* Thực tế giảng dạy cho thấy: Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nếu không có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp với thế hệ học trò dễ làm cho học
Trang 1Học hoá để hiểu, giải thích được các vấn đề thực tiễn thông qua cơ sở cấu tạo nguyên tử, phân tử, sự chuyển hoá của các chất bằng các phương trình phản ứng hoá học
Hóa học là khởi nguồn, là cơ sở phát huy tính sáng tạo ra những ứng dụng phục vụ trong đời sống của con người Hoá học góp phần giải tỏa, xoá bỏ hiểu biết sai lệch làm phương hại đến đời sống, tinh thần của con người
Để đạt được mục đích của môn hoá học trong trường phổ thông thì ngoài việc phải tiếp thu đầy đủ những kiến thức từ trên lớp, từ sách giáo khoa, từ các thầy cô, học sinh còn cần tự mình sưu tầm và tìm hiểu những hiện tượng xảy ra trong cuộc sống thường ngày Vận dụng những kiến thức đã học được để giải thích những hiện tượng đó, nhờ vậy mà học sinh được củng cố kiến thức sâu sắc hơn, các em thấy học môn Hóa dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn hơn
II/ CƠ SỞ THỰC TIỄN
III/ THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trang 2SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
1/Thựctrạng:
Trước tình hình học hoá học phải đổi mới phương pháp dạy học đã và đang thực sự là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Một trong những yếu tố để đạt giờ dạy có hiệu quả và tiến bộ là phải phát huy tính thực tế, giáo dục về môi trường,
về tư tưởng vừa mang bản sắc dân tộc mà không mất đi tính cộng đồng trên toàn thế giới, những vấn đề cũ nhưng không cũ mà vẫn có tính chất cập nhật và mới mẽ,đảm bảo: tính khoa học – hiện đại, cơ bản; tính thực tiễn và giáo dục kỹ thuật tổng hợp; tính hệ thống sư phạm
Tuy nhiên mỗi tiết học có thể không nhất thiết phải hội tụ tất cả những quan điểm nêu trên, cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng, đừng quá lạm dụng khi lượng kiến thức không đồng nhất
* Thực tế giảng dạy cho thấy:
Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nếu không
có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp với thế hệ học trò dễ làm cho
học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận.Đã có hiện tượng một số bộ phận
học sinh không muốn học hoá học,ngày càng lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học
Nhiều giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục: Chưa đặt ra
cho mình nhiệm vụ và trách nhiệm nghiên cứu, hiện tượng dùng đồng loạt cùng một cách dạy, một bày giảng cho nhiều lớp, nhiều thế hệ học trò là không ít Do
phương pháp ít có tiến bộ mà người giáo viên đã trở thành người cảm nhận, truyền thụ tri thức một chiều Giáo viên nên là người hướng dẫn học sinh chủ động trong
quá trình lĩnh hội tri thức hoá học
2/ Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên để việc giảng dạy môn hoá học đạt hiệu quả cao hơn tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp trong các bài giảng hoá học:
Trang 3SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
Một trong những điểm tôi đã làm là “Nâng cao hiệu quả dạy và học môn hoá học bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến bài học”
Có những vấn đề hoá học có thể giúp học sinh giải thích những hiện tượng trong
tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học hoá học trong những câu ca dao – tục ngữ mà thế hệ trước để lại và có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sống thường ngày chỉ bằng những kiến thức rất phổ thông
mà không gây nhàm chán, xa lạ; lại có tác dụng kích thích tính chủ động,sáng tạo, hứng thú trong môn học; làm cho hoá học không khô khan, bớt đi tính đặc thù và phức tạp
Trong phạm vi đề tài tôi kkông có tham vọng giải quyết mọi vấn đề trong
thực tiễn có thể để “Nâng cao hiệu quả dạy và học môn hoá học bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến bài học” mà chỉ nêu lên một vài
suy nghĩ, đề suất của cá nhân coi đó là kinh nghiệm qua một số ví dụ minh hoạ,
với mong muốn góp phần tạo ra và phát triển phương pháp dạy hoá học hiệu quả
cao hơn qua các bài giảng hoá học
