời của nền Cộng hòa V; những nguyên tắc chỉ đạo chính sách

đối ngoại; chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp đối với một số đối tượng chính như đối với Mỹ, Liên Xô cũ và Đông Âu, châu Phi, Trung Đông, Đông

Á, đối với các tổ chức quốc tế, chính sách xây dựng châu Âu; chính sách của Cộng hòa Pháp đối với Việt Nam Đây là một trong những công trình đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu về chính sách đối ngoại của nước Pháp dưới nền Cộng hòa V Hiện nay, tuy tính thời sự không cao nhưng những quan điểm của tác giả vẫn có giá trị trong việc xây dựng khung lý thuyết về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp

Phạm Minh Sơn (chủ biên), Chính sách đối ngoại của một số nước lớn

trên thế giới, 2008 [28] làm rõ điều kiện tự nhiên - xã hội của Cộng hòa Pháp,

quá trình phát triển chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp giai đoạn trong

và sau Chiến tranh Lạnh cũng như việc triển khai chính sách đối với từng khu vực, quốc gia cụ thể trong chương 5 với tiêu đề “Chính sách đối ngoại Pháp”

Việc hạn chế nghiên cứu trong một chương khiến cho những nhận định của tác giả chỉ mang tính khái quát sơ lược

Cuốn sách của Emmanuel Macron (dịch giả Đàm Minh Thủy), La

Révolution (Cách Mạng), 2016 [21] đưa ra những giải pháp về tất cả các lĩnh

vực của đời sống: từ việc làm, kinh tế, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, đến môi trường, ngoại giao, quân sự và cải tổ cơ cấu hành chính Đặc biệt, một quan điểm xuyên suốt của Emmanuel Macron trong Cách Mạng là vận mệnh nước Pháp gắn liền với khả năng hồi phục sức mạnh của EU Ông cũng đã vạch ra một viễn cảnh rõ ràng để hồi phục EU, kết nối lại với Nga và đấu tranh chống Hồi giáo cực đoan

Về tạp chí, có một số bài viết được đăng trong nước như:

Võ Minh Hùng (2010), Vị trí Việt Nam trong chính sách châu Á mới

của Pháp, Tạp chí Nghiên cứu châu Âu, số 8 [15] khẳng định Chiến tranh

Lạnh kết thúc, những chuyển biến mạnh mẽ của tình hình thế giới và những đảo lộn sâu sắc ở châu Âu đã buộc Cộng hòa Pháp điều chỉnh chính sách đối

ngoại đề đảm bảo lợi ích của mình Cộng hòa Pháp chủ trương xây dựng một chính sách đối ngoại mang tính chất toàn cầu, tăng cường bành trướng ảnh hưởng của mình tới mọi khu vực trên thế giới Ngoài khu vực châu Âu là ưu tiên số một, châu Á cũng là đối tượng được Cộng hòa Pháp đặc biệt coi trọng trong việc thực hiện lợi ích chiến lược thông qua hợp tác kinh tế và tập hợp lực lượng Bài báo phân tích mục tiêu, biện pháp thực thi chính sách châu Á của Cộng hòa Pháp và vị trí của Việt Nam trong chính sách này

Lê Đức Thiện và Lê Thị Ngọc Hân (2011), Nước Pháp và công cuộc

tìm lại vị thế đã mất, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 3(86) [30] giải mã sự suy

giảm vai trò và địa vị của Cộng hòa Pháp trên trường quốc tế Một nước Pháp

đế quốc trong lịch sử, một nước Pháp từng là chủ sở hữu một hệ thống thuộc địa rộng lớn trên thế giới, một nước Pháp với vai trò không thể bỏ qua trong phần lớn các vấn đề quốc tế nhưng ngày nay, trong cục diện đã thay đổi về căn bản của thế giới, địa vị đó đã không còn nữa Bài báo phân tích những hoạt động của nước Pháp nhằm cứu vãn hình ảnh đã và đang ngày càng mai một của mình

Nguyễn Thị Phương Dung (2017), Những ưu tiên trong chính sách đối

ngoại của Pháp dưới thời Tổng thống François Hollande, Tạp chí Nghiên cứu

châu Âu, số 6(201) [4] nhận định Cộng hòa Pháp là một trong những quốc gia

có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới và có tầm ảnh hưởng lớn, đóng vai trò quan trọng trong nền chính trị thế giới Tuy vậy, các mối quan hệ và xu hướng vận động đan xen, chồng chéo, phức tạp tạo nên những thay đổi khó lường khiến cho vai trò và hoạt động của Cộng hòa Pháp trong cộng đồng quốc tế cũng trở nên khó dự đoán hơn Bài báo làm rõ bốn ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp dưới thời Tổng thống François Hollande

