(TIỂU LUẬN) tìm HIỂU QUAN NIỆM vận ĐỘNG của vật CHẤT TRONG TRIẾT học mác và áp DỤNG TRONG VIỆC đối PHÓ DỊCH BỆNH COVID 19 HIỆN NAY

Họ thường đồng nhấtvật chất với khối lượng, coi những định luật cơ học như những chân lý không thể thêmbớt và giải thích mọi hiện tượng của thế giới theo những chuẩn mực thuần túy cơ học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

BÀI TẬP LỚN MÔN HỌC TRIẾT HỌC MAC-LÊNIN

ĐỀ TÀI TÌM HIỂU QUAN NIỆM VẬN ĐỘNG CỦA VẬT CHẤT TRONG TRIẾT HỌC MÁC VÀ ÁP DỤNG TRONG VIỆC ĐỐI PHÓ DỊCH BỆNH COVID-19 HIỆN NAY

LỚP: L07 NHÓM: E, HK211

GVHD: Hồ Ngọc Anh SINH VIÊN THỰC HIỆN

trưởng

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021

1

Thành viên

thực hiện T

MỞ

CHƯƠNG 1

1.1.1.1 Quan niệm về vật chất trong lịch sử triết học NHÂN1.1.1.2 Hoàn cảnh ra đời định nghĩa vật chất THIỆN1.1.2 Nội dung định nghĩa vật chất của V I Lênin KHANH1.2.1 Vận động là phương thức tồn tại của vật chất NGUYÊN1.2.2 Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất HẢI

CHƯƠNG 2

2.1.1 Sự vận động của vật chất trên thế giới vẫn tồn tại trong hoàn

NGUYÊNcảnh dịch bệnh hiện nay Lý do tạo ra các sự vận động đó?

đại dịch COVID-192.2.2 Tính hiệu quả từ phương thức vận động của Việt Nam trong

NHÂNthời buổi dịch bệnh

2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Đối tượng nghiên cứu 5

3 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục tiêu nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Kết cấu đề tài 6

PHẦN NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 7

KHÁI LƯỢC VỀ ĐỊNH NGHĨA VẬT CHẤT CỦA V I LÊNIN, PHƯƠNG THỨC VÀ HÌNH THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT 7

1.1 Định nghĩa vật chất của V I Lênin 7

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời định nghĩa vật chất của V I Lênin 7

1.1.2 Nội dung định nghĩa vật chất của V I Lênin 10

1.2 Các phương thức và hình thức tồn tại của vật chất 14

1.2.1 Vận động là phương thức tồn tại của vật chất 14

1.2.2 Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất 16

CHƯƠNG 2 18

ÁP DỤNG QUAN NIỆM VẬN ĐỘNG VẬT CHẤT TRONG VIỆC ĐỐI PHÓ DỊCH BỆNH COVID-19 HIỆN NAY 18

2.1 Tính tích cực của sự vận động vật chất trên thế giới mang lại cho nhân loại trong dịch bệnh COVID-19 hiện nay 18

2.1.1 Sự vận động của vật chất trên thế giới vẫn tồn tại trong hoàn cảnh dịch bệnh hiện nay 18

2.1.2 Sự vận động của thế giới, của vật chất là cần thiết, mang hướng tích cực và đúng đắn 19

2.1.3 Sự giống và khác nhau của phương thức vận động giữa Việt Nam và thế giới 23

2.2 Sự hiệu quả từ phương thức vận động vật chất ở Việt Nam trong cơn đại dịch 26

2.2.1 Phương thức vận động của Việt Nam trong cách ứng phó với đại dịch COVID-19 26

2.2.2 Tính hiệu quả từ phương thức vận động của Việt Nam trong thời buổi dịch bệnh 28

KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 33

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, thế giới và Việt Nam chúng ta hiện đang chống chọi với dịch Covid,những thách thức chưa từng có tiền lệ và những khó khăn vô cùng to lớn đối với toàn bộnền kinh tế- xã hội Tuy nhiên trước tình hình khó khăn đó, để chiến thắng trên cả 2 mặttrận y tế và kinh tế, cả trong nước và quốc tế, các nước như Anh, Mỹ, Đức… lại chọnhướng đi tìm ra loại Vaccine để phòng chống bệnh Riêng nước ta đã đưa ra những chínhsách hợp lý củng cố được sự an toàn cho nhân dân như tiêm vaccine giúp ngăn ngừa vàgiảm khả năng mắc Covid, áp dụng các chỉ thị 15, 16 và 19, chuẩn bị đủ năng lực để ứngphó khi dịch Covid kéo dài, tăng cường tiềm lực để phục hồi nền kinh tế nhanh chóng khidịch Covid được khống chế, không để nền kinh tế bị suy thoái