B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học, tôi đã thấy rằng: “Nâng cao hiệu quả dạy và học môn hoá học bằng việc giải thích các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến bài học”sẽ tạo hứng thú, khơi dậy niềm đam mê;học sinh hiểu được vai trò và
ý nghĩa thực tiễn trong học hoá học Để thực hiện được, người giáo viên cần
nghiên cứu kỹ bài giảng, xác định được kiến thức trọng tâm, tìm hiểu,tham khảo
các vấn đề thực tế liên quan phù hợp với từng học sinh ở thành thị, nông thôn …;
đôi lúc cần quan tâm đến tính cách sở thích của đối tượng tiếp thu, hình thành giáo
án theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, phải mang tính hợp
Trang 4SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
lý và hài hoà; đôi lúc có khôi hài nhưng sâu sắc,vẫn đảm nhiệm được mục đích
học môn hoá học Tuy nhiên, thời gian giành cho vấn đề này là không nhiều, “nó như thứ gia vị trong đời sống không thể thay cho thức ăn nhưng thiếu nó thì kém
đi hiệu quả ăn uống ”
đề thuận lợi khi học bài học mới tiếp theo
2 Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường qua các ơng trình phản ứng hoá học cụ thể trong bài học Cách nêu vấn đề này có thể sẽ mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được ý nghĩa thực tiễn bài học Giáo viên có thể giải thích để giải toả tính tò mò của học sinh Mặc dù vấn đề
phư-được giải thích có tính chất rất phổ thông
3 Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thay cho lời giới thiệu bài giảng mới Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh bất ngờ, có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rất bình thường mà hàng ngày học sinh vẫn gặp nhưng lại tạo sự chú ý quan tâm của học sinh trong quá trình học tập
4 Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua các bài tập tính toán Cách nêu vấn đề này có thể giúp cho học sinh trong khi làm bài tập lại lĩnh hội được vấn đề cần truyền đạt, giải thích Vì muốn giải được bài toán hoá đó học sinh phải hiểu được nội dung kiến thức cần huy động, hiểu được bài toán yêu cầu gì? Và giải quyết như thế nào?
Trang 5SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
5 Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua
những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài, gây cười có thể xen vào bất cứ thời
gian nào trong suốt tiết học Hướng này có thể góp phần tạo không khí học tập
thoải mái Đó cũng là cách kích thích niềm đam mê học hoá
6 Tiến hành tự làm thí nghiệm qua các hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường ở địa phương, gia đình … sau khi đã học bài giảng Cách nêu vấn đề này có thể làm cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hay tự tái tạo lại kiến thức qua các thí nghiệm hay những lúc bắt gặp hiện tượng, tình huống đó trong cuộc sống Giúp học sinh phát huy khả năng ứng dụng hoá học vào đời sống thực tiễn
7 Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường từ đó liên hệ với nội dung bài giảng để rút ra những kết luận mang tính quy luật Làm cho học sinh không có cảm giác khó hiểu vì có nhiều vấn đề lý thuyết nếu đề cập theo tính đặc thù của bộ môn thì khó tiếp thu được nhanh so với gắn nó với thực tiễn hàng
ngày
II/ CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
1/ Để tổ chức thực hiện được giáo viên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều cách như: bằnglời giải thích, hình ảnh, đoạn phim, … có thể tiến hành dạy
trong hoàn cảnh dùng máy chiếu hay không dùng máy chiếu … Điều này cần phụ thuộc vào điều kiện ở mỗi trường, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phong cách dạy khác nhau để huy động tối đa Vì hiệu quả giáo dục với nội dung đề tài này, có những kinh nghiệm có thể áp dụng cho người này nhưng có những phong cách
không thể áp dụng cho giáo viên khác Vì phong cách dạy “nó như tính cách của mỗi con người không thể ai cũng giống ai” nhưng đảm bảo được nội dung dạy
học theo yêu cầu của chương trình
Trang 6SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
2/Một số ví dụ minh họa thông qua một số hiện tượng trong thực tiễn
trong số hàng nghìn, hàng vạn hiện tượng, tình huống thực tiễn có thể áp dụng:
* Ví dụ 01: Vai trò của Ozon trong đời sống và công nghiệp như thế nào?
Ozon có khả năng “cải tạo” nước thải, có thể khử các chất độc như: Phenol, hợp chất Xianua, nông dược, chất trừ cỏ, các hợp chất hữu cơ gây bệnh … có trong nước thải và Ozon có thể tác dụng với các ion kim loại (sắt, thiếc, chì,
mangan…) Biến nước thải thành nước sạch vô hại
Trên tầng cao khí quyển 10 − 30km quanh Trái đất, Ozontồn tại thành một tầng khí quyển riêng, có khả năng hấp thụ tia tử ngoại phát ra từ mặt trời Vì các tia tử ngoại làm cho người, động thực vật bị đột biến gen, gây bệnh nan y … Gần đây do công nghiệp phát triển, các nhà máy xuất hiện khí thải, động cơ phản lực
… thải vào khí quyển một lượng bụi và khí ô nhiểm, thì Ozon lại góp phần oxi hoá chất gây ô nhiểm, cũng chính vì vậy tầng Ozon bị mỏng dần Trong vòng 50 năm gần đây lượng Ozon mỏng đi khoảng 1%, có một số nơi tầng Ozon bị thủng
và gây ra không ít hiện tượng như: bảo, lũ lụt, cháy rừng, bệnh nan y …
Áp dụng:Đây là vấn đề có liện quan đế giáo dục môi trường và qua bài học,
học sinh hiểu được tầm quan trọng của Ozon, vừa có ý thức bảo vệ môi trường và kích thích sự tìm hiểu về vấn đề này Giáo viên có thể đưa vào bài giảng về phần
Trang 7SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
luộc rau không lâu nên rau ít mất vitamin Vì vậy khi đó rau muống sẽ mềm hơn
và xanh hơn
Áp dụng: Vấn đề này có thể có học sinh biết nhưng có học sinh không để ý
và nếu được biết đến thì các em có thể tiến hành thí nghiệm ngay trong mỗi buổi nấu ăn, góp phần tạo thêm kinh nghiệm cho học sinh, rất thiết thực Có thể đưa hiện tượng này vào trong bài: một số muối quan trong ở lớp 9, hợp chất muối
clorua ở lớp 10 và hợp chất quan trọng của Natri ở lớp 12
* Ví dụ 03: Vì sao cồn có thể sát khuẩn?
Cồn là dung dịch Ancol etylic (C2H5OH) có khả năng thẩm thấu rất cao, có thể xuyên qua màng tế bào tiến sâu vào trong gây đông tụ protein làm cho tế bào
bị chết (Do protein là cơ sở sự sống của tế bào)
Thực tế thấy rằng chỉ có cồn 75% là có khả năng sát trùng tốt nhất, vì nếu cồn > 75% thì nồng độ cồn quá cao làm cho protein bị đông tụ nhiều, làm protein trên bề mặt vi khuẩn đông cứng hình thành một lớp vỏ cứng ngăn không cho cồn thấm vào nên vi khuẩn không bị chết Nếu cồn quá loãng (< 75%) thì hiệu quả sát
trùng kém
Áp dụng: Trong y tế, cồn được sử dụng đại trà khi tiêm, rửa vết thương …
nhưng có ít người quan tâm tại sao lại dùng cồn? Trong khi học, nếu học sinh được biết sẽ rất tốt cho cuộc sống Giáo viên có thể đưa vấn đề này vào trong các
tiết dạy về bài Ancol etylic (ở lớp 9 hay lớp 11)
* Ví dụ 04: T ại sao không đựng dung dịch HF trong bình đựng bằng thủy tinh?
Dung dich HF, tuy là axit yếu nhưng có tính chất đặc biệt là ăn mòn được thuỷ tinh Do thành phần của thuỷ tinh chính là SiO2, khi cho dung dịch HF vào
thì có phản ứng:
SiO + HF →SiF ↑ + H O
Trang 8SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
Áp dụng: Đây là vấn đề bắt buộc trong quá trình dạy về Flo và tính chất của
dung dịch HF (lớp 10), giúp học sinh giải đáp được bài tập, mà trong thực tiễn
tránh đựng dung dịch HF trong bình thuỷ tinh khi gặp
* Ví dụ 05: Làm th ế nào để khắc được thuỷ tinh?