để cải thiện tình hình khủng hoảng cũng như khôi phục và nâng cao vị thế, tầm ảnh hưởng tại khu vực cũng như trên thế giới, bao gồm: giữ gìn hòa bình

và an ninh, phục hồi và tái định hướng châu Âu, ngoại giao kinh tế, tổ chức

quản trị toàn cầu

Ngoài các ấn phẩm sách, tạp chí còn có những luận án tiến sĩ nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp như:

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế Sức mạnh mềm của

Pháp giai đoạn 1991 - 2012 của Trần Nguyên Khang, 2017 [17] xác định cơ

sở lý luận về sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp, thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp tại các khu vực quan trọng trên thế giới trong những năm cuối thế kỷ XX - đầu thế kỉ XXI Từ đó tác giả đánh giá những thành công cũng như hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp, rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tương lai Luận án lựa chọn một đề tài nghiên cứu có giá trị thực tiễn khá cao đối với Việt Nam tuy nhiên lại chưa làm rõ được các thành tố cấu thành sức mạnh của Cộng hòa Pháp để từ đó gợi mở cho Việt Nam trong việc phát huy sức mạnh mềm

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế Chính sách đối ngoại của

Cộng hòa Pháp thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh của Phạm Văn Dũng, 2020 [7]

phân tích cơ sở hình thành, nội dung, thực tiễn triển khai chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh đối với một số quốc gia và khu vực ưu tiên trên thế giới Tác giả đánh giá chính sách đối ngoại được thực thi dưới các thời Tổng thống Cộng hòa Pháp và dự báo triển vọng đến năm

2027 Đề tài cung cấp cái nhìn toàn diện về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp sau Chiến tranh Lạnh, tuy nhiên còn mang nặng tính lý thuyết, thiếu các

số liệu để minh chứng về mức độ ưu tiên khác nhau giữa các đối tượng chính trong quá trình triển khai chính sách

1.1.2 Các nghiên cứu về chính sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

1.1.2.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước

Chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp không chỉ

được đề cập đến trong các văn bản chính thức của Chính phủ Pháp mà còn được nhiều học giả trên thế giới quan tâm tìm hiểu Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như sau:

Bộ Quốc phòng Pháp, Livre blanc sur la défense et la sécurité

nationale (Sách Trắng về Quốc phòng), 2013 [54] tập trung vào vấn đề an

ninh và quốc phòng ở cấp độ rộng lớn Khi đề cập đến những ưu tiên chiến lược tại chương 4, tài liệu nhấn mạnh sự tăng cường rõ rệt về hiện diện quân

sự của Mỹ tại CA-TBD không làm nước Pháp rũ bỏ trách nhiệm trong khu vực Cộng hòa Pháp đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Ấn Độ vào năm 1998, với Úc năm 2007 và đang hợp tác về an ninh - quốc phòng với nhiều quốc gia CA-TBD như Indonesia, Malaysia, Singapore, Việt Nam…

Thượng viện Pháp, Reprendre pied en Asie du Sud-Est (Giành lại chỗ

đứng ở Đông Nam Á), 2014 [73] mở đầu bằng việc trích dẫn lời phát biểu của

Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Laurent Fabius tại trụ sở ASEAN tại Jakarta ngày

2 tháng 8 năm 2013 Báo cáo phân tích ba ưu tiên chiến lược và vạch ra lộ trình 6 tháng, một năm và hai năm để giành lại chỗ đứng ở Đông Nam Á (ĐNÁ) của Cộng hòa Pháp

Nghiên cứu với đề tài La France et l’Asie: l’ébauche d’un “pivot” à la

française? (Pháp và châu Á: phác thảo về “xoay trục” kiểu Pháp?) của

Hadrienne Terres, 2015 [71] luận giải nội hàm của chiến lược xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp Sau khi Mỹ triển khai chiến lược xoay trục sang CA-TBD và tái cân bằng Đông - Tây, Cộng hòa Pháp cũng đã xoay trục sang CA-TBD Tuy nhiên, không giống như Mỹ, “trục” của Cộng hòa Pháp không

đi kèm với việc bố trí lại quân sự trong khu vực mà gắn liền với các hoạt động ngoại giao nhằm phục vụ mục tiêu của kinh tế và phải được hiểu trong khuôn khổ rộng hơn đó là sự phục hồi của mạng lưới ngoại giao Pháp trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu Khi so sánh chiến lược xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp với chiến lược của Mỹ, tác giả đã kết luận đây không phải là

chính sách theo đuôi mà là sự điều chỉnh hợp lý của nước Pháp trước cục diện thế giới và tương quan lực lượng trong khu vực CA-TBD có sự thay đổi mạnh

mẽ Đây là một công trình nghiên cứu về thuật ngữ “xoay trục” cũng như nội hàm chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp, có giá trị tham khảo đối với việc xây dựng khung lý thuyết của chính sách này

Ủy ban liên Bộ về Biển của Pháp, National Strategy for security of

maritime areas 2015 (Chiến lược quốc gia về An ninh các vùng biển), 2015

[47] đánh giá về vai trò của đại dương - là không gian thể hiện quyền lực của các quốc gia và về các đại dương có sự hiện diện của Cộng hòa Pháp trên thế giới Trong đó Cộng hòa Pháp chia Ấn Độ Dương thành hai khu vực: Bắc Ấn

Độ Dương nối các đường giao thương trên biển giữa hai châu lục Á - Âu, Nam

Ấn Độ Dương là nơi quốc gia này có chủ quyền với nhiều lãnh thổ hải ngoại

Còn Thái Bình Dương là khu vực có nhiều đường biển chính yếu ở phía Bắc đường xích đạo và là nơi có các lãnh thổ hải ngoại của Cộng hòa Pháp như New Caledonia, Wallis-và-Futuna, Polynesia, Clipperton Tài liệu có giá trị minh họa cao trong việc lý giải động lực cũng như tiềm lực của Cộng hòa Pháp

khi triển khai xoay trục sang CA-TBD

Bộ Quốc phòng Pháp, La France et la sécurité en Asie-Pacifique (Pháp

và an ninh tại châu Á - Thái Bình Dương), 2016 [55] thể hiện chính sách dài hạn về an ninh quốc phòng của Cộng hòa Pháp tại khu vực CA-TBD Tài liệu trình bày về những thách thức an ninh trong khu vực, bố trí quân sự và hành động quốc phòng do Cộng hòa Pháp thực hiện tại đây, từ đó khẳng định Cộng hòa Pháp sẽ tiếp tục cam kết đảm bảo an ninh khu vực Trong tài liệu này, Bộ Quốc phòng Pháp lần đầu tiên nhắc đến “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”

như một thuật ngữ địa lý độc lập và nhấn mạnh sự kết nối giữa hai đại dương với châu Á là điểm mấu chốt

Nicolas Regaud, France and security in the Asia - Pacific: From the

end of the first Indochina conflict to today (Pháp và an ninh tại châu Á - Thái

Bình Dương: Từ sau cuộc xung đột đầu tiên ở Đông Dương cho đến nay),

2016 [45] nhận định các hoạt động liên quan đến an ninh của Cộng hòa Pháp tại CA-TBD trước đây thường bị đánh giá thấp, đôi khi bị bóp méo hoặc đơn giản là bị bỏ qua trong thế so sánh với các quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Ấn

Độ và Nhật Bản Vấn đề cốt lõi mà công trình nghiên cứu muốn tập trung không phải là đánh giá quá cao vai trò chiến lược của Cộng hòa Pháp trong khu vực, mà là nhận thức được sau khi vai trò tại khu vực bị giảm sút vào cuối cuộc xung đột Đông Dương đầu tiên, Cộng hòa Pháp đã xây dựng chiến lược lâu dài và rõ ràng hơn ở cấp độ khu vực trong hợp tác và đối thoại

Ủy ban Đối ngoại Quân sự - Thượng viện Pháp, Australie: quelle place

pour la France dans le Nouveau monde? (Australia: xác định vai trò của nước

Pháp trong thế giới mới), 2016 [74] phân tích mối quan hệ Australia - Pháp và

dự báo về vị thế của Pháp trong QHQT Tháng 4 năm 2016, Australia đã ký kết hợp đồng trị giá 34 tỷ EUR với Cộng hòa Pháp để hiện đại hóa hạm đội tàu ngầm của mình Hợp đồng này được đánh giá là một trong những thỏa thuận lớn nhất trong lịch sử quốc phòng hai nước Nhóm chuyên gia quốc phòng - đối ngoại của Thượng viện Pháp khẳng định cần làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược với Australia đồng thời đề xuất lộ trình để Cộng hòa Pháp trở thành một chủ thể hàng đầu trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Jérémy Bachelier, Enjeux et perspectives de la France en Asie du

Sud-Est (Những thách thức và triển vọng cho Pháp tại Đông Nam Á), 2017 [49]

trình bày những thách thức và triển vọng đối với Cộng hòa Pháp tại khu vực ĐNÁ; quá trình tổ chức thực thi chính sách xoay trục sang châu Á của Cộng hòa Pháp trong đó tập trung phân tích các hoạt động tại ĐNÁ Tác giả khẳng định trong chiến lược tạo ra “sự đã rồi” để áp đặt chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông của Trung Quốc, Cộng hòa Pháp phải chứng minh vai trò của một cường quốc đáng tin cậy và có khả năng can thiệp giải quyết khủng

hoảng Giá trị thực tiễn của công trình được đánh giá cao khi đã kiến nghị Cộng hòa Pháp cần phải tăng cường hợp tác hàng hải và tích cực tham gia vào các cơ chế trong khu vực

Nghiên cứu với chủ đề Géopolitique et géostratégie de la France (Địa

chính trị và địa chiến lược của Pháp) của Areion Group, 2018 [48] phân tích địa chính trị của Cộng hòa Pháp trên ba nội dung cốt lõi: những thách thức của toàn cầu hóa, quan hệ đối ngoại của Cộng hòa Pháp với các đối tác (châu

