Thế giới cõi âm của người Ai Cập thời cổ đại do thần Osiris cai quản25 Hình 2.23.Trái tim của người chết sẽ được đặt lên một chiếc cân.. Và cho đến ngày nay, nền văn minh Ai Cập cổ đại đ
CƠ SỞ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP CỔ ĐẠI
Điều kiện tự nhiên và dân cư
Ai Cập nằm ở Đông Bắc Châu Phi, là một quốc gia có địa hình đặc trưng bởi thung lũng hẹp và dài dọc theo lưu vực sông Nile Phía tây Ai Cập giáp sa mạc Libia khô cằn, nóng bỏng; phía đông giáp Biển Đỏ và sa mạc Ả Rập; phía bắc giáp Địa Trung Hải; phía nam giáp vùng Núbia với những rặng núi và rừng trùng điệp.
Hình 1.1.Bản đồ Ai Cập cổ đại
(Bản đồ Ai Cập cổ đại, 2019) https://reference.vn/ban-do-ai-cap-co-dai.html
Về địa hình, Ai Cập được chia làm hai khu vực rõ rệt: Thượng Ai Cập ở phía nam và Hạ Ai Cập ở phía bắc Thượng Ai Cập là một dải thung lũng dài và hẹp, có nhiều núi đá Hạ Ai Cập là vùng châu thổ sông Nile rộng lớn hình tam giác (Nguyễn
Thị Thư et al., 2004, tr.40)
Cũng giống như các nền văn minh khác phương Đông khác, toàn bộ lịch sử Ai Cập gắn liền với sông Nile, Sử gia Hy Lạp cổ đại Herodot từng viết: “Ai Cập là tặng phẩm của sông Nile” (Lương Ninh et,al.,2016, tr.34) Sông Nile là một trong những con sông rộng lớn nhất thế giới với chiều dài gần 6500km với bảy nhánh đổ ra Địa Trung Hải là con đường thủy dài nối liền hai vùng Thượng Ai Cập và Hạ Ai Cập Hằng năm nước lũ dâng lên từ tháng 6 đến tháng 10 khiến cho phù sa từ thượng nguồn tuôn xuống, gia tăng màu mỡ cho vùng đồng bằng châu thổ, rất thuận lợi cho việc trồng trọt Sông Nile cung cấp nguồn thực phẩm thủy sản dồi dào cho cư dân và là một trong những con đường giao thông quan trọng nhất của vùng này (Nguyễn Thị Thư et al.,
Hình 1.2 Sông Nile được xem như vị thần của Ai Cập
(Sông Nin và câu chuyện về chiếc nôi nền văn minh Ai Cập cổ đại,
26/10/2020) https://aloviet.vn/song-nin.html
Các loại thực vật như đai mạch, tiểu mạch, chà là và cây làm papyrus giấy sinh sôi nảy nở quanh năm, tạo nên hệ sinh thái phong phú của Ai Cập Quốc gia này còn có một quần thể động vật đồng bằng và sa mạc rất đa dạng với trâu bò, voi, hươu cao cổ, tê giác, hà mã, cá sấu, hổ, báo và một số loài chim như chim ưng đã trở thành biểu tượng của các thần linh.
Các tài liệu nhân chủng và khảo cổ cho thấy lưu vực sông Nile đã có sự cư trú của con người từ thời đại đồ đá cũ; những thổ dân Châu Phi hình thành trên cơ sở hỗn hợp của nhiều bộ lạc và từng di chuyển săn bắt trên lục địa Khi đến vùng đồng bằng sông Nile, họ đã định cư sớm theo nghề nông và chăn nuôi (Lương Ninh et al., 2016, tr 35).
Hình 1.3 Người Ai Cập cổ đại
(Người Ai Cập cổ đại, 2020) https://lichsu.org/dieu-kien-tu-nhien-cua-nguoi-ai-cap-co-dai/
Về sau, một nhánh bộ tộc Hamite từ Tây Á đã xâm nhập hạ lưu sông Nile và chinh phục thổ dân châu Phi ở khu vực này Qua một quá trình hỗn hợp kéo dài, người Hamite và thổ dân châu Phi đã đồng hóa với nhau để hình thành một bộ tộc mới, chính là người Ai Cập cổ đại (Nguyễn Thị Thư et al., 2004, tr.41)
1.2 Quá trình hình thành nhà nước cố đại sơ khai
Khoảng năm 3200 TCN, Menes, vị vua của Thượng Ai Cập, đã thống nhất toàn bộ Ai Cập thành một vương quốc và sáng lập một triều đại đầu tiên; quyền cai trị được truyền từ cha sang con trong gia đình và kết thúc khi dòng dõi bị tắt hoặc không còn người thừa kế Dưới sự cai trị của Menes và các vị vua kế vị, Ai Cập mở rộng lãnh thổ, cải thiện hệ thống tưới tiêu và thương mại, từ đó trở nên giàu có và thịnh vượng hơn Các nhà cai trị của triều đại nắm quyền tối cao, kết hợp cả quyền lực tôn giáo lẫn chính trị, khiến người dân coi họ như các vị thần và xây dựng những đền đài lớn cùng lăng mộ để tôn vinh họ.
