tưởng Hồ Chí Minh thông qua phân tích giá trị truyền thống Việt Nam, việc tiếp thutinh hoa văn hóa nhân loại và chủ nghĩa Mác Lênin, qua đó rút ra những bài học chosinh viên - thế hệ trẻ
Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
Tư tưởng là sản phẩm của trí óc con người, được hình thành dựa trên nhận thức về các yếu tố khách quan Tuy nhiên, con người không sống cô lập mà chịu ảnh hưởng sâu sắc từ xã hội và lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra, lớn lên, sống và làm việc trên đất nước Việt Nam, do đó tư tưởng của Người phải bắt nguồn từ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, góp phần hình thành nên tư duy lãnh đạo phù hợp với nền văn hóa và lịch sử dân tộc.
Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã xây dựng một hệ thống các giá trị văn hóa bền vững mang đậm nét đặc trưng dân tộc Theo Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, các giá trị truyền thống tốt đẹp của Việt Nam thể hiện qua tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết giữa cá nhân, gia đình, làng xã và Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động cùng sự tinh tế trong ứng xử và tính giản dị trong lối sống Trong số đó, tinh thần yêu nước Việt Nam là giá trị cao quý nhất, xuyên suốt lịch sử dân tộc, là nguồn sức mạnh và lẽ sống của người Việt, đồng thời phản ánh đạo lý làm người và niềm tự hào dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.” Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trong gia đình nhà Nho yêu nước, tiêu biểu cho truyền thống yêu nước sâu sắc của dân tộc Việt Nam.
Hồ Chí Minh đã mang trong mình tinh thần yêu nước từ khi còn nhỏ, với ảnh hưởng sâu đậm từ gia đình và dân tộc, khiến ông sớm trở thành liên lạc cho các phong trào yêu nước như Cần Vương và hành động chống Pháp tại Trung Kỳ Chính lòng yêu nước và thương dân là động lực thúc đẩy ông tìm đường cứu nước, vượt qua mọi khó khăn trong hành trình cách mạng, và cũng là nền tảng đưa ông đến chủ nghĩa Mác – Lênin một cách tự nhiên Trong bài viết "Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin" (1960), Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng chính chủ nghĩa yêu nước đã dẫn dắt ông theo Chủ nghĩa Mác – Lênin Nghiên cứu cuộc đời và tư tưởng của Hồ Chí Minh cho thấy, từ khi ra đi tìm đường cứu nước đến khi trở về, ông luôn khát vọng và nỗ lực hướng tới mục tiêu giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa dân chủ và giàu mạnh, nhằm mang lại tự do, ấm no và hạnh phúc cho nhân dân Cuộc đời cách mạng của ông, dù gian truân, vẫn rực rỡ vì lòng yêu nước và sự tận tâm vì nước vì dân Khi còn đang tìm đường cứu nước nơi xứ người, ông từng nói: "Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, đó là tất cả những điều tôi muốn, là tất cả những điều tôi hiểu." Sau khi đất nước độc lập, ông nhắc nhở rằng mong muốn lớn nhất của ông là làm sao để nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta tự do, và mọi người có đủ cơm ăn áo mặc, được học hành.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu truyền thống yêu nước của dân tộc và nâng tầm lý tưởng này lên một tầm cao mới Theo Bác, yêu nước phải đi đôi với thương dân, thể hiện tinh thần quốc tế vô sản Yêu nước không chỉ dừng lại ở lý luận mà còn phải thể hiện qua hành động thực tế, góp phần xây dựng đất nước phát triển và giàu mạnh.
1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2002, t.10, tr.128.
Hồ Chí Minh không chỉ xem "Không" là một khẩu hiệu đơn thuần mà còn là lời kêu gọi, động viên lòng yêu nước mạnh mẽ của nhân dân Với tình yêu quê hương, Người biến cảm xúc thành sức mạnh thực tiễn qua những sáng tạo, tài năng và cống hiến vô giá trong việc sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh đạo nhân dân vượt qua muôn vàn khó khăn để giành lại độc lập dân tộc và hạnh phúc cho nhân dân Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Trong đó, truyền thống yêu nước chính là nguồn gốc cơ bản hình thành nên tư tưởng của Người Trong quá trình cùng Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh việc tuyên truyền, nâng cao lòng yêu nước là nhiệm vụ trọng yếu góp phần vào thành công của sự nghiệp cách mạng.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng và xây dựng đất nước, Đảng ta luôn sử dụng nhiều phương thức tuyên truyền để vun đắp và phát huy sức mạnh yêu nước của toàn dân Việt Nam, tạo nên điểm chung trong khối đại đoàn kết dân tộc Thành công của Đảng nhờ việc khơi dậy và phát huy tinh thần yêu nước của cán bộ, đảng viên và nhân dân, đặc biệt thể hiện rõ qua cuộc chiến chống dịch COVID-19, nơi tinh thần yêu nước và tinh thần tương thân tương ái của người Việt đã tỏa sáng Các phong trào vận động, đóng góp của doanh nghiệp, nghệ sĩ và người dân từ già đến trẻ đã minh chứng rõ nét về tinh thần yêu nước sâu sắc của nhân dân Tại Đại hội XIII, Đảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc cùng sức mạnh của khối đại đoàn kết, nhằm hướng tới mục tiêu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc Đặc biệt, điểm nhấn mới trong nhận thức về động lực phát triển là việc phát huy ý chí tự cường và khát vọng đất nước ngày càng phát triển thịnh vượng.
