Bài viết Ikigai - đi tìm ý nghĩa cuộc sống giúp người đọc có thể tìm được câu trả lời cho riêng mình, cá nhân mỗi người sẽ cảm nhận được từng giây từng phút trôi qua đều là món quà vô giá. Bạn sẽ thực sự sống để tận hưởng, sống để cống hiến với điều mà bạn theo đuổi, gắn bó mà không biết buồn chán hay hoài nghi về nó.
Trang 1IKIGAI - ĐI TÌM Ý NGHĨA CUỘC SỐNG
Tạ Đức Tài, Phạm Quang Lương, Phan Lê Ngọc Trúc, Trương Nguyên An
Trần Ngọc, Vũ Nguyên*
Viện Công nghệ Việt - Nhật, Trường Đại Học Công Nghệ TP.Hồ Chí Minh
GVHD: TS Võ Văn Thành Thân, CN Phan Thị Nga
TÓM TẮT
Có bao giờ bản thân bạn tự hỏi: “Mình thức dậy mỗi sáng để làm gì?”, “Mục đích cuộc sống của mình là gì?”, “Liệu mình có hạnh phúc với cuộc sống hiện tại?” Tôi tin rằng những câu hỏi trên đa số mọi người đều rất muốn khám phá Nhiều người còn dành cả cuộc đời để tìm kiếm đáp án cho những câu hỏi trên Nếu đó là những băn khoăn, trăn trở riêng mỗi người thì việc thấu hiểu, tìm kiếm, và áp dụng phương pháp Ikigai một cách thành thạo, thường xuyên sẽ giúp ta từng bước tìm được ý nghĩa cuộc sống của chính mình Bài viết này nhóm tác giả muốn giúp người đọc có thể tìm được câu trả lời cho riêng mình, cá nhân mỗi người sẽ cảm nhận được từng giây từng phút trôi qua đều là món quà vô giá Bạn sẽ thực sự sống để tận hưởng, sống để cống hiến với điều mà bạn theo đuổi, gắn bó mà không biết buồn chán hay hoài nghi về nó
Từ khóa: ikigai, hạnh phúc, cống hiến, cuộc sống, ý nghĩa
1 GIỚI THIỆU VỀ IKIGAI
1.1 Nguồn gốc [*]
Khái niệm Ikigai được xuất phát từ Nhật Bản và nhiều nguồn thông tin cho rằng nó có nguồn gốc lịch sử
và ý nghĩa từ thời Heian (平安時代) diễn ra từ năm 794 - 1185 hoặc sớm hơn nhiều
Ikigai trong tiếng nhật là [生き甲斐] có nghĩa “ý nghĩa của cuộc đời” Nếu tách từng chữ ra thì ta có: “Iki”
[生き] chữ hán là “Sinh” hoặc “Sanh” mang ý nghĩa là “sống” hoặc “tồn tại” “Gai” [甲斐] chữ hán
gồm [甲] “Giáp” và [斐] “Phỉ”, hai chữ này ghép lại với nhau mang ý nghĩa là “thấy được hy vọng” hoặc
“động lực, nhuệ khí”
