Với vai trò nhiệm vụ của triết học đó là giải đáp những vấn đề chung nhất của con người , ý nghĩa cuộc sống của con người , từ tư duy phản tư duy của con người đối với bản thân mình triế
Trang 1TIỂU LUẬN TRIẾT TỔNG HỢP
1) LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Con người là một đề tài được nghiên cứu nhiều trong các ngành khoa học và xã hội trong đó có triết học Xã hội ngày càng phát triển con người cũng ngày càng phát triển việc này đã đem lại nhiều lợi ích to lớn cho xã hội loài người tuy nhiên bên trong nó tồn tại nhiều bất cập và trong đó có “sự tha hóa con người” hiện trạng cho thấy vấn đề “ tha hóa con người” ngày nay vẫn đang diễn ra ngày càng gay gắt và chưa có xu hướng giảm đi Với vai trò nhiệm vụ của triết học đó là giải đáp những vấn đề chung nhất của con người , ý nghĩa cuộc sống của con người , từ
tư duy phản tư duy của con người đối với bản thân mình triết học Mác –Lenin sẽ chỉ ra bản chất của con người , sự tha hóa của chúng và từ đó dẫn đến sự giải phóng con người và tiếp đến là giải phóng cả nhân loại
Nhận thấy đây là một đề tài thực trạng đang diễn ra và nó rất quan trọng đối với sự phát triển của con người và xã hội loài người, bằng kiến thức triết học của bản thân
đã học được nhóm chúng e chọn đề tài phân tích hiện tượng tha hóa chọn người
và vấn đề giải phóng con người Liên hệ với thực trạng học sinh , sinh viên hiện nay và làm rõ hơn về vấn đề này.
2) MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:
Phân tích rõ hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người từ đó rút ra những liên hệ với thực trạng của học sinh, sinh viên ngày nay và từ đó rút ra bài học góp phần nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về sau
- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người qua các giai đoạn lịch sử
- Trình bày và phân tích thực trạng về hiện trạng tha hóa con người trong đời sống con người ngày nay từ đó đưa ra đánh giá bàn luận liên kết với vấn đề giải phóng con người khỏi sự tha hóa
Trang 2- Liên hệ thực trạng học sinh, sinh viên ngày nay từ đó đưa ra nhận xét đánh giá , bàn luận từ đó rút ra bài học nhằm góp phần nâng cao nhận thức của học sinh , sinh viên
Hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người
- Phạm vi về mặt không gian : đề tài tập trung nghiên cứu về hiện tượng tha hóa
con người và vấn đề giải phóng con người trong xã hội loài người từ đó liên hệ thực trạng học sinh, sinh viên ngày nay
- Phạm vi về mặt thời gian: đề tài nghiên cứu về hiện tượng tha hóa con người và
vấn đề giải phóng con người từ xưa cho đến nay và liên hệ thực trạng cho học sinh , sinh viên ngày nay
- Phạm vi về mặt nội dung: : đề tài nghiên cứu về hiện tượng tha hóa con người
và vấn đề giải phóng con người, liên hệ thực trạng cho học sinh , sinh viên Gồm các nội dung sau : thực trạng trong đời sống ngày nay, đánh giá bàn luận về vấn đề tha hóa này , nêu vấn đề giải phóng con người khỏi sự tha hóa đưa ra một số biện pháp , liên hệ thực trạng học sinh sinh viên ngày nay và đưa ra nhận xét từ đó đưa ra giải pháp, kiến nghị bài học kinh nghiệm từ vấn đề
Để thực hiện tốt các nhiệm vụ nghiên cứu cũng như đạt được mục tiêu đề tài, các phép nghiên cứu được sử dụng là:
- Phương pháp hệ thống hóa tài liệu: sử dụng phương pháp này để nghiên cứu cơ
sở lí luận về hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người và hiện trạng này ở học sinh, sinh viên , đó có thể là hệ thống các văn bản ,về hiện tượng tha hóa con người và vấn đề giải phóng con người từ quan điểm của MÁC-ĂNGGHEN,
về hiên trạng này ở tầng lớp học sinh, sinh viên ngày nay Phương pháp này giúp làm
