Tuy nhiên, thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nói chung và chi ngân sách xã nói riêng trên địa bàn thành phố vẫn còn nhiều hạn chế, thể hiện ở chỗ hiệu quả các khoản chi ngân sách
Cơ sở lý luận và thực tiễn
Cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách xã
2.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Ngân sách phản ánh nội dung cơ bản của ngân sách, quá trình chấp hành ngân sách, đồng thời thể hiện tính pháp lý của ngân sách cũng như quyền chủ sở hữu của Ngân sách nhà nước (NSNN) Ngoài ra, ngân sách nhà nước còn thể hiện vị trí, vai trò và chức năng quan trọng của NSNN trong hoạt động của quốc gia.
Bản chất của ngân sách nhà nước (NSNN) phản ánh các mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước và các chủ thể như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước Những hoạt động thu, chi của NSNN thể hiện quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung, đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ các nguồn tài nguyên quốc gia Việc nhà nước tham gia vào quá trình phân phối nguồn lực chính quốc gia giúp thúc đẩy phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội.
Dưới góc độ pháp lý, ngân sách được luật hóa về cả hình thức lẫn nội dung, đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp trong quản lý tài chính công Qu trình và biện pháp thu, chi ngân sách nhà nước phản ánh rõ quyền lực nhà nước trong lĩnh vực ngân sách, góp phần thúc đẩy sự công bằng và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực quốc gia.
Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước được lập dự toán và thực hiện trong một năm theo quy trình chặt chẽ, bao gồm các bước dự toán, chuẩn bị, thảo luận, quyết định phê duyệt, chấp hành và quyết toán NSNN.
Xét trên khía cạnh vĩ mô, ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò là công cụ hiệu quả nhất để chính phủ thực hiện các nhiệm vụ chức năng của mình NSNN giúp nhà nước tác động có mức độ chính xác cao đến nền kinh tế, góp phần ổn định và phát triển kinh tế quốc gia Việc sử dụng ngân sách đúng đắn và hiệu quả là yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
2.1.1.2 Khái niệm về quản lý ngân sách
Quản lý ngân sách Nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách Nhà nước nhằm sử dụng các phương pháp và công cụ quản lý một cách chủ đích để tác động, điều khiển hoạt động ngân sách, hướng tới các mục tiêu đã đề ra Nội dung chính của quản lý tài chính quốc gia bao gồm củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng ngân sách và tài sản nhà nước một cách tiết kiệm, hiệu quả để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việc tăng tích lũy ngân sách giúp thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại (Phạm Thị Thanh Thuỷ, 2015)
Quản lý ngân sách xã tập trung vào quản lý thu, chi của các quỹ tài chính trong đơn vị, cũng như quản lý các chương trình, dự án đầu tư XDCB và thực hiện dự toán ngân sách Quản lý ngân sách xã yêu cầu các chủ thể quản lý đưa ra quyết định tài chính phù hợp và tổ chức thực hiện nhằm đạt mục tiêu hoạt động của đơn vị Mục tiêu tài chính của ngân sách xã có thể thay đổi theo từng thời kỳ và chính sách chiến lược của địa phương Khác với quản lý doanh nghiệp hướng tới tối ưu hóa lợi nhuận, quản lý ngân sách xã không vì mục đích lợi nhuận, mà nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế và đảm bảo an ninh quốc phòng Do đó, việc sử dụng ngân sách xã cần hiệu quả, đúng định hướng các nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước và các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.
2.1.1.3 Vai trò của ngân sách nhà nước a Vai trò của một ngân sách tiêu dùng
Theo Đặng Văn Du (2010), NSNN đảm bảo hay duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy NN, thể hiện ở các khía cạnh sau:
Nguồn thu từ thuế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tài chính cho bộ máy nhà nước Việc khai thác và huy động các nguồn lực tài chính từ các lĩnh vực và thành phần kinh tế khác nhau, dưới hình thức bắt buộc hoặc tự nguyện, nhằm duy trì sự cân đối giữa nhu cầu của nhà nước, doanh nghiệp và dân cư Tập trung khai thác các nguồn tài chính này cần được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo sự hài hòa giữa tiêu dùng và tiết kiệm, góp phần ổn định ngân sách nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Nhà nước phân phối các nguồn tài chính tập trung theo tỷ lệ hợp lý để duy trì hoạt động và sức mạnh của bộ máy nhà nước, đồng thời đảm bảo thực hiện chức năng kinh tế xã hội trong các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế.