Dưới sự quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh và Nghị quyết Đại hội XIII, các cấp, các ngành cần thường xuyên tuyên truyền và phát huy truyền thống yêu nước trong cán bộ, đảng viên và nhân dân để nâng cao ý thức trách nhiệm đối với đất nước Mỗi người cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc hành động yêu nước chân chính, tránh bị kẻ địch lợi dụng để kích động Đặc biệt, cán bộ, đảng viên phải luôn là những tấm gương tiêu biểu, không ngừng rèn luyện đạo đức và phẩm chất để thể hiện lòng yêu nước chân thành, đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân Việc phát huy phẩm chất anh hùng cách mạng và xây dựng niềm tin vào chủ nghĩa xã hội là chìa khóa để thúc đẩy tinh thần yêu nước trong thời kỳ mới Nhờ đó, chúng ta sẽ tạo nên sức mạnh đoàn kết, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa yêu thương.
Tinh hoa văn hóa nhân loại
Đối với văn hóa phương Đông
Hồ Chí Minh xuất thân từ một gia đình khoa bảng và sở hữu tư chất thông minh vượt trội ngay từ nhỏ, được giáo dục Hán học và tiếp thu nền văn hóa phương Tây tại trường Quốc học Huế Trong quá trình hoạt động cách mạng và học tập khắp năm châu, Người đã thông thạo các ngôn ngữ tiêu biểu của nền văn minh nhân loại và am hiểu sâu sắc các nền văn hóa Đông, Tây, kim cổ Khi tiếp nhận các nền văn hóa, Người luôn phân tích các giá trị toàn nhân loại và vĩnh cửu, làm giàu trí tuệ của mình bằng tinh thần văn hóa nhân loại Hồ Chí Minh chính là biểu tượng của sự hòa quyện hài hòa giữa các nền văn hóa và góp phần tỏa ra nền văn hóa của tương lai.
Hồ Chí Minh đã tiếp thu văn hóa phương Đông, đặc biệt là Nho giáo, và đánh giá cao vai trò của Khổng Tử – người sáng lập ra Nho giáo Ông khai thác tối đa các mặt tích cực của tư tưởng Nho giáo để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước.
Hồ Chí Minh nhận thức rõ những hạn chế của Nho giáo như tư tưởng duy tâm, lạc hậu và phản động, bao gồm đẳng cấp, khinh thường lao động chân tay, phụ nữ và thiếu thực nghiệm Tuy nhiên, ông cũng nhận thấy những mặt tích cực của Nho giáo và khuyên dân tộc ta biết lựa chọn, phát huy những giá trị tốt đẹp để xây dựng đất nước phát triển bền vững.
Theo Người, Nho giáo có mặt tích cực khi đề cao văn hóa và lễ giáo, xây dựng truyền thống hiếu học dựa trên châm ngôn “Học không biết chán, dạy không biết mỏi”, vượt xa các học thuyết cổ đại vì chống lại việc ngu dân để dễ cai trị Hồ Chí Minh đã khai thác những yếu tố tích cực của Nho giáo, lựa chọn các giá trị phù hợp để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng.
Hồ Chí Minh là hiện thân của lòng nhân ái, độ lượng và khoan dung, phản ánh tư tưởng vị tha của Phật giáo Tư tưởng vị tha, từ bi và bác ái của Ngài thể hiện qua tình yêu bao la dành cho con người và vạn vật, như chim muông, cây cỏ, nhằm cứu khổ và mang lại hạnh phúc cho cộng đồng Ngoài ra, phong cách sống của Hồ Chí Minh gắn liền với đạo đức, sự trong sạch, giản dị và luôn tập trung vào việc làm việc thiện, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn trong xã hội.
Thứ ba, tinh thần bình đẳng và dân chủ, chống lại mọi phân biệt đẳng cấp trong xã hội Thứ tư, Phật giáo Thiền tông đề xuất luật “chấp tác”: “nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực”, nhấn mạnh vai trò của lao động và chống lười biếng Khi vào Việt Nam, Phật giáo gặp gỡ với chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm, hình thành nên Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam Thiền Trúc Lâm chủ trương gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân, đất nước, tham gia tích cực vào các cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc.
Những mặt tích cực của Phật giáo Việt Nam đã đi vào đời sống tinh thần của dân tộc và người lao động, góp phần xây dựng giá trị truyền thống sâu sắc Gia đình Bác Hồ là gia đình nhà nho nghèo, gần gũi với nông dân, thể hiện tinh thần đoàn kết và nhân ái của người Việt Tư tưởng của Bác Hồ cũng thấm nhuần tinh thần này, để lại dấu ấn rõ nét trong quá trình phát triển của đất nước.