rõ các khái niệm , cách hiểu , nội dung và thực trạng của hiện tượng tha hóa con người
và vấn đề giải phóng con người một cách có hệ thống
Trang 3- Phương pháp tổng hợp, xử lí thông tin : sau khi thu thập được cơ sở dữ liệu cần thiết nhóm đã sử dụng phương pháp này để chắt lọc các thông tin một cách ngắn gọn , đầy đủ và dễ hiểu nhất Phương pháp này giúp bài tiểu luận của nhóm không bị nhàm chán tăng sức thuyết phục hơn cho người đọc
7) KẾT CẤU CỦA BÀI TIỂU LUẬN:
Chương 1 : lời mở đầu
Trong chương này chúng em trình bày lí do chọn đề tài , mục tiêu nhiệm vụ nghiên cứu và một số thông tin giới thiệu cho bài tiểu luận
Chương 2 : cơ sở lí thuyết
Phần này tập trung những nội dung , lí thuyết về đề tài như là khái niệm tha hóa, cơ
sở dẫn đến hiện tượng tha hóa , hậu quả, kết quả của sự tha hóa
Chương 3 : nội dung nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích thực trạng của vấn đề tha hóa con người trong đời sống ngày nay từ
đó chúng em đưa đánh giá , bình luận về vấn đề này và nêu vấn đề giải phóng con người khỏi sự tha hóa này và từ đó liện hệ thực trạng học sinh, sinh viên ngày nay
Chương 4: Giải pháp, kiến nghị, bài học kinh nghiệm rút ra từ vấn đề
Từ nội dung của các chương trên thống nhất lại và đưa ra những giải pháp, kiến nghị
và bài học rút ra từ vấn đề này
Chương 2: Cơ sở lý thuyết
I Khái niệm tha hóa:
Con người, trên nẻo đường tìm đến bản chất thực sự của mình, không thể không tránh khỏi phải trải qua một khoảng thời gian nhất định - bị tha hóa Đó được xem như một giai đoạn trong lịch sử, khi tiến trình của nhân loại thay đổi từ “vương quốc tất yếu” sang “vương quốc của tự do”, Phạm trù tha hóa chính là một trong những phạm trù nổi bật nhất, chủ đề trung tâm nhất của nền triết học Đức cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX
Trang 4Đi theo dòng chảy lịch sử, qua nhiều giai đoạn khác nhau, nhiều quan điểm khác nhau, khái niệm về tha hóa cũng từ đó, được phân tích dưới nhiều quan điểm cũng như cơ sở lập luận khác biệt Ta có thể bắt đầu từ triết học cổ điển Đức với triết gia Ph.Hêghen – người được coi là người sáng lập ra chủ nghĩa duy tâm Đức- có lẽ chính vì vậy mà ông đã khai thác khái niệm tha hóa dựa trên chủ nghĩa duy tâm Bắt đầu từ quan niệm nguyên bản của thế giới không phải vật chất, mà là “Ý niệm tuyệt đối” hoặc “tinh thần thế giới” Ông đã nhận định rằng giới tự nhiên chỉ là sự “tha hóa của ý niệm tuyệt đối” Khác với Hêghen, người có công lớn trong việc đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm và thần học - Phoiơbắc, là người phản bác mạnh mẽ lập trường của Hêghen Ông cho rằng, tha hóa là sự tha hóa của bản chất con người đối với Thượng đế Từ khái niệm đó, ông giải thích được nguồn gốc và bản chất của các tôn giáo, đồng thời, minh chứng tính tất yếu của việc triệt tiêu tôn giáo Qua đó, ta thấy, Phoiơbắc đã hòa lần bản chất của tôn giáo vào vản chất con người Ông quan niệm thế giới thần thánh là một tồn tại khác của thế giới con người và Đức chúa chính
là biểu tượng hoàn thiện bản chất của con người
Nhưng, sau khi nghiên cứu sâu về nhiều khía cạnh, C.Mác đã phát hiện ra, xuất phát điểm của tha hóa trong quan niệm của Hêghen có cái gì đó không thực sự hợp lý Bởi, xuất phát điểm đó được bồi đắp và vận động dựa trên nền tảng ý thức “Sự tha hóa của tự ý thức là cái sinh ra tính vật thể…, C.Mác viết,- trong sự tha hóa ấy, tự ý thức giả định mình là vật thể hoặc giả định vật thể là chính mình Mặt khác, quá trình