Trong tình thế cấp thiết đấy, phương thức vận động của vật chất, của thế giới cótồn tại trong hoàn cảnh dịch bệnh hiện nay Thế giới đã áp dụng các phương thức cũngnhư hình thức vận động đã giúp cho đại dịch COVID-19 ngày càng suy giảm Sự vậnđộng của thế giới, của vật chất là thật sự cần thiết, tích cực và đúng đắn trong tình cảnhnày Bên cạnh đó, Việt Nam chúng ta đã có chung một số phương thức vận động đó củathế giới Song, Việt Nam không đứng yên trước đại dịch mà luôn tìm phương pháp riêngcủa mình để phòng và chống COVID-19 Các hình thức ấy đã thật sự có ít cho toàn thểđất nước và ta cũng đã nhận thấy tính hiệu quả khi trải qua 4 lần đại dịch Không dừng ởđấy, Việt Nam còn thường xuyên tuyên truyền, tổ chức cuộc tiêm chủng lớn nhất nướcchưa có tiền lệ trong lịch sử quốc gia Chúng ta còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm đó chocác quốc gia láng giềng và cả trên toàn thế giới

Trước những tình trạng trên, nhóm em đã quyết định thực hiện, nghiên cứu đề tàinày để tìm hiểu quan niệm vận động của vật chất trong Triết học Mác được áp dụng trongviệc đối phó dịch Covid -19 hiện nay

2 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài về quan niệm vận động của vật chất trong Triết học Mác Bêncạnh đó khách thể nghiên cứu là con người, xã hội của Việt Nam và thế giới trong tìnhhình dịch bệnh Covid 19 hiện nay Trong nghiên cứu con người: Nghiên cứu về sự thayđổi ý thức của con người, của cộng đồng trong việc bảo vệ sức khỏe cũng như ngăn chặn

sự lây lan của dịch trong cộng đồng

3 Phạm vi nghiên cứu

Về mặt Không gian, xã hội Việt Nam và các nước phát triển như Mỹ, Anh, Đức,

…đang gồng mình tìm ra phương hướng điều trị COVID-19 Về thời gian, Nghiên cứu

được thực hiện trong giai đoạn khó khăn và thử thách của đại dịch bệnh truyền nhiễmCOVID-19 gây ra xuyên suốt từ cuối tháng 12 năm 2019 đến hiện nay

Lĩnh vực thực hiện nghiên cứu: Nền y học của thế giới trong mảng tìm ra vaccine

phòng ngừa COVID-19 Nền y tế của Việt Nam trong mảng phòng chống, chữa trị, ngănngừa sự lây lan virus SARS-CoV-2 trong cộng đồng Những cộng đồng xã hội, công tác

hỗ trợ, giúp đỡ người dân và người nhiễm bệnh được triển khai trong xã hội Việt Nam

4 Mục tiêu nghiên cứu

Xác định tính cấp thiết của vận động trong lĩnh vực y tế, đồng thời liên hệ tới cáchình thức khác trong xã hội

Xác định phương thức tồn tại của vật chất, qua đó nhận thức rõ hơn về sự biến đổicủa vật chất thông qua các nghiên cứu về hoạt động của nó trong đại dịch Covid – 19

Ứng dụng và thông hiểu về những vấn đề xung quanh ta qua cách nhìn dựa trên cơ

sở lý luận của Triết học Mác - Lênin

5 Phương pháp nghiên cứu

Tìm hiểu quan niệm vận động của vật chất trong Triết học Mác và áp dụng trong việc đối phó dịch bệnh COVID-19 hiện nay thì chúng em sử dụng các phương pháp như

sau: Phương pháp nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Triết học Mác - Lênin và chủnghĩa Mác - Lênin liên quan đến vấn đề nguy cấp trên toàn cầu hiện nay là đại dịchCOVID-19 hiện nay.Tham khảo các tài liệu từ các bài báo trong và ngoài nước, các bàiluận văn, liên quan đến vấn đề nghiên cứu và đưa ra hướng giải quyết.Quan trọng nhất

là phương pháp nghiên cứu định lượng để tập trung vào việc thu thập và phân tích dữliệu Khi thu thập dữ liệu chính, chúng em dựa trên những tiêu chí một cách rõ ràng vàphù hợp với đề tài đã đưa ra cũng như tìm những nguồn thông tin có tính xác thực cao

