ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC TRÊN TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN VẬN DỤNG TRONG DẠY HỌC MÔN MỸ THUẬT TẠI TRƯỜNG THCS TRUNG VĂN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TW ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC TRÊN TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN VẬN DỤNG TRONG DẠY HỌC MÔN MỸ THUẬT TẠI TRƯỜNG THCS TRUNG VĂN H

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TW

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN

NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC TRÊN TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN VẬN DỤNG TRONG DẠY HỌC MÔN MỸ THUẬT TẠI

TRƯỜNG THCS TRUNG VĂN

Học viên: Bùi Thị Tú Anh; Khóa 8 (2019-2021)

Chuyên ngành: LL&PPDH Bộ môn Mỹ thuật

Mã số: 8140111

Hà Nội, 2020

DANH M C CH VI T T T ỤC CHỮ VIẾT TẮT Ữ VIẾT TẮT ẾT TẮT ẮT

BGD & ĐT B Giáo d c và Đào t oộ Giáo dục và Đào tạo ục và Đào tạo ạo CTQD Chính tr Qu c Giaị Quốc Gia ốc Gia ĐHSPNTTW Đ i h c S ph m Ngh thu t Trungạo ọc Sư phạm Nghệ thuật Trung ư phạm Nghệ thuật Trung ạo ệ thuật Trung ật Trung ng

ư phạm Nghệ thuật Trungơng

HP H c ph nọc Sư phạm Nghệ thuật Trung ần

KH Khoa h cọc Sư phạm Nghệ thuật Trung KHXH Khoa h c xã h iọc Sư phạm Nghệ thuật Trung ộ Giáo dục và Đào tạo GDVN Giáo d c Vi t Namục và Đào tạo ệ thuật Trung

GS Giáo sư phạm Nghệ thuật Trung

GV Gi ng viênảng viên

MT Mỹ thu tật Trung Nxb Nhà xuât b nảng viên NSND Ngh sĩ nhân dânệ thuật Trung PGS Phó Giáo sư phạm Nghệ thuật Trung

THCS Trung h c s sọc Sư phạm Nghệ thuật Trung ơng ở

M C L C ỤC CHỮ VIẾT TẮT ỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 6

1.Lý do chọn đề tài 6

2.Tình hình nghiên cứu 7

3.Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu 8

a.Mục đích nghiên cứu 8

b.Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

a.Đối tượng nghiên cứu 9

b.Phạm vi nghiên cứu 9

5.Phương pháp nghiên cứu 9

6.Những đóng góp của luận văn 10

7.Cấu trúc của luận văn 10

Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC TRONG MĨ THUẬT ĐÔNG SƠN 11

1.1.Nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn 11

1.1.1 Khái niệm về nghệ thuật chạm khắc 11

1.1.2.Khái niệm về mỹ thuật Đông Sơn 11

1.1.3.Các loại hình văn hóa Đông Sơn 11

1.2.Họa tiết chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn 11

1.2.1.Họa tiết trên trống đồng Ngọc Lũ 11

1.2.2.Nguồn gốc về trống đồng Ngọc Lũ 11

1.2.3.Ý nghĩa họa tiết trên trống đồng Ngọc Lũ 11

1.3.Chạm khắc trên Thạp đồng Đông Sơn 11

1.3.1.Phân loại Thạp Đồng Đông Sơn theo hình dạng 11

1.3.2.Ý nghĩa và chức vụ Thạp Đồng 11

1.3.3.Kĩ thuật tạo hình trong Chạm khắc 11

1.3.4.Khái quát về kĩ thuật tạo hình trong Chạm khắc Trống đồng Đông Sơn 11

Chương 2: VẬN DỤNG TẠO HÌNH CHẠM KHẮC TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN VÀO DẠY HỌC MỸ THUẬT CHO HỌC SINH LỚP 8 THCS TRUNG VĂN 12

2.1. Ứng dụng tạo hình chạm khắc Trống đồng Đông Sơn vào đời sống .12

2.1.1. Cảm hứng sáng tạo về tạo hình chạm khắc Trống Đồng Đông Sơn trong đời sống 12

2.1.2. Một số tác phẩm về tạo hình chạm khắc Trống Đồng Đông Sơn đã đi vào lịch sử 12

2.2. Triển khai thực nghiệm vận dụng họa tiết Trống Đồng Đông Sơn vào dạy học mĩ thuật cho học sinh lớp 8 THCS Trung Văn 12

