(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN phân tích bản chất, đặc điểm của tình cảm từ quy luật về sự hình thành tình cảm, hãy chỉ ra các biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội

Biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội……...………...14 Câu 2: Hãy phân tích các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học về vai trò của yếu t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

MẠC THỊ NHA TRANG

TIỂU LUẬN

KẾT THÚC HỌC PHẦN TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG

HÀ NỘI, NĂM 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Họ và tên: MẠC THỊ NHA TRANG Ngày sinh: 16/02/2003

3

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT………

5 Câu 1: Phân tích bản chất, đặc điểm của tình cảm? Từ quy luật về sự hình thành tình cảm, hãy chỉ ra các biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội? 6

1.1 Khái niệm tình cảm……… 6

1.2 Đặc điểm của tình cảm……….8

1.3 Quy luật sự hình thành tình cảm……….……

10 1.4 Biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội…… ……… 14

Câu 2: Hãy phân tích các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học về vai trò của yếu tố giáo dục trong sự hình thành, phát triển nhân cách? Từ các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học, hãy cho biết quan điểm cá nhân Anh/Chị về vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách? 15

2.1 Tư tưởng phương Đông cổ đại về vai trò của giáo dục………

15 2.2 Phân tâm học về vai trò của giáo dục……… ………

16 2.3 Quan điểm tâm lý học Marxist về vai trò của giáo dục……… 17

2.4 Quan điểm tác giả về vai trò của giáo dục dưới góc độ tâm lý

học…….21

……….23

DANH MỤC VIẾT TẮT

NỘI DUNG Câu 1: Phân tích bản chất, đặc điểm của tình cảm? Từ quy luật về sự hình thành tình cảm, hãy chỉ ra các biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội?

Khi xem một vở kịch, chúng ta không chỉ tri giác (nhìn, nghe…) chúng màcòn có những “rung động”, “rạo rực”, những “xao xuyến kèm theo” Những hiệntượng tâm lý biểu thị thái độ của con người đối với những cái mà họ nhận thứcđược, hoặc tìm ra được gọi là xúc cảm và tình cảm của con người Đời sống tìnhcảm của con người phong phú và phức tạp, đóng vai trò là động lực tâm lý conngười

1.1 Khái niệm tình cảm

- Tâm lý học định nghĩa: “Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm

của con người đối với những sự vật, hiện tượng của hiện thực, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan với nhu cầu và động cơ của con người”.

Như vậy, tình cảm là một dạng phản ánh tâm lý mới – phản ánh cảm xúc Sựphản ánh cảm xúc, ngoài những đặc điểm giống với sự phản ánh nhận thức – đều là

sự phản ánh hiện thực khách quan, đều mang tính chủ thể và có bản chất xã hội –lịch sử, lại mang những đặc điểm khác căn bản với sự phản ánh nhận thức

Thứ nhất: Xét về đối tượng phản ánh thì quá trình nhận thức phản ánh bản

thân sự vật hiện tượng trong hiện thực khách quan; còn tình cảm phản ánh mốiquan hệ giữa các sự vật, hiện tượng gắn với nhu cầu, động cơ của con người

Thứ hai: Xét về phạm vi phản ánh Bất cứ sự vật, hiện tượng trong hiện thực

khách quan tác động vào các giác quan của ta đều được phản ánh (nhận thức) vớinhững mức độ sáng tỏ, đầy đủ, chính xác khác nhau Nhưng tình cảm chỉ tỏ thái độbằng sự rung cảm với những sự vật hiện tượng mà có liên quan với sự thỏa mãnhay không thỏa mãn gắn với nhu cầu, động cơ của con người

Thứ ba: Xét về phương thức phản ánh thì nhận thức phản ánh hiện thực

khách quan dưới hình thức những hình ảnh (cảm giác, tri giác; những biểu tượng,

trí nhớ, tưởng tượng), những khái niệm (tư duy); còn tình cảm phản ánh hiện thực khách quan dưới hình thức những rung động, những trải nghiệm.

Thứ tư: Mức độ thể hiện tính chủ thể trong tình cảm cao hơn, đậm màu sắc cá

nhân hơn so với nhận thức

Thứ năm: Tình cảm so với nhận thức khó hình thành, hình thành lâu dài,

phức tạp hơn và được diễn ra theo những quy luật khác với quá trình nhận thức

có và được biểu hiện qua những xúc cảm của đồng loại Nói như thế có nghĩa là tìnhcảm được hình thành và biểu hiện qua xúc cảm Xúc cảm và tình cảm đều biểu thịthái độ của con người với thế giới, nhưng xúc cảm và tình cảm cũng có những điểmkhác nhau

vào tình huống đa dạng

tàng

- Gắn liền với phản xạ không điều

kiện, với động hình thuộc hệ thống

tín hiệu thứ hai

Tuy khác nhau, nhưng xúc cảm và tình cảm có quan hệ mật thiết với nhau:Tình cảm được hình thành từ những xúc cảm đồng loại (do sự tổng hợp hóa, độnghình hóa, khái quát hóa các cảm xúc đó mà thành) và được thể hiện qua các cảmxúc Nói cách khác, xúc cảm là cơ sở, là phương tiện của tình cảm; ngược lại, tìnhcảm có ảnh hưởng trở lại, chi phối các cảm xúc của con người.

1.2 Đặc điểm của tình cảm

Tình cảm với tư cách là một đặc trưng của tâm lý người, có những đặc điểmsau đây:

- Tính nhận thức: Tình cảm được hình thành trên cơ sở những cảm xúc của

con người trong quá trình nhận thức về đối tượng Trong tình cảm, chủ thể luôn nhậnthức được nguyên nhân gây ra chúng, nhận thức được rằng tại sao mình có tình cảmvới người này mà không có tình cảm với người khác Ba yếu tố: nhận thức, rung động

và thể hiện cảm xúc làm nảy sinh tình cảm

Ví dụ: Khi gặp một người ăn xin tới xin tiền thì sẽ cho người đó tiền hoặc trợ

giúp trong mức có thể của mình, nhưng nếu người đó có đủ sức lao động thì sẽ cânnhắc lại

Ta cần nhận thức rõ điều mà mình nên làm, mình cho là đúng, cần làm và làmchủ tình cảm của bản thân mình

- Tính xã hội: Tình cảm hình thành ở trong môi trường xã hội, nó mang tính

xã hội, thực hiện chức năng xã hội chứ không phải là những phản ứng sinh lý đơnthuần Tình cảm nảy sinh trong quá trình con người lao động xã hội và trong sự giaotiếp giữa con người với nhau như là một thành viên của một nhóm người, một tập thểhay một cộng đồng

Ví dụ: Một đứa trẻ lớn lên trong một gia đình nghèo khó, nhận được sự quan

tâm, chăm sóc từ gia đình, thầy cô, bạn bè… thì tình cảm của nó cũng rất cởi mở,hòa đồng Ngược lại, nếu đứa trẻ trên được nuôi dưỡng trong một gia đình khá giả,nhưng lại không nhận được sự quan tâm của mọi người, khiến nó sa vào các tệ nạn

xã hội, sống khép mình, khó mở lòng với mọi người xung quanh

Qua ví dụ trên cho thấy sự ảnh hưởng của xã hội đến tư tưởng và tình cảm củacon người Vì tính xã hội hình thành trong môi trường xã hội nên gia đình, bạn bè,nhà trường, xã hội là những môi trường chính thức tác động trực tiếp tới tình cảmcủa mỗi người Chính những môi trường này hình thành nên tình cảm mang tính xãhội Bên cạnh đó, môi trường sống, hoàn cảnh kinh tế… cũng là tác động hìnhthành tình cảm.

- Tính ổn định: So với xúc cảm, tình cảm là những thái độ ổn định của con

người đối với hiện thực xung quanh và với bản thân Nó tiềm tàng trong con người vàkhi có điều kiện, nó bộc lộ ra ngoài Do tính ổn định của tình cảm, nếu biết đượcnhững đặc điểm về tình cảm của một người, ta có thể phán đoán được tình cảm của họvới người xung quanh

Ví dụ: Lòng yêu nước tiềm tàng trong mỗi người Cho dù người đó có đi lập

nghiệp, du lịch hay cư trú tại nước khác thì vẫn luôn nhớ về đất nước mình

Tâm lý mỗi người thường rất ổn định, nó thể hiện nhân cách và tâm hồn của người đó, và kể cả cách sống của họ

- Tính khái quát: Tình cảm được khái quát hóa và động hình hóa từ nhiều

xúc cảm Tính khái quát phản ánh chính xác thái độ nhất quán của con người đối vớimột loạt sự vật, hiện tượng Chính vì tính khái quát này mà tình cảm được xếp vàothứ bậc cao hơn xúc cảm

Ví dụ: Tổng hợp hóa là tổng hợp những chuỗi sự việc lại với nhau, một chuỗi

phản xạ trong tình cảm mẹ - con có tính khái quát Lúc mới sinh, đứa trẻ chưa cótình cảm với người mẹ, do có sự chăm sóc của mẹ lúc nó đau, ốm, đói… Sau mộtthời gian, đứa trẻ cảm nhận được tình cảm của người mẹ, dần dần càng thân thiếtvới mẹ hơn

Tình cảm mỗi người bộc lộ khác nhau nhưng mọi người đều có những cungbậc tình cảm, rung động giống nhau trong cùng một vấn đề, có cách nhìn nhận gầnnhư giống nhau và được nâng lên thành tâm lý chung

- Tính đối cực (hay tính hai mặt): Trong tình cảm xuất hiện những xúc cảm

trái ngược nhau ở cùng một tình huống, hoàn cảnh Vui – buồn, hạnh phúc – đau khổ,yêu – ghét… luôn đi cùng với nhau tạo nên sự đa dạng và phong phú, phức tạp trongđời sống tình cảm con người cũng như khiến cho đời sống tình cảm nhiều sắc thái vàthú vị hơn Nguyên nhân là do sự phức tạp và đa dạng của hệ thống nhu cầu conngười

Ví dụ: Khi tham gia một cuộc thi, ta vui vì đạt được giải cao, đồng thời cảm

thấy buồn vì bạn mình không đạt được giải nào

Tất cả mọi thứ, kể cả tình cảm đều có tính hai mặt của nó Nếu như mất đi cáinày thì chắc chắn sẽ nhận được cái kia, cũng giống như cho đi một thứ gì đó thìchắc chắn sẽ nhận được lại nhiều điều từ người khác

- Tính chân thật: Tình cảm phản ánh chính nội tâm thực của con người dù

cho người ấy có cố tình che dấu bằng những “động tác giả bên ngoài”

Ví dụ: Sau khi trượt đại học, bản thân vẫn cố gượng cười dù rất khó chấp nhận

sự thật, cũng khó để che dấu nỗi buồn trong lời nói và hành động

Con người dù có cố che dấu đến đâu thì cũng không bao giờ che đậy được tìnhcảm thật sự của mình

1.3 Quy luật sự hình thành tình cảm

Đời sống tình cảm của con người vô cùng phong phú, đa dạng và cũng rất phức tạp, điều đó được thể hiện qua các quy luật của tình cảm

- Quy luật lây lan: Xúc cảm và tình cảm có thể lây truyền từ người này sang

người khác Nền tảng của quy luật này là tính xã hộ trong tình cảm con người Tuynhiên, việc “lây lan” tình cảm từ chủ thể này sang chủ thể khác không là con đườngchủ yếu để hình thành tình cảm

Ví dụ:

“Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” 1 , “Niềm vui nhân đôi, nỗi buồn sẻ nửa” 2 ,

“Con nhớ anh nhiều đêm không ngủ

Nó khóc làm em cũng khóc theo” 3

Một bạn trong lớp vừa mất người thân nên rất buồn Khi đi học bạn không thểtập trung vào bài giảng, sức khỏe sa sút làm thầy cô cùng các bạn trong lớp cũngthấy buồn lây

Ứng dụng: Tổ chức các hoạt động tập thể trong nhà trường cho học sinh được

giao lưu, học tập, rèn tính đoàn kết;

năm

- Quy luật thích ứng: Xúc cảm hay tình cảm mà được lặp đi lặp lại nhiều lần

với cường độ không thay đổi thì cuối cùng bị suy yếu và lắng xuống Đó chính là hiệntượng “chai sạn” trong tình cảm

sự vắng mặt của con vật cưng đó

Ứng dụng: Thay đổi phương pháp học tập, rèn

luyện; Tự làm mới bản thân;

Thay đổi không gian học tập, làm việc

4 Dịch: Xây dựng đội ngũ – là một thuật ngữ tập thể cho các loại hoạt động khác nhau được sử dụng để tăng cường quan hệ xã hội và xác định vai trò trong các nhóm, thường liên quan đến các nhiệm vụ hợp tác.

5,6 Tục ngữ

Ngạn ngữ Nga

- Quy luật tương phản (hay cảm ứng): Hiện tượng xuất hiện hoặc suy yếu

của một xúc cảm, tình cảm này có thể làm tăng hoặc giảm một xúc cảm, tình cảmkhác xảy ra đồng thời hoặc nối tiếp nó

Ví dụ:

“Ngọt bùi nhớ lúc đắng cay” 8 ,

Trong truyện Tấm Cám, ta càng yêu quý nhân vật Tấm bấy nhiêu thì lại càng ghét mẹ con Cám bấy nhiêu

Ứng dụng: Trong dạy học, giáo dục tư tưởng, tình cảm người ta sử dụng quy

dựng nhân vật phản diện chính diện

Cần có cái nhìn khách quan hơn trong cuộc sống

Trong nghệ thuật, quy luật này là cơ sở để xây dựng các tình tiết gây cấn, đẩy cao mâu thuẫn

- Quy luật di chuyển: Xúc cảm, tình cảm của con người có thể di chuyển từ

đối tượng này sang đối tượng khác có liên quan tới đối tượng gây lên tình cảm trướcđó

Ứng dụng: Kiềm chế cảm xúc và tránh hiện tượng “vơ đũa cả

nắm”; Tránh thiên vị trong đánh giá “yêu tốt ghét xấu”;

8,10 Tục ngữ

9 Thành ngữ 1011 Khẩu ngữ 1112 Ca dao

12

13

Cần có một cái đầu lạnh và một trái tim nóng.

- Quy luật pha trộn: Hiện tượng hai hoặc nhiều xúc cảm, tình cảm đối cực

nhau xảy ra cùng một lúc nhưng không loại trừ nhau mà đan xen, quy định lẫn nhau

Ví dụ:

“Giận mà thương, thương mà giận” 13 ,

“Cái gì càng khó khăn gian khổ mới đạt được thì khi đạt được ta càng tự hào” 14 ,

“Không có đau khổ nào là hoàn toàn đau khổ, cũng như không có niềm vui nào hoàn toàn là niềm vui” 15

Con cái cãi lại cha mẹ Mặc dù rất tức giận nhưng khi con đang ốm, cha mẹ vẫn hết mực quan tâm chăm sóc

Ứng dụng: Từ việc thấy rõ tính chất phức tạp, nhiều khi mâu thuẫn trong tình

cảm con người để thông cảm, chia sẻ, hiểu nhau hơn và điều chỉnh hành vi củanhau;

Cẩn thận khi suy xét đánh giá người khác bởi những biểu hiện đối lập nhau

- Quy luật về sự hình thành tình cảm: Xúc cảm là cơ sở của tình cảm, tình

cảm được hình thành do quá trình tổng hợp hóa, động hình hóa và khái quát hóanhững xúc cảm đồng loại, chẳng hạn như tình thân gia đình, lòng yêu Tổ quốc…

Tổng hợp hóa: là quá trình dùng trí óc để hợp nhất các thành phần đã được tách rồi nhờ sự phân tích thành một chỉnh thể

Động hình hóa: là khả năng làm sống lại một phản xạ hoặc một chuỗi phản xạ

đã được hình thành từ trước

Khái quát hóa: là quá trình dùng trí óc để hợp nhất nhiều đối tượng khác nhauthành một nhóm, một loại theo những thuộc tính, những liên hệ, quan hệ chungnhất định

Lev Tolstoi

Tình cảm được xây dựng từ những xúc cảm, nhưng khi đã được hình thành thìtình cảm chi phối và thể hiện qua các xúc cảm đa dạng.

Ví dụ:

“Năng mưa thì giếng năng đầy

Anh năng đi lại mẹ thầy năng thương” 16 ,

"Dòng suối chảy ra dòng sông, dòng sông chảy ra Đại trường giang Vônga, Đại trường giang Vônga chảy ra biển cả Lòng yêu nhà, yêu quê hương đất nước trở nên lòng yêu Tổ quốc" 17

Tình yêu nghề được hình thành qua những xúc cảm dương tính trong khi họctập, tìm hiểu, trong suốt quá trình bắt đầu, dấn thân và trải qua những cung bậcthăng trầm khác nhau trong nghề nghiệp Đây mới là con đường chính yếu để hìnhthành tình cảm của con người

Ứng dụng: Người thực việc thực là kích thích dễ gây rung động nhất Để tạo

những xúc cảm trong dạy lịch sử, nên tổ chức cho học sinh tham quan lại chiếntrường xưa, các di tích lịch sử

1.4 Biện pháp để hình thành những tình cảm tốt đẹp trong các mối quan hệ

xã hội

Trong mối quan hệ quen thuộc nhất – gia đình – tình cảm giữa các thành viên

là vô cùng đáng quý Để duy trì, nâng cao tình đoàn kết giữa các thành viên, mỗingười cần có sự thông cảm, thấu hiểu cho người khác Cha mẹ cần hiểu tâm lý contrẻ, con cái cần thấu hiểu trách nhiệm của cha mẹ Mỗi người tự đặt mình vào vị trícủa người khác để hiểu nhau hơn Việc tổ chức các buổi họp mặt gia đình giúp chocác thành viên có cơ hội chia sẻ, thông cảm cũng như nhìn nhận lại bản thân đểđiều chỉnh hành vi cho phù hợp

Tại nơi học tập, làm việc hay trong các hoạt động tập thể khác, tổ chức cácbuổi giao lưu chia sẻ để gắn kết các thành viên; xây dựng, tổ chức thực hiện các

17 Ilya Grigoryevich Ehrenburg, nhà thơ, nhà văn, nhà hoạt động xã hội Nga Xô Viết

cách làm việc mới để tránh nhàm chán Khi xuất hiện các mâu thuẫn trong bất kỳtình huống nào, kể cả trong học tập, công việc hay vui chơi giải trí, cần có sự nhìnnhận khách quan vấn đề, cẩn thận nhìn nhận và tìm hướng giải quyết, tránh cáchành vi “vơ đũa cả nắm” hay để các cảm xúc không tích cực ảnh hưởng đến hành

vi, lời nói, hoặc làm vấn đề càng trở nên khó giải quyết Bình tĩnh, thấu hiểu vàthông cảm là điều cần nhất trong mọi mâu thuẫn

Câu 2: Hãy phân tích các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học về vai trò của yếu tố giáo dục trong sự hình thành, phát triển nhân cách?

Từ các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau trong tâm lý học, hãy cho biết quan điểm cá nhân Anh/Chị về vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách?

Môi trường хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácnhưng chủ уếu bằng con đường tự giác là giáo dục.ếu bằng con đường tự giác là giáo dục

Giáo dục là một hoạt động chuуếu bằng con đường tự giác là giáo dục.ên môn của хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácã hội nhằm hình thành ᴠà pháttriển nhân cách con người theo những уếu bằng con đường tự giác là giáo dục.êu cầu của хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácã hội trong những giai đoạnlịch •ử nhất định Từ giáo dục thường được hiểu theo nghĩa rộng ᴠà nghĩa hẹp:Theo nghĩa rộng, giáo dục là toàn bộ tác động của gia đình, nhà trường, хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácã hội baogồm cả dạуếu bằng con đường tự giác là giáo dục học ᴠà các tác động giáo dục khác đến con người Theo nghĩa hẹp, giáodục có thể хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácem như là một quá trình tác động đến thế hệ trẻ ᴠề mặt tư tưởng, đạođức, hành ᴠi… nhằm hình thành thái độ, niềm tin, thói quen cư хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácử đúng đắn tronggia đình, nhà trường ᴠà хã hội tác động đến mỗi cá nhân một cách tự phát ᴠà tự giácã hội

2.1 Tư tưởng phương Đông cổ đại về vai trò của giáo dục

- Khổng Tử nhận định tính chất của giáo dục là cải tạo nhân tính, vì thế giáo dục rất quan trọng Đối với Khổng Tử nhân tính hòa lẫn giữa thiện và ác Theo

ông, thiện ác của nhân loại đều do phần giáo dục quyết định, ông khẳng định rằng:

"Con người bằng nỗ lực chủ quan của mình cũng có thể làm thay đổi cái Thiên tính ban đầu".