Ngoài ra, còn có nhiều trích dẫn về các nhà tư tưởng phương Đông như Lão Tử, Mặc Tử, Quản Tử trong các bài nói và bài viết của Hồ Chí Minh Sau này, khi trở thành người Mác-xít, Nguyễn Ái Quốc vẫn tiếp tục tìm hiểu về Chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và nhận thấy những giá trị phù hợp để phục vụ công cuộc cách mạng.
Hồ Chí Minh đã tổng hợp các tiêu chí của chủ nghĩa Tam dân, bao gồm dân tộc - độc lập, dân quyền - tự do, và dân sinh - hạnh phúc, thể hiện rõ trong quốc hiệu của Việt Nam “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” Nhận thức rõ vai trò của các yếu tố tích cực từ tư tưởng và văn hóa phương Đông, Hồ Chí Minh đã khai thác triệt để để phục vụ sự nghiệp cách mạng của đất nước. -**Sponsor**Bạn là một content creator đang tìm cách làm mới bài viết và tối ưu SEO? Với [Article Generation](https://pollinations.ai/redirect-nexad/RC87P9qB?user_id=983577), bạn có thể dễ dàng tạo ra những đoạn văn mạch lạc, chuẩn SEO, và giữ nguyên ý nghĩa cốt lõi của bài viết gốc Không còn lo lắng về việc viết lại câu, giờ đây bạn có thể tập trung vào phát triển ý tưởng chính và tối ưu hóa nội dung một cách hiệu quả, giúp tiết kiệm thời gian và công sức đáng kể! Article Generation sẽ giúp bạn có những câu văn giá trị, phù hợp với tiêu chí "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" mà bạn đang hướng tới.
Đối với văn hóa phương Tây
Trong ba mươi năm hoạt động cách mạng tại nước ngoài, Hồ Chí Minh chủ yếu sinh sống ở châu Âu, nơi ông tiếp xúc và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nền văn hóa dân chủ và cách mạng của phương Tây Tư tưởng văn hóa phương Tây đã giúp hình thành và bồi đắp những quan điểm, lý tưởng của ông về tự do, bình đẳng và tiến bộ xã hội Những trải nghiệm này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành phong cách hoạt động cách mạng và tư duy đổi mới của Hồ Chí Minh Chính nhờ việc tiếp thu tinh hoa văn hóa phương Tây, ông đã có những bước đi sáng tạo trong việc xây dựng sự nghiệp cách mạng của mình ở Việt Nam.
Người đã từng sang Mỹ, sống ở Niu Oóc và thường xuyên thăm các khu vực của người da đen, qua đó nhận thức rõ ý chí đấu tranh cho tự do, độc lập và quyền sống của con người, được ghi trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của Hoa Kỳ Người tiếp thu giá trị nhân quyền, đặc biệt là quyền tự do cá nhân thiêng liêng trong bản tuyên ngôn này, và sau đó phát triển thành quyền sống, quyền độc lập, quyền tự do, cũng như quyền mưu cầu hạnh phúc của các dân tộc Nội dung nhân quyền mà Người đề cập đã được nâng lên tầm cao mới trong Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam năm 1945, thể hiện rõ nét tinh thần đấu tranh vì quyền con người và độc lập dân tộc.
Vào cuối năm 1917, Người từ Anh sang Pháp để sinh sống và hoạt động tại thủ đô Paris Quyết định này mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt, mở ra một giai đoạn mới trong cuộc đời của Người Sự chuyển hướng này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình của Người tại châu Âu.
Paris, thủ đô của Pháp, là trung tâm văn hóa và nghệ thuật nổi bật của châu Âu, nơi ra đời nhiều trào lưu triết học và trường phái nghệ thuật danh tiếng thế giới Sống tại đây, người đã dễ dàng tiếp cận và tiếp thu vốn tri thức của thời đại, đặc biệt là truyền thống văn hóa dân chủ và tiến bộ của Pháp Tại quê hương của lý tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, Hồ Chí Minh trực tiếp tiếp xúc với các tác phẩm của các nhà tư tưởng Khai sáng như Voltaire, Rousseau, Montesquieu, từ đó hình thành trong tư duy của Người những nguyên tắc dân chủ mang ảnh hưởng lớn Ngoài ra, Người còn hấp thụ và thực hành các giá trị dân chủ trong cuộc sống thực tiễn, nhờ hoạt động và đấu tranh cách mạng tại Pháp diễn ra tự do, thuận lợi hơn so với hoàn cảnh ở đất nước thuộc địa của mình.
