ĐIỀU KIỆN và TIỀN đề CHO sự RA đời của CHỦ NGHĨA xã hội KHOA học và ý NGHĨA của VIỆC NGHIÊN cứu

Khái niệm Chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo hai nghĩa: Nghĩa rộng: Chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa Mác- Lênin, luận giải từ các giác độ triết học,

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN

TRUYỀN

-TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC VÀ Ý

NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU

Sinh viên:

Mã số sinh viên:

Lớp:

Hà nội, tháng năm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 3

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài: 4

I Điều kiện và tiền đề cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học 4

1 Khái niệm Chủ nghĩa xã hội khoa học 4

2 Điều kiện Khách quan - Hoàn cảnh lịch sử 5

2.1 Điều kiện kinh tế - xã hội 5

2.2 Điều kiện, tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận 6

1.3 Điều kiện Chủ quan: Vai trò của Mác – Ăngghen 8

II Ý nghĩa của việc nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội khoa học 14

1 Ý nghĩa lý luận 14

2 Ý nghĩa thực tiễn 15

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong những đỉnh cao của các khoa học xã hội loài người Chủ nghĩa xã hội góp phần trang bị kiến thức về khoa học, tri thức lý luận để luận giải về quá trình tất yếu lịch sử dân tới sự hình thành, phát triển hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, giải xã hội, giải phóng con người Chủ nghĩa xã hội khoa học còn là cơ sở luận giúp các Đảng cộng sản và công nhân quốc tế xác định đường lối và sách lược đúng đắn Bởi vậy, việc nghiên cứu và tìm hiểu về Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như ý nghĩa nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội khoa học là một vấn đề cấp thiết, cần phải có sự hiểu biết và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Làm sáng tỏ những điều kiện và tiền đề cho sự ra đời của Chủ nghĩa

xã hội khoa học Thấy được cụ thể ý nghĩa của Chủ nghĩa xã hội khoa học

Nhiệm vụ:

+ Tìm hiệu khái niệm Chủ nghĩa xã hội khoa học

+ Xác định những điều kiện chủ quan và khách quan cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học

+ Làm rõ ý nghĩa của việc nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội khoa học

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: điều kiện và tiền đề cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học và ý nghĩa của việc nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: trên toàn thế giới nói chung trong suốt quá trình ra đời và phát triển của Chủ nghĩa xã hội khoa học

4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài:

Nhằm trang bị những nhận thức chính trị - xã hội và phương pháp luận khoa học

về CNXH Từ đó tạo cơ sở củng cố niềm tin, lý tưởng chủ nghĩa xã hội

Từ những tri thức, hiểu biết, niềm tin và lý tưởng sẽ góp phần định hướng chính trị - xã hội cho hoạt động thực tiễn của Đảng Cộng sản, nhà nước Xã hội chủ nghĩa và nhân dân trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCH

Có căn cứ khoa học để phân tích, đấu tranh chống lại những thực sai lệch, chống phá của thế lực phản động đối với Đảng, nhà nước và chế độ CNXH đi ngược lại lợi ích dân tộc

Có bản lĩnh chính trị vững vàng, suốt suốt để tìm ra những nguyên nhân, sai lầm

cơ bản dẫn tới sự sụp đổ CNXH ở Liên Xô đồng thời thấy được kết quả công cuộc đổi mới cải cách của các nước XHCN hiện nay

Giáo dục, củng cố niềm tin đối với khoa học cho nhân dân vào mục tiêu, lý tưởng cộng sản chủ nghĩa

NỘI DUNG

I Điều kiện và tiền đề cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học.

1 Khái niệm Chủ nghĩa xã hội khoa học

Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo hai nghĩa:

Nghĩa rộng: Chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa Mác- Lênin, luận giải từ các giác độ triết học, kinh tế học chính trị và chính trị- xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản V.I Lênin đã đánh giá khái quát bộ “Tư bản” - tác phẩm chủ yếu và cơ bản trình bày chủ nghĩa xã hội khoa học… những yếu tố từ đó nảy sinh ra chế độ tương lai”

