Libraries International Relations OfficeSo sánh định hướng kiểm kê kho vật lý và định hướng khám phá Định hướng kiểm soát vốn tài liệu kiểm kê kho: ● Mục lục in ấn, mục lục thẻ, OPACs ●
Trang 1Libraries International Relations Office
Khám phá thư viện
Tìm kiếm và truy cập thông tin hướng tới người dùng
Sam Popowich
Sam.Popowich@ualberta.ca
Translator: Lê Ngọc Linh
Trang 2Libraries International Relations Office
Lịch sử phát triển các loại mục lục thư viện
● Mục lục viết tay và in ấn
● Mục lục thẻ
● Mục lục trực tuyến (OPACs)
●“Mục lục thế hệ mới”
● Hệ thống khám phá thư viện
Trang 3Libraries International Relations Office
Hệ thống khám phá hướng tới sự tiện lợi của người dùng
Trang 4Libraries International Relations Office
So sánh định hướng kiểm kê kho vật lý và định hướng
khám phá
Định hướng kiểm soát vốn tài liệu (kiểm kê kho):
● Mục lục in ấn, mục lục thẻ, OPACs
● Bám sát hiện trạng kho tài liệu thư viện
● Gắn liền với công tác lưu hành
● Được thiết kế chủ yếu dành cho cán bộ thư viện
● Mỗi mục lục tập trung vào một bộ sưu tập (một loại tài liệu)
Trang 5Libraries International Relations Office
Định hướng khám phá:
● Không chỉ hướng đến việc hỗ trợ công tác kiểm soát kho vật lý
● Còn cho phép quản lý các nguồn tài liệu điện tử (đã mua
quyền sử dụng)
● Không gắn kết mật thiết với công tác lưu hành
● Được thiết kế chủ yếu dành cho người dùng
● Một công cụ tìm kiếm cho nhiều bộ sưu tập
Trang 6Libraries International Relations Office
Trang 9Thành phần của một hệ thống khám phá
● Một index duy nhất (chia nhỏ các kho dữ liệu)
● Không tìm kiếm kiểu liên hợp
● Giao diện tìm kiếm đơn giản
● Kết quả phong phú
● Liên kết người dùng bên trong với nguồn thông tin-tài liệu ngoài thư viện
● Liên kết người dùng bên ngoài với nguồn thông tin-tài liệu trong thư viện
● Khả năng tối ưu hóa như các công cụ tìm kiếm (SEO)
● Dữ liệu được liên kết
Trang 10Libraries International Relations Office
Một index duy nhất
Một hệ thống khám phá nên được tăng cường tối đa khả năng truy xuất biểu ghi từ tất cả các nguồn dữ liệu với một index duy nhất cho phép tìm kiếm để người dùng chỉ cần thực hiện một mẻ tìm kiếm và khám phá tất cả các loại tài liệu về một chủ đề
Trang 11Libraries International Relations Office
Không tìm kiếm kiểu liên hợp (federated searching)
Các mục lục thế hệ mới đôi khi được thiết kế với tính năng tìm kiếm FS - cho phép tìm kiếm trên nhiều nguồn dữ liệu, sau đó hiển thị kết quả tìm kiếm (trên những nguồn đó) trên cùng một danh sách Tính năng này không cho phép tìm
kiếm – lọc – phân loại tài liệu theo “diện” một cách hiệu quả;
có nhiều vấn đề về 2 yếu tố precision và recall (tức là có
hiện tượng để mất biểu ghi hay hiển thị trùng biểu ghi); và thường làm người dùng phải đợi chờ lâu khi thực hiện tìm kiếm
Trang 12Libraries International Relations Office
Một giao diện tìm kiếm đơn giản
Người dùng không nên bị lúng túng về số lượng và
cách dùng những tùy chọn tìm kiếm được hiển thị
trên một giao diện tìm kiếm Những gì họ cần là một
hộp tìm kiếm duy nhất đi kèm với một vài liên kết rõ
ràng tới những nội dung không được lập chỉ mục