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

KHÁI LƯỢC VỀ ĐỊNH NGHĨA VẬT CHẤT CỦA V I LÊNIN, PHƯƠNG THỨC

VÀ HÌNH THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT 1.1 Định nghĩa vật chất của V I Lênin

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời định nghĩa vật chất của V I Lênin

1.1.1.1 Quan niệm về vật chất trong lịch sử triết học

Phạm trù vật chất xuất hiện ngay từ khi triết học mới ra đời trong thời kỳ cổ đại,dưới chế độ chiếm hữu nô lệ Tuy nhiên nội dung của phạm trù này không phải là bất biến

mà luôn luôn biến đổi và phát triển

Các nhà triết học duy vật thời cổ đại là đi tìm một thực thể ban đầu nào đó và coi

nó là yếu tố tạo ra tất cả các sự vật, hiện tượng khác nhau của thế giới, tất cả đều bắtnguồn từ đó và cuối cùng đều tan biến trong đó Tức là họ muốn tìm một thực thể chung,

là cơ sở bất biến của toàn bộ tồn tại, là cái được bảo toàn trong sự vật dù trạng thái vàthuộc tính của sự vật có biến đổi và được gọi là vật chất

Thời kì cổ đại, tương ứng với thời kỳ này là chế độ chiếm hữu nô lệ Vào thời kì

này, trình độ nhận thức của con người còn thấp, hiểu biết có hạn nên con người thườngđồng nhất vật chất nói chung với những dạng cụ thể của nó Trong triết học Ấn Độ, người

ta đồng nghĩa vật chất với những gì họ cho là con người cần nhất, như: nước, lửa, khí, đất

Ở Trung Quốc, trường phái Âm dương cho rằng âm và dương là vật chất; còn trường pháiNgũ Hành cho rằng vật chất chính là 5 yếu tố: kim, thủy, mộc, hỏa, thổ Ở Hy Lạp, Talet nóivật chất là nước, Hê-ra-clit nói vật chất là lửa Và đỉnh cao của tư tưởng duy vật cổ đại vềvật chất là thuyết nguyên tử của Đê mô crit Ông cho rằng vật chất là nguyên tử Ông địnhnghĩa nguyên tử là đơn vị (hạt) nhỏ nhất, không thể xâm nhập được, không cảm giác được.Quan niệm vật chất là nguyên tử đã trở thành quan niệm truyền thống trong nhân loại Tómlại ở thời kỳ cổ đại các nhà triết học chưa nêu ra được định nghĩa khái quát về phạm trù vậtchất (hay chưa có khái niệm trừu tượng về vật chất), mà thường đồng nhất vật chất nóichung với một dạng, hoặc một vài dạng cụ thể của vật chất mà họ

gọi là khởi nguyên của thế giới Họ nhận thấy thế giới bao gồm vô vàn các sự vật khácnhau, biến đổi không ngừng, nhưng vẫn thống nhất với nhau, và họ tìm cách giải thích thếgiới các sự vật đa dạng đó ở cơ sở đầu tiên (yếu tố khởi nguyên).

Thời kỳ trung đại, tương ứng với thời kỳ này là chế độ phong kiến Ở thời kỳ này,

quan niệm vật chất bị biến mất vì đây là thời kỳ của tôn giáo với những tư tưởng hoangđường về con người và thế giới Thời kỳ thần quyền thắng vương quyền Triết học lúcnày trở thành tôi tớ cho thần học (đêm trường trung cổ)

Thế kỷ XV - XVIII, loài người lúc này bước vào thời kỳ Phục Hưng, thời kỳ Ánh

Sáng: khôi phục lại quan niệm duy vật thời cổ đại, mở ra thời kỳ ánh sáng của khoa học.Thời kỳ này, khoa học đã được trỗi dậy và đi sâu nghiên cứu thế giới vi mô, các ngànhkhoa học cụ thể được ra đời dẫn đến quan điểm siêu hình máy móc về vật chất Loàingười đã đồng nhất các thuộc tính của vật chất là vật chất VD: người ta đồng nhất vậtchất với khối lượng, trọng lượng, độ dài, tốc độ,