Á, Nga, Mỹ, Trung Quốc, Trung Đông ) và chiến lược (quốc phòng, can thiệp ở châu Phi, NATO, cuộc chiến chống khủng bố…) Tuy nhiên, do tập hợp bài viết của nhiều tác giả nên nghiên cứu còn khá sơ khai, chủ yếu là các bài viết ngắn chưa có tính chuyên sâu

Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp, Livre blanc “Stratégie française en

Asie-Océanie à l’horizon 2030” (Sách trắng “Pháp tại châu Á và châu Đại

Dương đến năm 2030), 2018 [52] trình bày định hướng thực hiện chiến lược của Cộng hòa Pháp ở châu Á - châu Đại Dương xoay quanh bốn ưu tiên của hành động Về định hướng: tiếp tục củng cố và tái cân bằng quan hệ đối tác chiến lược toàn cầu với Trung Quốc; phát triển và tăng cường các quan hệ đối tác chiến lược hoặc toàn cầu khác trong khu vực; tăng cường vị thế của EU trong khu vực; tham gia nhiều hơn vào các tổ chức khu vực; góp phần giải quyết vấn đề khủng bố Hồi giáo cực đoan trong khu vực; hỗ trợ quá trình chuyển đổi đang diễn ra trong khu vực Về bốn ưu tiên: an ninh Pháp; nền độc lập của Cộng hòa Pháp kết hợp với tham vọng của châu Âu; đoàn kết xuyên quốc gia thông qua việc thúc đẩy lợi ích chung; sự ảnh hưởng và sức hấp dẫn của Cộng hòa Pháp Tài liệu có giá trị tham khảo cao trong việc dự báo chiều hướng phát triển chính sách của Pháp tại khu vực CA-TBD

Bộ Quốc phòng Pháp, La France et la Sécurité en Indo-Pacifique

(Pháp và an ninh tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương), 2018 [56] phân tích các thách thức an ninh ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, các hoạt

động an ninh - quốc phòng của Cộng hòa Pháp tại khu vực và nhấn mạnh Cộng hòa Pháp đặc biệt quan tâm đến khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nơi có sự ổn định là điều cần thiết cho an ninh quốc tế Tài liệu khẳng định sự cam kết liên tục của nước này nhằm phát triển về lâu dài mối quan hệ bền chặt với các quốc gia trong khu vực, vì lợi ích của an ninh tập thể

Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp, La stratégie française dans

l’Indopacifique (Chiến lược của Pháp tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương),

2019 [53] khẳng định trong bối cảnh quốc tế được đánh dấu bởi những bất ổn

và sự nổi lên của chủ nghĩa đa phương, ưu tiên chiến lược của Cộng hòa Pháp

là thiết lập một trật tự đa phương ổn định dựa trên luật pháp và quyền tự do đi lại, một chủ nghĩa đa phương công bằng và hiệu quả Khu vực Ấn Độ Dương

- Thái Binh Dương là trung tâm của chiến lược này Không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đối với Cộng hòa Pháp hiện hữu như một thực

tế địa chính trị Nước Pháp hiện diện tại khu vực này với các lãnh thổ hải ngoại và 93% khu vực đặc quyền kinh tế của mình nằm tại Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương Tổng cộng có 1,6 triệu người Pháp sinh sống tại khu vực này, hơn 2.000 công ty con của các công ty Pháp cũng như 8000 quân nhân đang làm nhiệm vụ

Nhiều bài viết nghiên cứu về chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp được đăng trên các tạp chí uy tín như:

Pierre Journoud (2012), L’évolution du débat stratégique en Asie du Sud-Est depuis 1945 (Sự tiến triển của cạnh tranh chiến lược ở Đông Nam Á

từ sau năm 1945), Tạp chí Études de l’Irsem, số 14 [65] kết cấu thành ba

phần: Lập trường chính trị của các nước lớn và các nước thực dân cũ đối với ĐNÁ; Chiến lược quân sự và tranh chấp lãnh thổ; Những mối đe dọa xuyên quốc gia mới Bài viết trình bày những diễn biến chính có ảnh hưởng đến khu vực kể từ khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc cũng như làm rõ những thay đổi to lớn ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực Đông Á mà cả EU và Cộng hòa Pháp đều không thể thờ ơ

François Godement (2014), France’s “pivot” to Asia (Pháp “xoay

trục” sang châu Á), Tạp chí Policy Brief - ECFR [41] trình bày nội dung của

chính sách xoay trục sang châu Á của Pháp và thực tiễn triển khai chính sách trên hai trục chính là kinh tế và ngoại giao với hai mục tiêu cụ thể Thứ nhất, cải thiện cán cân thương mại và thu hút các nhà đầu tư châu Á Thứ hai, đa dạng hóa và làm sâu sắc thêm quan hệ chính trị cũng như hợp tác an ninh với khu vực Đây là một bài báo có giá trị tham khảo cao về thực tiễn triển khai chính sách xoay trục sang châu Á của Cộng hòa Pháp, đặc biệt đối với các đối tác chính như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN

Isabelle Saint-Mézard (2015), The French Strategy in the Indian Ocean and the Potential for Indo-French Cooperation (Chiến lược của Pháp ở Ấn Độ

Dương và tiềm năng hợp tác Ấn-Pháp), Tạp chí Policy Report, tháng 3 [46]

có kết cấu 3 phần: (i) các lợi ích chiến lược của Cộng hòa Pháp ở khu vực Ấn

Độ Dương, (ii) quan hệ đối tác chiến lược đầy tham vọng của Cộng hòa Pháp với Ấn Độ, (iii) cách thức thiết lập quan hệ đối tác Ấn - Pháp nhằm đảm bảo

an ninh của Ấn Độ Dương Tác giả khẳng định Cộng hòa Pháp có lợi ích quốc phòng - an ninh tại châu Á nói chung và Ấn Độ Dương nói riêng vì nơi đây có nhiều tuyến đường biển nối châu Á với Vịnh Ba Tư và châu Âu, đóng vai trò huyết mạch trong thương mại quốc tế Do vậy Cộng hòa Pháp luôn ủng hộ việc tôn trọng trật tự pháp lý trên biển, ủng hộ quyền tự do bay và hàng hải trong khu vực, đồng thời duy trì sự hiện diện trong khu vực nhằm đảm bảo các lợi ích chiến lược tại khu vực

Nicolas Regaud (2017), La France et la sécurité en Asie-Pacifique depuis la fin du premier conflit indochinois (Pháp và an ninh ở châu Á - Thái

Bình Dương từ sau chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất), Tạp chí Revue

Défense Nationale, số 800 [70] nhận định việc coi trọng vai trò của các cường

quốc CA-TBD như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ hay Nhật Bản dẫn đến việc đánh giá thấp đóng góp của một tác nhân chiến lược là nước Pháp - vốn bị coi là một

quốc gia châu Âu và do đó nằm ngoài khu vực mặc dù sức mạnh của Cộng hòa Pháp được thực hiện trên phạm vi toàn cầu, cả về ngoại giao, quân sự và kinh

tế, đặc biệt là ở CA-TBD Bài báo làm rõ vấn đề không phải là đánh giá quá cao vai trò chiến lược của Cộng hòa Pháp trong khu vực mà chỉ đơn giản là nhận thức được rằng sau khi xóa bỏ vai trò của mình từ khi kết thúc cuộc xung đột Đông Dương lần thứ nhất, Cộng hòa Pháp đã tái cam kết với CA-TBD ở tầm chiến lược kể từ đầu những năm 1990 Xu hướng này đã tiếp tục phát triển trong những năm gần đây, minh chứng cho sự thay đổi chiến lược lâu dài được phản ánh trong chính sách quốc phòng của Cộng hòa Pháp đối với khu vực CA-TBD

Jonathan Pryke, Alexandre Dayant (2018), Le nouveau pivot du Pacifique: Perspectives du Lowy Institute (Điểm mới về xoay trục Thái Bình

Dương: Nhận định của Viện Nghiên cứu Lowy), Tạp chí Asia Focus, số 89

[69] khẳng định năm 2018 đánh dấu sự gia tăng mức độ quan tâm của cộng đồng quốc tế đối với khu vực CA-TBD - một không gian địa chính trị trở nên căng thẳng do những tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển Bằng việc thu thập

dữ liệu liên quan đến khoảng 13.000 dự án tại 14 quốc gia trong khu vực được tài trợ bởi 62 quốc gia từ năm 2011 đến 2018, bài báo trình bày tổng thể các luồng viện trợ nước ngoài cho khu vực CA-TBD Ngoài việc cung cấp một bức tranh rõ ràng và chính xác về các luồng viện trợ phát triển, các tác giả cũng phân tích những nỗ lực mà các quốc gia như Mỹ, Pháp, Anh đã thực hiện để tăng cường hiện diện tại khu vực

Nguyễn Thị Lan Hương (2020), Mer de Chine méridionale: Pourquoi la France devrait s’impliquer (Tại sao nước Pháp nên can dự vào Biển Đông),