Nhờ được rèn luyện trong phong trào công nhân Pháp và sự cổ vũ, dìu dắt của các nhà cách mạng và trí thức tiến bộ như M Ca-sanh, P.V Cu-tuya-ri-ê, G Mông-mút-xô, Hồ Chí Minh đã trưởng thành qua từng giai đoạn Trong hành trình cứu nước, Người đã tích lũy trí tuệ từ nền văn hóa Đông và Tây, biết cách thâu thái, gạn lọc để suy nghĩ và lựa chọn những yếu tố phù hợp nhất Người kế thừa tinh thần tiến bộ của nhân loại, đồng thời đổi mới, vận dụng và phát triển kiến thức để phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Kế thừa lòng nhân ái và đức hy sinh của Thiên chúa giáo là nền tảng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện qua việc ông cống hiến cả cuộc đời cho công cuộc giải phóng dân tộc và nhân dân lao động khỏi áp bức bóc lột Hồ Chí Minh luôn là hiện thân của lòng nhân ái và đức hy sinh cao cả, đồng thời tích cực giáo dục cán bộ, đảng viên về tinh thần thương người, thương dân và các chiến sĩ ngoài mặt trận Những giá trị nhân đạo này xuất phát từ những giáo lý cao đẹp của Thiên chúa giáo, góp phần làm phong phú thêm tư duy nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Những người lên án các giáo sĩ đại diện cho chủ nghĩa tư bản phương Tây đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ của họ với các thế lực thực dân, sử dụng danh nghĩa Chúa để can thiệp vào các hoạt động kinh tế và quân sự, góp phần vào việc áp đặt nền văn hóa thực dân Đây chính là nguy cơ bá quyền văn hóa đang đe dọa sự đa dạng và bản sắc của các nền văn hóa bản địa, đồng thời thúc đẩy quá trình đô hộ toàn diện của chủ nghĩa thực dân trên nhiều lĩnh vực.
Hồ Chí Minh đã tiếp thu có chọn lọc các tinh hoa văn hóa nhân loại và vận dụng chúng một cách phù hợp với điều kiện của đất nước và dân tộc Nhờ đó, ông không chỉ phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc, mà còn góp phần tích cực vào sự nghiệp của các dân tộc khác trên thế giới.
BÀI HỌC RÚT RA CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG VIỆC TIẾP
Vai trò của các giá trị truyền thống trong việc hình thành nhân cách người sinh viên Việt
Giá trị đạo đức truyền thống đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành và phát triển lối sống mới, đặc biệt là lối sống Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Những giá trị này góp phần định hướng hành vi, nâng cao ý thức cộng đồng và xây dựng nền tảng đạo đức vững chắc cho sinh viên Việt Nam Việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống là yếu tố then chốt trong quá trình hình thành lối sống mới phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
Một là, giá trị đạo đức truyền thống là cơ sở giữ vị trí nền tảng để xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay.
Giá trị đạo đức truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc truyền lại những giá trị đạo đức quý báu từ các thế hệ đi trước cho thế hệ trẻ đang trưởng thành Những giá trị này giúp xây dựng lối sống thống nhất giữa truyền thống và hiện đại, thúc đẩy một cách ứng xử có văn hóa cao Đồng thời, giữ gìn và phát huy giá trị đạo đức truyền thống góp phần hình thành nhân cách và phát triển xã hội bền vững.
V.I Lênin nhấn mạnh rằng nhiệm vụ quan trọng nhất của giai cấp vô sản khi dành thắng lợi là nắm bắt và chuyển hóa các di sản văn hóa truyền thống thành tài sản của toàn dân để xây dựng nền văn hóa cao hơn của xã hội chủ nghĩa Giá trị đạo đức truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển khả năng của thanh niên – sinh viên; nếu thiếu nền tảng đạo đức, tài năng khó phát triển hoặc phát triển không đúng hướng Ví dụ, chủ nghĩa yêu nước là động lực mạnh mẽ, thúc đẩy và động viên con người Việt Nam phát huy tinh thần tự hào dân tộc và góp phần xây dựng đất nước.
1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.15, tr.589 – 590.
2 hái học tập, lao động sáng tạo, rèn luyện, có tài và đức để phục vụ đất nước, nhân dân.
Giá trị đạo đức truyền thống được kế thừa và phát huy, trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc nhân cách của sinh viên Những phẩm chất đạo đức này góp phần hình thành các biểu hiện tích cực trong lối sống của sinh viên, thúc đẩy họ trở thành những công dân có trách nhiệm và ý thức cộng đồng Việc phát triển các giá trị truyền thống trong sinh viên không chỉ giúp nâng cao ý thức đạo đức mà còn góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.
Hồ Chí Minh là hình mẫu tiêu biểu trong việc kế thừa và phát huy giá trị truyền thống dân tộc, trở thành nguyên tắc định hướng trong quá trình xây dựng nền đạo đức mới và lối sống hiện đại Các giá trị đạo đức truyền thống, được xác định là những điều tốt đẹp, đúng đắn và tích cực, đóng vai trò là chuẩn mực lý tưởng nhằm điều chỉnh hành vi con người và thúc đẩy sự phát triển của xã hội Nhờ đó, các giá trị này đã góp phần hướng con người Việt Nam hướng tới cái đúng, cái đẹp, và xây dựng một xã hội nhân văn, nhân ái Các giá trị truyền thống không chỉ phản ánh sự phát triển lịch sử của xã hội mà còn là nền tảng để hướng tới sự tiến bộ và phát triển bền vững của quốc gia.
Các giá trị đạo đức truyền thống đóng vai trò là động lực chính thúc đẩy sự phát triển của dân tộc, góp phần xây dựng sức mạnh tinh thần và bản lĩnh vững vàng cho thế hệ thanh niên, sinh viên Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng hiện nay, việc giữ gìn và phát huy những giá trị này giúp thế hệ trẻ tự tin, sáng tạo vượt qua thử thách, góp phần đưa đất nước tiến bước mạnh mẽ trên trường quốc tế.