Muồn khắc thuỷ tinh, người ta nhúng thuỷ tinh vào sáp nóng chảy, lấy ra cho nguội, dùng vật nhọn tạo hình, chữ … cần khắc nhờ lớp sáp (nến) mất đi, rồi nhỏ dung dịch HF vào thuỷ tinh sẽ bị ăn mòn ở những nơi đã bị cạo đi lớp sáp
SiO + HF → SiF ↑ + H O
Nếu không có dung dịch HF, ta có thay bằng dung dịch H2SO4 đặc và bột CaF2(màu trắng) Nhúng thuỷ tinh vào sáp nóng chảy, lấy ra cho nguội, dùng vật nhọn tạo hình, chữ … cần khắc nhờ lớp sáp (nến) mất đi, rồi rắc bột CaF2 vào chổ cần khắc, cho thêm H2SO4 đặc vào và lấy tấm kính khác hoặc bìa cứng đặt lên trên khu vực khắc, sau 1 thời gian thuỷ tinh cũng sẽ bị ăm mòn những nơi cạo lớp sáp
Do: CaF2+2H SO2 4 →Ca HSO( 4 2) +2HF (dùng bìa cứng che)
SiO + HF → SiF ↑ + H O
Áp dụng: Đây là vấn đề thực tế với những gia đình, xí nghiệp kinh doanh
và sản xuất thuỷ tinh Không những cung cấp cho học sinh phương pháp khắc thuỷ tinh mà còn giải thích hiện tượng đó Giúp học sinh sẽ nhớ đến bài học khi gặp vấn đề này Thậm chí đây là cơ sở cho việc học nghề, khơi dậy niềm đam mê học tập và khám phá, càng tốt hơn nếu học sinh được tiến hành thí nghiệm Giáo viên có thể đề cập đến trong bài giảng về Flo, dung dịch HF hoặc trong tiết thực
hành (ở lớp 10)
* Ví dụ 06: Vì sao l ại không dùng xăng pha chì nữa?
Xăng pha chì là thêm Tetraetyl chì có tác dụng tiết kiệm 30% xăng dầu khi
sử dụng Nhưng khí cháy trong động cơ, chì oxit bám vào các ống xả, thành xi
Trang 9SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
lanh nên thực tế xăng còn hoà tan thêm vào Dibrom etan thì chì oxit sẽ bị chuyển thành Chì bromua (PbBr2), dễ bay hơi, thoát ra khỏi xi lanh, ống xả, thải vào
không khí làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng
Vì chì sẽ ở trong môi trường khí, tồn tại trong thực vật, động vật nên khi tiếp xúc với khí thải, động thực vật bị bệnh sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người Ngoài ra hơi Brom bay ra gây nguy hiểm tới đường hô hấp,
làm bỏng da Hiện nay, nước ta đã không sử dụng xăng pha chì
Áp dụng: Hiện nay, nước ta không còn sử dụng xăng pha chì nữa, nhưng
không ít một bộ phận học sinh và nhân dân không hiểu vì sao Nên thông qua bài học liên quan, giáo viên có thể làm rõ tại sao Vấn đề này có thể xen trong tiết dạy
về dầu mỏ (ở lớp 9 hoặc lớp 11)
* Ví dụ 07: Tục ngữ Việt Nam có câu: “Nước chảy đá mòn”, câu này mang hàm ý
của khoa học hoá học như thế nào?
Trong đá thông thường chủ yếu là CaCO3 nên trong nước sẽ tồn tại phương
Ca + CO −, theo nguyên lý chuyển dịch cân bằng hoá học thì cân bằng (*) chuyển dịch theo phía chống lại sự giảm nồng
3 ,
Ca + CO − (chiều thuận) nên theo thời gian nước chảy qua đá sẽ mòn dần
Có thể giải thích bổ sung thêm nguyên nhân khác: Vì trong nước có lẫn khí
CO2 nên sẽ xảy ra phản ứng: CaCO3 + CO2 + H O2 →Ca HCO( 3 2) Khi nước chảy sẽ
cuốn Ca(HCO3)2 trôi theo, qua thời gian đá sẽ bị mòn dần
Áp dụng: Hiện tượng này thường thấy ở những phiến đá ở những dòng chảy
đi qua Nếu không để ý, trong xây dựng sẽ có ảnh hưởng không ít Góp phần hiểu được dụng ý của khoa học của câu tục ngữ, làm cho hoá học trở nên gần gủi, có
Trang 10SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
hồn văn hơn Giáo viên có thể xen vấn đề này trong khi dạy đến phần về muối
CaCO3 (ở lớp 9, lớp 11 hay lớp 12)
* Ví dụ 08: Cao dao Việt Nam có câu:
“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”
Câu này mang hàm ý của khoa học hoá học như thế nào?
