Đánh dấu cho thành công ở thể loại này ông đã giành được một số giải thưởng quan trọng: - Ngày 9 tháng 7 năm 2007, ông được đại sứ Pháp ở Việt Nam trao tặng Huân chương Văn học Nghệ thuậ
Lý do ch ọn đề tài
Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tượng tiêu biểu của văn học Việt Nam cuối thế kỷ XX, với tác phẩm đa dạng thể loại như kịch, truyện ngắn và tiểu thuyết Tuy nhiên, sở trường nổi bật của ông chính là sáng tác truyện ngắn, mang đến những góc nhìn mới đầy táo bạo và sáng tạo Các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đã thu hút sự chú ý và tranh luận sôi nổi trong cộng đồng trong nước cũng như quốc tế, phản ánh sức ảnh hưởng lớn của ông trong nền văn học Việt Nam Mặc dù ý kiến về truyện ngắn của ông có cả khen lẫn chê, nhưng phần lớn đều nhận xét ông là một tài năng độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn học Việt Nam cuối thế kỷ XX.
131] Đánh dấu cho thành công ở thể loại này ông đã giành được một số giải thưởng quan trọng:
- Ngày 9 tháng 7 năm 2007, ông được đại sứ Pháp ở Việt Nam trao tặng Huân chương Văn học Nghệ thuật của Pháp;
- Ngày 23 tháng 01 năm 2008, ông nhận giải thưởng Premio Nonino, Italy;
Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ quốc tế như Pháp, Anh, Italy, Thụy Điển, Đan Mạch, Hà Lan, Đức, Hàn Quốc và Nhật Bản, mở rộng phạm vi tiếp cận và ảnh hưởng toàn cầu của tác phẩm.
Các thành tựu đạt được của Nguyễn Huy Thiệp là minh chứng rõ nét cho tầm ảnh hưởng sâu rộng của tác phẩm văn chương của ông đối với độc giả trong nước và quốc tế Những đóng góp của ông đã góp phần nâng cao vị thế của văn học Việt Nam trên trường quốc tế, thu hút sự quan tâm của độc giả toàn cầu Những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ phản ánh chân thực cuộc sống mà còn truyền cảm hứng mạnh mẽ, khẳng định vai trò quan trọng của văn học trong việc phản ánh và định hướng xã hội.
Nguyễn Huy Thiệp tích lũy kinh nghiệm sống phong phú nhờ trải qua nhiều nghề như dạy học, làm viên chức, vẽ tranh, bán quán ăn đặc sản, làm gốm để có vốn sống thực đầy đủ cho việc sáng tác Nhờ những trải nghiệm này, tài năng văn học của ông ngày càng sắc bén và phong phú hơn Truyện ngắn của ông thể hiện nguồn nội lực mạnh mẽ về tư duy nghệ thuật, đặc biệt qua sự đổi mới và đa dạng phong cách thể hiện, tạo ra những tác phẩm mang tính khai phá, tiêu biểu là thể loại văn học sử Mặc dù còn nhiều ý kiến trái chiều về phương pháp viết “đảo lộn lịch sử” của ông, nhưng người đọc vẫn cảm thấy thú vị và bị cuốn hút khi đọc các tác phẩm truyện ngắn lịch sử của ông.
Sự yêu thích đối với tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đã thôi thúc người viết nghiên cứu sâu về truyện ngắn của ông Khóa luận của tôi tập trung vào “Nhân vật lịch sử và dã sử trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp,” nhằm khám phá các đặc điểm nổi bật trong sáng tác của nhà văn Mục tiêu của đề tài là góp phần mở rộng hiểu biết về thế giới nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp và đi tìm những nét đặc sắc trong các tác phẩm của ông Hy vọng rằng, qua nghiên cứu này, hành trình “Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp” sẽ có thêm những dấu chân mới, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam.
Mục tiêu nghiên cứu
Khóa luận phân tích hệ thống các tuyến nhân vật chính trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp một cách toàn diện và hệ thống Nội dung tập trung khẳng định quan điểm đa chiều, mới mẻ và táo bạo của tác giả về con người thông qua các nhân vật phong phú, đa dạng Các nhân vật trong tác phẩm thể hiện góc nhìn sâu sắc, phản ánh sâu sắc những khía cạnh khác nhau của cuộc sống và nhân sinh Qua đó, bài viết làm rõ cách Nguyễn Huy Thiệp thể hiện cái nhìn riêng biệt, sáng tạo về con người trong văn học Việt Nam hiện đại.
Thông qua nghệ thuật xây dựng nhân vật tiêu biểu của Nguyễn Huy Thiệp, tác giả khẳng định tài năng vượt trội của "ông vua" truyện ngắn Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh khả năng đặc biệt trong việc tạo dựng các nhân vật chân thật, đa chiều và sâu sắc, góp phần làm nên sức hút và giá trị nghệ thuật của ông trong giới văn học.
Khóa luận này nhằm mang đến cái nhìn tổng thể về các sáng tác truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, đồng thời làm nổi bật những đóng góp của ông cho nền văn học Việt Nam Tác phẩm của ông thể hiện sự sáng tạo và hấp dẫn qua tuyến nhân vật lịch sử và dã sử được mô tả một cách nổi bật Người viết hy vọng luận văn sẽ góp phần hoàn thiện và làm sinh động hơn bức tranh về cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Huy Thiệp trong lòng độc giả và các nhà nghiên cứu văn học.
L ị ch s ử v ấn đề
Hai mươi năm trước, trong giai đoạn đổi mới, đất nước đã hồi sinh mạnh mẽ, kéo theo sự phục hồi của con người và văn học Việt Nam Trong bối cảnh đó, Nguyễn Huy Thiệp nổi lên như một hiện tượng văn học đặc biệt, thể hiện sự sâu sắc, phức tạp, toàn diện, đa dạng và phong phú của thời kỳ đổi mới Những tác phẩm của ông đã góp phần làm mới và làm sâu sắc thêm diện mạo văn học Việt Nam hiện đại.
Sự xuất hiện của ông trên văn đàn đã gây chấn động lớn trong giới văn chương và người đọc, đặc biệt khi tác phẩm "Tướng về hưu" ra đời Nguyễn Khải đã phải thốt lên rằng đây là một cú hích quan trọng, đánh dấu sự đổi mới và sâu sắc trong cách thể hiện nội dung của ông Tác phẩm đã góp phần khẳng định vị thế của ông trong nền văn học Việt Nam và thu hút sự chú ý đặc biệt của độc giả cũng như giới phê bình.
Trong khi dư luận còn đang xôn xao, bàn tán về truyện ngắn này, tác giả tự hỏi "Nó đã viết đến thế này thì mình còn gì để viết nữa đây?" [39], sau đó liên tiếp cho ra mắt tác phẩm mới mang tên "Những ngọn gió," thể hiện sự sáng tạo không ngừng và phong cách đặc trưng của ông trong văn học Việt Nam.
Nguyễn Huy Thiệp không chỉ nổi bật với các truyện ngắn như Hua Tát, Con gái thủy thần, Không có vua, Giọt máu, Vàng lửa, Kiếm sắc, và Phẩm tiết, mà còn sáng tạo trong lĩnh vực kịch, tiểu thuyết và tiểu luận văn chương Sự quan tâm của dư luận đối với tác phẩm của ông đã tạo nên một làn sóng tranh luận sôi động, góp phần làm nền văn học Việt Nam những năm đó trở nên sôi động và phát triển mạnh mẽ hơn Chính Nguyễn Huy Thiệp được xem như nguồn năng lượng "nạp điện" cho giới văn học thời kỳ đó, góp phần làm cho các hoạt động sáng tạo, bình luận về văn chương trở nên sôi nổi hơn Sự đa dạng và ảnh hưởng lớn của ông đã tạo ra hàng trăm ý kiến, luận văn học thuật, từ đại học đến sau đại học, tập trung phân tích và nghiên cứu sáng tác của ông, và dự kiến còn sẽ tiếp tục tăng trong tương lai.