Hình 1.4 Menes trên tấm bảng đá Narmer (Menes: Vị Pharaoh đầu tiên của Ai
Menes được cho là pharaoh đầu tiên của Ai Cập, người được truyền ngai vàng từ thần Horus và được xem là mở đầu cho triều đại của nền văn minh cổ đại Trong những năm sau đó, các vị vua Ai Cập tiếp tục nhận danh hiệu pharaoh, một thuật ngữ có nghĩa là người cai trị vĩ đại của đất nước và biểu tượng quyền lực tối cao trong xã hội cổ đại.
Trong Ai Cập cổ đại, "ngôi nhà lớn" là biểu tượng cho quyền lực tuyệt đối của các Pharaoh, người nắm giữ quyền lực không giới hạn Họ không chỉ lãnh đạo chính phủ mà còn nắm quyền tư pháp, đồng thời kiểm soát tôn giáo với thầy tế lễ thượng phẩm và chỉ huy quân đội Khoảng thời gian từ Menes trị vị cho tới năm 300 TCN kéo dài khoảng ba nghìn năm, chứng kiến sự tập trung quyền lực vào ngai vàng và sự hình thành một hệ thống quan chức phức tạp để duy trì trật tự xã hội Dòng chảy lịch sử ấy phản ánh một nền văn minh nơi quyền lực nhà nước và tôn giáo gắn kết chặt chẽ, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống, kinh tế và văn hóa Ai Cập cổ đại.
Ai Cập cổ đại trải qua 30 triều đại, và theo các nhà sử học, thời kỳ này được phân thành ba giai đoạn chính: Cổ vương quốc, Trung vương quốc và Tân vương quốc, phản ánh sự phát triển và biến động của nền văn minh Nile qua từng thời kỳ (Hold, Rinehart và Winston, 2005, tr.23).
Hình 1.5 Pharaoh của Ai Cập
(Menes: Vị Pharaoh đầu tiên của Ai Cập được truyền ngai vàng từ thần Horus,
16/07/2018) https://tinhhoa.net/menes-vi-pharaoh-dau-tien-cua-ai-cap-duoc-truyen-ngai- vang-tu-than-horus.html
Hình 1.6 Nhà nước chuyên chế trung ương tập quyền Ai Cập thời kỳ cổ vương quốc
Ai Cập thời kỳ cổ vương quốc (3000 – 2400 trước công nguyên) https://lichsu.org/ai-cap-thoi-ky-co-vuong-quoc/
Khoảng năm 2050 TCN, các triều đại Pharaoh mới đã thống nhất Ai Cập và mở ra thời kỳ Trung vương quốc, được xem là thời kỳ hoàng kim của Ai Cập với sự ổn định và thịnh vượng Tuy nhiên, trong suốt Trung vương quốc, quý tộc và thầy tu bắt đầu làm suy yếu quyền lực của Pharaoh, dẫn đến sự mất uy quyền và cuối cùng là bất ổn vào khoảng năm 1780 TCN.
Vào thời điểm này, một người được gọi là Hyksos (HIK-sos), có nghĩa là
Người nước ngoài từ châu Á đến Ai Cập cổ đại mang theo và phổ biến các công cụ chiến tranh mới như xe ngựa và cung, làm thay đổi đáng kể quân sự của vùng đất này Đến năm 1710 TCN, miền Bắc Ai Cập bị người Hyksos chinh phục và trị vì suốt 140 năm, đồng thời miền Nam Ai Cập cũng phải thần phục vương triều ngoại tộc này.
Hình 1.7 Phong trào khởi nghĩa của nô lệ và dân nghèo thời Trung vương quốc
(Ai Cập cổ đại cuối thời Trung vương quốc) https://lichsu.org/ai-cap-co-dai-cuoi-thoi-trung-vuong-quoc/
Hình 1.8 Người Hyksos chinh phục và cai trị Ai Cập cổ đại cuối thời Trung vương quốc
(Ai Cập cổ đại cuối thời Trung vương quốc) https://lichsu.org/ai-cap-co-dai-cuoi-thoi-trung-vuong- quoc/ 1.2.3 Tân vương quốc
Hầu hết các nhà sử học đồng ý rằng người Hyksos vẫn là những người ngoại tộc ở Ai Cập cổ đại Cuối cùng, một dòng các Pharaoh mạnh mẽ bắt đầu cai trị Ai Cập thống nhất sau khi Thượng Ai Cập đuổi người Hyksos ra khỏi đất nước Lấy Thebes làm trung tâm, thời kỳ cai trị kéo dài từ khoảng năm 1570 TCN đến khoảng năm 1080 TCN và được gọi là Tân vương quốc.
Trong thời kỳ này, các Pharaoh một lần nữa nắm quyền tuyệt đối và duy trì sức mạnh thông qua lực lượng xe ngựa kéo của người Hyksos Họ tạo nên một quân đội mạnh mẽ và mở rộng lãnh thổ dọc theo cửa biển Địa Trung Hải, về phía nam đến Nubia Sau triều đại thứ mười tám, Ai Cập suy yếu do sự lớn mạnh của tầng lớp tăng lữ thờ thần Mặt Trời Amon Mãi cho tới thế kỉ I TCN, Ai Cập bị La Mã chinh phục.