Câu ca dao nhắc nhở người làm lúa: Vụ chiêm khi lúa đang trổ đòng đòng
mà có trận mưa rào, kèm theo sấm chớp thì sẽ rất tốt và cho năng suất cao sau này
Do trong không khí có ~ 80% khí N2 và ~ 20% khí O2, khi có chớp (tia lửa
điện) sẽ tạo điều kiện cho N2 hoạt động:
lớn
Áp dụng: Đây là một câu ca dao mang một ý nghĩa thực tiễn, thấy rõ trong
đời sống Vấn đề này có thể xen vào trong tiết dạy phân đạm (ở lớp 9 hay lớp 11) Tạo cho học sinh khu vực làm nông nghiệp có thể tiện kiểm nghiệm trong đời
sống, tự quan sát
* Ví dụ 09:Hi ện tượng tạo hang động và thạch nhũ với những hình dạng phong
phú đa dạng như thế nào?
Trang 11SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
Trong đá thông thường chủ yếu là CaCO3, khi trời mưa, trong không khí có
CO2 tạo môi trường axit làm tan được đá vôi, những giọt nước mưa rơi xuống như
vô vàn mũi dao nhọn, sắc khắc vào đá những đường nét khác nhau
Áp dụng: Hiện tượng này thường thấy trong các hang động núi đá Giáo
viên có thể xen vấn đề này trong khi dạy đến phần về các muối cacbonat (ở lớp
11) hay hợp chất của Canxi (ở lớp 12)
* Ví dụ 10: T ại sao nước máy lại có mùi clo?
Khi sục vào nước một lượng nhỏ Clo vào nước có tác dụng sát trùng do clo
tan 1 phần (gây mùi) và phản ứng 1 phần với nước:
2 2
H O Cl+ ⇌HCl HClO+Ion ClO- trong HClO có tính oxi hoá mạnh và có khả năng diệt khuẩn
Áp dụng: Vấn đề này đang đang được sử dụng làm sạch nước hiện nay
trong các nhà máy nước cung cấp nước trong thành phố, thị xã, thị trấn… Giúp học sinh hiểu và giải toả thắc mắc, hiểu được vai trò của hoá học và học sinh có thể kiểm nghiệm qua thực tế Giáo viên có thể xen vào bài giảng về Clo (ở lớp 9,
lớp 10)
Trang 123 2
O ⇌O + ɺO (sát trùng) Nên ngoài những hạt mưa cuốn theo bụi thì O3 là tác nhân làm môi trường sạch sẽ
và cảm giác tươi, mát
Áp dụng: Vấn đề này giáo viên nên đề cập trong bài giảng về Ozon (ở lớp
10), giúp học sinh kiểm nghiệm trong cuộc sống mà đôi khi có nhiều học sinh không chú ý đến Đây là một hiện tượng tự nhiên không xa lạ với học sinh
* Ví dụ 12: Ma tr ơi là gì? Ma trơi thường gặp ở đâu?
“Ma trơi” chỉ là cái tên gọi mê tín mà thực chất, trong cơ thể (xương động vật) có chứa một hàm lượng P khi chết phân huỷ tạo 1 phần thành khí
PH3(Photphin) khi có lẫn một chút khí P2H4 (Diphotphin), khí PH3 tự bốc cháy ngay trong điều kiện thường tạo thành khối cầu khí bay trong không khí
Áp dụng: Vấn đề này phải được đề cậptrong bài giảng về P để giải thích
hiện tượng trong đời sống “Ma trơi” Tránh tình trạng mê tín dị đoan, làm cho cuộc sống lành mạnh Hiện tượng này giáo viên có thể đề cập trong bài về P (ở lớp
11)
* Ví dụ 13:T ại sao phải ăn muối có Iod?
Ăn muối để bổ sung hàm lượng Iod cho cơ thể, trong cơ thể một người trưởng thành có chứa 20 – 50mg Iod chủ yếu tập trung tuyến giáp trạng, thiếu Iod
Trang 13SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
trong tuyến này thì cơ thể sẽ bị một số bệnh: Bướu cổ, nặng hơn là dẫn đến đần độn, phụ nữ thiếu Iod dẫn dến vô sinh, có biến chứng sau khi sinh Mỗi ngày phải
đảm bảo cho cơ thể tiếp xúc với < 150 mcrogam Iod
Áp dụng:Điều này đề cập trong bài giảng về Iod (ở lớp 10) giúp học sinh
hiểu được vai trò tại sao toàn dân phải ăn muối Iod Giúp các em tự nhận thấy tầm
quan trọng của muối Iod, tăng tính hiểu biết hơn
* Ví dụ 14: Tại sao khi nấu, xào thịt, đậu phụ không nên cho muối ăn (chứa
NaCl) vào quá sớm?