Trong gần hai mươi năm qua, các ý kiến xung quanh Nguyễn Huy Thiệp và các tác phẩm truyện ngắn của ông đã được đăng tải rộng rãi trên các báo chí khắp nơi Tôi dựa vào cuốn sách "Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp" của Phạm Xuân Nguyên, một tuyển tập gồm nhiều bài viết về Nguyễn Huy Thiệp, trong đó ước tính có khoảng một phần ba các bài viết đã xuất hiện trên báo chí Các nhận định và ý kiến liên quan đến "Nhân vật lịch sử và dã sử" của ông được liệt kê chủ yếu từ nguồn sách này, còn lại sẽ lấy từ các tài liệu bên ngoài để tổng hợp đầy đủ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn.
3.1 Ý kiến, nhận định về nội dung, hình thức có liên quan đến nhân vật lịch sử và dã sử trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Trong “ Bàn thêm v ề truy ệ n ng ắ n Vàng L ử a c ủ a Nguy ễ n Huy Thi ệ p ”, Văn Giá nhận định: “…nhân vật của anh là những ẩn dụđa nghĩa Đặng Phú Lân (Kiếm sắc),
Phăng (Vàng lửa) phản ánh tinh thần của những ý tưởng sâu xa, là mạch ngầm dẫn dắt các giả định và biểu hiện của các suy nghĩ chưa hoàn chỉnh mà tác giả muốn gửi gắm đến độc giả Theo Văn Giá, mỗi nhân vật sử của Nguyễn Huy Thiệp đều ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa, qua đó nhà văn thể hiện những suy tư và cảm nghĩ chủ quan của mình Đặc biệt, Đào Duy Hiệp nhận định về Hồ Xuân Hương trong “Đọ c Chút Thoáng Xuân Hương” rằng bà không hiện diện như một hình tượng nhân vật truyền thống, mà chỉ xuất hiện trong suy nghĩ so sánh của Tổng Cóc, qua các đồ vật mang dấu vết từ con người và bàn tay tác giả, thể hiện qua cái nhìn của Tổng Cóc.
Trong bài viết, Hồ Xuân Hương không xuất hiện trực tiếp mà được giới thiệu qua góc nhìn của Tổng Cóc, giúp độc giả hình dung về nhân vật qua lăng kính của người khác Cách tiếp cận này tạo điều kiện để người đọc tự nhận thức và đưa ra cảm nhận riêng về nhân cách của cả hai nhân vật Phương pháp xây dựng nội dung như vậy giúp tăng tính hấp dẫn và sâu sắc của bài viết, đồng thời tuân thủ các quy tắc tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO).
Trong “ Có ngh ệ thu ậ t Ba-R ố c trong các truy ệ n ng ắ n c ủ a Nguy ễ n Huy Thi ệ p hay không? ” Thái Hòa, giảng viên Đại học Sư phạm Hà Nội đã nhận định rằng:
Thiên nhiên không hề dối trá, chứa đựng tất cả các quy luật sinh tồn của con người Các trò bàn luận của chúng ta thường vô nghĩa, bởi vì nguyên tắc và quy luật của thiên nhiên là chân lý bất biến Chính thiên nhiên là nguồn gốc của những quy luật sinh tồn, giúp con người hiểu rõ về cuộc sống và vận mệnh của mình Thái Hòa nhận thấy rằng nhân vật trong truyện ngắn lịch sử phản ánh rõ nét mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong hành trình vượt qua thử thách của cuộc đời.
Nguyễn Huy Thiệp rất lương thiện, rất đẹp về tâm hồn, đại diện là Nguyễn Du và
Hồ Xuân Hương nhấn mạnh rằng vẻ đẹp nội tâm và thiên nhiên hài hòa là những giá trị cốt lõi của con người chân thiện mỹ Theo bà, chỉ có hai loại người đẹp thực sự: những người ngây thơ gần gũi với tự nhiên, chưa bị cuộc đời làm vẩn đục, và những người đã trải qua thất bại đau đớn để trở nên trong trẻo, cao quý Bà xem vẻ đẹp của thiên nhiên như rừng mùa xuân, suối dịu dàng, ánh trăng rực rỡ hay vườn chè của tri phủ Vĩnh Tường là biểu tượng của vẻ đẹp chân thực và sâu sắc, hòa quyện vào tâm hồn con người Đây là những hình ảnh thể hiện sự giao hòa giữa nội tâm và thiên nhiên, phản ánh tinh thần nhân văn và giá trị nội tại của vẻ đẹp chân chính.
Nguyễn Mai Xuân và Trương Hồng Quang phân tích kết cấu truyện ngắn Vàng lửa của Nguyễn Huy Thiệp trong bối cảnh “nghệ thuật văn xuôi” hay “kết cấu truyện ngắn truyền thống” Họ cho rằng, truyện gồm bốn phần chính, trong đó phần đầu là phần dẫn chuyện, kể lại việc người kể chuyện ngôi thứ nhất thu thập các “tư liệu cổ” Đặc biệt, nhân vật Quách Ngọc Minh nhận xét về hình ảnh và chi tiết đặc trưng phản ánh nội dung chính của truyện, giúp người đọc hiểu rõ cấu trúc và phong cách của tác phẩm.
Trong quán, người trẻ tuổi mang nét trong trẻo lạ lùng, tâm hồn trong sáng như nước núi, thể hiện hình ảnh Nguyễn với vẻ đẹp thuần khiết và trong sáng Người kể chuyện đã xây dựng nên một hình ảnh tiên nghiệm về Nguyễn, phản ánh sự tinh khiết, trong sáng của tâm hồn và nét đặc trưng của tuổi trẻ Những mô tả này giúp người đọc hiểu rõ về vẻ đẹp nội tâm của Nguyễn, gắn liền với cảm xúc trong sáng và sự thanh khiết của tuổi đời.
Trong truyện, phần hai chiếm phần lớn nội dung với các trích đoạn bút ký của Phăng, phản ánh nội tâm và suy nghĩ của nhân vật chính Tuy nhiên, hành động chính liên quan đến chủ đề Vàng lửa chỉ bắt đầu xuất hiện trong phần ba, nơi tác phẩm chuyển hướng vào những hoạt động thực tế của người Bồ Đào Nha Phần bốn kết thúc bằng ba đoạn kết giả định của người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, đóng vai trò như “mở nút” của toàn bộ câu chuyện, làm rõ diễn biến và ý nghĩa của hành động trong truyện.
Các nhà nghiên cứu văn học đều đồng ý rằng nhân vật Phăng trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp là thành công lớn, thể hiện rõ qua nhận định "Phăng đã làm cho tác giả bài 'Về truyện ngắn Vàng lửa' phải 'khiêu vũ bằng giai điệu chính mình'" Điều này cho thấy rằng Nguyễn Huy Thiệp đã thành công trong việc xây dựng nhân vật Phăng, giúp truyền tải nhiều thông điệp sâu sắc của nhà văn tới người đọc, góp phần làm nổi bật giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
PGS.TS Đặng Anh Đào với bài viết về “ Ki ế p luân h ồ i c ủ a Nguy ễ n Trãi qua
Nguyễn Thị Lộ đã thể hiện rõ nét nỗi cô đơn sâu thẳm trong nhân vật lịch sử và dân gian qua tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp Đặc biệt, tác giả chia sẻ về “mối ám ảnh về sự cô đơn của bản thân nhân vật,” điều này làm nổi bật tâm trạng cô đơn và sự trăn trở nội tâm của nhân vật trong bối cảnh lịch sử và xã hội Nội dung này giúp người đọc cảm nhận được chiều sâu tâm lý và sự phức tạp của nhân vật trong tác phẩm, đồng thời tăng cường yếu tố xúc cảm và ý nghĩa nhân văn trong bài viết.
Nguyễn Trãi là nhân vật lịch sử từng sống cách đây hơn 500 năm, và ông có thể đã từng đơn độc vì bị hãm hại bi thảm nếu không Tuy nhiên, qua câu chuyện của Nguyễn Thị Lộ, lần đầu tiên Nguyễn Trãi được tái sinh thành con người hiện đại, nhận thức rõ về cảm giác cô đơn đặc biệt trong xã hội ngày nay Ý thức về cá nhân và sự khác biệt với “bầy đàn” giúp chúng ta hiểu rằng, Nguyễn Trãi luôn cô đơn ngay cả khi đang ở giữa đám đông Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp dùng câu chuyện xưa để truyền tải thông điệp về sự tự tin sống theo chính mình, chống lại tư duy “bầy đàn” khiến con người e dè thể hiện cá tính Cuộc sống theo đám đông thường khiến chúng ta sợ bị chú ý, xăm xoi, nhưng mỗi người đều là một cá thể riêng biệt, có suy nghĩ và ước muốn khác nhau Vì vậy, hãy sống đúng với chính mình, đừng sợ những ý kiến trái chiều và hãy tôn trọng sự khác biệt của người khác, vì tất cả chúng ta đều có chính kiến riêng của mình.
Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tuyết Nhung, khoa Việt Nam học (Đại Học Sư
Nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u
Đề tài nghiên cứu sẽ bắt đầu từ khái quát về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của
Nguyễn Huy Thiệp nổi bật với việc xây dựng nhân vật lịch sử và nhân vật dân gian trong truyện ngắn của ông, góp phần tạo nên chiều sâu và tính chân thực cho tác phẩm Nghệ thuật xây dựng nhân vật của ông thể hiện qua khả năng khắc họa tâm lý phức tạp và đặc trưng văn hóa độc đáo, giúp người đọc cảm nhận rõ nét sự sống động của các nhân vật Các tác phẩm của ông không chỉ phản ánh tinh thần dân tộc mà còn thể hiện sự sáng tạo trong cách thể hiện nhân vật, mang lại giá trị nghệ thuật cao và góp phần nâng cao nhận thức về lịch sử và dân tộc Tổng thể, Nguyễn Huy Thiệp đã thành công trong việc kết hợp yếu tố lịch sử và dân gian để xây dựng các nhân vật phong phú, góp phần làm nổi bật giá trị văn học Việt Nam đương đại.
Phương pháp nghiên cứ u
5.1 Phương pháp thống kê, hệ thống
Dựa trên cơ sở dữ liệu về truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, người viết sẽ thực hiện thống kê các nhân vật chính và phân loại chúng thành các tuyến nhân vật khác nhau để làm rõ vai trò và mối liên hệ trong tác phẩm Quá trình hệ thống hóa này giúp làm rõ cấu trúc nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả SEO bằng cách sử dụng các từ khóa liên quan đến truyện ngắn, nhân vật và phân tích tác phẩm của ông.
5.2 Phương pháp phân tích và tổng hợp
Dựa trên kết cấu đề cương, người viết cần phân tích từng truyện ngắn một cách cẩn thận, làm rõ các chi tiết quan trọng để thể hiện nội dung chính của đề tài Việc tách riêng các yếu tố riêng biệt và tổng hợp thành các ý chung giúp bài luận trở nên rõ ràng, logic và thuyết phục hơn.
5.3 Phương pháp văn hóa lịch sử
Nguyễn Huy Thiệp khắc họa rõ nét phong cách viết truyện ngắn của mình dựa trên bối cảnh thời đại Những nét đặc trưng trong tuyến nhân vật đã góp phần truyền cảm hứng sáng tạo, giúp ông thể hiện những tác phẩm mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa Việt Nam Phong cách kể chuyện chân thực, sâu sắc của ông phản ánh đời sống xã hội và tâm lý nhân vật một cách tinh tế, góp phần tạo nên sức hút đặc biệt trong văn chương Việt Nam.
Nguyễn Huy Thiệp nổi bật với phong cách viết đặc trưng qua các tác phẩm về nhân vật lịch sử và dã sử, thể hiện sự sáng tạo và sâu sắc trong cách khai thác đề tài này Các sáng tác của ông không chỉ phản ánh chân thực nét đẹp và bi kịch của các nhân vật lịch sử, mà còn thể hiện quan điểm cá nhân, góp phần làm nổi bật nét phong cách riêng biệt của nhà văn Hầu hết các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đều mang đậm chất sử thi, mang lại những cảm xúc mạnh mẽ và khả năng khơi gợi suy nghĩ của người đọc về lịch sử và truyền thống dân tộc Chính điều này đã giúp ông khẳng định vị thế là một trong những nhà văn tiêu biểu trong văn học Việt Nam hiện đại.
Đối tượ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u
Nhân vật lịch sử và dã sử trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Trong phạm vi luận văn, tác giả tập trung khảo sát các truyện ngắn tiêu biểu của Nguyễn Huy Thiệp, đặc biệt những tác phẩm phản ánh nhân vật đặc trưng cho từng mảng đề tài riêng biệt trong tuyển tập “Truyện ngắn” Việc này giúp làm rõ đặc điểm sáng tạo và chủ đề chính của nhà văn, đồng thời tập trung khai thác các yếu tố quan trọng góp phần làm nổi bật giá trị văn học của các tác phẩm Qua đó, bài viết không chỉ thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về phong cách sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp mà còn phù hợp với các tiêu chí về tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) trong lĩnh vực phân tích văn học.
Nguy ễ n Huy Thi ệ p ” do Đỗ Thủy Tiên hiệu đính được Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn xuất bản năm 2007.
C ấ u trúc khóa lu ậ n
NHÀ VĂN NGUYỄ N HUY THI Ệ P VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TÁC
Nguyễn Huy Thiệp sinh ngày 29 tháng 4 năm 1950 tại Thanh Trì, Hà Nội, là tác giả nổi bật của văn học Việt Nam Thuở nhỏ, ông cùng gia đình đã trải qua nhiều cuộc lưu lạc khắp các vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, từ Thái Nguyên đến Phú Thọ và Vĩnh Phúc, hình thành nên những trải nghiệm sâu sắc ảnh hưởng đến tác phẩm của ông.
Nguyên khí của nhà văn bắt nguồn từ những ký ức về quê hương, nơi mẹ ông phải đi buôn khi sắp sinh Nông thôn đối với ông không chỉ là nơi lưu giữ ký ức đẹp đẽ mà còn là hồn cốt văn hóa dân tộc Việt Nam Qua trải nghiệm thực tế, ông nhận thức rõ giá trị của bản thân và các tầng lớp xã hội khác Những ấn tượng sâu sắc về đồng quê và người lao động đã thấm đẫm trong nhiều tác phẩm của ông, như trong truyện ngắn "Những bài học nông thôn" với câu nói: "Mẹ tôi là nông dân, còn tôi sinh ở nông thôn," thể hiện tình yêu quê hương và sự trân trọng cuộc sống nông thôn.
Nguyễn Huy Thiệp chịu ảnh hưởng giáo dục chủ yếu của ông ngoại, vốn là người am hiểu nho học và mẹ, vốn là người sùng đạo Phật
Năm 1960, ông cùng gia đình định cư ở xóm Cò, làng Khương Hạ, Hà Nội
Năm 1970, ông tốt nghiệp khoa Sử Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và bắt đầu sự nghiệp giảng dạy tại Tây Bắc, nơi để lại nhiều dấu ấn đặc biệt trong tâm trí ông Ký ức về mười năm dạy học tại Sơn La phản ánh những khó khăn về đi lại, sinh hoạt hàng ngày, và cả đói khát, nhưng chính những trải nghiệm này đã giúp ông xây dựng vốn sống phong phú Những thử thách trong công tác giảng dạy ở vùng cao không những giúp ông vượt qua các trở ngại mà còn trở thành nguồn cảm hứng, góp phần làm nên những trang văn giản dị, hài hòa và được yêu thích.
Năm 1980, ông trở về Hà Nội và lập gia đình với vợ là cô Trang, một cô giáo dạy lịch sử cùng nghề nghiệp với chồng Khi cưới nhau, vợ ông còn công tác tại Bắc Ninh, còn ông vẫn sống và làm việc trong vùng rừng núi Sơn La Sau khi con trai đầu lòng Nguyễn Huy Thiệp lên 3 tuổi, ông quyết định từ bỏ nghề dạy học để phiêu bạt, thử sức với nhiều công việc khác nhau như công chức tại Cục xuất bản Bộ Giáo dục, Công ty Sách và Thiết bị Giáo dục Sau đó, ông làm việc tại Công ty Kỹ thuật Trắc địa Bản đồ, Cục Bản đồ cho đến khi về hưu.
Sự nghiệp cầm bút của ông bắt đầu trong thời kỳ đổi mới của nền văn học nước nhà, thể hiện sự dẫn đầu trong các hoạt động sáng tác Ông cho ra mắt tác phẩm đầu tiên khi đã 36 tuổi, khi đã có gia đình gồm vợ và hai mặt con, con trưởng hơn mười tuổi Các sáng tác của ông đa dạng với nhiều thể loại như truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, thơ, tiểu luận và phê bình văn học, góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam Hiện tại, ông vẫn sống cùng gia đình tại căn nhà số 71 Bùi Xương Trạch, Khương Đình, Hà Nội, thể hiện cuộc sống gắn bó liên tục với quê hương và nền văn học đất nước.
Sau 30 năm cầm bút cống hiến cho sự nghiệp văn chương, Nguyễn Huy Thiệp đã quyết định dừng bút vào cuối năm 2014
Nguyễn Huy Thiệp bắt đầu sự nghiệp sáng tác khá muộn, với một số truyện ngắn đăng trên báo Văn nghệ năm 1986 nhưng chưa gây tiếng vang trong dư luận Tên tuổi của ông thực sự nổi bật sau khi tác phẩm "Tướng về hưu" ra mắt năm 1987 và chùm truyện "Kiếm Sắc," "Vàng Lửa," "Phẩm Tiết" được xuất bản vào tháng 4 năm 1988.
“nổi đình đám” trong làng văn chương lúc bấy giờ
Gần 40 tuổi Nguyễn Huy Thiệp mới cho in truyện ngắn đầu tiên, nhưng chỉ sau vài năm ông đã trở thành một “hiện tượng” khiến văn đàn phải xôn xao Ngay cả một nhà văn tầm cỡ như Nguyễn Khải, sau khi đọc Tướng về hưu còn hoảng sợ nói rằng: “Tôi cầm bút cả đời, nhưng may ra tôi viết được một phần ba truyện như vậy” [36]
Nguyễn Huy Thiệp nổi bật với sở trường viết truyện ngắn, thể hiện đa dạng các chủ đề từ lịch sử, văn học, huyền thoại đến cổ tích, phản ánh xã hội Việt Nam đương đại, đời sống làng quê và những người lao động Với hơn 40 truyện ngắn, tác phẩm của ông thường được tập hợp trong các tuyển tập như "Những ngọn gió Hua Tát", phản ánh sâu sắc đời sống, tinh thần và các vấn đề xã hội Việt Nam qua góc nhìn nghệ thuật độc đáo.
Các tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Huy Thiệp bao gồm "1989", "Con gái thủy thần" (Hội Nhà Văn, Hà Nội, 1993), và "Xuân Hồng" (Tân Thư, California, 1994) Ngoài ra, ông còn sáng tác "Như những ngọn gió" (Văn Học, Hà Nội, 1995) và tuyển tập truyện ngắn chọn lọc "Truyện ngắn chọn lọc Nguyễn Huy Thiệp" (Hội Nhà Văn, Hà Nội, 1995) Những tác phẩm này thể hiện phong cách văn học đặc trưng, giàu cảm xúc và phản ánh chân thực cuộc sống.
(Văn Hóa - Thông Tin, Hà Nội, 2000), Mưa Nhã Nam (Văn Học, Hà Nội, 2001),
Nguyễn Huy Thiệp là tác giả nổi bật với tuyển tập truyện ngắn đạt nhiều giải thưởng như "Phụ Nữ" (2001) và các tác phẩm nổi bật khác như "Truyện ngắn" (Nxb Trẻ, 2003) Ông cũng sáng tác các tuyển tập truyện huyền thoại và lịch sử, thành thị, nông thôn, và danh nhân (Nxb Hội nhà văn, 2004), thể hiện đa dạng chủ đề và phong cách sáng tác Các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp góp phần quan trọng vào văn học Việt Nam hiện đại, thể hiện sâu sắc đời sống xã hội qua các truyện ngắn đầy cảm xúc và chiều sâu tư tưởng.
2004), Những truyện tình yêu (Nxb Hội nhà văn, 2004), Cánh buồm nâu thuở ấy
(Hội nhà văn, 2005), Tình yêu, tội ác và trừng phạt (Tp.HCM, 2012), Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt (Tp HCM, 2013)
Ngoài sáng tác truyện ngắn, tác giả “Tướng về hưu” còn viết tiểu thuyết và thơ, trong đó tiểu thuyết của ông còn ít và chưa nổi bật bằng truyện ngắn, với các tác phẩm tiêu biểu như "Tiểu Long Nữ" (1996), "Tuổi hai mươi yêu dấu" (2002), và "Gạ tình lấy điểm" (2007) Các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp về kịch được tập trung trong các tập như "Suối nhỏ êm dịu" (2001), "Mổ nhà văn" trên trang mạng Talawas, và tuyển tập kịch Nguyễn Huy Thiệp, thể hiện sự đa dạng trong lĩnh vực sáng tác.
Nhà xuất bản Trẻ (2003) nổi bật với các tác phẩm tiêu biểu như "Xuân Hồng", "Còn lại tình yêu", "Gia đình", "Nhà tiên tri" và "Hoa Sen nở" ra mắt ngày 29 tháng 4 Trong đó, vở chèo "Vong Bướm" là một trong những tác phẩm đáng chú ý thể hiện tài năng sáng tạo của nhà xuất bản.
(Nxb Nhã Nam, 2012) gồm có hai tác phẩm là: Vong Bướm và Truyền thuyết tìm vua, đây là cuốn kịch bản chèo đầu tiên mà Nguyễn Huy Thiệp viết
Nguyễn Huy Thiệp sáng tác nhiều thơ mặc dù chưa phát hành tập thơ riêng, nhưng thơ của ông xuất hiện phổ biến trong các truyện ngắn Một số tác phẩm của ông đã được chuyển thể thành phim như "Tướng về hưu", "Thương nhớ đồng quê" (đạo diễn: Đặng Nhật Minh), và "Những người thợ xẻ" Thơ của ông còn góp mặt trong kịch bản chèo "Vong Bướm", với những câu lục bát mang đậm nét buồn nhưng cũng lạc quan, tươi sáng.
Nguyễn Huy Thiệp không chỉ nổi bật với các tác phẩm sáng tạo mà còn góp phần vào lĩnh vực phê bình văn học qua các tiểu luận trên báo chí Năm 2004, ông viết bài "Trò chuyện với hoa thủy tiên và những nhầm lẫn của nhà văn", một tác phẩm xuất phát từ cuộc trò chuyện với bạn thân Thích Thiện Ngân trong chuyến đi lên vùng núi Kim Bôi – Hòa Bình vào ngày mồng 3 Tết Giáp Thân Trong bài viết này, nhà văn đã chia sẻ những suy nghĩ cá nhân về vẻ đẹp của văn học, vấn đề doping trong văn học và những nhận định mang tính phản biện về sáng tác.
Văn học hiện nay đang đối diện với nhiều thách thức và tranh luận sôi nổi Những suy nghĩ của ông đã gây ra nhiều tranh luận gay gắt trong giới văn chương Việt Nam suốt một thời gian dài, đặc biệt trên Báo Văn nghệ và các trang mạng Ông không chỉ viết truyện mà còn sáng tác tạp văn, tiểu luận, phê bình, giới thiệu và ghi chú, những bài viết này được tập hợp trong cuốn "Giăng lưới bắt chim" Trong tập sách này, tiêu biểu là các bài viết của Nguyễn Huy Thiệp như "Một góc sơ xuất trong thế giới nội tâm nhà văn" (đăng trên Tạp chí Đất Quảng, 1989), "Khoảng trống ai lấp được trong tư tưởng nhà văn" (đăng trên Tạp chí Sông Hương, 1991), và "Con đường của nhà thơ" (đăng trên Tạp chí Sông Hương, 1992), thể hiện sự sâu sắc về con đường sáng tạo và tư duy văn học của ông.
H Ệ TH Ố NG KHÁI NI Ệ M
Truyện ngắn được định nghĩa là thể loại văn xuôi có dung lượng nhỏ, phản ánh những khía cạnh nhất định trong cuộc đời của nhân vật, theo Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên Khái niệm này ngắn gọn và dễ hiểu, giúp chúng ta dễ dàng nắm bắt bản chất cốt lõi của thể loại truyện ngắn.
Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ viết bằng văn xuôi, đề cập đến nhiều phương diện của đời sống con người và xã hội, nổi bật với giới hạn về dung lượng phù hợp để độc giả có thể đọc liền một mạch Khác với các thể loại truyện thời trung đại và truyện dân gian, truyện ngắn hiện đại phát triển mạnh mẽ nhờ sự xuất hiện của báo chí, tập trung khắc họa các hiện tượng, đặc điểm trong đời sống tâm hồn và mối quan hệ xã hội Thường xuyên có ít nhân vật và sự kiện, truyện ngắn không xây dựng một thế giới hoàn chỉnh mà chủ yếu thể hiện các trạng thái xã hội, ý thức xã hội hoặc tồn tại của con người.
Truyện ngắn là những tác phẩm tự sự có chiều dài nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi để phản ánh các phương diện đa dạng của đời sống con người và xã hội.
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
Một định nghĩa khác về nhân vật trong cuốn Lí luận văn học của Lê Tiến Dũng:
Nhân vật trong tác phẩm văn học thường được hiểu là những con người được xây dựng bằng các phương tiện của văn học, tuy nhiên phạm vi nhân vật còn rộng hơn Nhân vật có thể là những con người được miêu tả trực tiếp như Thạch Sanh, Chí Phèo hay A.Q, hoặc chỉ hiện ra qua đại từ nhân xưng như “tôi”, “chàng”, “mình” Ngoài ra, nhân vật không nhất thiết phải là con người mà còn có thể là những sự vật, đồ vật mang tâm hồn như “bông hoa biết nói” hay “con cóc biết kiện trời”, khi được “người hóa” sẽ trở thành nhân vật mang đặc điểm tâm lý và tính cách như con người, góp phần làm sâu sắc nội dung tác phẩm văn học.
Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật phản ánh con người trong nghệ thuật ngôn từ, thể hiện sự toàn diện về bản chất và tâm hồn con người Ngoài con người, nhân vật còn có thể là các sinh vật tưởng tượng như động vật, cây cối hoặc các sinh thể hoang đường được gán đặc điểm nhân văn, nhằm truyền tải thông điệp nghệ thuật sâu sắc Nhân vật văn học là đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, không hoàn toàn phản ánh nguyên mẫu thực tế, mà dựa trên quan niệm nghệ thuật về con người Chính vì vậy, nhân vật trong tác phẩm không thể đồng nhất hoàn toàn với nguyên mẫu có thật mà là biểu tượng mang đặc trưng của triết lý và tư tưởng nghệ thuật của tác giả.
Nhân vật văn học được xây dựng bằng các phương tiện văn học, gồm con người, động vật, cây cối hoặc đồ vật, mang linh hồn và tính cách con người Họ là những đối tượng “người hóa” qua nghệ thuật, thể hiện quan niệm về con người từ góc nhìn chủ quan của nhà văn Khái niệm này nhấn mạnh rằng nhân vật không hoàn toàn phản ánh thực tế, mà mang tính ước lệ và thể hiện các đặc trưng biểu tượng phù hợp với nội dung nghệ thuật.
Theo Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, lịch sử được định nghĩa là quá trình ra đời, phát triển và kết thúc của các sự kiện, hiện tượng qua thời gian, bao gồm lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc và lịch sử kiến trúc Ngoài ra, lịch sử còn là môn khoa học nghiên cứu quá trình phát triển của xã hội loài người hoặc của quốc gia, dân tộc, như môn học lịch sử hoặc biên soạn sách lịch sử Trong đó, ý nghĩa và tính chất quan trọng của lịch sử thể hiện qua các bước ngoặt lịch sử, những nhân vật lịch sử nổi bật Dựa vào phạm vi của khóa luận, tôi chỉ tập trung vào khái niệm “nhân vật lịch sử” – những nhân vật có thật trong lịch sử và đóng vai trò quan trọng, góp phần hình thành và ảnh hưởng đến các sự kiện lịch sử quan trọng trong dòng chảy của lịch sử nhân loại.
"Dã sử là ký ức lịch sử được lưu truyền trong dân gian, phản ánh những câu chuyện và truyền thuyết ông cha truyền lại qua nhiều thế hệ." "Khác với chính sử, được biên soạn bởi nhà nước hoặc các học giả có hệ thống, dã sử mang tính truyền miệng và mang đậm nét nhân văn, truyền thống của cộng đồng." "Theo Từ điển Tiếng Việt, dã sử đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn nét văn hóa dân gian và góp phần làm phong phú lịch sử truyền thống của đất nước."
Dã sử là loại sử ghi chép những chuyện lưu truyền trong dân gian, thường do cá nhân viết và có nhiều yếu tố hư cấu, phân biệt rõ với chính sử Liên kết giữa khái niệm “nhân vật” và “dã sử” tạo thành khái niệm “nhân vật dã sử”, chỉ những nhân vật xuất hiện trong các chuyện dân gian được ghi chép bởi cá nhân và thường mang đặc điểm phi thực tế.
Nhân vật dã sử là những nhân vật trong truyện sử dân gian, do dân gian ghi chép và truyền lại, không do nhà nước chủ trì hay quản lý Khác với chính sử, những ghi chép của chính sử dựa trên chế độ và được xác nhận theo từng triều đại, còn dã sử phản ánh quan niệm và truyền thống dân gian về các sự kiện và nhân vật lịch sử Trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, ông đã tạo dựng những nhân vật mang đậm nét dã sử, như ví dụ điển hình là nhân vật Quách Ngọc.
Minh, Ngô Thị Vinh Hoa, Phăng, Đặng Phú Lân là những nhân vật do Nguyễn Huy Thiệp hư cấu, không tồn tại trong lịch sử thực tế Tuy nhiên, nhờ lối kể chuyện đặc trưng, Nguyễn Huy Thiệp đã tạo ra lớp màu sắc của dã sử cho các nhân vật này, khiến người đọc dễ tưởng tượng như họ là những nhân vật lịch sử thực thụ Những nhân vật này thường đảm nhận vai trò như người kể chuyện hoặc người ghi chép lại các sự kiện trong lịch sử Bằng cách này, Nguyễn Huy Thiệp làm cho câu chuyện của mình có tính khách quan, dù là hư cấu nhưng vẫn mang dấu ấn của thực tế lịch sử.
Trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, "nhân vật dã sử" là những nhân vật mang đậm phong cách dân dã, mang đậm yếu tố lịch sử cổ xưa Để dễ dàng trong việc gọi tên và nghiên cứu, tác giả tạm gọi những nhân vật này là "nhân vật dã sử", thể hiện nét đặc trưng của các nhân vật mang màu sắc truyền thống và lịch sử trong tác phẩm.
NHÂN V Ậ T L Ị CH S Ử VÀ DÃ S Ử TRONG B Ố I C Ả NH TH ỜI ĐẠ I
Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn nổi bật với các sáng tác mang khuynh hướng hư cấu lịch sử, góp phần đáng kể vào sự phát triển của văn học Việt Nam Dù việc bàn luận về đề tài lịch sử trong sáng tác của ông vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, nhưng không thể phủ nhận vai trò quan trọng của ông trong lĩnh vực này Trong giai đoạn đổi mới, các truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đã thể hiện xu hướng chiêm nghiệm lại lịch sử, góp phần làm mới cách nhìn nhận về quá khứ trong văn học Việt Nam.
Nguyễn Huy Thiệp đã mở đầu đầy sáng tạo trong lĩnh vực văn học, mang lại cái nhìn mới về lịch sử từ nhiều góc độ khác nhau Theo Lê Ngọc Trà, lần đầu tiên, lịch sử được đánh giá theo quan điểm riêng của người viết thay vì quan điểm phổ biến, biến nó thành đối tượng để nghiền ngẫm và thể hiện nghệ thuật chứ không chỉ giới hạn ở những yếu tố thiêng liêng và bất khả xâm phạm Các tác phẩm tiêu biểu như Kiếm Sắc, Vàng Lửa, Phẩm Tiết, Mưa Nhã Nam, Nguyễn Thị Lộ của Nguyễn Huy Thiệp đã thu hút sự chú ý của người đọc nhờ cách xử lý sáng tạo và độc đáo.
Nguyễn Huy Thiệp nổi bật với việc khai thác các nhân vật lịch sử như Quang Trung, Nguyễn Ánh, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương và Hoàng Hoa Thám để phản ánh các vấn đề sâu sắc trong xã hội Những nhân vật như Phăng, Đặng Phú Lân, Ngô Thị Vinh Hoa là các nhân vật hư cấu nhằm kết nối các sự kiện lịch sử thực tế, giúp nhà văn truyền tải thông điệp của mình một cách sinh động và ý nghĩa Việc phân tích tuyến nhân vật lịch sử và dã sử trong bối cảnh thời đại và văn học của Nguyễn Huy Thiệp giúp hiểu rõ hơn về cách ông tái hiện và khai thác các cuộc đời nhân vật để phản ánh các vấn đề mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
2.1 Nhân vật lịch sử và dã sử của Nguyễn Huy Thiệp trong bối cảnh thời đại 2.1.1 Nhân vật lịch sử trong bối cảnh thời đại
Trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, nhân vật lịch sử được thể hiện qua lăng kính của sự hư cấu, mang dáng dấp mới mẻ và sống động như nhân vật tiểu thuyết Nhà văn đã biến đổi nhân vật lịch sử, không chỉ khai thác các đặc điểm bên ngoài mà còn đi sâu vào tâm lý và chiều sâu tính cách của vua Gia Long Qua các tác phẩm như "Kiếm sắc", "Vàng lửa" và "Phẩm tiết", ông đã phản ánh đa diện về vua Gia Long, từ đó giúp độc giả hiểu rõ hơn về nhân vật lịch sử qua những góc nhìn mới mẻ, đầy cảm xúc Đầu tiên, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về nhân vật vua Gia Long trong các tác phẩm này để hiểu rõ hơn về hình mẫu vua trong góc nhìn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.
Gia Long qua truyện ngắn Kiếm sắc
Truyện lấy bối cảnh đất nước dưới thời Nguyễn Phúc Ánh trị vì, khi phong trào Tây Sơn đang nổi lên mạnh mẽ Nguyễn Ánh được mô tả là người đa mưu, túc kế, kiên trì và không tin ai, đặt nặng chữ hiệp và lễ nghĩa trong hành xử, nhưng lại xem nhẹ nhân nghĩa, trí tín Giai thoại về ông cũng vô cùng kỳ ảo, như việc Ánh “xuất quỷ nhập thần” và đi đâu cũng có mây đen cuồn cuộn kéo theo, báo hiệu sự có mặt của ông qua hiện tượng mưa phùn Trong khi sử chính tả nhà Nguyễn mô tả vua Gia Long là người “cõng rắn cắn gà nhà”, thì tác phẩm này lại khắc họa ông sống động qua các biểu hiện sinh động như “Ánh cười ha hả”, “Ánh cau mày”, “Ánh ngồi im”, “Ánh bảo”, “Ánh nghiến răng nói”, “Ánh vỗ tay reo”, và rồi “Ánh toát cả mồ hôi”, giúp người đọc hình dung rõ nét về tính cách và cảm xúc của ông trong thời kỳ lịch sử đầy biến động này.
“Ánh cầm thanh kiếm”, tất cả những hành động sắc thái trên cho ta cảm nhận được
Nguyễn Ánh sống trong bối cảnh đầy xung đột với Nguyễn Huệ, hai nhân vật đứng trên hai chiến tuyến đối đầu ác liệt, tương phản như nước với lửa Dù vậy, câu chuyện về họ chủ yếu phản ánh qua các lời kể và cảm xúc sau khi Nguyễn Ánh thống nhất đất nước, báo hiệu cuộc trả thù tàn khốc đối với Nguyễn Huệ và phe Tây Sơn Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã sáng tạo bằng cách mô tả lời thoại của Nguyễn Ánh về Nguyễn Huệ, trong đó ông coi Nguyễn Huệ như kẻ thù quốc gia và quyết tâm báo thù bằng mọi giá, thậm chí là hành động trả thù dã man như chặt đầu xương cốt và chôn cất người thân của Nguyễn Huệ Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi hoàng đế với niên hiệu Gia Long, bắt đầu hành trình chinh phục các khu vực như Nghệ An, Thanh Hóa, và mở rộng ra phía Bắc Trong cuộc chiến tranh này, các nhân vật Tây Sơn lần lượt bị bắt và hành hình, đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ đấu tranh khốc liệt và sự thống nhất của đất nước dưới triều đại Gia Long.
Dù là người tàn ác, Nguyễn Ánh vẫn có cảm xúc yêu cái đẹp và thưởng thức âm nhạc, như khi nghe Ngô Thị Vinh Hoa hát bài “Triều Thiên Tử” và reo lớn “hát hay quá”, hay khi nghe bài “Tình sông núi” và cảm thấy buồn vì nét đẹp của nó, để rồi khi đi ra Bắc Hà, cảm xúc về tiếng hát của ca nữ vẫn còn văng vẳng trong đầu ông, như “tiếng gió thổi, tiếng gươm đao không át được”; bên cạnh đó, Nguyễn Ánh còn biết sợ và phòng ngừa những âm mưu hãm hại từ bề tôi, thể hiện khả năng cảm xúc đa dạng và sự tỉnh táo trong cuộc sống.
Nguyễn Ánh, dù đã đạt đỉnh cao quyền lực, vẫn thể hiện một khía cạnh đời thường qua mong ước đơn giản: “Ta chỉ thích như người thường thôi” [1;242] Điều này làm nổi bật hình ảnh một vị vua có những khát vọng bình dị, trái ngược hoàn toàn với hình ảnh người đứng đầu một triều đại Ước ao trở về cuộc sống thường nhật của Nguyễn Ánh phản ánh nội tâm sâu sắc và những tính cách nhân bản của ông, cho thấy dù làm vua, ông vẫn giữ cho mình những giá trị giản dị, không bị khô cứng bởi quyền lực.
Trong truyện ngắn Vàng lửa, hình ảnh vua Gia Long được nhân vật Phăng – một người châu Âu hư cấu hoàn toàn – tái hiện qua con mắt quan sát của người ngoài cuộc Phần đầu của tác phẩm mô tả hình ảnh Nguyễn Ánh cưỡi ngựa giữa thiên nhiên, với vẻ rạng rỡ và thoát khỏi vẻ đăm chiêu hàng ngày, thể hiện hình ảnh ông như một người bình thường khi hòa mình vào thiên nhiên Tuy nhiên, chỉ trong khoảnh khắc đó, ông trở lại là con người sắc sảo, hiểu đời và tràn đầy nội tâm phức tạp, dẫn đến cảm giác chán ngán vì hiểu biết quá nhiều Những chi tiết này thể hiện rõ nét tâm trạng và nội tâm của vua Gia Long qua góc nhìn của nhân vật Phăng.
Nguyễn Ánh, một vị vua hiểu biết sâu sắc, phải đối mặt với trách nhiệm nặng nề trong triều đình và cuộc đời, khiến ông cảm thấy cô đơn và bất lực vì quyền lực lớn ngoài sức chứa của một con người Ông nhận thức rõ sự phức tạp của các mối quan hệ trong triều, và dù biết rõ bản chất của chúng, ông vẫn e ngại phá vỡ để giữ vững ngai vàng, dẫn đến những nỗi cô đơn trống trải đan xen trong quyền lực Lịch sử của Nguyễn Ánh được khắc họa rõ nét qua ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp, giúp độc giả cảm nhận nhân vật như một người bạn thân thiết, dễ đồng cảm hơn Trong tình huống xảy ra tại Phú Xuân, khi tướng Vũ Văn Hoàn tự ý cướp bóc mỹ nữ và của cải, Nguyễn Ánh đã thể hiện sự tức giận và trách móc vì hành động phản bội lòng trung thành, nhấn mạnh trách nhiệm lớn lao của người đứng đầu đất nước.
Dù là vua hay người bình thường, trong đời chúng ta đều có những lúc phát ngôn thiếu kiểm soát, thể hiện cảm xúc qua lời nói tục Nguyễn Ánh, một vị vua từng trải qua nhiều trận chiến khốc liệt mới lên ngôi, thể hiện rõ sự giận dữ bằng cách nói tục, điều dễ hiểu của một người từng trải Khi đứng trước nhan sắc tuyệt đẹp của Ngô Thị Vinh Hoa, nhà vua cảm thấy xao xuyến đến mức muốn trở thành “người thường” để thoả mãn ước mơ sống thấp hèn, thể hiện cảm xúc chân thật của một người nam nhi trước vẻ đẹp làm trái tim rung động Chính vì trải qua chiến tranh gian khổ, lời nói của Nguyễn Ánh được mô tả vừa dữ dội, vừa chân thật, phản ánh cảm xúc của người đã trải qua nhiều thử thách trong cuộc đời.
Nguyễn Huy Thiệp đã vượt qua các khuôn mẫu cố định về nhân vật lịch sử để xây dựng hình tượng Nguyễn Ánh gần gũi và bình dị, phản ánh cả nội tâm, lời nói và hành động của nhân vật Tác giả khắc họa Nguyễn Ánh không chỉ là một vị vua đa mưu, túc kế mà còn là một con người xúc cảm, có những đam mê và ước vọng trần tục như người bình thường Qua khả năng sáng tác độc đáo, Huy Thiệp giới thiệu hai nhân vật Phăng và Đặng Phú Lân trong truyện để dẫn dắt hành động và lời nói của Nguyễn Ánh, tạo nên các tình tiết thật giả đan xen, mang lại cảm xúc đa chiều cho người đọc Các chi tiết này cho thấy vua Gia Long gần gũi hơn với con người hiện đại, dù vẫn giữ nguyên bản chất lịch sử như một vị vua bị lên án trong lịch sử, nhưng được nhà văn tinh tế thêm nhiều nét mới bất ngờ, sinh động và gần gũi hơn.
Triều Nguyễn của vua Gia Long được đánh giá là một triều đình yếu kém và để lại nhiều lăng tẩm xa hoa Vị vua này được miêu tả là người “dám mang cả dân tộc ra lường gạt, phục vụ cho chính bản thân,” cho thấy sự ích kỷ và độc đoán trong cách cai trị Dù có hiểu rõ bản chất, ông vẫn chọn giữ im lặng để giữ quyền lực và ngai vàng, dẫn đến những bất công là nhân dân ngày càng nghèo khổ và lầm than Chính vì vậy, dù Nguyễn Huy Thiệp sáng tạo nhân vật như thế nào đi nữa, ông vẫn giữ nguyên bản chất lịch sử của nhân vật, chứng minh rằng ông không hề “bóp méo” lịch sử mà chỉ phản ánh trung thực các sự thật đã tồn tại.
Trong phân tích so sánh Nguyễn Ánh trong "Kiếm sắc" của Nguyễn Huy Thiệp và "Dị hương" của Sương Nguyệt Minh, có thể thấy rằng cả hai tác giả đều xây dựng nhân vật này nhằm "giải thiêng" nhân vật lịch sử Nguyễn Huy Thiệp mô tả Nguyễn Ánh là người "đa mưu, tài trí, kiên trì, không tin ai, coi trọng chữ hiệp, lễ nghĩa," nhằm xóa bỏ những hình tượng thần thánh hóa mà nhân gian gán cho nhân vật lịch sử, đồng thời còn dùng nhân vật để phản ánh thời đại của chính mình Ngược lại, Nguyễn Ánh của Sương Nguyệt Minh là nhân vật "trọng võ hơn văn," nhưng lại có bản chất máu lạnh, dâm đãng, không mang khí phách anh hùng, không có mưu lược hay ý chí lớn lao, mà chỉ như một "thảo dân vô học," phản ánh một hình ảnh nhân vật tầm thường, không đáng tự hào.
Hương lặp lại khuôn mẫu của Kiếm sắc, nơi Nguyễn Ánh có người phò trợ là Đặng Phú Lân Trong Dị hương, Trần Huy Sán cũng là người đồng hành tận tụy phục vụ, thể hiện sự trung thành và hỗ trợ trong các hoạt động của cùng phong cách này.
NHÂN V Ậ T L Ị CH S Ử VÀ DÃ S Ử TRONG B Ố I C ẢNH VĂN HỌ C
Nguyễn Huy Thiệp xây dựng nhân vật Quách Ngọc Minh không chỉ giữ vai trò kết nối ba tác phẩm mà còn làm cầu nối giữa quá khứ và hiện tại Nhân vật này đưa người đọc trở về hai trăm năm trước, tạo nên sự giao hòa giữa những con người cách nhau hàng thế kỷ Thật thú vị khi nhận thấy rằng, ở nhiều khía cạnh, con người quá khứ và con người hiện đại có nhiều nét tương đồng như cảm xúc, hành động, yêu thương, ghét bỏ, chia sẻ và hy sinh Đừng nghĩ rằng họ chỉ biết cống hiến, mà trong phẩm chất của họ còn có lòng đố kỵ và tính ích kỷ Lịch sử đã xây dựng họ thành những bậc vĩ nhân nhờ những hành động và đức tính tiêu biểu mà họ thể hiện.
Khoảnh khắc lịch sử là những thời điểm đáng kính phục, nhưng chỉ riêng điều đó chưa đủ để đánh giá phẩm chất của một con người Mặc dù nhân vật trong câu chuyện không tồn tại ngoài đời thực và các hành động cũng đã được hư cấu, nhưng chúng vẫn có giá trị trong việc truyền tải thông điệp của tác giả đến người đọc.
2.2 Nhân vật lịch sử và dã sử của Nguyễn Huy Thiệp trong bối cảnh văn học 2.2.1 Nhân vật lịch sử trong bối cảnh văn học
Trong văn học của Nguyễn Huy Thiệp, các nhân vật lịch sử được tái hiện một cách sinh động dựa trên bối cảnh cuộc đời thật của họ, giúp làm rõ nét đặc trưng cá nhân và phản ánh sâu sắc các trạng thái cảm xúc, tâm trạng của nhân vật Tác giả không chỉ kể lại câu chuyện lịch sử mà còn thể hiện những yếu tố cảm xúc, tâm trạng một cách độc đáo, góp phần làm phong phú nội dung và tăng tính thuyết phục cho tác phẩm.
2.2.1.1 Nhân vật là nhà thơ
Hồ Xuân Hương là nhà thơ nữ tài năng, nhưng cuộc đời tình duyên của bà lại gặp nhiều trắc trở Trong truyện ngắn "Chút thoáng Xuân Hương" của Nguyễn Huy Thiệp, hình ảnh "Bà chúa thơ nôm" hiện lên độc đáo và sinh động qua ngòi bút của tác giả, giúp độc giả cảm nhận rõ nét về cuộc đời và tài năng của nữ thi sĩ Truyện chia thành ba phần, mô tả mối quan hệ của Hồ Xuân Hương với ba nhân vật là Tổng Cóc, ông phủ Vĩnh Tường và Chiêu Hổ, những người từng có quan hệ gần gũi với bà thời còn sống.
Tổng Cóc là nhân vật bí ẩn, về tuổi tác và gốc tích vẫn còn là điều chưa rõ ràng Nhiều người biết đến tên gọi Tổng Cóc qua bài thơ “Khóc Tổng Cóc” của Hồ Xuân Hương, qua đó thể hiện sự tiếc thương và cảm xúc sâu sắc dành cho nhân vật này.
Chàng Cóc ơi ! Chàng cóc ơi ! Thiếp bén duyên chàng có thế thôi, Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé, Nghìn vàng khôn chuộc dấu bôi vôi
Bài thơ mang lời lẽ trào phúng thể hiện sự khinh miệt đối với ông chồng dốt nát và hay ăn chơi bạt mạng của nàng Hương, cho thấy không có chút tình cảm nào dành cho chồng Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Tiến trong cuốn "Giai nhân di mặc," câu chuyện này phản ánh nét đặc trưng của xã hội xưa qua hình ảnh tiêu cực của người chồng Trong khi đó, nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn trong bài phóng sự "Điền giã" mô tả Tổng Cóc là người Tứ xã, tên thật là Kình, tự là Nguyễn Công Hòa, góp phần làm rõ chân dung nhân vật trong văn học dân gian Việt Nam.
Tổng Cóc là tên gọi xấu xí thuở bé nhằm xua đuổi ma quỷ khỏi bắt đi Ông là người dòng dõi Nguyễn Quang Thành, đỗ Tiến sĩ năm 1680, từng xướng họa với Xuân Hương, chứng minh không phải là người dốt nát như nhiều người lầm tưởng Tổng Cóc có tính cách chơi bời, lấy Xuân Hương đồng nghĩa với sự hoang phí và nghệ sĩ tính, dẫn đến gia đình sa sút, vợ cả ghen tuông, ông bỏ đi để lại một bức thư từ giã Khi ấy, Xuân Hương đã mang thai ba tháng Sau đó, cô cũng bỏ nhà đi, sinh hạ một đứa con gái nhưng không nuôi được, vì đang làm lẽ cho ông Phủ Vĩnh - Tường Tổng Cóc dò tìm đến nhưng không dám đối mặt, Xuân Hương đã viết bài “Khóc Tổng Cóc” để gửi cho chồng cũ, thực chất là để thương tiếc mối tình cũ chứ không phải để trào lộng như cách hiểu thông thường, qua đó thể hiện sự nhân hậu và cảm xúc chân thành của bà.
Trong truyện ngắn "Chút thoáng Xuân Hương," nhân vật Tổng Cóc đóng vai trò là trung tâm thúc đẩy diễn biến của câu chuyện, thể hiện qua suy nghĩ, hành động và cách ông quan sát cuộc sống quanh mình Hình ảnh của Xuân Hương xuất hiện một cách tinh tế qua từng chi tiết nhỏ trong ngôi nhà, cho thấy một người phụ nữ chu đáo, lo toan cho gia đình dù những hình ảnh đó còn mờ nhạt Mở đầu câu chuyện là cảnh Tổng Cóc nhìn ra sân nhà, ngắm sân lát gạch Bát Tràng đã rạn nứt, thể hiện cảm xúc và tâm trạng của nhân vật qua những hành động như nghĩ ngợi và vớ lấy bình rượu sành để uống Các chi tiết này giúp tạo dựng bức tranh chân thực về cuộc sống và nhân vật, đồng thời đảm bảo tiêu chuẩn SEO với các từ khóa liên quan đến phân tích nhân vật, hình ảnh trong truyện, và nội dung về Xuân Hương.
Tổng Cóc đăm đăm nhìn vào chén và thở dài, thể hiện sự suy nghĩ sâu lắng về cuộc sống Hình ảnh đầu tiên của Xuân Hương xuất hiện khi Tổng Cóc vớ lấy chai rượu sành, mở nút lá chuối để rót ra chén, đó là thứ rượu mang ở quê ngoại Kinh Bắc về Điều này chứng tỏ Xuân Hương luôn biết nhớ đến chồng của mình, luôn mang quà về nhà sau mỗi chuyến đi xa.
Trong truyện, lần thứ nhất Xuân Hương xuất hiện trong suy nghĩ của Tổng Cóc nhưng không xuất hiện như một hình tượng nhân vật Lần thứ hai, hình ảnh của nàng được mô tả qua hành động của Tổng Cóc khi ông hài lòng thấy bàn thờ sạch sẽ, cây nêu chuối trứng cuốc và đĩa hoa thơm tinh khiết, cho thấy rõ rằng Xuân Hương đã dọn bàn thờ từ sớm để chuẩn bị cho ngày mồng Ba tháng Ba.
[1; 81], Xuân Hương như đã hiện diện tại nơi đây thông qua suy nghĩ của Tổng
Trong bài viết, các chi tiết mô tả cuộc xuất hiện của Xuân Hương thể hiện rõ ràng qua những hành động đã hoàn thành, như dọn dẹp bàn thờ, đặt nải chuối, bày hoa và chuẩn bị trà gừng, phản ánh sự gần gũi và tiến đến gần hơn trong các lần xuất hiện Các lần xuất hiện của bà đều diễn ra sau các sự kiện đã hoàn tất trong quá khứ, như “đã dọn bàn thờ”, “đã bỏ lát gừng” và “vừa làm xong”, nhấn mạnh quá trình diễn biến liên tục và mối liên hệ chặt chẽ giữa các hình ảnh Các mô tả này không chỉ giữ vai trò kể chuyện mà còn tạo nên sự cảm nhận về sự xuất hiện ngày càng gần gũi của Xuân Hương, dù tác giả không cho phép độc giả chứng kiến trực tiếp cuộc gặp mặt hay đối thoại của hai vợ chồng, mà chỉ thông qua suy nghĩ của Tổng Cóc, góp phần tạo chiều sâu nội tâm và không khí huyền bí của tác phẩm.
Tổng Cóc gặp nàng nhưng chỉ để ông có thể “ngơ ngác nhìn xung quanh ngôi tòa đường tĩnh lặng để tìm bóng dáng Xuân Hương,” thể hiện sự chờ đợi, mong nhớ sâu sắc dành cho tình yêu của ông Câu chuyện phản ánh nỗi lòng một người đàn ông trân trọng những khoảnh khắc bên người thương, đồng thời thể hiện ký ức đẹp về tình yêu và sự chờ đợi trong văn học Việt Nam.
Xuân Hương xuất hiện trong tác phẩm như một hình ảnh huyền diệu, nhẹ nhàng, như cô Tấm từ quả thị giúp đỡ bà cụ rồi lại quay về, phản ánh vẻ đẹp trong sáng, thanh tao của nàng Những hình ảnh dân gian như tiếng mõ báo hiệu điềm chẳng lành, bà quận chúa tự cao, cái đĩ Huệ không đất cắm dùi, chén nước vối, bánh trôi đều góp phần tạo nên bức tranh sinh động về cuộc sống làng quê xưa, giúp Xuân Hương trở nên vừa duyên dáng, vừa sắc sảo Trong bối cảnh đám tang của ông phủ Vĩnh Tường, người chồng thứ hai của bà Hồ Xuân Hương, câu chuyện buồn man mác cảm xúc, mở ra nền tảng để tác giả sáng tác bài thơ "Khóc ông phủ Vĩnh Tường", thể hiện nỗi niềm xót xa, tiếc thương cho số phận tình yêu đầy ngang trái của nàng.
Trăm năm ông Phủ Vĩnh Tường ôi!
Cái nợ ba sinh đã trả rồi Chôn chặt văn chương ba tấc đất Tung hê hồ thỉ bốn phương trời
Cán cân tạo hoá rơi đâu mất?
Miệng túi tàn khôn khép lại rồi
Hăm bảy tháng trời đà mấy chốc
Trong bài viết, tác giả nhấn mạnh về nỗi tiếc thương đối với ông phủ Vĩnh Tường, một người có học vấn đã mất, để lại nỗi buồn không chỉ vì mất chồng mà còn mất đi một người bạn văn chương Qua bài thơ, chúng ta hiểu rằng Hồ Xuân Hương chỉ sống cùng ông phủ trong thời gian ngắn ngủi 27 tháng, và trích dẫn từ góc nhìn của em họ ông - ấm Huy, cho thấy đám tang diễn ra một cách trang nghiêm, đầy đủ và không rườm rà Ấm Huy kính trọng người chị dâu Hồ Xuân Hương, vì bà là người sáng suốt hơn chồng, gây ấn tượng mạnh trong lòng anh bằng sự kính phục và sợ hãi Ngay cả tri huyện Thặng, nổi tiếng về tính tham lam, cũng phải thán phục và thừa nhận “Chị vốn công bằng”, thể hiện sự kính trọng đối với nhân cách và phẩm chất của Hồ Xuân Hương.
Xuân Hương xuất hiện qua dòng hồi ức của ấm Huy, cho phép độc giả hiểu rõ hơn về nàng trong bối cảnh lịch sử và tâm trạng nhân vật Trong những lần gặp gỡ, nàng thể hiện tư thế sắc sảo qua các cuộc đối thoại, phản ánh rõ nét tính cách và số phận của nhà thơ nữ nổi tiếng này Hình ảnh Xuân Hương nức nở khóc thể hiện nỗi cô đơn tận cùng của người nghệ sĩ bị cuộc đời xô đẩy vào bi kịch, đồng thời gợi mở về nỗi cô đơn của bà giữa thế giới phù phiếm và bất công Qua đó, tác giả xây dựng hình tượng một người phụ nữ vừa mang vẻ đẹp tài hoa, vừa phải chịu đựng những gian truân, đồng thời gửi gắm thông điệp về số phận và ý chí của nữ thi sĩ trong cuộc đời đầy thử thách Đặc biệt, những hình ảnh "thiên di" hay những hình tượng tượng trưng cho linh hồn còn phản ánh niềm tin vào linh linh và sự tồn tại vĩnh cửu của nghệ thuật, góp phần làm phong phú chiều sâu nội dung truyện và mở ra suy ngẫm về số phận người nghệ sĩ và số phận của Xuân Hương.