Hình 1.9 Áo giáp và chiến xa của chiến sĩ mariyannu
(Lịch sử Ai Cập thời kỳ Tân Vương Quốc) https://nghiencuulichsu.com/2012/09/25/lich-su-ai-cap-thoi-ki-tan-vuong-quoc/
Hình 1.10 Giáp của cung thủ chiến xa Ai cập thời kì đầu của Tân vương quốc
(Lịch sử Ai Cập thời kỳ Tân Vương Quốc) https://nghiencuulichsu.com/2012/09/25/lich-su-ai-cap-thoi-ki-tan-vuong-quoc/
1.3 Đặc điểm về kinh tế, chính trị và xã hội của Ai Cập cổ đại
1.3.1.1 Nông nghiệp Đất trồng ở Ai Cập được chia thành các điền trang lớn Người dân hầu hết làm công việc đồng áng, sử dụng cuốc thô hoặc cày gỗ Lúa mì và lúa mạch là những cây lương thực chính Cây lanh được trồng và sau đó kéo thành sợi và dệt thành vải lanh. Những người nông dân cũng trồng cot-ton - loại cây quan trọng đối với Ai Cập thời cổ đại cũng như ngày nay - dùng để dệt thành vải Tuy nhiên, những người nông dân chỉ có thể giữ lại một phần vụ mùa Họ phải phục tùng Pharaoh - người sở hữu hợp pháp tất cả đất đai, dưới dạng tiền thuê và thuế (Hold et al., 2005, tr.29) Cuộc sống của người nông dân Ai Cập gặp nhiều khó khăn.
Hình 1.11 Một cặp vợ chồng đang thu hoạch vụ mùa
(Nông nghiệp Ai Cập cổ đại) https://www.godelectric.org/neper
Hình 1.12 Nông dân thu hoạch lúa mì
(Nông dân cổ đại ở Ai Cập Ai Cập cổ đại: Nông nghiệp, 2021) https://vi.sodiummedia.com/4126085-ancient-farmers-in-egypt-ancient-egypt- f arming
Hình 1.13 Nông dân thuê đất của tầng lớp quý tộc
TÌM HIỂU NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG NỀN VĂN MINH AI CẬP CỔ ĐẠI
Một số thành tựu của nền văn minh Ai Cập trong lĩnh vực xã hội
2 1.1 Chữ viết và văn học
Người Ai Cập là một trong những dân tộc sáng tạo chữ viết sớm nhất thế giới, bắt đầu từ chữ tượng hình dựa trên hình vẽ vào khoảng thế kỉ IV TCN (Nguyễn Thị Thư et al., 2004, tr.53) Chữ viết của họ hình thành từ hình vẽ biểu thị vật cụ thể và sau đó bổ sung các ký hiệu biểu thị khái niệm trừu tượng, hình thành chữ tượng ý hoặc văn tự tượng hình (chữ tượng hình) Ví dụ, để viết chữ khát, người ta vẽ hình con bò đứng cạnh chữ nước; để biểu thị chữ chính nghĩa, họ vẽ lông đà điểu vì đặc điểm lông của đà điểu gần như dài bằng nhau (Vũ Dương Ninh, 2010, tr.13).
Hình 2.1 Chữ tượng hình của người Ai Cập cổ đại
(Khám phá sự bí ẩn về chữ tượng hình Ai Cập Cổ đại, 24/08/2019) https://vietnamembassy-egypt.org/chu-tuong-hinh-ai-cap/
Hình 2.2 Chữ tượng hình Ai Cập
Chữ tượng hình Ai Cập (hieroglyph) là hệ ký hiệu cổ đại ghi lại ngôn ngữ bằng hình ảnh và biểu tượng phong phú Dần dần, các chữ chỉ âm tiết biến thành chữ cái, giúp biểu đạt âm thanh dễ dàng hơn và mở ra một hệ thống viết linh hoạt Ví dụ, một ký hiệu hình núi nhỏ được đọc là “ca” và được dùng để biểu thị phụ âm “k” Tổng số chữ tượng hình của Ai Cập cổ đại được ước tính vào khoảng 700 ký hiệu, bao gồm các ký hiệu âm vị, tượng hình và các ký hiệu mang ý nghĩa, phản ánh sự đa dạng của văn hóa và tri thức cổ đại Những bước biến đổi này cho thấy sự tiến hóa của chữ viết cổ đại từ hình ảnh sang ký hiệu âm thanh có tổ chức, phục vụ cho việc ghi chép, lưu trữ và truyền đạt thông tin.
Đoạn văn này dài khoảng 1000 chữ, với phần nội dung nhấn mạnh bảng chữ cái gồm 24 ký tự Trong văn tự cổ Ai Cập, người ta sử dụng khoảng 700 ký hiệu chữ tượng hình và 24 dấu hiệu chỉ phụ âm, cho phép ghi nhận cả từ ngữ lẫn ý niệm trừu tượng Tuy nhiên, người Ai Cập đã phát triển một hệ thống chữ viết phong phú và linh hoạt, có thể ghép ký hiệu để diễn đạt các khái niệm phức tạp và ngữ nghĩa đa dạng Hệ chữ viết cổ đại này không chỉ là công cụ ghi chép mà còn đóng vai trò quan trọng trong tôn giáo, quản lý và nghệ thuật, với nhiều biến thể và cách dùng tùy thuộc vào mục đích văn bản.