Vì trong đậu, thịt chứa protein (protit), vốn có tính keo khi gặp những chất điện ly mạnh, sẽ bị ngưng tụ thành những “óc đậu” khi nấu, xào nếu như cho muối ăn vào sớm, gây khó khăn cho thẩm thấu vào đậu, thịt và bị đông tụ cứng lại
không có lợi cho tiêu hoá…
Áp dụng: Giáo viên có thể xen vào bài giảng của phân về protit (ở lớp 12)
Đây cũng là vấn đề thiết thực bắt găp trong cuộc sống và phục vụ thiết yếu trong
việc chế biến thực phẩm
* Ví dụ 15: Tại sao khi nấu nước giếng ở một số vùng lại có lớp cặn ở dưới
đáy ấm? Cách tẩy lớp cặn này?
Trong tự nhiên nước ở một số vùng là nước cứng tạm thời, là nước có chứa muối Ca(HCO3)2, Mg(HCO3)2 Khi nấu sôi sẽ xảy ra phản ứng hoá học :
o
o
t t
→ ↓ + ↑ +
→ ↓ + ↑ +CaCO3, MgCO3 sinh ra đóng cặn
Cách tẩy cặn ở ấm: Cho vào ấm 1 lượng dấm (CH3COOH 5%) và rượu, đun sôi rồi để nguội qua đêm thì tạo thành 1 lớp cháo đặc chỉ hớt ra và lau mạnh là
sạch
Trang 14SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
Áp dụng: Giáo viên có thể xen vào trong bài giảng về nước cứng (ở lớp 9
hay lớp 11) Mục đích cung cấp mẹo vặt trong đời sống cũng góp phần cho học sinh hiểu bản chất của vế đề có trong đời sống hàng ngày, học sinh có thể ứng dụng trong đời gia đình mình, tạo sự hưng phấn trong học tập Đó là một thí
nghiệm tự làm được
* Ví dụ 16:Vì sao nước biển lại mặn?
Các con sông, suối, … Các dòng nước trên lục địa đều chảy về biển, đại ương và hoà tan mọi vật thể có thể hoà tan Do quá trình bay hơi, các nguyên tố, hợp chất tụ tập trong nước biển ngày càng nhiều theo thời gian, vị mặn của nước biển chủ yếu do NaCl gây nên Trong nước biển có khoảng hơn 80 nguyên tố, các halogen có nhiều trong nước biển, nguyên tố Br có trong nước biển tới 99% tổng
d-lượng tồn tại và chiếm 0,065% trong nước biển
Áp dụng: Điều này là hiển nhiên thấy trong đời sống, bất kể ai cũng có thể
biết hiện tượng này, vấn đề này có thể đưa vào trong trong khi dạy về bài: halogen (ở lớp 10), clo (ở lớp 9 hay lớp 10) với mục đích giải thích nước biển lại mặn? Có
thể đặt ra câu hỏi: Vì sao nước biển lại mặn? Căn cứ vào sự trả lời của học sinh
giáo viên thông báo lại chính xác hơn
* Ví dụ 17: Vải khác nhau có giá trị khác nhau nên phân biệt như thế nào?