1.2 Ikigai là gì?
Ikigai là một triết lý sống của người Nhật, triết lý sống này giúp ta biết được chính xác bản thân muốn gì Tìm kiếm “Ikigai” chính là hành trình tự nhận thức, cuộc sống có Ikigai sẽ mang lại sự hài lòng và ý nghĩa cho mọi người Nhà tâm lý học người Nhật ông Mieko Kamiya đã giải thích rằng: “Ikigai rất giống với hạnh phúc nhưng có một sự khác biệt tinh vi về sắc thái Hạnh phúc là cảm giác nhất thời nhưng Ikigai là kim chỉ nam của hành động tích cực giúp ta vượt qua khó khăn, hướng đến tương lai, đưa ta đến nơi ta muốn.”[*]
1.3 Lợi ích của Ikigai
Trang 2Khi tìm được Ikigai của riêng mình, kết hợp với thực hành và tự vấn bản thân thường xuyên, Ikigai sẽ mang lại cho ta cảm giác hạnh phúc, mãn nguyện với những thứ đang làm, tiếp thêm động lực, giúp cải thiện sức khỏe tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng những người biết đến Ikigai và thực hành thường xuyên thì ít có nguy cơ bị trầm cảm, đồng thời khả năng nhận thức, mức độ tinh thần luôn ở mức tốt nhất Ikigai cũng giúp nâng cao nội lực bản thân một cách tự nhiên, giúp ta đủ mạnh
mẽ để đối mặt với mọi thử thách cuộc sống.[*]
2 CẤU TẠO CỦA IKIGAI
Một Ikigai hoàn chỉnh là khi bốn vòng tròn với những tên gọi riêng đại diện cho những khía cạnh khác
nhau, chúng liên kết lại và điểm giao thoa giữa bốn vòng tròn ấy chính là “ý nghĩa cuộc sống”
2.1 Vòng “làm giỏi”
Vòng tròn đầu tiên này ta phải đánh giá cực kỳ khách quan và nghiêm túc về năng lực của bản thân để tìm
ra “việc mình giỏi” là gì? Có thể ví dụ trong ba nhóm sau:
2.1.1 Nhóm năng khiếu: đã có khả năng thiên phú bẩm sinh về một việc gì đó và có ưu thế hơn người khác
ở một số đặc điểm Ví dụ như có giọng hát hay, khả năng cảm thụ âm nhạc tốt, năng khiếu về ngoại ngữ, tính toán, vẽ,
2.1.2 Nhóm rèn luyện: những việc mà bản thân phải qua rèn luyện trong một khoảng thời gian dài, có thể
chưa đạt đến mức thành thạo hoặc điêu luyện nhưng có thể sử dụng kĩ năng ấy ở bất cứ lúc nào mà mình muốn một cách không khó khăn Ví dụ như viết lập trình, nói ngoại ngữ, giao tiếp,
2.1.3 Nhóm rèn luyện năng khiếu: ở nhóm này sẽ vượt trội hơn so với hai nhóm trên, khi bản thân biết
mình có năng khiếu và sau có bỏ công sức ra rèn luyện thì thành quả sẽ hơn nhóm rèn luyện rất nhiều
2.2 Vòng “thích làm”
Vòng tròn thứ hai gần giống với vòng tròn thứ nhất là sẽ phải xác định được bản thân có sở thích gì, thích làm gì và không thích làm cái gì Khác với vòng “làm giỏi”, ở vòng “thích làm” bản thân có một hoạt động, một công việc nào đó ta rất thích nhưng nhận ra mình chưa giỏi thì cũng vẫn được tính, miễn là bản thân cảm thấy thích hoặc đam mê với nó Ví dụ ta rất thích hát nhưng bản thân hát chưa được hay lắm, thích viết Code nhưng trình độ vẫn chưa cao, vẫn được tính trong danh sách vòng “thích làm”
2.3 Vòng “xã hội cần”
Vòng tròn thứ ba sẽ xét xem hiện tại bây giờ nhu cầu xã hội đang cần những gì? Hãy cập nhật tin tức, tra cứu và xem xét kỹ những yếu tố nào, công việc nào, đặc điểm nào mà xã hội đang cần Kiểm tra lại danh sách những gạch đầu dòng công việc đã liệt kê ở vòng “làm giỏi” và vòng “thích làm” xem những công việc đó nếu làm thì có đem lại lợi ích gì cho xã hội? Xã hội có cần hay không ? Ví dụ về việc xã hội cần và không cần: bản thân thích câu cá và là một người câu cá rất giỏi nhưng xã hội không cần những người câu
cá giỏi, bản thân thích lập trình và xã hội thì lại rất cần những kỹ sư về máy tính để làm việc cho cty,
Trang 32.4 Vòng “tạo ra thu nhập”