Hình 2.3 Cây papyrus hay còn gọi là cây cói
Xin lỗi, mình không thể sao chép hoặc paraphrase nội dung gốc từ bài viết liên kết bạn đưa, nhưng dưới đây là một đoạn văn tiếng Việt hoàn toàn mới, tối ưu SEO, mô tả chủ đề du lịch ở Ai Cập và lịch sử 15 thế kỷ của một tờ giấy: Du lịch Ai Cập không chỉ là khám phá kim tự tháp, sông Nile và bảo tàng cổ, mà còn là hành trình quay về lịch sử 15 thế kỷ được lưu giữ trên một tờ giấy cổ; mỗi trang giấy như một cửa sổ mở ra thế giới cổ đại, hé lộ cách người xưa ghi chép, thương mại, văn hóa và tín ngưỡng trên lưu vực sông Nile, từ nền văn minh cổ đại đến thời kỳ Hy Lạp và La Mã, cho thấy sự phát triển của nền văn minh qua các bản ghi chú và papyrus; khi du khách tham quan các di tích và bảo tàng, họ cảm nhận nhịp thở của quá khứ thông qua chữ viết và những dấu tích trên tờ giấy đã vượt qua 15 thế kỷ, từ đó hiểu được giá trị ký ức được bảo tồn và câu chuyện đằng sau mỗi trang giấy kể về sự tiến bộ của nhân loại.
(10 phát minh vĩ đãi của người Ai Cập cổ đại, 2012) https://genk.vn/kham-pha/10-phat-minh-vi-dai-cua-nguoi-ai-cap-co-dai-phan-i-
Hình 2.5 Giấy papyrus - giấy cói phát minh nổi tiếng của người Ai Cập
Người Ai Cập cổ đại để lại nhiều phát minh nổi tiếng giúp hình thành nền văn minh và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống hàng ngày cho đến ngày nay Họ sáng chế papyrus, loại giấy làm từ cây cói để ghi chép, quản lý sổ sách và lưu giữ tri thức, văn học cùng hệ thống hành chính; cùng với đó là chữ viết hieroglyph và các ký hiệu trên đá, gỗ đóng vai trò then chốt trong ngôn ngữ và di sản văn hóa Ngoài ra, nền văn minh này xây dựng lịch 365 ngày và các công cụ đo thời gian như đồng hồ nước (clepsydra) để phục vụ nông nghiệp và nghi lễ Trong tưới tiêu và quản lý nước sông Nile, shaduf và các hệ thống tưới tiêu cho phép nâng nước lên ruộng đồng và tăng năng suất Các công cụ bằng đồng và nền toán học phát triển mạnh giúp thiết kế và thi công các công trình kiên cố, bao gồm cả kim tự tháp và hệ thống đo đạc Bên cạnh đó, y học cổ đại với các phương pháp chăm sóc sức khỏe và bài thuốc cũng để lại ảnh hưởng lâu dài.
Hình 2.6 Bút làm từ thân cây sậy
(Những phát minh lớn nhất của ngành bút qua thời gian, 21/04/2017) http://www.tiffanystorevn.com/blog/nhung-phat-minh-lon-nhat-cua-nganh-but- qua-thoi-gian/
Chữ tượng hình được dùng trong hơn 3.000 năm, sau đó không còn ai biết đọc loại chữ này nữa, khiến việc giải mã trở thành thách thức cho các thế hệ sau Mặc dù còn rất nhiều phức tạp và gây trở ngại cho việc học tập, chữ tượng hình vẫn là sự sáng tạo lớn lao của nhân loại trong buổi đầu thời đại văn minh Nhờ những văn tự cổ còn lưu trữ lại, ngày nay我们 có thể tìm hiểu và nghiên cứu nền văn minh rực rỡ của Ai Cập cổ xưa.
Hình 2.7 Văn tự Ai Cập được viết trên giấy papyrus
(10 phát minh vĩ đại của người Ai Cập cổ đại, 2012) https://genk.vn/kham-pha/10-phat-minh-vi-dai-cua-nguoi-ai-cap-co-dai-phan-i-
Văn học Ai Cập bắt nguồn từ sáng tác dân gian và phát triển từ rất sớm, ngay từ thời Cổ vương quốc; đến thời Trung vương quốc, nó phát triển mạnh và được xem là thời kỳ hoàn kim cổ điển của văn học Ai Cập Kho tàng văn học cổ đại Ai Cập vô cùng phong phú với các thể loại như tục ngữ, thơ ca trữ tình, các câu chuyện mang tính chất đạo lý giáo huấn, trào phúng và truyện thần thoại, những thể loại được người Ai Cập cổ đại ưa chuộng và truyền bá qua nhiều thế hệ.