Toàn cầu hóa mang lại nhiều cơ hội và thách thức, đặc biệt là những biến đổi về đạo đức và lối sống trong xã hội Đồng tiền ngày càng trở thành yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quan hệ giữa người với người, khiến nhiều thanh niên sinh viên dễ bị cám dỗ bởi các giá trị vật chất và mất đi các giá trị làm người Các thế lực thù địch luôn tìm cách phá hoại thành quả cách mạng, đặc biệt là trong lĩnh vực tư tưởng và văn hóa, qua đó hình thành tư tưởng hưởng thụ, lối sống lệch lạc và bản năng Thế hệ trẻ dễ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi các thủ đoạn của phản động, dẫn đến sự vô cảm, thiếu trách nhiệm và xa rời quá khứ.
Vì thế, hơn lúc nào hết, các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc -
Bản ngã đích thực của con người Việt Nam đóng vai trò là chỗ dựa tinh thần vững chắc, khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc và ý chí kiên cường của thanh niên sinh viên trong tình yêu Tổ quốc Giá trị đạo đức truyền thống là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ trí thức tương lai, góp phần phát huy nguồn lực con người trong bối cảnh toàn cầu hóa Những yếu tố này giúp thế hệ trẻ vượt qua thử thách, giữ gìn lối sống tốt đẹp của người Việt trong thời đại mới, đồng thời thúc đẩy ý chí vươn lên làm chủ cuộc sống và xây dựng đất nước phát triển bền vững.
Phát huy giá trị đạo đức truyền thống cho sinh viên là yếu tố quan trọng nhằm xây dựng một môi trường học tập lành mạnh và bền vững Điều này giúp sinh viên hòa nhập tốt hơn với cuộc sống vật chất và tinh thần, đồng thời góp phần giữ vững bản lĩnh trước các tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa hiện nay Việc thúc đẩy các giá trị đạo đức truyền thống không chỉ nâng cao nhận thức mà còn giúp sinh viên phát triển toàn diện về đạo đức và nhân cách trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
Nhân cách sinh viên được hình thành và phát triển dưới tác động của điều kiện kinh tế - xã hội, trong đó lợi ích cá nhân đóng vai trò trung tâm, thúc đẩy hoạt động tích cực và tự giác của mỗi người Lợi ích xã hội là yếu tố định hướng giúp cân bằng và hòa hợp lợi ích cá nhân, góp phần phát triển nhân cách đạo đức của sinh viên thông qua việc tiếp thu giá trị truyền thống Sự phát triển của kinh tế thị trường toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi để cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, nhưng cũng mang theo nguy cơ dẫn đến các giá trị phi đạo đức, lối sống tiêu cực, làm suy yếu nhân phẩm và gây ra những mối quan hệ xã hội ngày càng lạnh nhạt Các thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên, đứng trước thử thách phải đấu tranh để vượt qua những tác động tiêu cực như chủ nghĩa cá nhân cực đoan, tha hóa đạo đức, từ đó dựa vào giá trị đạo đức truyền thống để khẳng định bản lĩnh và làm trong sạch nhân cách Kinh nghiệm cho thấy, chiến thắng chính mình và vượt qua các tiêu cực nội tại còn khó hơn rất nhiều so với việc đấu tranh chống lại các tiêu cực bên ngoài xã hội.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các quốc gia buộc phải hòa nhập với thế giới hiện đại, đồng thời đối mặt với những tác động tiêu cực đến các giá trị xã hội và truyền thống Sự hội nhập này thúc đẩy xung đột giữa các hệ thống giá trị truyền thống và hiện đại, quốc tế và dân tộc, dẫn đến ảnh hưởng, áp đặt lẫn lộn về lối sống và đạo đức của các nền văn hóa khác nhau Khoa học và công nghệ phát triển đột biến làm trí tuệ con người tiến bộ nhanh nhưng lại khiến tư duy trở nên cứng nhắc, cảm xúc đạo đức trở nên lạnh lùng, công thức hơn Đồng thời, các quan điểm tư sản phương Tây xâm nhập trái ngược với giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, kích thích ham muốn hưởng lạc, dẫn đến suy giảm khả năng thích nghi của người lớn tuổi và gây ra biến đổi trong các chuẩn mực hành vi xã hội Đối với sinh viên - lực lượng tương lai của đất nước, việc xây dựng lối sống mới mang ý nghĩa chiến lược trong sự phát triển bền vững của xã hội, bảo vệ bản sắc dân tộc trước các tác động tiêu cực của toàn cầu hóa và chiến lược "diễn biến hòa bình" Các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lối sống văn minh, tiến bộ, tích cực, chủ động và lành mạnh, kết hợp hài hòa giữa truyền thống tốt đẹp và tiến bộ văn hóa nhân loại.