Tạp chí Asia Focus, số 145 [68] nhận định sáu tháng đầu năm 2020, phần lớn

các nước trên thế giới tập trung vào cuộc chiến chống lại đại dịch COVID-19

Hội đồng Bảo an LHQ đã nhất trí thông qua một lệnh ngừng bắn toàn cầu để các quốc gia thành viên tập trung vào cuộc chiến chống đại dịch Tuy nhiên, ở Biển Đông - ngã tư giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương - tình hình địa

chính trị vẫn sóng gió, thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế Với tiềm năng quân sự, quan hệ đối tác, hợp tác quốc phòng và vị trí chiến lược đặc biệt hơn so với các nước châu Âu khác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Cộng hòa Pháp đã nói lên tiếng nói của mình ở Biển Đông và bây giờ nước này phải đảm bảo rằng luật quốc tế được tuân thủ tại khu vực Bài báo

lý giải nguyên nhân nước Pháp quan tâm đến Biển Đông và cần thiết can dự

rõ nét hơn vào việc giải quyết các xung đột, tranh chấp ở khu vực này

1.1.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Đỗ Thanh Bình và Văn Ngọc Thành (đồng chủ biên), Quan hệ quốc tế

thời hiện đại - Những vấn đề mới đặt ra, 2012 [1] đưa ra cách tiếp cận mới về

một số vấn đề nổi bật trong lịch sử QHQT như nguồn gốc Chiến tranh Lạnh;

quan hệ giữa các cường quốc lớn như Ấn Độ - Trung Quốc, Nga - Trung Quốc, Mỹ - Nga…; quan hệ giữa Việt Nam với các nước ĐNÁ, EU, châu Phi… Cuốn sách phân tích chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp đối với châu Á sau Chiến tranh Lạnh và làm rõ vị trí của Việt Nam trong ngoại giao Pháp ở châu Á từ năm 1993 đến nay Tuy nhiên, tác phẩm được xuất bản ngay trước khi Cộng hòa Pháp triển khai chính sách xoay trục sang CA-TBD nên chưa cập nhật được những biến đổi trong chính sách đối ngoại của quốc gia này đối với khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng

Nguyễn Thị Lan Hương (2018), Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình

Dương của Pháp: Nội hàm và nguyên nhân, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số

3(114) [16] nhận định sau gần nửa thế kỷ vắng bóng, Cộng hòa Pháp đang quay trở lại châu Á Quốc gia này có nhiều động thái tích cực như hàng loạt tuyên bố mạnh mẽ của giới lãnh đạo Pháp về tình hình an ninh khu vực, triển khai tàu và máy bay thực hiện quyền tự do trên biển và trên không tại Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương Tác giả bài báo lý giải những động cơ thúc đẩy sự tích cực của Cộng hòa Pháp tại châu Á nói chung và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nói riêng

Nguyễn Thị Phương Dung (2020), Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái

Bình Dương của Pháp và những vấn đề quan tâm, Tạp chí Quốc phòng, số 51,

quý III/2020 [5] đánh giá Cộng hòa Pháp hầu như không được đề cập nhiều trong các cuộc thảo luận liên quan đến các chủ thể chính ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Vốn là một cường quốc thường trú tại khu vực, có khả năng sức mạnh quân sự, quan hệ đối tác chiến lược và hợp tác quốc phòng, Pháp cần được xem là một chủ thể “đáng chú ý” tại khu vực này Đây

là một trong số ít quốc gia đã xuất bản tài liệu về chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Bài báo lý giải tại sao Pháp quan tâm đến khu vực này cũng như các hoạt động của Pháp để làm nổi bật sự gắn kết của quốc gia này trong khu vực

1.1.3 Các nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Cộng hòa Pháp

Một số công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Việt Nam với Cộng hòa Pháp xuất bản thành sách trong nước như:

Nguyễn Vũ Tùng, Khuôn khổ quan hệ đối tác của Việt Nam, 2007, [34]

đề cập đến quan hệ Việt Nam - Pháp trong chương II Tác giả khái quát lịch sử hình thành khuôn khổ quan hệ đối tác của hai nước và các bước triển khai mối quan hệ của hai bên trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng, văn hóa, giáo dục… Tuy nhiên, tác phẩm được xuất bản trước khi quan hệ Việt Nam - Pháp được nâng tầm đối tác chiến lược vào năm 2013 nên có nhiều lĩnh vực hợp tác chưa được cập nhật

Đại học Huế, 220 năm cách mạng Pháp (1789 - 2009) và quan hệ Việt -

Pháp trong lịch sử, 2009 [9] nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Pháp trong đó làm

rõ quan hệ kinh tế Việt - Pháp sau Chiến tranh Lạnh (1993 - 2007) và đầu tư của Cộng hòa Pháp tại Việt Nam từ năm 2005 đến nay Nhóm tác giả của Đại học Huế khẳng định sau Chiến tranh Lạnh và đối đầu Đông - Tây, quan hệ giữa Việt Nam với nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế và khu vực có những chuyển biến tốt đẹp Hai nước đã thống nhất phương châm hợp tác Việt Nam - Pháp là hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, lâu dài, tin cậy trong thế kỷ XXI Tuy nhiên, cuốn sách chủ yếu nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - Pháp trong lĩnh vực kinh tế còn về các lĩnh vực hợp tác khác chưa được đề cập nhiều