Kiểm tra, giám sát việc phân phối và sử dụng các nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo hoạt động này được thực hiện hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Vai trò của ngân sách phát triển là hướng đến phát huy nguồn lực tài chính, thúc đẩy các dự án phát triển bền vững, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia Việc quản lý ngân sách phát triển chặt chẽ giúp đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn vốn, đồng thời phản ánh đúng mục tiêu của chính sách phát triển dài hạn.
Theo Đặng Văn Du (2010), ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định và điều chỉnh kinh tế vĩ mô của nhà nước Thông qua NSNN, nhà nước định hướng đầu tư và điều chỉnh cơ cấu nền kinh tế theo các chiến lược đã đề ra, bao gồm cả cơ cấu vùng và ngành Ngân sách nhà nước được sử dụng để đầu tư vào kết cấu hạ tầng, lĩnh vực mà tư nhân thường không muốn hoặc không thể tham gia, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống dân cư Ngoài ra, nguồn chi tiêu hàng năm từ NSNN còn giúp xây dựng các quỹ dự trữ về hàng hóa và tài chính, góp phần điều hòa thị trường trong những biến động về giá cả, qua đó ổn định giá cả, bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và người sản xuất.
Nhà nước có thể chống lạm phát bằng cách cắt giảm chi ngân sách và tăng thuế tiêu dùng để kiểm soát cầu Đồng thời, việc giảm thuế đầu tư nhằm khuyến khích mở rộng sản xuất kinh doanh và tăng cường cung ứng hàng hóa Sử dụng các công cụ vay nợ như trái phiếu, tín phiếu kho bạc giúp hút bớt lượng tiền mặt trong lưu thông, từ đó giảm áp lực về giá cả và bù đắp thâm hụt ngân sách.
2.1.1.4 Những nguyên tắc cơ bản quản lý ngân sách NN
Theo Bùi Quốc Thiện (2013), nguyên tắc cơ bản quản lý Ngân sách nhà nước gồm những nguyên tắc sau: a Nguyên tắc thống nhất
Theo nguyên tắc này, mọi khoản thu, chi của một cấp hành chính đều phải được đưa vào kế hoạch ngân sách thống nhất nhằm đảm bảo quản lý chặt chẽ và xuyên suốt Quản lý thống nhất đòi hỏi tuân thủ một khuôn khổ chung trong quá trình hình thành, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện ngân sách Điều này giúp tăng cường tính minh bạch, hiệu quả và kiểm soát ngân sách của cấp hành chính đó.
Thực hiện nguyên tắc quản lý này giúp đảm bảo tính bình đẳng, công bằng và hiệu quả trong quản lý tài chính Việc áp dụng các nguyên tắc này còn hạn chế các tiêu cực và rủi ro, đặc biệt là những rủi ro mang tính chủ quan trong quyết định các khoản chi tiêu Đồng thời, nguyên tắc dân chủ thúc đẩy sự tham gia và đóng góp của các thành viên, đảm bảo quyền lợi và tăng cường tính minh bạch trong quá trình ra quyết định.
Một chính sách ngân sách hiệu quả là chính sách phản ánh rõ lợi ích của các tầng lớp, bộ phận và cộng đồng người khác nhau trong các hoạt động thu, chi ngân sách Chính sách này đảm bảo sự công bằng và phù hợp với nhu cầu của từng nhóm, qua đó thúc đẩy sự phát triển bền vững và ổn định của nền kinh tế Việc xây dựng ngân sách dựa trên nguyên tắc công bằng và minh bạch giúp các chính sách trở nên hiệu quả hơn, đáp ứng tốt các mục tiêu của quốc gia.