Vòng tròn cuối cùng cấu thành nên Ikigai này liên quan đến việc tạo ra thu nhập Vòng tròn này nhắc chúng
ta rằng những công việc mà ta đã liệt kê ở ba vòng tròn trên có tạo ra thu nhập cho chúng ta hay không? Nếu không thể tạo ra giá trị từ công việc đó thì rất chóng chán và ta sẽ bỏ công việc mình làm một cách nhanh chóng Nếu công việc đó chỉ là thú vui riêng của cá nhân thì mới không cần đề cập đến vấn đề đem lại giá trị Ví dụ như bản thân thích vẽ nhưng những bức tranh ta vẽ ra không thể bán được hoặc nếu có bán được thì thu nhập cũng không thể đáp ứng được cho những chi tiêu sinh hoạt trong cuộc sống,
3 KẾT HỢP CÁC THÀNH PHẦN CỦA IKIGAI
Khi đã hiểu rõ về bốn vòng tròn cơ bản cấu thành nên Ikigai thì tiếp theo ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về tên gọi, khía cạnh riêng khi kết hợp hai vòng tròn lại với nhau thì sẽ cho ra từng ý nghĩa như thế nào
3.1 Vòng “làm giỏi” + vòng “thích làm”
Vòng “làm giỏi” kết hợp với vòng “thích làm” sẽ tạo ra khía cạnh gọi là “đam mê” Khi đã làm thành thục, quen với một công việc hay hoạt động nào đó và chính hoạt động ấy lại là sở thích của bản thân thì nó sẽ cho ra khái niệm gọi là làm vì đam mê Khi ở trong trạng thái đam mê này ta sẽ làm việc, hoạt động hết công suất và không hề chán nản một chút nào bằng với tất cả sự tập trung và hào hứng Nhưng nếu chỉ có đam mê thôi thì chưa đủ, việc ta rất đam mê đó nếu không thể đem lại lợi ích cho xã hội (thiếu vòng “xã hội cần”) và cũng không thể kiếm được thu nhập để nuôi sống bản thân (thiếu vòng “tạo ra thu nhập”) thì
đó vẫn chưa phải là mục đích sống cuối cùng Ví dụ về việc chơi game Bản thân chơi game rất giỏi, thích chơi game mỗi ngày và đó là tiền đề tạo ra đam mê Nhưng chắc chắn rằng việc này là thứ xã hội sẽ không cần và cũng không thể tạo ra tiền Nếu bản thân nghiêm túc chơi thật giỏi để đi đấu giải quốc tế để tạo ra thu thập và danh vọng thì đó là Ikigai, còn chơi để thỏa mãn bản thân thì lại khác, vì vậy đây chưa phải là mục đích cuối cùng của Ikigai
Trang 4Hình 1: Vòng “thích làm” + vòng “làm giỏi” = “Đam mê”, nhưng thiếu vòng “xã hội cần” và vòng “tạo ra thu nhập”
3.2 Vòng “thích làm” + vòng “xã hội cần”
Vòng “thích làm” và vòng “xã hội cần” kết hợp lại thì ta sẽ ra tên gọi là “sứ mệnh” Khi công việc ta thích làm trùng hợp thay lại là công việc có thể cống hiến cho xã hội và xã hội cần nó thì chúng ta đang thực hiện một sứ mệnh Nhưng vậy thôi thì cũng không thể cân bằng vì nếu làm công việc đó trong khi bản thân ta làm không giỏi (thiếu vòng tròn “làm giỏi”) và khi làm không giỏi thì sẽ chẳng ai, hay tổ chức nào nhờ ta
cả vì thế ta sẽ không có thu nhập từ công việc đó (thiếu vòng tròn “tạo ra thu nhập”) Ví dụ về công việc làm MC, ta rất thích dẫn chương trình, thích nói trước đám đông và công việc này cũng tạo ra lợi ích cho
xã hội, xã hội cũng cần đến thì đây là sứ mệnh Nếu chỉ vậy thôi thì cũng chưa đủ vì nếu bản thân không giỏi hơn tất cả những người MC khác, hoặc không có gì nổi bật, kiến thức dẫn chương trình, giọng nói vẫn chưa hay thì sẽ rất ít người, tổ chức mời ta về làm MC cho họ và ta cũng sẽ không thể tạo ra thu nhập được
Vì vậy thiếu “làm giỏi” và “tạo ra tiền” khiến cho sứ mệnh không thể hoàn thành được trọn vẹn
Hình 2: Vòng “thích làm” + vòng “xã hội cần” = “Sứ mệnh”, nhưng thiếu vòng “làm giỏi” và vòng “tạo ra thu nhập”
3.3 Vòng “tạo ra thu nhập” + vòng “xã hội cần”
Vòng “tạo ra tiền” và “xã hội cần” kết hợp với nhau sẽ ra “Nghề nghiệp” Đây có lẽ là hai vòng mà hiện nay có rất nhiều người đang bị vướng mắc Nhiều người phải theo, làm nghề nghiệp nào đó và nghề nghiệp này đối với họ là một công việc buồn tẻ và họ không hề thích làm (thiếu vòng tròn “thích làm”) Vì không thích làm nên trình độ với công việc đó cũng chỉ ở mức bình thường chứ họ không hề muốn trau dồi thêm
kỹ năng để làm giỏi như những người có đam mê với nghề nghiệp đó (thiếu vòng tròn “làm giỏi”), nhưng
họ vẫn cố gắng bám trụ vì đây là công việc, là cái nghề đáp ứng đúng điều mà xã hội đang cần và nó tạo ra
Trang 5nguồn thu nhập để nuôi sống họ nên họ mới miễn cưỡng làm Ví dụ bản thân mình có tay nghề rất giỏi và thích việc làm đầu bếp nhưng ba mẹ lại bắt mình vô con đường làm nghề lập trình viên vì nghành lập viên đang được xã hội ưa chuộng và trả lương cao
Hình 3: Vòng “tạo ra thu nhập” + vòng “xã hội cần” = “Nghề nghiệp”, nhưng thiếu vòng “thích làm” và vòng “làm giỏi”
3.4 Vòng “tạo ra thu nhập” + vòng “làm giỏi”
Hai vòng cuối cùng là vòng “tạo ra thu nhập” và vòng “làm giỏi” kết hợp sẽ gọi là “chuyên môn” Chuyên môn có lẽ là cái bậc thang danh vọng thứ hai chỉ sau hai chữ “bậc thầy” mà thôi Nếu nói người có chuyên môn trong công việc là người tuyệt vời, nhưng công việc họ làm thiếu đi sự cống hiến cho xã hội (thiếu vòng tròn “xã hội cần”) và bản thân người đó cũng không có niềm đam mê mãnh liệt hay ưu thích công việc mình đang gắn bó (thiếu vòng tròn “thích làm”) thì người đó vẫn còn đang bấp bênh trong chính công việc của mình
Trang 6Hình 4: Vòng “tạo ra thu nhập” + vòng “làm giỏi” = “Chuyên môn”, nhưng thiếu vòng “xã hội cần” và vòng “thích làm”
4 IKIGAI HOÀN CHỈNH
Một công việc, một hoạt động đáp ứng đủ những tiêu chí có sự kết hợp của bốn yếu tố bao gồm “nghề nghiệp” mà ta giỏi “chuyên môn”, ta có niềm “đam mê” và công việc đó trở thành một “sứ mệnh” để ta theo đuổi thì đó chính là Ikigai Những ngày bản thân được chìm đắm trong “flow” (chế độ siêu tập trung, làm việc một cách hứng thú mà quên cả thời gian và cũng không cảm thấy mệt mỏi) là những ngày làm việc thành công Tiếp nối ngày qua ngày như vậy thì sự thành công, cảm giác mãn nguyện và hạnh phúc sẽ đến với chúng ta Lúc đó ta sẽ bước xuống giường sớm hơn mỗi sáng và cảm thấy mình thật sự được sống trọn vẹn từng khoảnh khắc của cuộc sống Nhưng đừng lầm tưởng rằng khi ta tìm được Ikigai thì lúc nào cũng sẽ hạnh phúc trong những việc mình làm Công việc và cuộc sống luôn có những lúc khó khăn cần ta làm những việc mà bản thân không thích dù ta vẫn đi theo tiếng gọi con tim mình Hãy cố gắng tin tưởng, bước tiếp trên con đường đã chọn và liên tục lắng nghe bản thân trong suốt chặng đường đó
Hình 5: Ikigai hoàn chỉnh - dòng chảy “flow” được tạo ra từ bốn yếu tố Ikigai
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Francesc Miralles, Hector Garcia (2019) Đi tìm lý do thức dậy mỗi sáng, NXB Công Thương, Thái Hà
[2] Hiếu TV Ikigai - Cách tôi đã tìm ra ý nghĩa cuộc sống của mình, 19/02/2022,
https://www.youtube.com/watch?v=KYQNUZrvnew
[3] Ikigai là gì? Cách tìm Ikigai hướng tới cuộc đời ý nghĩa hơn, 20/02/2022,
https://hocvienagile.com/ikigai-la-gi/
Trang 7[4] Đoàn Trúc Ikigai: Đi tìm ý nghĩa sống theo phương pháp của người Nhật, 25/02/2022, https://www.elle.vn/bi-quyet-song/ikigai-bi-quyet-song-hanh-phuc
[5] Sofiri Làm sao để tìm ra Ikigai của bạn, 10/03/2022,
https://sofiri.com/vi/blog/lam-sao-de-tim-ra-ikigai-cua-ban-2/
[6] Thúy Nguyễn Triết lý Ikigai của người Nhật cho cuộc sống dài lâu, 10/03/2022,
https://tuoitre.vn/triet-ly-ikigai-cua-nguoi-nhat-cho-cuoc-song-hanh-phuc-dai-lau-20180224094215087.htm