đó đồng thời còn bao gồm một nhân tố khác, tức là tự ý thức đồng thời lại tước bỏ sự tha hóa và tính vật thể đó của mình và thu hút chúng trở về với bản thân… Đấy là vận động của ý thức”1 Hêghen cho rằng tha hóa là một thuộc tính phổ biến, một quá trình phổ biến của cả tự nhiên, xã hội và tư duy Với các nhà lý luận tôn giáo, tha hóa là một quan hệ thuần túy mang tính tư tưởng Ở Pruđông, tha hóa chỉ đơn giản là một phạm trù thuần túy “kinh tế chính trị” Ỏ Phoiơbắc, tha hóa chính là quá trình hòa tan bản chất con người vào bản chất tôn giáo Còn với C.Mác, tha hóa chỉ là một loại quan hệ xã hội, tha hóa chỉ tồn tại ở con người và xã hội loài người
1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr214
Trang 5Khác với các quan điểm trên, C.Mác đã khai thác phạm trù tha hóa dựa trên mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với sản xuất vật chất và giữa con người với hoạt động kinh tế Ông cho rằng: tha hóa là một hiện thực có thật, một hiện trạng thực tế của xã hội và có cơ sở kinh tế của riêng nó Ông viết: “Chúng tôi đã xuất phát từ một sự kiện kinh tế - sự tha hóa của công nhân và của sản phẩm của công nhân Chúng tôi đã nêu lên khái niệm của cái thực tế này: lao động bị tha hóa Chúng tôi đã phân tích khái niệm đó Như thế là đã phân tích một sự kiện của kinh tế”2 Ngoài ra, theo quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác, thì hiện tượng tha hóa của con người là một hiện tượng lịch sử đặc thù, chỉ diễn ra trong xã hội có phân chia giai cấp C.Mác lý giải: “Chúng ta đã xét một mặt, xét lao động bị tha hóa trong quan hệ của nó với bản thân người công dân, nghĩa là quan hệ của lao động bị tha hóa với bản thân nó Chúng ta đã tìm thấy quan hệ sở hữu của con người – không- phải-công- nhân với người công nhân và với lao động với tính cách là sản phẩm hay kết quả tất nhiên của quan hệ đó Sở hữu tư nhân, với tính cách là biểu hiện vật chất khái quát của lao động bị tha hóa, bao gồm hai quan hệ: quan hệ của công nhân với lao động, với sản phẩm lao động của mình và với người - không - phải - công - nhân, và quan hệ của người - không - phải - công - nhân với người công nhân và với sản phẩm lao động của người công dân”3
Cách tiếp cận của C.Mác với tha hóa dựa trên nền tảng hiện thực, hay nói một cách dễ hiểu hơn, quan niệm duy vật lịch sử về tha hóa đa được áp dụng một cách triệt
để Con người bị tha hóa là con người bị đánh mất hình tượng lao động, tức trong hoạt động đặc trưng, bản chất của con người Điển hình như ở lao động, lao động là hoạt động đặc trưng của con người, cũng là phương diện khiến con người đặc biệt sáng tạo hơn các loài khác Thế nhưng khi con người lao động, từ hoạt động con người,, nó lại biến thành hoạt động của con vật Thay vì thực hiện những hoạt động sinh hoạt thường ngày như ăn, ngủ, vận động thể lực, những thứ cho họ có cảm giác tự do, thoải mái và tự sáng tạo, tự ý thay đổi, …minh chứng họ là con người Tuy nhiên, một khi họ bắt đầu lao động- với một tư thế bị cưỡng ép bắt buộc, không có sự lựa
chọn-họ sẽ chỉ có thể lao động để bảo đảm và duy trì chất lượng sống của bản thân, chứ
2 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr139
3 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr144
Trang 6không phải qua đó mà thể hiện phẩm chất của chính mình, tất cả những biểu hiện đó, khiến cho lao động của con người lại chính là hoạt động của con vật Bởi họ không còn được là chính mình nữa Tha hóa con người là thuộc tính vốn có của các nền sản xuất trên chế độ tư hữu sãn xuát, nhưng nó được đẩy lên ở mức cao nhát trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa.Trong nền sản xuất đó, sự tha hóa của lao động còn được tạo nên bởi sự tha hóa trên các phương diện khác của đời sống xã hội: Sự tha hóa của nền chính trị vì thiểu số ích kỷ, sự tha hóa các tư tưởng của tầng lớp thống trị, sự tha hóa của các thiết chế xã hội khác
2 Cơ sở dẫn đến hiện tượng tha hóa
Nguyên nhân gây nên hiện tượng tha hóa con người là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Như đã nói ở phần trước, tha hóa con người được đẩy lên cao nhất trong xã hội tư bản chủ nghĩa Chế độ đó đã tạo ra sự phân hóa xã hội về việc chiếm hữu tư nhân tư liệu sản xuất khiến đại đa số người lao động trở thành vô sản, chỉ có một bộ phận ít người trở thành tư sản, chiếm hữu gần như toàn bộ các tư liệu sản xuất của xã hội Và cũng chính vì thế, mà những người thuộc tầng lớp vô sản buộc phải làm thuê dưới trướng các nhà tư sản và để họ bóc lột mình- sự tha hóa bắt đầu từ lúc áy Thực chất, lao động bị tha hóa là nội dung chính yếu, là nguyên nhân và cũng là thực chất của sự tha hóa con người
Theo quan niệm của C.Mác thì tha hóa là quá trình con người không trở thành chính mình, tức đánh mất chính bản thân mình Ông viết: “Việc quan hệ cá nhân chuyển biến thành mặt đối lập của nó,…, tức là thành quan hệ thuần túy khách thể, việc cá nhân tự mình phân biệt cá tính và tính ngẫu nhiên, như chúng tôi đã chỉ rõ, là một quá trình lịch sử và mang những hình thức khác nhau, ngày càng gay gắt và phổ biến ở các giai đoạn phát triển khác nhau Trong thời đại hiện nay, sự thống trị của những quan hệ khách thể đối với cá nhân, sự khống chế của tính ngẫu nhiên đối với cá tính đã mang một hình thức gay gắt nhất, phổ biến nhất, do vậy đã đặt ra trước những
cá nhân đang tồn tại một nhiệm vụ hoàn toàn rõ ràng Sự thống trị đó đã đặt ra trước
họ nhiệm vụ sau đây: xác lập sự thống trị của cá nhân đối với tính ngẫu nhiên và
Trang 7những quan hệ để thay thế cho sự thống trị của những quan hệ và của tính ngẫu nhiên đối với cá nhân”4
Tha hóa lao động cũng là một hiện tượng rất quen thuộc, xuất hiện từ rất lâu, trước khi có chủ nghĩa tư bản Là hiện tượng đi liền với xã hội nơi con người sản xuất
ra những điều kiện sống chủ yếu cho xã hội, nhưng lại được hưởng quá ít từ những điều kiện sống do chính mình sản xuất ra đó (như trường hợp tầng lớp tư sản và vô sản đã đề cập ở trên) Chế độ tư hữu từ vị trí là kết quả của sự tha hóa của lao động, trở thành nguyên nhân cho sự tồn tại và phát triển của lao động bị tha hóa Nó chỉ có thể tồn tại và phát triển trong chế độ sở hữu tư nhân mà chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa lại là hình thức cao nhất
3 Hậu quả của sự tha hóa:
Cũng có thể nói, tha hóa xuất phát từ chính con người, chính xã hội loài người,
và do nhiều nguyên nhân, đã trở thành cái khác xa lạ, đứng trên cả con người và xã hội loài người, từ đó, quay trở lại chi phối và nô dịch con người, xã hội loài người Cách hiểu về tha hóa của C.Mác khác về chất so với cách hiểu của những nhà lý luận tôn giáo khác như Phoiơbắc, Pruđông và kể cả Hêghen Mặc dù trong giai đoạn đầu của sự nghiệp triết học, C.Mác đã vài lần dùng thuật ngữ mà Hêghen thường hay dùng
để luận giải về sự tha hóa C.Mác phân tích: “Cho đến nay, chúng ta xét sự tha hóa của công nhân chỉ về một phương diện, cụ thể là phương diện quan hệ của anh ta với sản phẩm lao động của anh ta Nhưng sự tha hóa xuất hiện không chỉ trong kết quả cuối cùng của sản xuất mà cả trong bản thân hành vi sản xuất, trong bản thân hoạt động sản xuất Người công nhân có thể đứng đối lập với sản phẩm của hoạt động của anh ta như một cái gì đó xa lạ hay không, nếu trong chính ngay hành vi sản xuất, anh
ta không tha hóa khỏi bản thân anh ta? Trên thực tế, sản phẩm chỉ là kết quả của hoạt động, của sản xuất Vậy, nếu sản phẩm của lao động là sự tha hóa thì bản thân sản xuất phải là sự tha hóa bằng hành động, là sự tha hóa của hoạt động, là hoạt động của