2.2.1. Vận dụng vào các bài học thường thức mĩ thuật và bài trang trí họa tiết 12

2.2.2. .Các phương pháp vận dụng……… 12

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

PHỤ LỤC 18

M Đ U Ở ĐẦU ẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ thời kì đồ đá tiến lên thời kì đại kim khí và đồ sắt là một chuyển biến lớn lao của nhân loại Đó là cuộc cách mạng luyện kim, xuất hiện nền văn minh và nhà nước đầu tiên của người Việt cổ Nó đánh dấu một bước phát triển rực rỡ trên phương diện kinh tế - xã hội cũng như mĩ thuật Mà

trong đó khởi nguồn từ mỹ thuật Đông Sơn Lựa chọn đề tài: “Nghệ thuật

chạm khắc trên trống đồng Đông Sơn vận dụng trọng dạy học môn mỹ thuật tại trường THCS Trung Văn” nhằm muốn nâng cao hiểu biết cho

bản thân mình cũng như vốn hiểu biết về dân tộc cho học THCS

Mĩ thuật Đông Sơn tượng trưng cho thời kì cực thịnh của mĩ thuật kim khí đặc sắc nhất với kĩ thuật chạm khắc Đây là đỉnh cao của nghệ thuật đúc đồng – trống đồng Đông Sơn Nó là sản phẩm đầy trí tuệ biểu hiện cho tài năng sáng tạo, sự khéo léo và tinh xảo hiểm có của tổ tiên ta đã tạo nên kĩ thuật luyện kim đồng thau bản địa rực rỡ một nền văn minh Việt

cổ, nền văn hóa đồng thau vào loại bậc nhất Đông Nam Á

Đỉnh cao của Văn hoá Đông Sơn đó chính là nghệ thuật đúc đồng Đông Sơn mà ở đó, người Việt cổ đã hoàn toàn làm chủ nguyên liệu và công nghệ chế tạo đồng thau Đồ đồng đúc có mặt trong toàn bộ đời sống vật chất tinh thần của người Đông Sơn Đặc biệt là kỹ thuật luyện kim và đúc đồng thời này đã đạt đến trình độ hoàn mỹ Khi nhắc đến đồ đồng thuộc Văn hóa Đông Sơn không thể lẫn với bất cứ nền văn hóa khảo cổ nào khác trên thế giới Trống đồng là loại di vật điển hình nhất của Văn hóa Đông Sơn

Chạm khắc trên trống đồng Đông Sơn là nơi hội tụ những truyền thống văn hóa, xã hội và quyền uy của một nhà nước được xác lập đầu tiên

trên đất nước ta – Nhà Nước Hùng Vương Trong mĩ thuật Đông Sơn có khá nhiều loại hình nghệ thuật, song tôi chỉ nghiên cứu về phần nghệ thuật chạm khắc vì nó mang nhưng nét tiêu biểu nhất trong thời kì này

Đối với một giáo viên Mĩ thuật như tôi, tôi muốn các em hiểu biết thêm về cội nguồn dân tộc, những tinh hoa văn hóa ngàn năm mà ông cha

ta đã để lại và lưu giữ được cho đến nay Các em sẽ từ đó mà yêu thích văn hóa lịch sử dân tộc, hiểu biết và có tính thẩm mĩ trong cuộc sống hơn

Chính vì thế tôi chọn đề tài này để thấy được ý nghĩa quan trọng của

nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn cùng với quá trình phát

triển lịch sử của dân tộc

2 Tình hình nghiên cứu

Văn hóa Đông Sơn vốn có một nền văn hóa nghệ thuật vô cùng tiêu phong phú và có tính lịch sử ở Việt Nam được nhiều nhà khoa học nghiên cứu

1/ Cuốn “Văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam, Viện khảo cổ học” của Hà Văn Tấn chủ biên - Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1994

2/ Cuốn “Theo dòng lịch sử, những vùng đất, thần và tâm thức người Việt” của Trần Quốc Vượng - Nxb Văn Hoá, Hà Nội, 1996