2.2 Thực trạng tiếp thu các giá trị truyền thống và giá trị thời đại của sinh viên Việt Nam hiện nay
2.2.1 Mặt tích cực của thực trạng
Lối sống của các cá nhân, cộng đồng và dân tộc được hình thành dựa trên sự kế thừa các giá trị truyền thống kết hợp với những yếu tố mới, tuy nhiên không phải tất cả truyền thống đều có giá trị, nên cần lựa chọn và tiếp tục phù hợp Trong những năm gần đây, do tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, lối sống của người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ và sinh viên, đã có những biến đổi sâu sắc Sinh viên với tinh thần trẻ trung, năng động, ham học hỏi, sáng tạo, tích cực tiếp thu cái mới, đồng thời vẫn giữ gìn và trương gìn các giá trị truyền thống của dân tộc trong hành trình tự hoàn thiện bản thân.
Nam đã phát triển qua hàng trăm năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước oai hùng của dân tộc Việt Nam, trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho thế hệ sinh viên ngày nay Trong đó, giá trị “lòng yêu nước” của lối sống truyền thống đóng vai trò then chốt, góp phần hình thành nên nhận thức và tinh thần yêu quê hương sâu sắc trong mỗi người.
"Lòng yêu nước" của sinh viên Việt Nam thể hiện qua ý thức trách nhiệm với đất nước, những nỗ lực trong học tập, nghiên cứu và các phong trào thực tiễn như tình nguyện hỗ trợ vùng sâu, vùng xa hay gìn giữ giá trị dân gian truyền thống Sinh viên còn thể hiện lòng yêu nước qua mạng xã hội bằng việc chia sẻ hình ảnh, lời nói về đất nước và hát Quốc ca tại các cuộc thi quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới Khi tiếp xúc với môi trường quốc tế, sinh viên biết học hỏi tinh hoa văn hóa, đồng thời giữ vững bản sắc dân tộc để mang về những kiến thức và công nghệ mới, giúp xây dựng nền tảng vững chắc cho đất nước và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Tiếp nối truyền thống hiếu học, sinh viên ngày nay có ý thức tự giác, hăng say, vượt khó trong học tập, tích cực tham gia các chương trình bồi dưỡng tri thức, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp nhằm thích ứng tốt với yêu cầu công việc Các cuộc thi học thuật như "Nghiên cứu khoa học" giúp sinh viên vận dụng kiến thức, phát huy sáng tạo và khả năng tư duy độc lập, làm việc nhóm, hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Chương trình “Innovation 1” hướng tới mục tiêu “Hội nhập – Sáng tạo – Khởi nghiệp”, là sân chơi thường niên lớn nhất thu hút 280 đội thi, 1.000 sinh viên và 15 trường đại học tham gia Các dự án tiêu biểu như Air Mask – máy lọc không khí lọc bụi ô nhiễm từ phương tiện giao thông, Yechai – máy phân loại ve chai tự động, và Mộc (2022) – dự án tận dụng phế phẩm để sản xuất polyphenol thể hiện tinh thần đổi mới sáng tạo và góp phần thúc đẩy khởi nghiệp trẻ.
Thực trạng tiếp thu các giá trị truyền thống của sinh viên Việt Nam hiện nay …………… 18 1 Mặt tích cực của thực trạng
Trong những năm gần đây, sự phát triển của công nghệ đã thúc đẩy sự xuất hiện ngày càng nhiều của các trào lưu văn hóa trên mạng xã hội, không chỉ trong nước mà còn từ các quốc gia khác, ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống và tâm lý của sinh viên Việt Nam Mặc dù việc học hỏi và tiếp thu các nét văn hóa quốc tế mang lại lợi ích, nhưng một số sinh viên lại có nhận thức lệch lạc, xa rời truyền thống, lịch sử và giá trị văn hóa dân tộc, dẫn đến các hành vi tiêu cực như tiêu xài hoang phí, sống thực dụng và tạo ra những trào lưu không tích cực để gây chú ý trên mạng xã hội.
Nhiều người trẻ hiện nay có xu hướng thần tượng các hiện tượng mạng với lối sống không lành mạnh, ủng hộ những hành động lệch chuẩn và phát ngôn thiếu suy nghĩ Thờ ơ và lãng quên giá trị của âm nhạc truyền thống dân ca, dân tộc, trong khi lại ca ngợi quá mức các dòng nhạc nước ngoài, đã làm mất đi nét đặc trưng văn hóa âm nhạc dân tộc Thực trạng đáng lo ngại là nhiều sinh viên đam mê các trò chơi điện tử và trò chơi trực tuyến mang tính bạo lực, dẫn đến bỏ quên nhiệm vụ học tập và rèn luyện bản thân Điều này gây ra những suy nghĩ lệch lạc và hành động suy đồi đạo đức, kéo theo các hậu quả nghiêm trọng như lao lý, khi các hành vi bạo lực trong trò chơi bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống thực tế của họ.
Cuộc cách mạng 4.0 đã thay đổi mạnh mẽ phương thức giao tiếp của con người, đem lại những tiện ích vượt trội cho giới trẻ hiện nay Tuy nhiên, sự phát triển này giống như một con dao hai lưỡi, mang lại cả lợi ích và thách thức Các phương tiện truyền thông số đã trở thành công cụ quan trọng trong việc kết nối, trao đổi thông tin và mở rộng mạng lưới xã hội của thế hệ trẻ Tuy nhiên, cần nhận thức rõ về những tác động tiêu cực của công nghệ để vừa tận dụng lợi ích, vừa hạn chế các rủi ro trong giao tiếp thời đại 4.0.
Giới trẻ hiện nay dễ dàng tiếp cận các trào lưu văn hóa mới, đồng thời đối mặt với nguy cơ bị các thế lực thù địch lợi dụng để tác động tâm lý và dẫn dắt theo chiều hướng tiêu cực Các đối tượng xấu thường xuyên đăng tải những tài liệu phản động, thông tin mập mờ, sai lệch, phủ nhận thành tựu của đất nước và dân tộc trong quá khứ cũng như hiện tại Họ tạo ra các diễn đàn trực tuyến để thu hút giới trẻ, định hướng bình luận theo hướng tiêu cực, gây ra sự hoài nghi, chán nản, và làm mất phương hướng chính trị trong thế hệ trẻ Hiện tượng "nhạt Đảng, khô Đoàn, chán chính trị" đang trở thành thực trạng của sinh viên Việt Nam, khi ham muốn vật chất và bản năng cá nhân trở thành mục tiêu chính, dẫn đến việc giải trí, đua đòi và giảm ý chí cố gắng trong học tập và rèn luyện Sự thiếu thực tế, dễ dao động, dễ bị ảnh hưởng bởi lối sống hưởng thụ khiến nhiều giới trẻ coi trọng vật chất, xem nhẹ giá trị tinh thần, thậm chí vô cảm, không dám đấu tranh chống cái sai hoặc bảo vệ cái đúng Nhiều thanh niên còn thiếu niềm tin vào tương lai phát triển của đất nước, giảm sút ý chí phấn đấu vươn lên, có tư duy lệch lạc, ngại khó khăn, gian khổ trong hành động và suy nghĩ.
Những thực trạng nêu trên xuất phát từ những nguyên nhân khách quan và những nguyên nhân chủ quan.
Mỗi cá nhân cần nhận thức đúng đắn về nhân sinh quan để sống có ý thức và trách nhiệm hơn, tránh lối sống buông thả và đua đòi Việc hiểu sai về tự do là một nguyên nhân chính dẫn đến hành động phi đạo đức và thiếu trách nhiệm, trong khi tự do thực sự là một giá trị giúp đảm bảo hạnh phúc cho bản thân và người khác Sống có ý thức về nhân sinh quan và sử dụng tự do đúng cách sẽ giúp xây dựng cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc bền vững.
Gia đình là một phần tử quan trọng của xã hội, và một gia đình hạnh phúc góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn Trong xã hội ngày nay, vai trò của gia đình ngày càng được khẳng định như là nền tảng vững chắc để hình thành nhân cách và giá trị đạo đức cho từng cá nhân Một gia đình phát triển và hạnh phúc sẽ góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của cộng đồng và tạo nên một môi trường xã hội tích cực, lành mạnh Chính vì vậy, việc xây dựng mối quan hệ gia đình bền chặt và giá trị truyền thống cần được đặt lên hàng đầu, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của xã hội.
Lỗ hổng trong cuộc sống gia đình khiến nhiều trẻ em không có ai để nương tựa hoặc tâm sự, dẫn đến cảm giác cô đơn và mất phương hướng Nhiều gia đình vẫn sống theo kiểu "biết người đó, biết người kia" nhưng lại thiếu sự kết nối thực sự, gây ra những khoảng trống tình cảm khó lấp đầy Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý và sự phát triển của con cái, khiến họ cảm thấy thất vọng và bơ vơ trong chính mái ấm của mình Việc xây dựng một môi trường gia đình gắn bó, chia sẻ và lắng nghe là điều thiết yếu để trẻ em cảm thấy an tâm và được yêu thương trọn vẹn.
1 Phạm Văn Đảng: “Cảnh giác với những thủ đoạn tuyên truyền chống phá thế hệ trẻ hiện nay.”
2 ra cách sống buông thả, sống bất cần đời, làm bất cứ gì, chơi bất cứ gì theo ý thích, gây lộn xộn cho người xung quanh …
Ngày thứ Ba, nhiều trường học tập trung vào việc truyền đạt kiến thức văn hóa mà chưa chú trọng đủ đến việc giáo dục đạo đức và nhân cách cho học sinh Vai trò của trường học không chỉ giới hạn trong việc dạy nghề mà còn quan trọng trong việc hình thành giá trị, chuẩn mực xã hội để học sinh trở thành những công dân toàn diện, biết sống có trách nhiệm và tôn trọng người khác Giáo dục toàn diện giúp học sinh phát triển cả về tri thức lẫn phẩm chất đạo đức, hướng tới việc xây dựng một xã hội văn minh, nhân ái.
Trong xã hội hiện đại, nền kinh tế thị trường đã tạo ra bệnh sùng bái đồng tiền và quan niệm “có tiền là có quyền lực xã hội,” khiến người ta dựa vào đó để chiếm đoạt những thứ cần thiết Phát triển kinh tế thị trường vừa mở rộng tự do cá nhân, vừa kích thích chủ nghĩa cá nhân phát triển, dẫn đến xung đột giữa lợi ích chung và lợi ích riêng, giữa cá nhân, tập thể và cộng đồng Chủ nghĩa cá nhân cực đoan có thể gây ra tình trạng phi nhân tính, khi con người đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích cộng đồng, xã hội Đồng thời, nó còn thúc đẩy lối sống hưởng-lạc, với một số người sống xa hoa, lãng phí, theo đuổi lợi ích cá nhân để hưởng thụ, dẫn đến suy thoái đạo đức và làm giảm giá trị đạo đức xã hội.
2.3 Bài học cho việc tiếp thu các giá trị truyền thống tốt đẹp từ Hồ Chí Minh
2.3.1 Tiếp thu và thừa kế những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc đối với sinh viên
Sinh viên là đối tượng xã hội đặc thù, nhạy cảm với cái mới, năng động và ham học hỏi Đây là lứa tuổi có sự phát triển mạnh mẽ về thế giới quan và nhân sinh quan, đồng thời chứa đựng hoài bão vươn tới những lý tưởng cao đẹp.
Trong giai đoạn này, sinh viên phát triển những phẩm chất nhân cách quan trọng như khả năng tự đánh giá, lòng tự trọng, tự tin và tự ý thức, đóng vai trò then chốt trong quá trình tự hoàn thiện bản thân và tự giáo dục Về mặt xã hội, họ có khát vọng cống hiến và muốn được xã hội ghi nhận, đồng thời mong muốn khẳng định vị trí, vai trò của mình trong gia đình, tập thể, công việc và các mối quan hệ xã hội.
Phát triển là sự kế thừa và đổi mới, giúp sinh viên Việt Nam trở thành thế hệ trí thức tương lai của đất nước Họ đóng vai trò là nguồn nhân lực chất lượng cao góp phần vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Trong quá trình hình thành lối sống mới, sinh viên Việt Nam vừa kế thừa giá trị văn hóa truyền thống, vừa phát huy những nét đẹp trong lối sống dân tộc Sự ảnh hưởng của truyền thống và xã hội là nền tảng trong việc hình thành và phát triển lối sống tích cực, phù hợp với thời đại.
Sinh viên ngày nay luôn thể hiện lòng yêu nước nồng nàn, tự hào dân tộc và sống có lý tưởng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Họ chấp hành tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, đồng thời tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, rèn luyện kỹ năng thực hành và tác phong công nghiệp Tinh thần xung kích và lòng tự nguyện, sẵn sàng đối mặt với khó khăn, sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng là nét nổi bật của giới trẻ hiện nay Trong bối cảnh đất nước phát triển, tinh thần yêu nước của thanh niên càng cần được đề cao, vì lòng yêu nước là nền tảng cho sự phát triển bền vững của dân tộc, góp phần xây dựng đất nước giàu đẹp, hội nhập thành công với thế giới.
Sinh viên ngày càng thể hiện tinh thần đoàn kết, nhân ái và bao dung qua việc tích cực tham gia các phong trào xã hội hàng năm như Mùa hè xanh, Xuân tình nguyện, Hiến máu tình nguyện và quyên góp quần áo, đồ dùng cứu trợ lũ lụt miền trung Những hoạt động này không chỉ giúp bản thân phát triển kỹ năng mềm và suy nghĩ lạc quan mà còn nâng cao ý thức yêu cuộc sống và trân trọng cuộc sống của người khác Trong cuộc chiến chống dịch COVID-19 lần thứ tư tại Hồ Chí Minh, các bạn sinh viên đã xung phong hỗ trợ cộng đồng dù biết rõ những nguy cơ, thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái góp phần giúp thành phố nhanh chóng hồi phục sau đại dịch.
Sinh viên ngày nay thấm nhuần tinh thần cần cù, tiết kiệm và vượt khó, như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn dò khi còn trẻ, ví von hình ảnh việc đi rửa bát hoặc làm nhiều nghề để trang trải việc học Trong thời đại 4.0, khả năng thích nghi, suy đoán tình huống và trải nghiệm đa dạng công việc trở thành kỹ năng quan trọng giúp sinh viên ứng biến trước mọi thử thách Tư duy tích cực và thái độ sống lạc quan đóng vai trò then chốt trong việc hình thành phẩm chất và hướng đi tương lai, giúp sinh viên trở nên mạnh mẽ hơn hoặc dễ dàng bỏ cuộc tuỳ vào cách họ đối mặt và sống mỗi ngày Chính thái độ sống tích cực là nền tảng vững chắc để sinh viên rèn luyện bản thân, hướng tới hạnh phúc và thành công trong cuộc sống.
Bài học cho việc tiếp thu các giá trị truyền thống từ Hồ Chí Minh ……………………… 25 1 Tiếp thu và kế thừa những giá trị truyền thống của dân tộc đối với sinh viên ………… 25 2 Tiếp thu giá trị văn hóa thời đại mới đối với sinh viên
Các hội viên và cán bộ nòng cốt của Hội đóng vai trò tiên phong trong việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, làm gương trong công tác này Họ chủ động xây dựng tác phong, lối sống đẹp, sống có ích để truyền cảm hứng và khuyến khích các bạn trẻ hưởng ứng Việc này góp phần thúc đẩy sự bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa truyền thống, củng cố bản sắc dân tộc trong cộng đồng.