Cơ sở thực tiễn về quản lý chi ngân sách xã
2.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Ðể thu được thuế xây dựng cơ bản vãng lai trên địa bàn huyện và điều tiết theo đúng địa bàn phát sinh, liên ngành Tài chính - Thuế - Kho bạc nhà nước, Phòng Công thương, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cùng các ngành liên quan khác đã phối hợp nhịp nhàng, do vậy số thuế ở lĩnh vực này thu về ngân sách nhà nước cũng đạt cao nhất từ trước tới nay Kết quả thu thuế ngoài quốc doanh cũng mang lại con số cao nhất từ trước tới nay cho NSX Các khoản thu
Từ trước, NSX đã chuyển nhượng, thu phí lệ phí, tiền thuê đất và thu biện pháp tài chính, góp phần nâng cao số thu ngân sách huyện Ngay từ đầu năm, huyện đã tập trung chỉ đạo các xã để thúc đẩy các hoạt động thuế, phí, và đất đai, giúp đạt cao tỷ lệ vượt dự toán thu ngân sách Nhờ đó, tổng thu ngân sách nhà nước cấp huyện được nâng cao rõ rệt, đóng vai trò quan trọng trong công tác cân đối ngân sách địa phương.
Trong năm 2016, 35 xã, thị trấn đã thu về hơn 349 tỷ đồng Ngoài nguồn trợ cấp ngân sách trung ương, các địa phương đã nỗ lực tạo nguồn thu, quản lý chặt chẽ và khai thác hiệu quả các nguồn thu nhập khác để đạt mức thu cao Nhờ các chính sách phù hợp và sự cố gắng của địa phương, các xã, thị trấn đã giữ vững và nâng cao nguồn thu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Trong năm, các tổ chức đã đạt kết quả cao trong công tác thu ngân sách, góp phần vượt kế hoạch chi ngân sách nhà nước tại cả cấp huyện và xã Tiền Hải ưu tiên hàng đầu cho phát triển kinh tế với tổng chi gần 237.600 triệu đồng, trong đó các khoản chi này chủ yếu dành cho phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, đều đạt và vượt dự toán Tuy nhiên, một số khoản chi chưa hoàn thành do nguyên nhân khách quan, như việc chuyển tiền di dân Đông Long sang liên độ tài chính năm 2017, mặc dù đã hoàn thành.
Trong năm 2016, huyện Tiền Hải đã chủ động xây dựng dự toán thu, chi ngân sách nhà nước sớm hơn các năm trước, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành và địa phương lập kế hoạch và thực hiện các chương trình hành động Quá trình này dựa trên căn cứ dự toán được tỉnh giao, cùng với việc tăng cường công tác đôn đốc và kiểm soát chi qua nhiều khâu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.
Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện tập trung tăng cường công tác giám sát và thường xuyên bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ xã có nghiệp vụ tài chính yếu, đạt 100% cán bộ tài chính xã, thị trấn qua đào tạo Huyện cung cấp phần mềm quản lý ngân sách để cán bộ Tài chính kế toán xã thực hiện công tác kế toán và hạch toán ngân sách hiệu quả Ngành Thuế tổ chức các khóa đào tạo nhằm nâng cao kiến thức thu ngân sách cho cán bộ liên quan Kho bạc Nhà nước huyện đảm nhận vai trò giám sát chi ngân sách và kiểm soát vốn xây dựng cơ bản, góp phần nâng cao trình độ nghiệp vụ cho cán bộ Tài chính kế toán các xã.
Năm 2016, Tiền Hải xây dựng dự toán thu ngân sách Nhà nước (NSNN) là 620.697 triệu đồng, trong đó ngân sách huyện là 387.739 triệu đồng và ngân sách xã là 232.958 triệu đồng Tổng chi ngân sách huyện cũng là 620.697 triệu đồng, bao gồm chi ngân sách huyện và ngân sách xã, đặt ra nhiều thách thức do ngành nông nghiệp chịu tác động của biến đổi khí hậu, ngành Công nghiệp - Dịch vụ còn chịu ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu, và ngành kinh tế biển phụ thuộc nhiều vào thị trường Trung Quốc, gây ra những rủi ro về thuế và đầu tư Năng lực quản lý tài chính xã còn không đồng đều, ảnh hưởng tới hiệu quả thu chi ngân sách Để hoàn thành dự toán, Tiền Hải đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về thuế, kế toán, quản lý sản xuất - kinh doanh; tăng cường rà soát nguồn thu, chú trọng thuế xây dựng cơ bản, thuế vãng lai và doanh nghiệp hiệu quả; áp dụng triệt để Luật quản lý thuế tại cơ sở, đồng thời chủ động dự kiến nguồn thu từ đất đai từ đầu năm Trong chi tiêu, huyện tập trung vào các khoản chi thực sự khả thi và xã, thị trấn chủ động huy động vốn xây dựng nông thôn mới, phân loại, sắp xếp các công trình theo thứ tự ưu tiên để đảm bảo nguồn lực phù hợp.