3/ Cuốn “Lịch sử mỹ thuật Việt Nam” của Phạm Thị Chinh – Nxb Đại học

Sư phạm, 2007

4/ Cuốn “Giáo trình trang trí” (tập 2) của tác giả Phạm Ngọc Tới do Nxb Đại học Sư phạm phát hành năm 2008

5/ Cuốn “ Vang vọng từ trống Đông Sơn” của Kiều Quang Chẩn - Nxb Thế Giới (2018)

6/ Cuốn “Lịch sử tư tưởng Việt Nam – Tập 1” của Nguyễn Đăng Thục -Nxb Tp HCM, 1992

7/ Cuốn “ Văn hoá đồ đồng và trống đồng Lạc Việt” của Đào Duy Anh

- Hà Nội, 1957

8/Cuốn “ Khảo cổ học Việt Nam Tập III Thời đại kim khí Việt Nam” của

Hà Văn Tấn (Chủ biên) 1999 NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

Từ những công trình kể trên và tham khảo thêm một số giáo trình, tài

liệu, tôi đã nghiên cứu và kế thừa, phát huy, đi sâu vào khai thác “Nghệ

thuật chạm khắc trên trống đồng Đông Sơn vận dụng trọng dạy học môn

mỹ thuật tại trường THCS Trung Văn” Trong quá trình tìm hiểu và thu

thập tài liệu, tôi nhận thấy có một số tài liệu khá phong phú liên quan đến

đề tài

Trống đồng Đông Sơn không chỉ có chức năng nhạc khí mà còn có những chức năng khác như làm biểu tượng cho quyền lực, tôn giáo; là sản phẩm của nền văn minh nông nghiệp Bên cạnh đó còn là biểu tượng của những thành tựu trong sinh hoạt kinh tế, văn hóa, xã hội của nhà nước Văn Lang

3 Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục đích nghiên cứu

- Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu rõ nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn thấy được những đặc sắc mang tính truyền thống của dân tộc

- Hiểu được ý nghĩa của các hoa văn và các kĩ thuật chạm khắc trên trống đồng

- Ứng dụng các họa tiết cổ vào trong các môn học của mình như trang trí, tạo mẫu ngành sư phạm mĩ thuật

- Bảo tồn và phát huy tinh hoa của dân tộc

- Mở rộng kiến thức và hiểu rõ văn hóa của người Việt cổ

b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan tới nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn

- Tìm hiểu những ứng dụng các hoa văn chạm khắc với các ngành nghệ thuật, đặc biệt là ngành sư phạm mĩ thuật mình đang học

- Đề xuất các biện pháp gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

- Trong mĩ thuật Đông Sơn có nhiều loại hình nghệ thuật, song tôi chỉ nghiên cứu phần nghệ thuật chạm khắc vì nó mang những nét tiêu biểu nhất trong thời kì này

- Nghiên cứu các họa tiết chạm khắc trên trống Đông Sơn trong tiết học Vẽ trang trí cùng với tiết thường thưc mĩ thuật

b Phạm vi nghiên cứu

- Địa điểm nghiên cứu: Trường THCS Trung Văn – Trung Văn, Nam

Từ Liêm, Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu và vận dụng thực nghiệm: Năm học 2019-2020

- Phạm vi vận dụng: Khối lớp 8

5 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp sau đây:

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phương pháp này tôi phân tích và tổng hợp những tài liệu dựa trên nghiên cứu khoa học trước

đó có liên quan tới đối tượng của đề tài

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Qua phương pháp này tôi

có thể nghiên cứu và đánh giá thực tiễn bằng thực nghiệm và thực

hành qua quá trình dạy học mỹ thuật và phạm vi tôi đưa ra để nghiên cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Nhờ những phương pháp này mà nghiên cứu được lập luận rõ ràng hơn Bên cạnh đó phương pháp giúp liên kết thống nhất các mục tiêu đã được phân tích lại nhằm nhận thức cái toàn bộ

Phương pháp so sánh: Trong phương pháp này tôi có thể đưa

ra những điểm chung và những điểm khác biệt của đối tượng để nổi bật vấn đề của đối tượng nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

Luận văn này đã đưa ra được các phương pháp giảng dạy tích cực đối với học sinh:

- Đưa ra các phương pháp dạy học phù hợp và nâng cao kiến thức cho học sinh Qua bài học chạm khắc trong mĩ thuật Đông sơn vận dụng vào tiết vẽ trang trí giúp học sinh hiểu hơn về lịch sử Điều này giúp học sinh cảm thụ được tính thẩm mĩ, vẻ đẹp của chạm khắc, hiểu được ý nghĩa của những chạm khắc hoa văn Đồng thời nâng cao được chất lượng bài học cũng, lịch sử dân tộc và thẩm mĩ của mỗi học sinh

- Giáo dục về truyền thống yêu nước vẻ vang, lòng tự tôn dân tộc ngàn đời Hiểu được quá trình phát triển lớn mạnh qua từng thời kì chạm khắc của dân tộc để các thể hệ trẻ hiểu rõ được giá trị thẩm mĩ của cuộc hiện tại Bên cạnh đó sẽ có thái độ tích cực trong cuộc sống, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Khái quát về nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn

Chương 2: Vận dụng tạo hình chạm khắc trống Đông Sơn vào dạy học mỹ thuật cho học sinh Lớp 8 THCS Trung Văn

Chương 1:

KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC

TRONG MĨ THUẬT ĐÔNG SƠN 1.1 Nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn

1.1.1 Khái niệm về nghệ thuật chạm khắc

1.1.2 Khái niệm về mỹ thuật Đông Sơn

1.1.3 Các loại hình văn hóa Đông Sơn

1.2 Họa tiết chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn

1.2.1 Họa tiết trên trống đồng Ngọc Lũ

1.2.2 Nguồn gốc về trống đồng Ngọc Lũ

1.2.3 Ý nghĩa họa tiết trên trống đồng Ngọc Lũ

1.3 Chạm khắc trên Thạp đồng Đông Sơn

1.3.1 Phân loại Thạp Đồng Đông Sơn theo hình dạng

1.3.2 Ý nghĩa và chức vụ Thạp Đồng

1.3.3 Kĩ thuật tạo hình trong Chạm khắc

1.3.4 Khái quát về kĩ thuật tạo hình trong Chạm khắc Trống đồng Đông

Sơn

Chương 2:

VẬN DỤNG TẠO HÌNH CHẠM KHẮC TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN

VÀO DẠY HỌC MỸ THUẬT CHO HỌC SINH LỚP 8

THCS TRUNG VĂN 2.1 Ứng dụng tạo hình chạm khắc Trống đồng Đông Sơn vào đời

sống

2.1.1 Cảm hứng sáng tạo về tạo hình chạm khắc Trống Đồng Đông Sơn

trong đời sống

2.1.2 Một số tác phẩm về tạo hình chạm khắc Trống Đồng Đông Sơn đã

đi vào lịch sử

2.2 Triển khai thực nghiệm vận dụng họa tiết Trống Đồng Đông Sơn

vào dạy học mĩ thuật cho học sinh lớp 8 THCS Trung Văn

2.2.1 Vận dụng vào các bài học thường thức mĩ thuật và bài trang trí

họa tiết

2.2.2 Các phương pháp vận dụng

KẾT LUẬN

Toàn bộ phần trên chúng ta đã đi nghiên cứu các cơ sở lý luận và cơ

sở thực tiễn về nghệ thuật chạm khắc của mĩ thuật thời Đông Sơn Trong

đó tiêu biểu nhất là nghệ thuật chạm khắc trên trống đồng – di vật lịch sử cho nền văn minh Âu Lạc, nó có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển lịch sử của dân tộc Các họa tiết trên trống không những thể hiện những nét văn hóa của cư dân Âu Lạc mà còn là tính thẩm mĩ, sáng tạo trong việc tạo hình mang tính cách điệu cao

Không phải ngẫu nhiên mà các nhà kỹ thuật và nghệ sĩ của thời đại dựng nước xưa kia đã dồn công sức để chế tạo những chiếc trống đồng tuyệt diệu Đó chính là sự đúc kết tinh hoa văn hóa của người xưa và một hiện vật tiêu biểu nhất của văn hóa Việt cổ, của nền văn minh sông Hồng – Trống đồng Đông Sơn

Từ những đặc điểm và mô tả trên cho chúng ta thấy được ý nghĩa to lớn của nghệ thuật chạm khắc trong mĩ thuật Đông Sơn Các họa tiết chạm khắc rất đặc sắc mang tính thẩm mĩ cao, tái hiện nền văn minh, văn hóa bản địa của cha ông ta Mĩ thuật thời này tạo nền móng, cơ sở cho nền mĩ thuật dân tộc ngày càng phát triển

Các họa tiết trên trống đồng được xem là những họa tiết cổ, mang nét truyền thống của dân tộc, nên các họa tiết này được ứng dụng nhiều trong các ngành nghệ thuật ngày nay

TÀI LI U ỆU THAM KHẢO

1.Hà Văn Tấn chủ biên - Văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam, Viện khảo cổ học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1994

2.Bộ văn hóa thông tin (2005), Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa

giai đoạn 2006-2010, HàNội.

3.Bửu Cầm - Tương quan giữa những hình chạm trên trống đồng Việt tộc

và bài “Đồng Quân” trong Sở từ, Tập san Sử Địa, Số 25, 1973,

Saigon, trang 49-80

4.Phạm Minh Huyền, Diệp Đình Hoa - Vị trí địa điểm khảo cổ học Thiệu Dương (Thanh Hóa) trong văn minh Đông Sơn, Khảo cổ học, 2/1981, trang 19-34 (3b) Nguyễn Duy Hinh - Đồ đồng vùng Đông Nam Trung Quốc, Khảo cổ học, 2/1982, trang 29-33

5.Phan Đức Mạnh (1992), ‘Lịch sử nghiên cứu khảo cổ học thời tiền sử Đông Nam Bộ, Tạp chí Khoa học Xã hội, Tp HCM, 13 (III/92), 1992, trang 47-52

6.N.Ị Nicolin - Trống đồng Đông Sơn và quan niệm cây thế giới, Tạp chí Khoa học xã hội, Tp Hồ Chí Minh, 12, II/92, trang 60-68

7.Ha Văn Tấn - Văn hoá Phùng Nguyên, nhận thức mới và vấn đề, Khảo cổ học, 1/1978, trang 5- 22

8.Chử Văn Tần - Về văn hoá Sa Huỳnh, Khảo cổ học, 1/1978, trang 52-60 9.Diệp Đình Hoa - Người Việt cổ phương Nam vào buổi bình minh dựng nước, Khảo cổ học, 1/1978, trang 61-69

10.Trịnh Cao Tưởng - Kiến trúc đình làng, Khảo cổ học, 2/1981, trang

56-64

11.Trần Quốc Vượng - Theo dòng lịch sử, những vùng đất, thần và tâm thức người Việt, Nxb Văn Hoá, Hà Nội, 1996

12.Nguyễn Đăng Thục - Lịch sử tư tưởng Việt Nam, Tập 1, Nxb Tp HCM, 1992

13.Chử Văn Tần, Imamura Keiji, (Co-editors) 2004 The Lang Vac

sites The Viet Nam Social Science Publishing House Ha Noi (in tại

Tokyo, Nhật Bản)

14.Kiều Quang Chẩn (2018), Vang vọng từ trống Đông Sơn, Nxb Thế Giới 15.Đào Duy Anh, 1954 Văn hoá Đông Sơn hay văn hoá Lạc Việt Tập san

nghiên cứu Văn- Sử - Địa số 1.

16.Đào Duy Anh, 1957 Văn hoá đồ đồng và trống đồng Lạc Việt Hà Nội 17.Hà Văn Tấn (Chủ biên) 1994 Văn hoá Đông Sơn ở Việt Nam NXB

Khoa học Xã hội, Hà Nội

18.Hà Văn Tấn (Chủ biên) 1999 Khảo cổ học Việt Nam Tập III Thời đại

kim khí Việt Nam NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

19.Heine-Geldern R., 1934 Vorgeschichtliche grundlangen der

Kolnialindischen Kunt Wienr Beitrage zur Kunst and

Kulturgeschichtliche Asiens Vol VIII.

20.Higham C, 1989 The Archaeology of Mainland Southeast

Asia, Cambridge University Press, Cambridge.

21.Janse O, 1947, 1951 Archaeological Research in Indochina Vol I, II,

Harvard Yenching Institute, Cambridge

22.Janse O, 1958 Archaeological Research in Indochina Vol III.