Song, do chưa thoát khỏi tư duy siêu hình nên nhìn chung các nhà triết học duy vậtthời kỳ cận đại đã không đưa ra những khái quát triết học đúng đắn Họ thường đồng nhấtvật chất với khối lượng, coi những định luật cơ học như những chân lý không thể thêmbớt và giải thích mọi hiện tượng của thế giới theo những chuẩn mực thuần túy cơ học;xem vật chất, vận động, không gian, thời gian như những thực thể khác nhau, không cómối liên hệ thực tại với nhau… Cũng có một số nhà triết học thời kỳ này cố gắng mặt ranhững sai lầm của thuyết nguyên tử ( chẳng hạn như René Descartes, Kant, …) Nhưngkhông Nhiều mà không thể làm thay đổi căn bản cái nhìn cơ học về thế giới, không đủđưa đến một nhận định hoàn toàn mới về phạm trù vật chất

1.1.1.2 Hoàn cảnh ra đời định nghĩa vật chất của V I Lênin

Định nghĩa vật chất của V.I Lênin được ra đời trong hoàn cảnh sau đây:

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, các cuộc đấu tranh giữa các trường phái, các luồnghọc thuyết, tư tưởng diễn ra gay gắt Lĩnh vực khoa học tự nhiên phát triển mạnh mẽ và

có nhiều phát minh mang tính chất thời đại vô cùng quan trọng

Các phát minh có tầm ảnh hưởng trong lĩnh vực Vật lý vào cuối thế kỷ XIX – đầu

XX, như là:

⇒

Cuộc khủng hoảng về thế giới quan trong lĩnh vực nghiên cứu Vật Lý học.

Cuộc khủng hoảng trong lĩnh vực Vật Lý học đã khiến cho các nhà Triết học DuyVật lúc này cần phải đưa ra được một quan niệm đúng đắn, khoa học về phạm trù vậtchất

Bên trường phái đối lập, các nhà Triết học Duy Tâm cũng lợi dụng Chủ nghĩa Duy Tâm

để công kích Chủ nghĩa Duy Vật Trước tình hình này, một vấn đề lớn được đặt ra cầnkhái quát thành tựu khoa học tự nhiên để đưa ra định nghĩa về khoa học vật chất được V.I.Lênin thực hiện

V.I Lênin đã thực hiện tổng kết toàn diện những thành tựu mới nhất của khoa học,

kế thừa những tư tưởng của Các Mác và Ph Ăngghen và đấu tranh chống mọi biểu hiệncủa Chủ nghĩa Hoài Nghi, Duy Tâm đang lầm lẫn hoặc xuyên tạc những thành tựu mớitrong nhận thức cụ thể của con người về vật chất, mưu toan bác bỏ chủ nghĩa duy vật, qua

đó bảo vệ và phát triển quan niệm duy vật biện chứng về phạm trù vật chất

V.I Lênin đã định nghĩa vật chất với tư cách là một phạm trù triết học và bằngcách đem đối lập với phạm trù ý thức trên phương diện nhận thức luận cơ bản

Nhằm khẳng định nền tảng của chủ nghĩa duy vật, V.I Lênin đưa ra định nghĩa vềvật chất: “Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại chocon người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồntại không lệ thuộc vào cảm giác1”

1() Giáo trình Triết học Mác-Lênin Hà Nội: Hội Đồng biên soạn giáo trình môn Triết học Mác-Lênin tr65.

9

Năm 1895: Rơnghen phát hiện ra tia X

Năm 1896: Bécvơren tìm ra hiện tượng phóng xạ

Năm 1897: Tômxơn phát hiện ra điện tử

Năm 1901: Kanphman phát hiện ra khối lượng của điện tử tăng khi vận tốc tăng

1.1.2 Nội dung định nghĩa vật chất của V I Lênin

Trong khi đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, thuyết bất Khả tri và phê phán chủnghĩa duy vật siêu hình, máy móc, Các mác và Ăngghen đã đưa ra những tư tưởng rấtquan trọng về vật chất

Theo Ăngghen, Để có một quan niệm đúng đắn về vật chất, cần phải có sự phânbiệt rõ ràng Giữa vật chất với tính cách là một phạm trù của triết học với bản thân các sựvật, hiện tượng dụng cụ thể là thế giới vật chất “Vật chất, với tính cách là vật chất, là mộtsáng tạo thuần túy của tư duy và là sự trừu tượng Chúng ta bỏ qua những sự khác nhau

về chất của những sự vật, khi chúng ta gộp chúng, với tư cách là những vật tồn tại hữuhình, vào khái niệm vật chất Do đó, khác với những vật chất nhất định đang tồn tại, vậtchất, với tính cách là vật chất, không có sự tồn tại cảm tính”2 Như vậy, vật chất với tínhcách là vật chất, một sáng tạo thuần túy của tư duy, và là trừu tượng thuần túy, không có

sự tồn tại cảm tính

Ăngghen khẳng định rằng, xét về vật chất, nội hàm của phạm trù vật chất chẳng

qua chỉ là sự tóm tắt trong chúng ta tập hợp theo những thuộc tính chung của tính phong

phú, muôn vẻ nhưng có thể cảm biết được bằng các giác quan của các sự vật, hiện tượngcủa thế giới vật chất Thực thể, vật chất không phải cái gì khác hơn là tổng số những vậtthể từ đó người ta rút ra khái niệm ấy bằng con đường trừu tượng hóa; , vận động với tínhcách là vận động không phải là cái gì khác hơn là tổng số những hình thức vận động cóthể cảm biết được bằng các giác quan; những từ như “vật chất” và “vận động” chỉ là

những sự tóm tắt trong đó chúng ta tập hợp theo các thuộc tính chung của chúng, rất

nhiều sự vật khác nhau có thể cảm biết được bằng các giác quan Vì thế chỉ có thể nhậnthức được vật chất và vận động bằng cách nghiên cứu những vật thể riêng biệt và nhữnghình thức riêng lẻ của vận động, và khi chúng ta nhận thức được những cái ấy thì chúng ta

đặc biệt là trong phân tích quá trình sản xuất vật chất của xã hội và mở rộng quan điểmduy vật biện chứng về vật chất để phân tích tồn tại xã hội và mối quan hệ biện chứng giữatồn tại xã hội I và ý thức xã hội Các Mác và Ăngghen đã khẳng định quan điểm duy vậtbiện chứng của mình trong nghiên cứu lịch sử như sau: Những tiền đề xuất phát của tôi,

“Đó là những cá nhân hiện thực, hoạt động của họ, những điều kiện mà họ thấy có sẵncũng như những điều kiện do chính hoạt động của họ tạo ra…” Như vậy vật chất trong xãhội chính là tồn tại của chính bản thân con người cùng với những điều kiện vật chất củacon người hoạt động vật chất và những quan hệ vật chất giữa người với người

V.I.Lênin đã tiến hành tổng kết toàn diện những thành tựu mới nhất của khoa học,đấu tranh chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi, duy tâm đang lầm lẫn hoặcthường xuyên tạc những thành tựu mới trong nhận thức cụ thể của con người về vật chất,mưu toan bác bỏ chủ nghĩa duy vật, qua đó bảo vệ và phát triển quan niệm duy vật biệnchứng về phạm trù vật chất

Để đưa ra một quan niệm thực sự khoa học về vật chất, Lênin đặc biệt quan tâmđến việc tìm kiếm phương pháp định nghĩa cho phạm trù này Kế thừa những tư tưởngảnh của Các Mác và Ăngghen, Lênin đã định nghĩa vật chất với tư cách là một phạm trùtriết học và bằng cách đem đối lập với phạm trù ý thức trên phương diện nhận thức luận

cơ bản Lênin viết: “ Không thể đem lại cho hai khái niệm nhận thức luận này một địnhnghĩa nào khác ngoài cách chỉ rõ rằng trong hai khái niệm đó, cái nào được coi là cótrước”

Với phương pháp nêu trên, trong tác phẩm “ Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh

nghiệm phê phán”, Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một

phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” 4 Đây là một định nghĩa hoàn chỉnh về vật chất mà cho đến nay

được các nhà khoa học hiện đại coi là một định nghĩa kinh điển.

Định nghĩa vật chất của Lênin bao hàm các nội dung sau đây:

4 V.I.Lenin (1980), Toàn tập, t 18, Sđd tr 151.

Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan - Cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức

và không lệ thuộc vào ý thức

Khi nói vật chất là một phạm trù triết học là muốn nói phạm trù này là sản phẩmcủa sự trừu tượng hóa, không có sự tồn tại cảm tính nhưng khác về nguyên tắc với mọi

sự trừu tượng hóa mang tính chất duy tâm chủ nghĩa về phạm trù này, Lênin nhấn mạnh

rằng, phạm trù triết học này dùng để chỉ cái cái “đặc tính duy nhất của vật chất mà chủ nghĩa duy vật triết học gắn liền với việc thừa nhận đặc tính này - là cái đặc tính tồn tại với

tư cách là hiện thực khách quan, tồn tại ở ngoài ý thức chúng ta”5 Nói cách khác, tínhtrừu tượng của Phạm trù vật chất bắt nguồn từ cơ sở hiện thực, do đó, không tách rời tínhhiện thực cụ thể của nó nói đến vật chất là nói đến tất cả những gì vì đã và đang hiện hữuthật sự bên ngoài ý thức của con người vật chất là hiện thực chứ không phải là hư vô vàhiện thực này mang tính tính khách quan chứ không phải hiện thực chủ quan đây cũngchính là là cái “phạm vi hết sức hạn chế” mà ở đó, theo Lênin, sự đối lập giữa vật chất và

ý thức là tuyệt đối tuyệt đối hóa tính trừu tượng ảnh của phạm trù này sẽ không thấy vậtchất đâu cả, sẽ rơi vào quan điểm duy tâm ngược lại, tại nếu tuyệt đối hóa tính hiện thực cụthể để của phạm trù này sẽ đồng nhất vật chất với vật thể ,và đó là thật chất quan điểm củachủ nghĩa duy vật trước Mác về vấn đề này như vậy, mọi sự vật, hiện tượng từ vi mô đến vĩ

mô, từ những cái đã biết đến những cái chưa biết, từ những sự vật “ đơn giản nhất” đếnnhững hiện tượng vô cùng “kỳ lạ”, dù tồn tại trong tự nhiên hay trong xã hội cũng đều lànhững đối tượng tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người, nghĩa là điều thuộc phạmtrù vật chất, đều là các dạng để cụ thể của vật chất xã hội loài người cũng là một dạng tồntại đặc biệt của vật chất theo Lênin, trong đời sống xã hội thì “ khách quan không phải theo

ý nghĩa là một xã hội những sinh vật có ý thức, những con người, có thể tồn tại và phát triểnkhông phụ thuộc vào sự tồn tại của những sinh vật có ý thức ( ), Mà khách quan theo ý

nghĩa là tồn tại xã hội không phụ thuộc vào ý thức xã hội của con người”6

5 V.I.Lenin (1980), Toàn tập, t 18, Sđd tr 321.

6 V.I.Lenin (1980), Toàn tập, t 18, Sđd tr 403.

12

Khẳng định trên đây có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phê phán thế giới quanduy tâm vật lý học, giải phóng khoa học tự nhiên khỏi cuộc khủng hoảng thế giới quan,khuyến khích các nhà khoa học đi sâu tìm hiểu thế giới vật chất, khám phá ra những thuộctính mới, kết cấu mới của vật chất, không ngừng làm phong phú tri thức của con người vềthế giới.

Thứ hai, vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì đem lại

cho con người cảm giác

Trái với quan niệm “ khách quan” mang tính chất duy tâm về sự tồn tại của vậtchất, Lênin khẳng định rằng, vật chất luôn biểu hiện đặc tính hiện thực khách quan củamình mình thông qua sự tồn tại tại không lệ thuộc Vào ý thức của các sự vật, hiện tượng

cụ thể, tức là biểu hiện sự tồn tại hiện thực của mình dưới dạng thực thể để các thực thểnày do những đặc tính bản thể luận vốn có của nó, có nên khi trực tiếp hoặc gián tiếp tácđộng vào các giác quan sẽ đem lại cho con người những cảm giác Mặc dù, không phảimọi sự vật, hiện tượng, quá trình trong thế giới khi tác động lên giác quan của con ngườiđều được các giác quan con người nhận biết; có cái phải qua dụng cụ có khoa học, thậmchí có cái bằng dụng cụ khoa học cũng chưa biết; có cái đến nay vẫn chưa có dụng cụkhoa học để biết được; song, Nếu nó tồn tại khách quan, hiện thực ở bên ngoài, độc lập,không phụ thuộc vào ý thức của con người thì nó vẫn là vật chất

Thứ ba, vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó.

Có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất trong thế giới ấy, theo quy luật vốn

có của nó có mà đến một thời điểm nhất định sẽ cùng một lúc tồn tại hai hiện tượng - hiệntượng vật chất và hiện tượng tinh thần Các hiện tượng vật chất luôn tồn tại khách quan,không lệ thuộc vào các hiện tượng tinh thần Còn các hiện tượng tinh thần (cảm giác, tưduy, ý thức…), lại luôn luôn có nguồn gốc các hiện tượng vật chất và những gì có đượcđược trong các hiện tượng tinh thần ấy (nội dung của chúng) chẳng qua chỉ là chép lại,chụp lại, là bản sao của các sự vật, hiện tượng đang tồn tại với tính cách là hiện thựckhách quan như vậy, cảm giác là cơ sở duy nhất của mọi sự hiểu biết, song bản thân nólại không ngừng chép lại, chụp lại, phản ánh hiện thực khách quan, nên về nguyên tắc,

con người có thể nhận thức được thế giới vật chất Trong thế giới vật chất không có cái gì

là không thể biết, chỉ có những cái đã biết và những cái chưa biết, do Hạn chế của conngười trong từng giai đoạn lịch sử nhất định cùng với sự phát triển của khoa học, các giácquan của con người ngày càng được “nói dài”, giới hạn nhận thức của các thời đại bị vượtqua, bị mất đi chứ không phải vật chất mất đi như những người duy tâm quan niệm

Khẳng định trên đây có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc bác bỏ thuyết “bấtkhả tri”, đồng thời có tác dụng khuyến khích các nhà khoa học đi sâu tìm hiểu thế giới vậtchất, góp phần làm giàu kho tàng tri thức nhân loại Ngày nay, Khoa học Tự nhiên, khoahọc xã hội và nhân văn ngày càng phát triển với những khám phá mới mẻ càng khẳngđịnh tính đúng đắn của quan niệm duy vật bị chứng về vật chất, chứng tỏ định nghĩa vậtchất của Lênin vẫn giữ nguyên giá trị, và do đó mà, chủ nghĩa duy vật biện chứng ảnhngày càng khẳng định vai trò là hạt nhân thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn củacác khoa học hiện đại

1.2 Các phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

1.2.1 Vận động là phương thức tồn tại của vật chất

Mọi sự vật, hiện tượng luôn luôn vận động Bằng sự vận động và thông qua sự vận động mà các sự vật, hiện tượng tồn tại và thể hiện đặc tính của mình Không thể có vật chất mà không có vận động và ngược lại

Theo quan điểm duy vật biện chứng, vận động của vật chất là tự thân vận động;bởi vì tất cả các dạng vật chất đều là một kết cấu vật chất bao gồm các yếu tố, các mặt,các quá trình liên hệ, tác động qua lại với nhau Chính sự tác động đó đã dẫn đến sự biếnđổi nói chung, tức là vận động Quan điểm này đối lập với quan điểm duy tâm, siêu hình

về vận động đi tìm nguồn gốc của vận động ở thần linh hoặc ở chủ thể nhận thức

Vận động là hình thức tồn tại của vật chất nên các dạng vật chất được nhận thứcthông qua sự vận động của chúng

Vận động là một thuộc tính cố hữu của vật chất nên nó không do ai sáng tạo ra vàcũng không thể tiêu diệt được Nguyên lý này được chứng minh bằng định luật bảo toàn

và chuyển hoá năng lượng

Vận động được chia thành 5 hình thức cơ bản (xếp từ đơn giản đến phức tạp) Đó là:Vận động cơ học là hình thức vận động đơn giản nhất, bao gồm những sự biến đổi về

vị trí của các vật thể trong không gian

Vận động vật lý tức sự vận động của các phân tử, các hạt cơ bản, vận động điện tử, cácquá trình nhiệt điện, v.v

Vận động hóa học là vận động của các nguyên tử, các quá trình hóa hợp và phân giải các chất

Vận động sinh học là các quá trình biến đổi của các chất đặc trưng cho sự sống: sự lớn lên của các cơ thể sống nhờ quá trình không ngừng trao đổi chất của cơ thể sống và môi trường, sự biến đổi của cấu trúc gen, sự phát sinh các giống loài mới trong quá trình phát triển của chúng,

Vận động xã hội là tất cả các quá trình biến đổi của các lĩnh vực kinh tế, chính trị, đạo đức, của đời sống xã hội loài người Nó là đối tượng nghiên cứu của các ngành khoa học xã hội, như: kinh tế học, chính trị học, đạo đức học,

Thông qua các hình thức cơ bản của vận động cho thấy, vật chất tồn tại hiện hữudưới dạng là một đối tượng cơ học, hay vật lý, hóa học, Sinh học hoặc xã hội Chính vìvậy, vận động nói chung là một hình thức tồn tại của vật chất cơ sở của sự phân chia đódựa trên các nguyên tắc: các hình thức vận động phải tương ứng với trình độ nhất địnhcủa tổ chức vật chất; các hình thức vận động có mối liên hệ phát sinh, nghĩa là hình thứcvận động cao nảy sinh trên cơ sở của hình thức vận động thấp và bao hàm hình thức vậnđộng thấp; hình thức vận động cao khác về chất so với hình thức vận động thấp và khôngthể quy về về hình thức vận động thấp.Việc phân chia các hình thức vận động động cơbản có ý nghĩa quan trọng đối với việc phân chia đối tượng và xác định mối quan hệ giữacác ngành khoa học, đồng thời cũng cho phép vạch ra các nguyên lý đặc trưng cho sự sựtương quan giữa các hình thức vận động của vật chất Trong tương lai, khoa học hiện đại

có thể sẽ phát triển ra những trình độ tổ chức vật chất mới, và do đó, đó cũng có thể tìm ranhững hình thức vận động mới cho nên có thể và cần thiết phát triển, bổ sung cho sự phân

loại nói trên của Ăngghen, mặc dù những nguyên tắc căn bản của sự phân loại khi đó vẫngiữ nguyên giá trị.

Các hình thức vận động tồn tại trong mối liên hệ không thể tách rời nhau giữa haihình thức vận động cao và thấp có thể có hình thức vận động trung gian, đó là những mắtkhâu chuyển tiếp trong quá trình chuyển hóa ra lẫn nhau của các hình thức vận động Tuynhiên, những kết cấu vật chất đặc thù bao giờ giờ cũng được đặc trưng bởi một hình thứcvận động cơ bản nhất định và khi đó các hình thức vận động khác chỉ tồn tại như nhữngnhân tố, những vệ tinh của hình thức vận động cơ bản Vì vậy, vừa phải thấy mối liên hệgiữa các hình thức vận động, vừa phải phân biệt sự khác nhau về chất của chúng

Ngoài ra, quá trình vận động còn bao hàm trong nó hiện tượng đứng im Theo quanđiểm của triết học Mác - Lenin thì đứng im là một trạng thái đặc biệt của vận động đó là

sự vận động trong trạng thái cân bằng, tức là những tính chất của vật chất chưa có sự biếnđổi về cơ bản Đứng im chỉ là hiện tượng tương đối và tạm thời Theo Engels thì "mọi sựcân bằng chỉ là tương đối và tạm thời"

Đứng im là tương đối, vì trước hết hiện tượng đứng im chỉ xảy ra trong một mối quan

hệ nhất định chứ không phải trong mọi quan hệ cùng một lúc

Đứng im chỉ xảy ra với một hình thái vận động trong một lúc nào đó, chứ không phải với mọi hình thức vận động trong cùng một lúc

Đứng im chỉ biểu hiện của một trạng thái vận động, đó là vận động trong thăng bằng, trong sự ổn định tương đối, biểu hiện thành một sự vật nhất định khi nó còn là nó chưa

bị phân hóa thành cái khác Chính nhờ trạng thái ổn định đó mà sự vật thực hiện được

sự chuyển hóa tiếp theo

1.2.2 Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất

Trong lịch sử triết học, xung quanh các phạm trù không gian và thời gian đã từng

có rất nhiều vấn đề nan giải gây tranh cãi Vậy theo triết học duy vật biện chứng thì phạmtrù không gian và thời gian được hiểu như thế nào?