Ngoài ra, Tiền Hải đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, như kiên quyết không phê duyệt các công trình chưa rõ nguồn vốn hoặc có quy mô phân tán, manh mún Trong năm, huyện tập trung chỉ đạo thanh quyết toán nhanh chóng các khoản chi hỗ trợ nông dân như dồn điền đổi thửa và chỉnh trang đồng ruộng, đồng thời yêu cầu các xã công khai đầy đủ các khoản thu từ dân để đảm bảo minh bạch Công tác chi thường xuyên từ huyện đến xã, thị trấn cũng được đặt mục tiêu tiết kiệm ít nhất 10% để bổ sung nguồn cải cách tiền lương, góp phần tăng cường hiệu quả ngân sách.
2.2.1.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách xã tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương
Tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, ngân sách xã đã có nhiều bước tiến tích cực, góp phần quan trọng vào phát triển chính quyền cơ sở và thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn Những kết quả về cân đối thu chi ngân sách Nhà nước trong những năm qua cho thấy sự tiến bộ rõ rệt, từ chỗ chỉ đảm bảo chi tiêu cho các hoạt động thường xuyên đến nay huyện là một trong những địa phương có nguồn thu cao trong khu vực đồng bằng sông Hồng và tự cân đối ngân sách Ngân sách xã dần đáp ứng vai trò là nguồn lực quan trọng, tạo điều kiện vật chất vững chắc cho ổn định chính trị, phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, đồng thời nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho các thành phần kinh tế nông thôn.
Dù đã đạt được nhiều thành tựu, hoạt động tài chính của Nhà nước xã ở Kinh Môn vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn và hạn chế Một trong những nguyên nhân chính là nhận thức của người dân và các đại biểu HĐND cấp xã còn hạn chế, dẫn đến thiếu cơ hội trong việc quản lý, giám sát và đóng góp ý kiến xây dựng ngân sách xã Chất lượng công tác kiểm tra, giám sát ngân sách còn chưa đáp ứng yêu cầu của nhân dân Ngoài ra, do thiếu hiểu biết đầy đủ về ngân sách xã, một số người dân đã kéo dài các vụ khiếu kiện, gây khó khăn cho chính quyền trong việc giải thích, xử lý các vụ kiện tụng Để khắc phục những hạn chế này, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương đã tập trung triển khai các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện công tác quản lý ngân sách.
Nâng cao kiến thức cho người dân trong việc giám sát và quản lý ngân sách nhà nước là một yếu tố cần thiết để thúc đẩy sự minh bạch và công bằng trong hoạt động tài chính công Đây cũng là mong muốn của ngành tài chính, chính quyền địa phương và nhân dân, nhằm đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và phục vụ tốt lợi ích cộng đồng Việc nâng cao nhận thức giúp người dân tham gia tích cực hơn vào quá trình giám sát ngân sách, góp phần xây dựng chính quyền minh bạch và trách nhiệm.
Việc công khai, dân chủ, minh bạch trong quá trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước đã góp phần tăng thu ngân sách từ thuế, phí, lệ phí và các nguồn đóng góp của nhân dân Nhờ đó, thu ngân sách đã đáp ứng cơ bản các chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển và chi trả nợ Nhiều xã trong tỉnh đã thực hiện tốt công tác này, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường cơ sở vật chất và nâng cao đời sống của nhân dân.
Nâng cao năng lực quản lý nguồn lợi suất của cán bộ trực tiếp tham gia tại các địa phương là yếu tố quyết định sự thành công của công tác quản lý ngân sách, đặc biệt là tại các xã, thị trấn Việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ làm công tác ngân sách giúp họ thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động ngân sách địa phương Đầu tư vào nâng cao năng lực cán bộ không chỉ tăng cường khả năng quản lý tài chính mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương một cách bền vững.
Năm 2016, Sở Tài chính tỉnh đã tổ chức 05 đợt tập huấn, gồm 20 lớp học và hơn 600 người tham gia, nhằm phổ biến chế độ kế toán mới theo Thông tư số 146/TT-BTC, nâng cao công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản, triển khai hệ thống TABMIS và nâng cao quản lý tài chính ở cấp thôn, khu dân cư.
- Tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, hệ thống hạ tầng thông tin phục vụ công tác quản lý NSX trên địa bàn toàn tỉnh
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared