Mục Lục Phần 1 Giới thiệu chung 1 Lý do chọn đề tài 2 2 Mục tiêu 2 3 Đối tượng nghiên cứu 2 4 Phương pháp nghiên cứu 2 Phần 2 Nội dung Chương 1 Cơ sở lý luận 1 Khái niệm ly hôn 3 2 Cơ sở pháp lý giải.
Trang 1Mục Lục Phần 1: Giới thiệu chung
1 Lý do chọn đề tài 2
2 Mục tiêu 2
3 Đối tượng nghiên cứu 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
Phần 2: Nội dung Chương 1: Cơ sở lý luận 1 Khái niệm ly hôn 3
2 Cơ sở pháp lý giải quyết tranh chấp quyền nuôi con trong các vụ án ly hôn 3
2.1 Áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp nuôi con………… 3
2.2 Áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp cấp dưỡng………… 6
2.3 Về thay đổi quyền nuôi con và xử lý khi vi phạm các quy định về quyền nuôi con……….7
2.4 Về xử lý vi phạm các quy định về quyền nuôi con……… 8
Chương 2: Cơ sở thực tiễn 1 Tình hình và đặc điểm quyền nuôi con trong các vụ án ly hôn trong xã hội hiện nay……… 8
2 Ví dụ thực tiễn………9
Phần 3: Kết luận
Trang 2Phần 1: Giới thiệu chung
1.Lý do chọn đề tài
Gia đình là cái nôi sản sinh ra và giáo dục con người cho xã hội, là tế bào của xã hội,vì vậy muốn xã hội tốt thì trước tiên và cốt yếu là phải xác lập được một gia đình hạnh phúc Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới luật Hôn Nhân và Gia Đình nhằm xây dựng một gia đình ấm no, bình đẳng và tiến bộ.Song nếu như kết hôn
là một hiện tượng xã hội bình thường nhằm xác lập nên tế bào xã hội,thì ly hôn có thể coi là hiện tượng bất bình thường nhưng không thể thiếu được khi quan hệ hôn nhân tan vỡ.Trong những năm gần đây, tình trạng ly hôn ngày càng nhiều và phức tạp hơn.Gia đình tan nát,con cái là người gánh chịu nhiều thiệt thòi nhất bởi không nhận được sự quan tâm,chăm sóc,nuôi dưỡng,giáo dục cùng một lúc của cả cha lẫn mẹ Vì vậy,để đảm bảo cuộc sống bình thường, tốt đẹp cho con sau khi hôn nhân của vợ chồng tan vỡ là một vấn đề quan trọng và khó khăn Và quyền nuôi con là một trong những vấn đề mà hầu hết các cặp vợ chồng đều quan tâm khi ly hôn xảy ra.Vì thế,khi
ly hôn,loại án giải quyết tranh chấp giành quyền nuôi con trong và sau khi ly hôn tương đối nhiều và việc giải quyết gặp nhiều khó khăn do các đương sự chưa nắm rõ các quy định của pháp luật về vấn đề này Do đó nhóm chúng em chọn đề tài này nhằm đưa ra cái nhìn tổng quát cũng như những hiểu biết cơ bản cho mọi người về quyền nuôi con khi vợ chồng xảy ra ly hôn
2 Mục tiêu
- Phân tích những vấn đề lý luận chung trong giải quyết tranh chấp quyền nuôi con trong các vụ án ly hôn
- Phân tích và đánh giá cụ thể về những quy định của pháp luật về tranh chấp quyền nuôi con
3 Đối tượng nghiên cứu
- Đề tài nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành về tranh chấp quyền nuôi con trong ly hôn bao gồm những quy đinh của pháp luật về nội dung và thực trạng giải quyết tranh chấp này trong giải quyết vấn đề ly hôn trong thực tế
4 Phương pháp nghiên cứu
- Tiểu luận sử dụng một số phương pháp như: Phương pháp phân tích, phương pháp
so sánh, phương pháp tổng hợp
+ Phương pháp phân tích: các vấn đề đặt ra sẽ được phân tích về mặt lý luận
Trang 3+ Phương pháp so sánh: so sánh nội dung các quy định pháp luật hiện hành với những vấn đề lý luận của pháp luật nhằm rút ra những điểm đã và chưa phù hợp trong quy định của pháp luật so với lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật
Phần 2: Nội dung
Chương 1: Cơ sở lí luận
1 Khái niệm ly hôn