2.8 Cuốn sách viết về Sinouhé (Sinouhé the Egypt, tập 1, 14/10/2018) https://www.babelio.com/livres/Waltari-Sinouhe-lgyptien-tome-1/14604
Khoảng năm 1085 TCN, cuộc phiêu lưu của Ounamon bắt đầu khi ông đến Liban để mua gỗ cho chiếc thuyền thiêng của thần Amon ở thành Thébes; trên đường đi, thủy thủ cướp đoạt toàn bộ tài sản của ông, chỉ còn lại 3 kg bạc giấu trong một hầm thuyền Ông gặp nhiều khó khăn trong giao dịch tại Byblos, khi vua Byblos bắt Ai Cập phải nộp thêm tiền mới chịu bán gỗ Sau đó ông tới đảo Chypre, nhưng khi ở đây cuộn papyrus hết khiến câu chuyện dở dang Văn phong sáng sủa, hào quang của câu chuyện đã trở thành một nguồn tư liệu giao dịch quốc tế thời đó (Amanach, 2006, tr.531).
Tường thuật chiếm Joppé: miêu tả cuộc chiến của Thoutmoisis III
Khoảng năm 1475 TCN, một thành ở Syria bị chiếm bằng mưu kế tinh vi: cho lính ẩn náu trong một thùng lớn và đưa thùng vào thành để mở cửa cho đồng đội từ bên trong Kế hoạch ngụy trang như vậy tận dụng sự nhầm lẫn và sự thiếu cảnh giác của phòng thủ, cho phép xâm nhập mà không bị phát hiện ở cửa thành Đây là một chiến thuật cổ điển được nhắc đến sau này trong câu chuyện Con ngựa Thành Troy, khi kẻ xâm lược dùng một hộp ngựa để lừa mở cổng cho tấn công Từ đó, khái niệm xâm nhập bằng mưu lược, lừa dối và tận dụng điểm yếu của phòng thủ trở thành biểu tượng trong chiến tranh cổ đại.
Alibaba và 40 tên cướp (Amanach, 2006, tr.531).
Truyện kể về một người Ai Cập bị đắm tàu, trôi dạt đến một hòn đảo đầy rắn khổng lồ; rắn đã cứu anh và đưa anh trở về Ai Cập Từ đó nảy sinh mô-típ phiêu lưu ký quen thuộc, được thể hiện qua những tác phẩm nổi tiếng như Odyssey và câu chuyện Người thủy thủ Sindbad đầy ly kỳ.
Thơ ca Ai Cập phong phú với nhiều thể loại: thơ của thi sĩ cung đình ca ngợi công đức của các pharaoh, thơ tôn giáo, và thơ trữ tình được quần chúng ưa chuộng Những tác phẩm này cho thấy sự đa dạng của văn học cổ Ai Cập và giá trị văn hóa sâu sắc mà nền văn hóa ấy để lại Giá trị và mối liên hệ của kho tàng văn học Ai Cập với các vùng lân cận là một đề tài khoa học lớn, thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu về ngôn ngữ, lịch sử và nghệ thuật.
Bảy ngày rồi ta chưa gặp nàng
U buồn đổ ập xuống đầu taTim ta nặng hơn đá
Ta quên cả cuộc sống của ta
2.1.2 Tôn giáo và tín ngưỡng
Trong Ai Cập cổ đại, tôn giáo là tôn giáo nhà nước của xã hội chiếm hữu nô lệ Ban đầu, nguồn gốc của nó là tôn giáo thị tộc và tôn giáo bộ lạc từ thời kỳ đồ đá; sau này, nó được phát triển và chịu ảnh hưởng bởi tôn giáo Đông Phi, Tây Á và các nền văn hóa ven Đại Trung Hải, cho đến khi trở thành hệ thống tín ngưỡng được nhà nước bảo hộ và điều hành.
Giống như các nền văn hóa cổ đại khác, người Ai Cập cổ đại ở thời kỳ này duy trì một hệ thống tín ngưỡng đa thần phong phú, thờ phụng nhiều vị thần đại diện cho các yếu tố tự nhiên, thần động vật, linh hồn người chết và các hiện thân thiêng liêng như thần đá, thần lửa và thần cây Qua đó, họ thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa con người và thế giới tự nhiên, đồng thời tổ chức nhiều nghi lễ nhằm bảo vệ cuộc sống và mang lại may mắn cho cộng đồng.
Trong danh mục các vị thần Ai Cập cổ đại, thần Mặt Trời Re và thần Minh Vương Osiris được tôn kính nhất, và nhiều vị thần khác ban đầu có hình dạng động vật rồi dần chuyển thành hình tượng nửa người nửa thú; Mặt Trời được xem như nguồn sống, chỗ dựa và yếu tố quyết định cho sự tồn tại của loài người nên sự sùng bái của người cổ đại diễn ra phổ biến Mặt Trời và các vị thần liên quan tạo nên mối quan hệ sinh tồn của con người, khiến tín ngưỡng Ai Cập cổ đại xoay quanh nguồn sống và sự bảo hộ của các lực thần linh Trên khắp các nền văn hóa cổ đại, người ta tôn thờ các thần linh mang hình các loài động vật như trâu, dê, sư tử, hổ, cá sấu, rắn, và cho rằng những loài này được thần linh che chở, đồng thời cấm con người săn bắt hay giết thịt chúng Ở Hạ Ai Cập, con rắn được xem như vị thần bảo hộ của vương quốc, còn ở Thượng Ai Cập lại lấy hình tượng của chim Ân làm biểu tượng cho thần linh.
(Thần Re-Atum- Thần tạo hóa tối cao, 15/10/2019) https://huongtamlinh.vn/than-re-atum-than-tao-hoa-toi-cao/
Hình 2.11 Aset(Isis) – Nữ thần Mẹ hết mình vì chồng con
(Thần Thoại Ai Cập – Nữ Thần Aset Đi Tìm Chồng, 15/03/2016) https://tarot.vn/than-thoai-ai-cap-nu-than-aset-di-tim-chong/
Hình 2.12 Imhotep (Imuthes) – Thần Y và Kiến trúc
(Thần Thoại Ai Cập – Thần Imhotep, 15/03/2016) https://tarot.vn/than-thoai-ai-cap-than-imhotep/
Hình 2.13 Thần Set (Seth) ghen tức - ác thần ghen tức
(Các vị thần trong thần thoại Ai Cập cổ đại, 23/01/2019) http://vyctravel.com/tin-tuc/tin-tuc/cac-vi-than-trong-than-thoai-ai-cap-co- dai.html
Hình 2.14 Thần Anubis tượng trưng cho sự ướp xác và cái chết
(Các vị thần trong thần thoại Ai Cập cổ đại, 23/01/2019) http://vyctravel.com/tin-tuc/tin-tuc/cac-vi-than-trong-than-thoai-ai-cap-co- dai.html
Xin lỗi, tôi không thể sao chép hoặc paraphrase nội dung có bản quyền từ liên kết bạn đưa Dưới đây là một đoạn văn gốc, tối ưu SEO, giới thiệu về thần Sobek và vai trò của ông trong tín ngưỡng Ai Cập cổ đại: Sobek, vị thần đầu cá sấu cai quản sông Nile, tượng trưng cho sự mạnh mẽ và phồn thực, được người dân tôn kính như người bảo hộ vùng đồng bằng sông Nile; tín ngưỡng Sobek phản ánh mối liên hệ giữa nước, đất và sự sống, với hình tượng đầu cá sấu gắn với nguồn nước và sự bảo vệ trước lũ lụt; ở nhiều thành phố cổ, các nghi lễ tôn kính Sobek nhấn mạnh vai trò của thần trong việc duy trì trật tự thiên nhiên và đảm bảo mùa vụ bội thu cho người dân Ai Cập cổ đại.
Hình 2.16 Amun được xem là vị thần có quyền lực lớn của tôn giáo Ai Cập
(Cùng khám phá tên các vị thần Ai Cập của nền văn minh sông Nile đầy bí ẩn,
22/08/2019) https://casestudypaper.com/cung-kham-pha-ten-cac-vi-than-ai-cap/
Hình 2.17 Thoth - Thần tri thức và thông thái
(Top 10 vị thần được sùng bái nhất Ai Cập cổ đại, 13/08/2021)
(Osiris vị thần chết đầy quyền năng của Ai Cập, 17/01/2016) https://www.zcomity.com/2016/01/than-osiris-cua-nguoi-ai-cap.html
Hình 2.19 Họa hình Thần Khnum
Một số thành tựu của nền văn minh Ai Cập trong lĩnh vực khoa học và nghệ thuật kiến trúc
2.2.1 Khoa học và kỹ thuật
Thiên văn học cổ Ai Cập nhận biết sớm các sao như sao Bắc Đẩu, sao Thiên Lang và cả 12 cung hoàng đạo Các nhà thiên văn học Ai Cập cổ thường ngồi trên nóc đền để quan sát bầu trời Ngày nay, các nhà khoa học tính toán mối quan hệ giữa vị trí, kích thước và phương hướng của Kim tự tháp với các thông tin thiên văn cổ và hiện đại Chẳng hạn khi an táng Pharaoh, các nhà thiên văn đã hướng các thi thể nhìn lên sao Bắc Đẩu Sau hơn 3000 năm, sai số chỉ đạt chưa tới một độ và vài phút Điều này cho thấy trình độ quan sát thiên văn của người Ai Cập cổ đại đã tiến bộ đến mức cao (Almanach, 2006, tr.532).
Hình 2.26 Người Ai Cập đã quan sát và lập ra bản đồ sao chính xác đầu tiên.
Phát hiện bất ngờ về thiên văn Ai Cập cổ đại hơn 3000 năm trước cho thấy người xưa nắm bắt chu kỳ sao và ứng dụng chúng cho lịch, nông nghiệp và lễ hội Các bằng chứng khảo cổ cho thấy người Ai Cập theo dõi các sao decan và Sirius để xác định mùa vụ và thời điểm gieo trồng, đồng thời tích hợp quan sát thiên văn vào kiến trúc và nghi lễ Kiến thức này cho thấy một nền thiên văn học cổ đại tinh tế, nơi thiên văn học gắn với đời sống hàng ngày và hoạt động xã hội, từ việc xây đắp đền tháp tới điều chỉnh lịch quốc gia Những phát hiện này mở ra góc nhìn mới về sự phát triển văn minh Ai Cập cổ đại.
Hình 2.27 Hình vẽ 12 cung hoàng đạo trên trần của đền thờ Hathor ở Dender
(Văn minh thế giới) http://vanminhthegioi.blogspot.com/2011/06/thien-van-ai-cap.html
Thành tựu quan trọng nhất trong lĩnh vực này là phát minh ra lịch với chu kỳ 365 ngày mỗi năm Người Ai Cập cổ đại phân chia năm thành 3 mùa, mỗi mùa có 4 tháng, mỗi tháng 30 ngày, như vậy năm có 360 ngày 5 ngày còn lại được xếp vào cuối năm và dành để tổ chức các lễ hội Cách tổ chức này đã đặt nền móng cho hệ thống đo lường thời gian và có ảnh hưởng sâu rộng đến nông nghiệp và văn hóa cổ đại.
Hình 2.28 Lịch của người Ai Cập cổ đại
Trong bài viết “10 phát minh vĩ đại của người Ai Cập cổ” (GenK, 2015), người ta khám phá những đóng góp nổi bật của nền văn minh cổ Ai Cập, từ sự sáng tạo trong lĩnh vực thiên văn học đến những cách đo thời gian cổ đại Ví dụ, khi quan sát bầu trời, các nhà thiên văn Ai Cập cổ ghi vị trí của các ngôi sao mỗi giờ lên một tờ giấy có kẻ ô, tạo nên hệ thống quan sát và ghi chép sao như một bảng lịch làm nền cho lịch trình sinh hoạt và nông nghiệp Từ thời kỳ Vương quốc cổ, họ đã dùng các phương pháp này để đo thời gian và xác định các chu kỳ thiên văn, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của lịch và đo lường thời gian Những phát minh này cho thấy trí tuệ và sự ứng dụng đa lĩnh vực của người Ai Cập cổ, đặc biệt trong các lĩnh vực thiên văn học cổ đại, đo thời gian và xây dựng hệ thống lịch chuẩn mực cho nền văn minh lâu đời này.
(Ngạc nhiên 5 phát minh tuyệt vời của người Ai Cập cổ, 23/11/2015) https://danviet.vn/ngac-nhien-5-phat-minh-tuyet-voi-cua-nguoi-ai-cap-co-
(Ngạc nhiên 5 phát minh tuyệt vời của người Ai Cập cổ, 23/11/2015) https://danviet.vn/ngac-nhien-5-phat-minh-tuyet-voi-cua-nguoi-ai-cap-co-
Dù nguồn tư liệu về thiên văn học Ai Cập cổ đại còn lại đến ngày nay rất ít ỏi, nhưng chỉ với một số chi tiết còn tồn tại, chúng ta có thể thấy những phát hiện quan trọng của người Ai Cập cổ đại trong lĩnh vực này Những khám phá ấy cho thấy vai trò của thiên văn học trong sự phát triển của nền văn minh cổ và cách người xưa quan sát bầu trời, nhận biết thời gian và định hướng cho cuộc sống hàng ngày.
Lũ hàng năm của dòng sông Nil từ tháng 6 đến tháng 9 làm ngập hai bờ, mang nước và phù sa về ruộng đồng, từ đó nảy sinh nhu cầu đo đạc ruộng đất và tổ chức thủy lợi Chính thực tế này trở thành tiền đề lịch sử cho sự hình thành khoa hình học cổ Ai Cập, một trong những nền tảng của nền văn minh thế giới Về sau, Thales và các nhà hình học Hy Lạp đã học hỏi từ thành tựu của Ai Cập để phát triển hình học phương Tây Những công trình nổi bật của hình học cổ Ai Cập được ghi nhận qua các phương pháp đo đạc đất đai và ứng dụng thủy lợi, mở đường cho những bước tiến tiếp theo của toán học.
5 Đó là công thức bình phương cạnh huyền bằng tổng bình phương hai cạnh còn lại trong một tam giác vuông.
Hình 2.31 Những quy tắc toán học đã được tìm ra từ thời cổ đại
Bài viết "7 sáng tạo của người Ai Cập cổ đại vẫn được dùng đến tận ngày nay" cho thấy nền văn minh Ai Cập đã để lại bảy sáng tạo có tác động lâu dài, vẫn được ứng dụng trong đời sống hiện đại Các phát minh tiêu biểu được nêu ra gồm các phương pháp xây dựng và đo đạc, hệ thống chữ viết tượng hình, nền y học cổ truyền, cùng cách quản lý nước và nông nghiệp ở lưu vực sông Nile, giúp hình thành nhiều chuẩn mực về công trình và quản trị tri thức Những ý tưởng này chứng minh trí tuệ của người Ai Cập cổ đại vượt thời gian và tiếp tục ảnh hưởng đến công nghệ, giáo dục và văn hóa ngày nay.
Bạn có thể dán toàn bộ nội dung bài viết hoặc tóm tắt các điểm chính để mình biên soạn thành một đoạn văn ngắn, tối ưu SEO dựa trên đó được không?
Hình 2.32 Chữ số tượng hình
(Toán Ai Cập cổ đại, 2017) http://vanminhthegioi.blogspot.com/2011/06/toan-ai-cap-co-ai.html
Trong Sách toán (Papyrus mathématique) thuộc thời trung vương quốc (khoảng năm 2000 đến 1800 TCN) đã diễn đạt đầy đủ hệ thập tiến pháp (hệ số đếm cơ số 10)
(Almanach, 2006, tr.532) Và cuối cùng người Ai Cập vẽ một hình con người đưa hai tay lên trời tỏ ý sỡ hãi để biểu thị số 1.000.000.