Nguyễn Thị Quế, Quan hệ Việt Nam với một số nước lớn những năm

đầu thế kỷ XXI, 2019 [26] phân tích quan hệ Việt Nam - Pháp những năm đầu

thế kỷ XXI trong chương 2 Kết cấu của chương gồm ba phần: Khái quát quan hệ Việt Nam - Pháp trước năm 2001; Thực trạng quan hệ Việt Nam - Pháp những năm đầu thế kỉ XXI trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, hỗ trợ tư pháp và pháp luật, quốc phòng - an ninh, hợp tác địa phương, cộng đồng người Việt tại Pháp; Triển vọng quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Pháp đến năm 2030 và khuyến nghị Đây là nghiên cứu có tính thời sự và giá trị thực tiễn cao khi dự báo về

xu hướng phát triển quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Pháp và đề xuất các kiến nghị để nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại của Việt Nam

Một số bài viết nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Việt Nam với Pháp đăng ở tạp chí trong nước như:

Trần Thu Hoàn (2016), Quan hệ Việt Nam - Pháp: Những dấu ấn thời

gian, Tạp chí Cộng sản, số 888 [12] nhận định quan hệ Việt Nam - Pháp là

một mối quan hệ đặc biệt, có cội rễ từ lịch sử; trải qua nhiều thăng trầm và đầy triển vọng trong tương lai Mười hai năm sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Jacques Chirac, Tổng thống Pháp François Hollande thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam năm 2016 Chuyến thăm diễn

ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Pháp có những bước phát triển tích cực, đặc biệt từ khi hai nước quyết định nâng quan hệ lên “Đối tác chiến lược”

Nguyễn Thị Hạnh (2018), 45 năm quan hệ Việt - Pháp (1973 - 2018),

Tạp chí Lịch sử Đảng, số (330) 05 [11] đánh giá quan hệ Việt Nam - Pháp

trong 45 năm (1973 - 2018) đóng một vai trò hết sức quan trọng trong suốt tiến trình lịch sử của mối quan hệ hai nước So với quan hệ của Việt Nam đối với các nước phương Tây khác thì nó có những đặc điểm hết sức riêng biệt

Điểm nổi bật nhất của mối quan hệ này có thể được gọi là “lội ngược dòng”

trong xu hướng chung của QHQT Hai nước Việt Nam và Cộng hòa Pháp đã vượt lên những bất đồng chính trị, sự đối đầu về ý thức hệ để luôn giữ được

sự liên tục của mối quan hệ cả trong những năm tháng khó khăn nhất Do vậy,

mối quan hệ Việt Nam - Pháp không chỉ được bắt nguồn từ truyền thống lịch

sử, mà còn được củng cố bền vững hơn qua các giai đoạn phát triển

1.2 Một số nhận xét đối với các công trình nghiên cứu về các vấn

đề liên quan đến đề tài

Từ khảo cứu những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, có thể rút ra một số nhận xét sau:

Thứ nhất, có nhiều công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của

Cộng hòa Pháp thực hiện bởi các tác giả ở Việt Nam và nước ngoài với nội dung phong phú, dưới nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau Nổi bật có những hướng nghiên cứu chủ yếu sau: những vấn đề lý luận và thực tiễn về

cơ sở hoạch định, triển khai chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp đối với các quốc gia, khu vực, tổ chức trên thế giới; vai trò dẫn dắt và tầm ảnh hưởng của Cộng hòa Pháp trong hoạch định chính sách đối ngoại của EU; sự hài hòa giữa chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp với Chính sách Đối ngoại và An ninh chung của toàn khối liên minh; những vận động mới của trật tự thế giới và cục diện khu vực CA-TBD dẫn đến sự điều chỉnh chính sách của Cộng hòa Pháp; thách thức và triển vọng cho Cộng hòa Pháp tại CA-TBD Các nghiên cứu đã phản ánh được một phần chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, tuy nhiên chủ yếu tiếp cận theo nhiệm kỳ Tổng thống cụ thể Các nghiên cứu phân tích, tổng hợp về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp vẫn còn hạn chế

Thứ hai, các công trình về chính sách xoay trục sang CA-TBD chủ yếu

nghiên cứu chính sách của các quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn

Độ, Nga Các công trình này đã phản ánh quan niệm về chính sách xoay trục sang CA-TBD, tầm quan trọng chiến lược của khu vực CA-TBD, mục tiêu và nội dung chính sách xoay trục sang CA-TBD của các quốc gia kể trên Liên quan đến chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp, số lượng công trình nghiên cứu rất ít và chủ yếu được thực hiện bởi các học giả ở nước ngoài Các công trình đã phản ánh được một phần nội dung và thực tiễn triển khai chính sách từ năm 2012 đến nay Tuy nhiên, chưa có một công trình nào

đánh giá đầy đủ về thực tiễn chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và tác động của nó đối với Việt Nam

Thứ ba, các công trình về chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với