4 C.Mác và Ph.Ăngghen: Sđd, t.3, tr.643
Trang 8sự tha hóa Sự tha hóa của đối tượng lao động chỉ là kết quả tổng kết sự tha hóa trong hoạt động của bản thân lao động”5
- C.Mác đi đến kết luận rằng, chính vì tha hóa, con người dần mất đi tính loài, ông viết:
“Vậy, sự tha hóa của lao động dẫn tới những kết quả như sau:
+ Bản chất có tính loài của con người, - giới tự nhiên (cơ thể con người) cũng như tài sản tinh thần có tính loài của con người, - bị biến thành một bản chất xa lạ với con người, thành phương tiện duy trì sự tồn tại cá nhân của con người Lao động bị tha hóa làm cho thân thể của bản thân con người, cũng như giới tự nhiên ở bên ngoài con người, cũng như bản chất tinh thần của con người, bản chất nhân loại của con người, trở thành xa lạ với con người
+ Kết quả trực tiếp của việc con người bị tha hóa với sản phẩm lao động của mình, với hoạt động sống của mình, với bản chất có tính loài của mình, là sự tha hóa của con người với con người Khi con người đối lập với bản thân mình thì con người khác đối lập với nó
Nói chung, luận điểm cho rằng bản chất có tính loài của con người bị tha hóa với con người, có nghĩa là một người này bị tha hóa với người khác và từng người trong số họ
bị tha hóa với bản chất người”6
Trong hoạt động lao động, con người là chủ thể trong quan hệ với tư liệu sản xuất Nhưng trong chế độ tư bản chủ nghĩa thì người lao động phải phụ thuộc vào các
tư liệu sản xuất Tư liệu sản xuất lại do con người tạo ra, vậy, con người bị lệ thuộc vào chính sản phẩm do mình tạo ra Mặt khác, để có tư liệu sinh hoạt, người lao động buộc phải lao động cho các chủ tư bản, sản phẩm của họ làm ra cũng trở nên xa lạ với chính
họ và được chủ sở hữu dùng để trói buộc họ, bắt họ lệ thuộc nhiều hơn vào chủ sở hữu
và vào các vật phẩm lao động Lao động bị tha hóa làm đảo lộn mối quan hệ xã hội của người lao động Các đồ vật đã trở thành xa lạ, trở thành công cụ thống trị và trói buộc con người Trong khi đúng ra, thì đó phải là mối quan hệ giữa người với người, thì trong thực tế, nó lại được thực hiện thông qua số vật phẩm do người lao động tạo ra và
5 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.132
6 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.138-139
Trang 9số tiền công mà họ được trả Quan hệ giữa người và người cuối cùng bị thay thế bằng quan hệ giữa người và vật
Khi lao động bị tha hóa, con người cũng trở nên “què quặt”, phiến diện, khiếm khuyết đa phương diện Sự tha hóa như thế, tất yếu không thể đầy đủ và cũng không thể phát huy được sức mạnh bản chất con người Người lao động từ đó cũng dần bị bần cùng hóa, sự phân cực xã hội ngày càng lớn Sản xuất, công nghiệp, khoa học và công nghệ ngày càng phát triển, lợi nhuận của các chủ sở hữu tư liệu ngày càng nhiều, người lao động lại càng bị máy móc thay thế Ta có thể thấy, quá trình lao động bình thường của con người dần bị thay thế bằng những thao tác vô cùng đơn giản với máy móc, từ
đó, người lao động bị đẩy ra khỏi quá trình sản xuất trực tiếp Lao động lại càng bị tha hóa Người công nhân trở thành một bộ phận của máy móc và cũng ngày càng phụ thuộc vào nó, lao động trở nên “dã man”7
*Bài viết tham khảo:
1 Tạp chí lý luận chính trị số 2-2018 (Diễn đàn- PGS.TS Ngô Đình Xây
2 Giáo trình Triết học Mác- Lênin (BGD & ĐT, Nxb chính trị quốc gia sự thật)
3 P đã có chú thích footnote tất cả các trích đoạn được trích từ “C.Mác và
Ph.Ăngghen: Toàn tập” (các tập, trang khác nhau, không trùng lặp)
Chương 3: Nội dung nghiên cứu
I Thực trạng trong đời sống ngày nay.
Từ cách tiếp cận của triết học về hiện tượng tha hóa ở con người và căn cứ vào tình hình thực tiễn của Việt Nam hiện nay, có thể nói hiện tượng tha hóa là một hiện tượng xã hội khá phổ biến, xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, cụ thể như sau:
1 Thứ nhất, tha hóa về hành vi sản xuất (hình thái lao động) và sản phẩm lao động (kết quả lao động) :
Những thành tựu sau hơn 30 năm đổi mới đã làm cho tiềm lực của Việt Nam không ngừng được mở rộng, bao gồm cả tiềm lực tài chính của nhà nước Mức sống
và chất lượng cuộc sống của nhân dân ngày một nâng cao, đời sống nhân dân được cải thiện, hệ thống an sinh xã hội ngày càng phát triển và mở rộng Vì vậy, hình thức lao động được coi là một phương tiện kiếm sống để bảo đảm nhu cầu cuộc sống hàng
7 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Sđd, t.42, tr131
Trang 10ngày của mỗi người Xã hội phát triển, quan hệ xã hội thay đổi, mối quan hệ giữa người với người không còn như trước nữa, và lao động cũng không còn giữ nguyên bản chất tốt đẹp ban đầu của mình Lao động dần bị tha hóa và không còn là niềm kiêu hãnh của con người như trước nữa Với nhịp sống hiện đại như ngày nay, con người thường có xu hướng tìm kiếm những công việc ổn định, có thu nhập cao hơn là những công việc làm phù hợp với khả năng của bản thân Do đó, đối với đa số mọi người, lao động chỉ thuần túy là để thỏa mãn những nhu cầu vật chất của mỗi cá nhân
và lao động chưa thể trở thành một hoạt động tự do, một niềm vui thực sự của con người Mặc dù kinh tế Việt Nam đã ổn định so với trước đây, nhưng trước mắt, kinh tế
ở Việt Nam vẫn phát triển chưa cao Vì thế, việc bảo đảm đầy đủ các nhu cầu cơ bản cho mỗi cá nhân còn gặp nhiều khó khăn, do đó các cá nhân phải tự mình giải quyết Chính vì thế, lao động trở thành gánh nặng đè lên thể xác và tinh thần của người lao động, làm cho họ kiệt quệ, nhưng họ vẫn bắt buộc phải lao động để kiếm sống Vì thế nên hành vi sản xuất phải tha hóa là điều dễ hiểu
Bên cạnh những tha hóa về sản xuất, ở nước ta còn xuất hiện sự tha hóa về sản phẩm lao động Nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo những quy luật của sản xuất hàng hóa Có nghĩa là các sản phẩm lao động có tác động đến những người lao động sản xuất với tư cách là những quy luật cưỡng chế của cạnh tranh trong trao đổi, buôn bán Do đó, bản thân người sản xuất phải trải qua thật nhiều kinh nghiệm mới biết đến những quy luật ấy Đó gọi là “sản phẩm thống trị người sản xuất” Trong thực
tế, những sản phẩm lao động lẽ ra phải mang lại cho người sản xuất niềm tự hào, hạnh phúc Cuộc sống chỉ có ý nghĩa thực sự khi con người làm ra những của cải vật chất bằng lao động chân chính, bằng chính đôi bàn tay và khối óc Nhưng trong quan hệ trao đổi, buôn bán, người lao động lại lo lắng về các sản phẩm lao động của mình Ví dụ: Thợ làm bánh làm ra những chiếc bánh nhưng lại bị chính những chiếc bánh ấy chi phối Thợ làm bánh lo lắng không biết rằng những chiếc bánh được bán ra có hợp với khẩu vị của khách hàng hay không?, chiếc bánh này liệu có bán được hay không? Từ đấy hình thành nên sự tha hóa về sản phẩm lao động trong xã hội
2 Sự tha hóa các hệ giá trị xã hội và tha hóa đạo đức – nhân cách.
Nhiều giá trị, chuẩn mực xã hội tốt đẹp gắn liền với truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam như: lòng nhân ái, yêu thương con người; tinh thần đấu tranh để bảo vệ
lẽ phải, chống lại cái xấu; đức hy sinh, chia sẻ, đang dần phai nhạt Chính sự “lệch chuẩn” này đã đem lại những hệ quả xấu, khó lường cho mỗi cá nhân nói riêng và toàn thể xã hội nói chung Đó là sự tha hóa về đạo đức, tha hóa về lối sống hiện nay,
sự tha hóa đã và đang trở thành hiện tượng nhức nhối trong xã hội Những hệ quả ấy làm hiện tượng tha hóa ngày càng phổ biến trong đời sống xã hội hiện nay Đạo đức là một trong những hình thái ý thức của xã hội, là một chế định xã hội thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi của con người trong mọi lĩnh vực đời sống của xã hội Đạo đức là phạm trù về mỗi quan hệ con người, nói đến đạo đức là nói đến nhân tính và nhân phẩm con người, là đạo lý làm người Vì vậy, tha hóa đạo đức là nói đến “tha hóa con người”, là những hành vi của con người đi ngược lại với những chuẩn mực