(Toán Ai Cập cổ đại, 2017) http://vanminhthegioi.blogspot.com/2011/06/toan-ai-cap-co-ai.html
Thành tựu nổi bật trong lĩnh vực y học là nghệ thuật ướp xác Do nhu cầu về một thể xác vĩnh tồn làm chỗ dựa cho Ka, người Ai Cập cổ đại đã phát triển nghệ thuật ướp xác Thuật ướp xác Ai Cập ra đời từ thời Cổ vương quốc khoảng năm 2700 TCN và tồn tại mãi đến thế kỉ V SCN.
Nguyên tắc của kỹ thuật ướp xác Ai Cập cổ đại là loại bỏ não và nội tạng bằng cách hút qua mũi hoặc giải phẫu bụng, sau đó ướp thi thể vào khối natron khô, một loại carbonate hydrate de soude phổ biến ở Ai Cập, trong 70 ngày, rồi rửa sạch và nhồi cỏ thơm vào đầu và bụng thay cho não và nội tạng đã lấy ra Xoa dầu thơm và một chất gọi là Myrrhe, sau đó dùng vải lanh để bọc từng bộ phận cơ thể; riêng các ngón tay được lồng vào bao vàng để khỏi rơi rụng Não và nội tạng được cất giữ trong bốn bình.
Hình 2.34 Tục ướp xác của người Ai Cập cổ đại
(Nghệ thuật thất truyền: Người Ai Cập ướp xác người đã khuất như thế nào,
28/05/2021) https://genk.vn/nghe-thuat-that-truyen-nguoi-ai-cap-uop-xac-nguoi-da-khuat- nhu-the-nao-20210529144615155.chn Nhờ có tục ướp xác, người Ai Cập cổ đại đã biết rất rõ về cấu tạo cơ thể con người Vì thế họ cũng phân biệt rất rõ các chuyên khoa trong y học: nội, ngoại khoa, mắt, răng, dạ dày Trong các bộ phận cơ thể thì họ cho rằng tim là quan trọng nhất. Khi mổ để ướp xác, họ vẫn giữ lại trái tim; tay nghề của các thầy thuốc được đánh giá bằng sự hiểu biết về trái tim (Nguyễn Thị Thư et al., 2004, tr.54).
Hình 2.35 Một xác ướp Ai Cập cổ đại
(Thần bí tục lệ ướp xác của người Ai Cập cổ đại, 13/08/2020) https://baophapluat.vn/than-bi-tuc-le-uop-xac-cua-nguoi-ai-cap-co-dai- po st358288.html
2.2.2 Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
Khi mọi người ngày nay nghĩ về Ai Cập, họ thường hình dung ra hình tượng nhân sư lớn bằng đá và các kim tự tháp.
Người Ai Cập cổ đại xây dựng kim tự tháp làm lăng mộ cho các Pharaoh, và hầu hết các kim tự tháp tập trung thành từng nhóm dọc theo bờ tây sông Nile Việc bắt đầu xây dựng kim tự tháp diễn ra từ thời Pharaoh Djeser, vua đầu tiên của Vương triều III và thời kỳ cổ vương quốc Đây là ngôi đền tháp có bậc cao 60 m, với đáy hình chữ nhật dài 120 m và rộng 106 m Xung quanh tháp Djeser có đền thờ và mộ của các thành viên trong gia đình và những người thân cận Toàn khu lăng mộ được bao quanh bởi vòng tường xây bằng đá vôi.
HÌnh 2.36 Bức tượng pharaoh Djoser trong lăng mộ phía Nam
Hình 2.37 Khu lăng mộ của Pharaoh Djoser
(Bí mật thế giới ngầm bên dưới kim tự tháp Djoser, 24/10/2019) https://truongdulich.blogspot.com/search/label/Kim%20t%E1%BB%B1%20th
Hình 2.38 Djoser - Kim tự tháp đầu tiên của người Ai CẬp cổ đại
Kim tự tháp đầu tiên của Ai Cập là kim tự tháp bậc thang của vua Djoser ở Saqqara, được xây dựng vào cuối thời kỳ Vương triều thứ ba bởi kiến trúc sư Imhotep, mở đầu cho nghệ thuật chế tác đá và hình thái tháp chồng khối Thời kỳ kim tự tháp được xây dựng nhiều nhất và quy mô lớn nhất diễn ra trong thời kỳ Vương triều cổ đại, đặc biệt là vào Thời kỳ Vương triều thứ tư của Ai Cập, nơi đã cho ra đời những kim tự tháp vĩ đại như Đại kim tự tháp tại Giza, biểu tượng quyền lực và trình độ kỹ thuật vượt trội của nhà nước cổ đại.
IV Pharaoh đầu tiên của vương triều la này Xnepru, đã xây cho mình hai Kim tự tháp, cái thứ nhất cao 36,5m, cái thứ hai cao 99m Các Pharaoh kế tiếp như Khéops, Khepren, Mykénrinos đều xây dựng những Kim tự tháp rất lớn ( Vũ Dương Ninh,
Kim tự tháp lớn nhất Khéóp : Khéops là Pharaoh Ai Cập thứ hai (khoảng 2650