Căn cứ vào bản chất của các chất liệu làm nên vải, ta có thể nhận biết cách
đơn giản sau:
1/ Nếu vải làm bằng sợi bông: Khi đốt sợi vải cháy nhanh, ngọn lửa màu
vàng, có mùi như đốt giấy và tro có màu xám đậm
2/ Nếu vải làm bằng sợi tơ tằm: Khi đốt sợi vải cháy chậm hơn vải sợi bông,
có mùi khét như đốt tóc, sợi tơ co cục, màu nâu đen, lấy tay bóp thì tan
Trang 15SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
3/ Nếu vải làm bằng lông cừu (len lông cừu): Khi đốt bắt cháy không nhanh, bốc khói, có mùi khét như đốt tóc và tạo thành những bọt phồng, rồi vón
cục có màu đen hơi óng ánh, giòn, bóp tan ngay
4/ Nếu vải làm bằng sợi viscozơ: Khi đốt sợi vải cháy nhanh, ngọn lửa màu vàng, có mùi như đốt giấy và tro có màu xám nhưng rất ít
5/ Nếu vải làm bằng sợi axetat: Khi đốt sợi vải bắt cháy chậm ,thành giọt dẻo màu nâu đậm, có hoa lửa, không bốc cháy thành ngọn lửa, sau đó kết thành
cục màu đen, dể bóp nát
6/ Nếu vải làm bằng sợi poliamit (nilon): Khi đốt sợi vải không cháy ngọn lửa mà co vón lại và cháy thành từng giọt dẻo màu trắng, có mùi của rau cần, khi
nguội thì biến thành cục cứng có màu nâu nhạt, bóp khó nát
Áp dụng: Giáo viên có thể đưa vào phần nhận biết của bài dạy liên quan (ở
lớp 9 hoặc lớp12), mặt khác cũng có tác dụng cung cấp cho học sinh phương pháp trong đời sống nhận biết các chất liệu vải phụ vụ cho mục đích sử dụng, điều này
cũng rất thực tiễn
* Ví dụ 18: Sherlock Homes đã phát hiện ra cách lấy dấu vân tay của tội
phạm lưu trên các vật ở hiện trường như thế nào chỉ sau một vài phút thí
nghiệm?
Lấy một tờ giấy sạch, ấn một ngón tay vào mặt giấy rồi nhấc ra sau đó đem phần giấy có dấu vân tay đặt trên miệng ống nghiệm có đựng cồn iod, dùng đèn cồn để đun nóng phần đáy ống nghiệm Đợi cho khí màu tím thoát ra (I2) từ ống nghiệm thấy phần giấy có vân tay dần hiện lên rõ nét (màu nâu) Nếu bạn cất tờ giấy có vân tay đi mấy tháng sau làm tương tự cũng vẫn có hiện tượng như trên
Do đầu ngón tay có chất béo, dầu khoáng, mồ hôi, khi ấn tay vào giấy sẽ lưu lại một phần trên giấy mặc dù mắt thường không nhận ra Các chất này khi
gặp hơi Iod cho màu nâu (chú ý hơi Iod rất độc không được ngửi)
Trang 16SVTH: Bùi Thị Thanh Hằng 1 Lớp: 08SHH
Áp dụng:Đây là câu chuyện nêu lên ứng dụng của hoá học trong đời sống,
giúp học sinh hiểu biết nhiều hơn Giáo viên có thể xen vào trong các bài giảng về
chất béo (ở lớp 9 hay lớp 12), bài Iod (ở lớp 10)
* Ví dụ 19:Hoá ch ất trong cơ thể của con người như thế nào?
Các nhà khoa học đã tính được rằng:
• Lượng nước trong cơ thể của mỗi người chúng ta chỉ đủ giặt một chiếc
áo sơ mi
• Lượng Fe đủ để làm một cái đinh 5 phân
• Lượng đường chỉ đủ cho làm một nữa cái bánh ngọt nhỏ
• Lượng vôi trong toàn bộ xương của cơ thể đủ để xây một cái chuồng gà
con
• Lượng mỡ dùng nấu được 7 bánh xà phòng
• Lượng P đủ để sản xuất 2200 đầu que diêm
• Lượng S đủ để giết chết 1 con bọ chét
• Cộng cả lại kể các các nguyên tố khác như Mg, Cu, K… Theo các nhà bác học tính ra thì với một người nặng 65kg, giá trị của chúng chỉ đáng
giá chưa tới 3$
Áp dụng: Đây là tình huống có chút khôi hài nhưng có thể giúp học sinh
nắm được cơ bản thành phần nguyên tố trong cơ thể con người có thể đưa vào bài giảng về thành phần nguyên tố nhằm làm rõ thêm về quan điểm duy vật (ở lớp 9
hay lớp 11)
* Ví dụ 20: Vì sao tay một người dính cồn iod cầm bánh mì thì có chấm xanh
trên bánh?
Do cồn iod là hỗn hợp tan của Iod và Ancol etylic (C2H5OH), Iod gặp tinh
bột tạo ra phức màu xanh dương