Cộng hòa Pháp chủ yếu tập trung nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Pháp trên các lĩnh vực qua nhiều thời kỳ khác nhau, không đi sâu vào nội dung chính sách đối ngoại của Việt Nam trong bối cảnh Cộng hòa Pháp xoay trục sang CA-TBD Không có công trình nào dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp cũng như đề xuất hệ thống quan điểm và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam trên bình diện song phương và đa phương để ứng phó với sự thay đổi của môi trường chiến lược khi Cộng hòa Pháp tiến hành xoay trục sang CA-TBD

1.3 Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

Từ quá trình tìm hiểu, tổng hợp và đánh giá về các công trình nghiên cứu, tác giả đã có cái nhìn tổng quan về chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp, chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Cộng hòa Pháp Tuy nhiên, cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện về chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp Khoảng trống của các công trình nghiên cứu mà đề tài luận án cần tiếp tục giải quyết thể hiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, luận án làm rõ các vấn đề lý luận về chính sách đối ngoại,

chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp

Thứ hai, luận án phân tích thực tiễn triển khai chính sách của Cộng hòa

Pháp đối với các đối tác chính tại CA-TBD như Trung Quốc, Ấn Độ và ASEAN Từ đó làm rõ những kết quả đạt được đối với các nước trong khu vực và Cộng hòa Pháp cũng như những nội dung chưa đạt được như mục tiêu chính sách đã đề ra

Thứ ba, đánh giá tác động của chính sách xoay trục sang CA-TBD của

Cộng hòa Pháp đối với Việt Nam

Thứ tư, dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang

CA-TBD của Cộng hòa Pháp, đưa ra các quan điểm và khuyến nghị đối với chính

sách đối ngoại của Việt Nam trên bình diện song phương và đa phương trong bối cảnh Cộng hòa Pháp xoay trục sang CA-TBD

Độ Dương - Thái Bình Dương trong khối các nước thuộc Liên minh châu Âu,

mà còn đang liên tục mở rộng vai trò của mình về quân sự, an ninh và kinh tế, thương mại sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Trong bối cảnh

đó, đã có nhiều công trình của các tác giả, nhóm tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu chủ yếu tập trung vào những vấn đề như chính sách đối ngoại của Cộng hòa Pháp, thách thức và triển vọng cho Cộng hòa Pháp tại CA-TBD, mục tiêu và nội dung của chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp Hầu hết các nghiên cứu tập trung giải thích lý do Cộng hòa Pháp tiến hành xoay trục sang CA-TBD và phân tích nội dung chính sách Chưa có công trình nghiên cứu nào xây dựng khung lý thuyết hoàn chỉnh về chính sách xoay trục sang CA-TBD, đánh giá thực tiễn chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp và tác động đối với Việt Nam, dự báo chiều hướng phát triển chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp để từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và khuyến nghị đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam

Từ tổng quan về tình hình nghiên cứu đã cho tác giả luận án những gợi ý cả về lý luận và thực tiễn để lựa chọn nghiên cứu chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp Cơ sở lý luận về chính sách xoay trục sang CA-TBD của Cộng hòa Pháp sẽ được bàn đến ở Chương 2

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH XOAY TRỤC SANG CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA CỘNG HÒA PHÁP

2.1 Khái niệm chính sách đối ngoại và chính sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương của Cộng hòa Pháp

2.1.1 Khái niệm chính sách đối ngoại

Thuật ngữ “chính sách” được sử dụng rộng rãi trong đời sống chính trị

-xã hội Hiểu một cách giản đơn, chính sách là một chương trình hành động do các nhà lãnh đạo hay nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền của mình Theo James Anderson: “Chính sách là một quá trình hành động có mục đích được theo đuổi bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm” [37, tr.2] Theo Đại Từ điển tiếng Việt: “Chính sách là chủ trương và các biện pháp của một đảng phái, một chính phủ trong các lĩnh vực chính trị - xã hội” [36, tr.368]

Phân loại chính sách theo chủ thể ban hành gồm có chính sách của các doanh nghiệp, tổ chức phi nhà nước (được gọi là chính sách tư); chính sách do các cơ quan hay các cấp chính quyền trong bộ máy nhà nước ban hành (được gọi là chính sách công)

Căn cứ vào phạm vi tác động của quyền lực nhà nước, chính sách công bao gồm chính sách đối nội và chính sách đối ngoại Chính sách đối nội là những chính sách được áp dụng trong lãnh thổ quốc gia để giải quyết các vấn

đề phát sinh nội tại Nói tới chính sách đối ngoại là đề cập đến các hành động, chiến lược và quyết định hướng tới các chủ thể bên ngoài phạm vi của hệ thống chính trị nội địa, nhằm đạt được những mục tiêu khác nhau, phù hợp với lợi ích của chủ thể chính sách đó Chính sách đối ngoại của một quốc gia bao quát nhiều vấn đề khác nhau, từ an ninh truyền thống và các lĩnh vực kinh

tế tới những vấn đề về môi trường, năng lượng, viện trợ nước ngoài, di cư và