(non-indexed content) Hãy xem trang web Google
Trang 14Libraries International Relations Office
Kết quả phong phú
Một hộp tìm kiếm đơn giản nên mang đến cho người dùng những kết quả tìm kiếm phong phú Không nên chủ quan cho rằng thứ mà một bạn đọc đang tìm là sách (hoặc những loại tài liệu khác), mà hãy tiên liệu rằng họ đang tìm thông tin về một chủ đề Khi giới thiệu biểu đồ kiến thức của họ vào năm 2012, Google cho rằng người dùng không chỉ tìm trang web, mà họ đang tìm thông tin (và thực tế là vậy)
Trang 16Libraries International Relations Office
Liên kết người dùng bên trong với nguồn
thông tin-tài liệu ngoài thư viện
Đây là điều chúng ta nghĩ về khi nói về khái niệm
“khám phá” Có những loại thông tin (sách, tạp chí, bài báo, ) tồn tại bên ngoài thư viện, ví dụ: trên trang web của một NXB, hay trong một cơ sở dữ
liệu Thư viện kéo những “nguồn bên ngoài” này
“vào trong” thư viện cho bạn đọc khám phá.
Trang 17Libraries International Relations Office
Liên kết người dùng bên ngoài với nguồn thông tin-tài liệu trong thư viện
Nhiều thư viện học thuật đang tạo lập vốn thông tin – tài liệu số riêng Một kho tài liệu nội sinh thường chứa luận án, luận văn, bài báo, của giảng viên và sinh viên, và những loại tài liệu khác có ích cho công tác nghiên
cứu Một khía cạnh của xu hướng khám phá đang bắt đầu được chú ý
đến là giúp cho thế giới bên ngoài khám phá được những tài liệu nội sinh này Ví dụ, nếu chúng ta tạo ra một công cụ tìm kiếm có thể tìm kiếm luận văn, khi đó những nhà nghiên cứu khác (ở những nơi khác) sẽ có dịp khám phá và sử dụng luận văn này Nếu chúng ta cho Google biết chúng
ta có những nguồn thông tin-tư liệu nội sinh như thế, những người khác (bên ngoài) sẽ có điều kiện tiếp cận những nguồn này
Trang 18Libraries International Relations Office
Khả năng tối ưu hóa hiệu quả tìm kiếm
Để làm cho thông tin-tài liệu nội sinh có thể được người dùng bên ngoài biết đến, metadata phải được đưa vào các webpage Việc đưa metadata lên các webpage trong một hệ thống khám phá cũng cho phép giảng viên và sinh viên (của trường) tìm tài liệu nội sinh bằng cách chỉ tìm trên web (bằng Google chẳng hạn) Tương
tự như vậy, giả sử ai đó ở Cần Thơ (không phải là sinh viên hay giảng viên) muốn tìm hiểu về Truyện Kiều, người đó có thể tìm
“Truyen Kieu” trên web và trong danh sách kết quả tìm kiếm sẽ có liệt kê Truyện Kiều như là một tài liệu tại thư viện của bạn, cùng với những thông tin cần thiết khác về tài liệu này như trạng thái
mượn - trả - đang biên mục
Trang 19Libraries International Relations Office
Dữ liệu được liên kết
Khả năng tối ưu hóa mà tôi đang nói về dựa trên việc
đưa metadata lên các webpage Nhưng đó không
phải là bất kì loại dữ liệu nào Metadata đó phải là dữ
liệu có liên kết, tức dữ liệu được cấu trúc theo một
cách đặc thù Dữ liệu liên kết có thể bao gồm tên thư
viện đang sở hữu tài liệu được hiển thị, ký hiệu xếp
giá của nó, địa chỉ của thư viện, và trạng thái hiện tại
của tài liệu đó
Trang 20Libraries International Relations Office
Cảm ơn các anh chị đã theo dõi
Mời anh chị đặt câu hỏi nếu có?