-Quan hệ hôn nhân được xác lập trên cơ sở tình yêu thương, gắn bó giữa vợ chồng và tồn tại lâu dài, bền vững cho đến suốt cuộc đời con người Tuy nhiên, trong cuộc sống
vợ chồng, vì những lý do nào đó dẫn tới giữa vợ chồng có mâu thuẫn sâu sắc đến mức
họ không thể chung sống với nhau nữa Ly hôn được đặt ra để trả tự do cho những cặp
vợ chồng vốn không thể bên nhau được nữa và các thành viên khác thoát khỏi mâu thuẫn gia đình.Đó là mặt trái của hôn nhân nhưng không thể thiếu được khi quan hệ hôn nhân tồn tại chỉ là hình thức, tình cảm vợ chồng đã thực sự tan vỡ
-Pháp luật của Nhà nước xã hội chủ nghĩa công nhận quyền ly hôn chính đáng của vợ chồng, không cấm hoặc đặt ra những điều kiện nhằm hạn chế quyền này Ly hôn là sự chấm dứt quan hệ hôn nhân do Tòa án công nhận hoặc quyết định theo yêu cầu của vợ hoặc chồng hoặc cả hai vợ chồng Ly hôn dựa trên sự tự nguyện của vợ chồng, nó là kết quả của hành vi có ý chí của vợ chồng nên nhà nước bằng pháp luật không thể cưỡng ép nam, nữ phải yêu nhau và kết hôn với nhau, thì cũng không thể bắt buộc vợ chồng phải chung sống với nhau, phải duy trì quan hệ hôn nhân khi tình cảm yêu thương gắn bó giữa họ đã hết và mục đích của hôn nhân đã không thể đạt được Việc giải quyết ly hôn là tất yếu đối với quan hệ hôn nhân tan vỡ
2 Cơ sở pháp lý giải quyết tranh chấp quyền nuôi con trong các vụ án
ly hôn
2.1 Áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp nuôi con
-Về nguyên tắc, các đương sự có thể thỏa thuận người trực tiếp nuôi con và thỏa thuận được Tòa án ghi nhận trong Bản án Nếu các đương sự không thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con sau khi ky hôn thì Toàn án sẽ căn cứ vào các quy định của Luật Hôn Nhân và Gia Đình (Điều 92) và các văn bản liên quan để ra quyết định
- Pháp luật quy định về người trực tiếp nuôi dưỡng con quy định tại điều 81 Luật Hôn Nhân và Gia Đình số 52/2014/QH13 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2015:
+ Sau khi ly hôn, cha mệ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình tho quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan Vợ, chồng thỏa thuận về
Trang 4người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thảo thuận được thì Tòa án quyến định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét theo nguyện vọng của con
+ Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người
mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con Như vậy, khi hai bên không thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con, Toàn án sẽ căn cứ vào độ tuổi để giải quyết Các mốc quan tọng cần chú ý như sau:
Con dưới 03 tuổi: được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người
mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con Luật quy định như vậy xuất phát từ yêu cầu đảm bảo quyền được hưởng đầy đủ các quyền của đứa trẻ, nên khi xem xét việc giao con cho người nào trực tiếp nuôi dưỡng Tòa án phải đánh giá thực tế điều kiện nuôi dưỡng con của cha, mẹ; tuy mặc địch việc giao con dưới 03 tuổi cho người mẹ trực tiếp nuôi nhưng trong trường hợp người cha chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp nuôi con thì Tòa án vẫn
có thể giao con cho người cha trực tiếp nuôi con
Con trên 03 tuổi nhưng chưa đủ 07 tuổi: căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con
Con từ đủ 07 tuổi trở lên: ngoài căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con phải xem xét nguyện vọng của con Thẩm phán phụ trách phiên tòa giải quyết ly hôn là người có thẩm quyền lấy ý kiến trẻ từ đủ 07 tuổi về việc muốn sống với cha hay với mẹ Khi lấy ý kiến của trẻ phải tuân thủ quy định tại khoản 2 Điều 208 BLTTDS 2015 là phải bảo đảm thân thiện, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thức của trẻ; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ Đặc biệt, việc lấy ý kiến phải đảm bảo giữ bí mật cá nhân của trẻ Giải đáp số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 07 tháng 4 năm 2017 của 01/2017/GĐ-TANDTC tại điểm 26 Mục IV cũng hướng dẫn về quy định nêu trên như sau: “Phương pháp lấy ý kiến phải bảo đảm thân thiện với trẻ em Tuy nhiên, Tòa án phải căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của người con để quyết định giao cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng” Trên thực tế, ý kiến của con thường chỉ mang tính định hướng, tham khảo, là một phần để Tòa án xem xét đi đến quyết định, không có ý nghĩa hoàn toàn quyết định
Khi cha, mẹ của người con không thỏa thuận được thì Tòa án sẽ dựa vào quyền lợi của con để quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc Việc quyết định ai có quyền nuôi con khi ly hôn ngoài những điều kiện nêu trên còn phụ thuộc vào các yếu tố khác, như chỗ ở, thu nhập, thời gian chăm sóc con của mỗi bên,
Trang 5nhằm đảm bảo quyền lợi về mọi mặt của con Theo đó, người được nuôi con phải chứng minh được trước Tòa án về bản thân sẽ cung cấp môi trường thuận lợi nhất cho
sự phát triển của con và có đủ các điều kiện đảm bảo cả về kinh tế lẫn tinh thần đáp ứng cho yêu cầu phát triển bình thường của người con; người được nuôi con phải chứng minh mình có đủ điều kiện vật chất về thu nhập, tài sản, nơi ở ổn định, về tinh thần (có đủ thời gian để ở bên con, chăm sóc, nuôi dưỡng con, luôn phải đặt con lên hàng đầu…) để người con có cuộc sống ổn định và phát triển hơn bên không được nuôi con
Ngoài ra, một trong hai người có thể cung cấp thêm các chứng cứ chứng minh người còn lại không đủ điều kiện về vật chất và tinh thần để nuôi dạy con cái, thường xuyên
có hành vi bạo lực, thu nhập không ổn định…
-Căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con được hiểu như sau:
+ Các yếu tố ảnh hưởng: điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, điều kiện học tập, đi lại,…nên có thể thấy người có điều kiện tốt hơn về tài sản, thu nhập, thói quen sinh hoạt,… Như vậy, bên nào có điều kiện tốt hơn trong các yếu tố đó sẽ có lợi thế trong việc giành quyền nuôi con
- Ngoài ra, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phả xem xét nguyện vọng của con nếu con đủ 07 tuổi trở lên
-Trong trường hợp xét thấy cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật dân sự Khi thực hiện quyết định ly hôn hoặc chấm dứt quan hệ chung sống như vợ chồng thì người không trực tiếp nuôi con phải tuân thủ quy định tại Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014; theo đó, người không trực tiếp nuôi con phải có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con khi con sống với người còn lại, có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở Tuy nhiên, không thể lấy lý do thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con Khi đó, người có trách nhiệm nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom Cụ thể, Điều 85 LHNGĐ 2014 quy định các trường hợp sau đây sẽ bị Tòa án hạn chế quyền thăm nom con:
– Bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi cố ý;
– Có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;
– Phá tài sản của con;
– Có lối sống đồi trụy;
– Xúi giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội
Khi có căn cứ cho rằng bên không trực tiếp nuôi con có các dấu hiệu được quy định tại Điều 85 LHNGĐ 2014 thì bên trực tiếp nuôi con vì quyền lợi của con có quyền
Trang 6làm đơn đến Tòa án yêu cầu hạn chế quyền thăm nom của bên không trực tiếp nuôi con, Hồ sơ yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con bao gồm:
– Đơn yêu cầu tòa án hạn chế quyền thăm nom con
– Bản sao quyết định ly hôn có công chứng
– Bản sao chứng minh thư nhân dân
– Chứng cứ chứng minh người không trực tiếp nuôi con đã có hành vi ảnh hưởng đến việc chăm sóc giáo dục con
– Đơn xin xác nhận cư trú chứng minh thẩm quyền khởi kiện
Người yêu gửi đơn tới Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú để được giải quyết
2.2 Áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp cấp dưỡng
- Theo luật Hôn Nhân và Gia Đình năm 2000 Điều 50 khoản 1, nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa cha mẹ và con, giữa anh chị em, giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu, giữa vợ chồng theo quy định của luật Hôn Nhân và Gia Đình
- Điều 50 khoản 2 quy định trong trường hợp người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của luật này
-Theo quy định tại khoản 1 Điều 92 thì người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con Đây là nghĩa vụ của cha mẹ, do đó không phân biệt người trực tiếp nuôi con có khả năng kinh tế hay không, người không trực tiếp nuôi con vẫn phải
có nghãi vụ cấp dưỡng nuôi con
-Trong trường hợp người trực tiếp nuôi con không yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cấp dưỡng vì lý do nào đó thì Tòa án cần giải thích cho họ hiểu rằng việc yêu cầu cấp dưỡng nuôi con là quyền lợi của con để họ biết nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con Nếu xét thấy việc họ không yêu cầu cấp dưỡng là tự nguyện, họ có đầy đủ khả năng, điều kiện nuôi dưỡng con thì Tòa không buộc bên kia phải cấp dưỡng nuôi con Tiền cấp dưỡng nuôi con bao gồm những chi phí tối thiểu cho việc nuôi dưỡng và học hành của con và do các bên thỏa thuận Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được thì tùy vào từng trường hợp cụ thể, vào khả năng của mỗi bên
mà quyết định mức cấp dưỡng nuôi con hợp lý
- Về phương thức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận định kỳ hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm hoặc một lần Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định phương thức cấp dưỡng định kỳ hằng tháng
- Trong trường hợp vợ, chồng không thỏa thuận được về người trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi con căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con, đặc biệt là các điều kiện cho sự phát triển về thể chất, đảm bảo việc học hành và các điều kiện cho sự phát triển tốt vê tinh thần Nếu con từ đủ chín tuổi trở lên, thì trước khi quyết định, Tòa án phải hỏi ý kiến của người con đó về nguyện vọng được sống trực tiếp với ai Người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ và quyền: trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng cho con chưa thành niên hoặc đã thành niên
Trang 7mà bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình
- Hiện nay, pháp luật hiện hành không quy định mức cấp dưỡng cụ thể là 1 triệu, 2 triệu hay 5 triệu/tháng mà tạo điều kiện cho các bên tự thỏa thuận dựa vào điều kiện, thu nhập của người cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết Thông thường thực tế Toà án thường ấn định mức cấp dưỡng dao động 15-30% mức thu nhập của người cấp dưỡng
2.3 Về thay đổi quyền nuôi con và xử lý khi vi phạm các quy định về quyền nuôi con
-Quyền được trực tiếp nuôi con không phải lúc nào cũng cố định Trong các trường hợp được quy định tại Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 sau đây có thể được thay đổi người nuôi con sau khi Tòa án đã có quyết định:
+ Khi cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người nuôi con
+ Nếu con trên 7 tuổi thì khi đổi người nuôi con phải hỏi ý kiến của con
+ Cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu nếu thấy người còn lại không còn đủ khả năng
và điều kiện để chăm sóc và mang đến cho con lợi ích tốt nhất nữa
+ Nếu cả cha mẹ đều không có đủ điều kiện để nuôi dạy con thì Tòa sẽ quyết
định trao quyền nuôi con cho người giám hộ
2.4 Về xử lý khi vi phạm các quy định về quyền nuôi con
-Theo quy định tại Điều 53, Điều 54 Nghị đinh 167/2013/NĐ-CP quy định xử phạt trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy
và chữa cháy; phòng chống bạo lực gia đình thì:
+ Người nào có hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ chồng sau khi ly hôn, giữa cha mẹ và con sau khi ly hôn thì bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ
100 nghìn đồng đến 300 nghìn đồng
+ Người nào có hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc giữa cha, mẹ và con thì
bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100 nghìn đồng đến 300 nghìn đồng
- Bên cạnh đó, Điều 380 BLHS 2015 quy định: Khi đã có quyết định của Tòa án yêu cầu cha hoặc mẹ phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con nhưng không thực hiện bản
án mặc dù có đủ điều kiện và đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thì có thể bị phạt tối
đa 5 năm tù giam
-Ngoài ra, Điều 186 BLHS 2015 còn quy định nếu việc trốn tránh hoặc từ chối nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ khiến người con lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe thì có thể bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm
Chương 2: Cơ sở thực tiễn
Trang 81 Tình hình, đặc điểm quyền nuôi con trong các vụ án ly hôn trong xã hội hiện nay
- Xác định các thỏa thuận quyền nuôi con và hỗ trợ vật chất cho trẻ em là một trong những quyết định khó khăn nhất phải được thực hiện trong quá trình kết thúc hôn nhân Trong phân xử các vụ án ly hôn, các tòa án thường áp dụng tiêu chuẩn "những
gì là lợi ích tốt nhất của trẻ em" - một trong các điều khoản của Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1989 Điều cốt yếu trong tiêu chuẩn này là trong tất cả các hành động liên quan đến trẻ em, cho dù thực hiện bởi các tổ chức phúc lợi xã hội công hay tư, các tòa án, cơ quan hành chính hoặc cơ quan lập pháp, thì các lợi ích tốt nhất của trẻ em phải là một điểm cốt yếu để xem xét (Bordow, 1994)
- Theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam, sau khi ly hôn, cặp vợ chồng có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục và nuôi dạy trẻ em (dưới 18 tuổi) và con đã thành niên bị tàn tật Các nguyên tắc chung được áp dụng là làm những gì là tốt nhất cho trẻ em Các bà mẹ được quyền nuôi con dưới ba tuổi, nếu các cặp vợ chồng không có lựa chọn khác Nếu trẻ em trên chín tuổi, sự sắp xếp sẽ được xác định dựa trên ý muốn của trẻ.Trong thực tế, việc bố trí con được dựa trên nguyên tắc lợi ích tốt nhất Các thẩm phán thường cân nhắc yếu tố kinh tế, đạo đức, tình cảm và tình trạng của cha mẹ trước khi phân quyền nuôi con Vợ hoặc chồng người không trực tiếp nuôi con có trách nhiệm cung cấp hỗ trợ Nói chung, các cặp vợ chồng có thể đàm phán để đạt được một thỏa thuận về quyền nuôi con trước tòa Trong trường hợp xung đột, thẩm phán sẽ ra quyết định cuối cùng
-Phân tích các hồ sơ ly hôn của tòa án nhân dân một quận ở Hà Nội và một huyện
ở Hà Nam giai đoạn 2000-2009 cho thấy, trong số tất cả các cặp vợ chồng ly hôn, trẻ
em được quyết định sống với mẹ sau khi ly hôn là xu hướng phổ biến, chiếm 62,3% các trường hợp Chia sẻ quyền nuôi con chiếm 18,7%, khi các cặp vợ chồng có ít nhất hai con Người cha nhận được quyền nuôi con chiếm 16,5% các vụ ly hôn Các trường hợp trẻ em sống với người khác rất ít ở Việt Nam; chỉ chiếm 2,4% tất cả các cuộc ly
dị Những phát hiện này phù hợp với các kết quả trước đó của Viện Gia đình và Giới (2006), cho thấy sau khi ly hôn, trẻ em thường sống với mẹ (64,3%) Tỷ lệ trẻ em sống với mẹ sau khi ly hôn ở các hộ nghèo cao (68,6%) so với trẻ em sống với bà mẹ trong các gia đình khá (57,8%)
-Trong khoảng thời gian mười năm 2000-2009, con sống với mẹ là xu hướng chủ đạo trong các cặp vợ chồng ly dị Từ 2000-2005, tỷ lệ trẻ em sống với bà mẹ sau khi
ly hôn giảm nhẹ từ 68,4% năm 2000 xuống 45,7% trong năm 2005 Trong cùng thời gian, tỷ lệ trẻ em sống chung với cha của họ là khoảng 20%, và tỷ lệ sống với cả cha
và mẹ tăng nhẹ Từ 2006-2009, tỷ lệ chia sẻ quyền nuôi con tăng từ 6% năm 2006 lên 17,6% trong năm 2009
Trang 9-Có một khác biệt nhỏ giữa nông thôn và thành thị trong quyền nuôi con Phụ nữ nông thôn giành quyền nuôi con thấp hơn phụ nữ đô thị, và việc chia sẻ quyền nuôi con cao hơn ở khu vực nông thôn.Phụ nữ ở thành thị có thế có điều kiện kinh tế tốt hơn phụ nữ nông thôn nên họ có thể chủ động hơn trong việc giành quyền nuôi con Điều này có thể giải thích xu hướng vai trò giới truyền thống trong chăm sóc con cái vẫn khá mạnh mẽ ở Việt Nam Xu hướng trẻ em sống với cha sau khi ly hôn là thấp hơn nhiều so với các bà mẹ, và thậm chí còn thấp hơn trong nam giới ly hôn ở đô thị
-Sự khác biệt lớn nhất trong thỏa thuận chăm sóc trẻ giữa nông thôn và thành thị là
mô hình của đứa trẻ sống với người khác sau khi cha mẹ ly hôn Trong hầu hết các năm, tỷ lệ trẻ em sống chung với những người khác ở các khu vực nông thôn cao hơn thành thị Đây là một dấu hiệu cho thấy các cặp vợ chồng ở nông thôn có thể nhận được hỗ trợ nhiều hơn từ gia đình (bao gồm cả gia đình mở rộng) sau khi ly hôn hơn những cặp đô thị.Các mô hình sắp xếp cuộc sống cho thấy mối quan hệ rất chặt chẽ giữa các cặp vợ chồng nông thôn và gia đình mở rộng của họ
2 Ví dụ thực tiễn
Ví dụ 1 :
-Vụ án vào ngày 29 tháng 09 năm 2017 (thụ lý số 98/2017/TLST-HNGĐ ngày 16 tháng 03 năm 2017), Toàn án nhân dân Quận Thanh Xuân xét sửa về tranh chấp ly hôn và nuôi cin theo Quyết định đưa ra vụ án xét xử số 203/2017/HNGĐ ngày 25 tháng 08 năm 2017 giữa:
+ Nguyên đơn: chị Phạm Thị Phương Thanh- sinh năm 1984(có mặt)
+ Bị đơn: anh Mai Anh Tuấn- sinh năm 1983(vắng mặt)
-Về tình cảm: chị và anh Mai Tuấn Anh kết hôn dựa trên cơ sở tự nguyện có đăng
ký kết hôn ngày 06 tháng 01 năm 2010 tại Uỷ ban nhân dân phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội Qúa trình chung sống vợ chồng hạnh phúc đến tháng 11 năm 2016 thì nảy sinh nhiều mâu thuẫn, cuộc sống vợ chồng không hòa hợp
do bất đồng quan điểm và lối sống Gia đình hai bên và chính quyền địa phương đã khuyên giải, động viên nhưng không khắc phục được.Hiện tại mâu thuẫn giữa vợ chồng anh chị ngày càng trầm trọng.Anh chị đã sống ly thân từ cuối năm 2016 đến nay tình cảm không còn Chị Thanh đề nghị Tòa án giải quyết cho chị được ly hôn anh Mai Anh Tuấn
- Về phần con chung: Chị và anh Tuấn có một con chung là cháu Mai Khánh Vi sinh ngày 31 tháng 08 năm 2010 Hiện cháu Vi ở với chị Thanh Sau khi ly hôn, chị Thanh có nguyện vọng được trực tiếp nuôi dưỡng cháu và không yêu cầu anh Tuấn cấp dưỡng cho con
- Tại phiên tòa, chị Thanh vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện, đề nghị Tòa án đưa ra phán quyết để chị được ly hôn với anh Tuấn Chị trình bày về khả năng, điều kiện nuôi con và có nguyện vọng được trực tiếp nuôi dưỡng và chăm sóc con chung là cháu Mai Khánh Vi vì cháu là con gái còn nhỏ, rất cần sự chăm sóc của mẹ Chị không yêu
Trang 10cầu anh Tuấn phải đóng tiền cấp dưỡng nuôi con, không yêu cầu Toà án xem xét giải quyết vấn đề tài sản chung, nợ chung của vợ chồng đồng thời tự nguyện nộp toàn bộ
án phí theo quy định pháp luật
Ví dụ 2:
Nội dung vụ án
Chị Phạm Thị Kiều K và anh Nguyễn Hữu P kết hôn trên cơ sở tự nguyện, đăng ký kết hôn ngày 27/7/2016, tại UBND xã E, huyện K, tỉnh Đ Tuy nhiên, sau khi kết hôn một thời gian, vợ chồng phát sinh mâu thuẫn do tính tình không hợp nhau Chị K bỏ
về nhà bố mẹ đẻ sống từ tháng 03/2017 Xét thấy mâu thuẫn vợ chồng không thể hàn gắn được, cuộc sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được nên chị Phạm Thị Kiều K và anh Nguyễn Hữu P thuận tình ly hôn
-Về con chung: Anh P và chị K xác nhận có 01 con chung là cháu Nguyễn Đắc T, sinh ngày 30/11/2016 Khi cháu T được 04 tháng tuổi thì chị K bỏ về nhà bố mẹ đẻ sinh sống, để cháu T cho anh P nuôi dưỡng Anh P và chị K đều đề nghị được nuôi con chung; chị K yêu cầu anh P cấp dưỡng tiền nuôi con; còn anh P không yêu cầu chị
K cấp dưỡng tiền nuôi con
-Về tài sản chung: Vợ chồng cùng xác nhận không có tài sản chung và không có công nợ chung nên không yêu cầu Tòa án giải quyết
Quá trình tiến hành tố tụng
-Bản án hôn nhân và gia đình sơ thẩm số 02/2018/HNGĐ-ST ngày 05/3/2018 của TAND huyện K, tỉnh Đ quyết định:
+“…Về quan hệ hôn nhân: Công nhận sự thuận tình ly hôn giữa chị Phạm Thị
Kiều K và anh Nguyễn Hữu P
+Về con chung: Giao cháu Nguyễn Đắc T, sinh ngày 30/11/2016 cho anh Nguyễn
Hữu P trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cho đến khi cháo T đủ 18 tuổi Chị Phạm Thị Kiều K được quyền đi lại thăm nom, chăm sóc con chung, không
ai có quyền ngăn cản
+Về cấp dưỡng tiền nuôi con: Ghi nhận việc chị Phạm Thị Kiều K tự nguyện
cấp dưỡng mỗi tháng 1 000 000 đồng để nuôi cháu Nguyễn Đắc T, sinh ngày 30/11/2016 cho đến khi cháu T tròn 18 tuổi
+Về tài sản chung, nợ chung: Các đương sự không yêu cầu nên Tòa án không giải
quyết…”
-Ngày 08/3/2018, chị Phạm Thị Kiều K kháng cáo xin được nuôi con chung, không yêu cầu anh Nguyễn Hữu P cấp dưỡng tiền nuôi con Bản án hôn nhân và gia đình phúc thẩm số 11/2018/HNGĐ-PT ngày 07/6/2018, TAND tỉnh Đ quyết định:
+“…Chấp nhận đơn kháng cáo của chị Phạm Thị Kiều K; sửa Bản án hôn nhân và gia
đình sơ thẩm số 02/2018/HNGĐ-PT ngày 05/3/2018 của TAND huyện K, tuyên xử:
+Về quan hệ hôn nhân: Công nhận sự thuận tình ly hôn giữa chị Phạm Thị Kiều K và
anh Nguyễn Hữu P