Nghĩa hẹp: Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác - Lênin Trong tác phẩm “Chống Đuyrinh”, Ph.Ăngghen đã viết ba phần: “triết học”, “kinh tế chính trị” và “chủ nghĩa xã hội khoa học” V.I.Lênin, khi viết tác phẩm “Ba nguồn gốc và ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác”, đã khẳng định: “Nó là người thừa kế chính đáng của tất cả những cái tốt đẹp nhất

mà loài người đã tạo ra hồi thế kỷ XIX, đó là triết học Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp” Chủ nghĩa xã hội khoa học là những quy luật về

xã hội – chính trị, là học thuyết về những điều kiện giải phóng giai cấp công nhân và nhân dân lao động, về cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân,

về cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, về các quy luật, biện pháp đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của chính đảng mácxít nhằm thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

2 Điều kiện Khách quan - Hoàn cảnh lịch sử

2.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

Vào những năm 1940 thế kỉ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã diễn ra và tạo

ra một nền công nghiệp vĩ đại Nền công nghiệp cơ khí vĩ đại đã mang lại sự phát triển vượt bậc trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Mác và

Ph.Ăngghen đã đánh giá: “Giai cấp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ đã tạo ra một lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước đây gộp lại” Sự phát triển của công nghiệp lớn, hai cơ bản ra đời cps quyền lợi đối lập nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau đó là giai cấp tư sản và giai cấp công nhân Kể từ đây, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại ách thống trị áp bức của giai cấp tư sản là biểu hiện

xã hội của mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa lực lượng sản xuất mang tính chất

xã hội với qan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa

về tư liệu sản xuất

Do đó, nhiều cuộc nổi dậy, nhiều phong trào đấu tranh đã bắt đầu và từng bước

có tổ chức và trên quy mô rộng khắp:

+ Phong trào Hiến chương (1836 – 1848) kéo dài hơn 10 năm của của người lao động Anh

+ Phong trào ở thành phố Lyon, Pháp của công nhân dệt đã thể hiện rõ tính chất chính trị vào năm 1831 – 1834 Năm 1831, Phong trào này đã nêu cao khẩu hiệu thuần túy với bản chất kinh tế “sống có việc làm hay chết trong đấu tranh” Tới năm 1834, khẩu hiệu của phong trào được thay đổi nhằm mục đích chính trị:

“Cộng hòa hay là chết”

Sự phát triển nhanh chóng về tính chất chính trị công khai của phong trào công nhân lần đầu tiên cho thấy giai cấp công nhân nổi lên như một lực lượng chính trị độc lập với các yêu sách kinh tế và chính trị của mình Kẻ thù chính là giai cấp tư sản Sự lớn mạnh của phong trào lao động đòi hỏi một hệ thống hợp lý, một cương lĩnh chính trị nhằm chỉ cho mọi hành động

Những điều kiện kinh tế - xã hội đó không chỉ đặt ra yêu cầu đối với các nhà tư tưởng của giai cấp công nhân, mà còn là cơ sở thực sự cho sự phát triển của giai cấp công nhân, sự ra đời của một học thuyết mới, chủ nghĩa xã hội khoa học tiến bộ

2.2 Điều kiện, tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận

2.2.1 Tiền đề khoa học tự nhiên

Tiền đề về khoa học tự nhiên là những phát minh lớn của khoa học tự nhiên đóng vai trò quan trọng cho sự ra đời của triết học Mác Những phát minh lớn của khoa học tự nhiên thể hiện rõ những hạn chế của phương pháp tư duy siêu hình trong việc nhận thức thế giới, đồng thời cung cấp cơ sở tri thức khoa học để phát triển tư duy biện chứng, hình thành phép biện chứng duy vật Ba phát minh lớn

mang ý nghĩa lớn nhất đối với sự hình thành triết học duy vật biện chứng là phát minh của Đắc-uyn:

+ Thuyết tế bào

+ Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

+ Học thuyết Tiến hóa

2.2.2 Tiền đề tư tưởng lý luận (điều kiện về mặt tư tưởng)

Bước sang đầu thế kỉ XIX, thành tựu lý luận loài người đã được đạt những đỉnh cao lý luận:

+ Triết học cổ điển Đức là điều kiện trực tiếp cho sự ra đời của Triết học Mác –

Lê Nin Trong đó có những tên tuổi của các nhà triết học vĩ đại: Ph.Hêghen (1770 -1831) với phép biện chứng và L Phoiơbắc (1804 - 1872) với Triết học duy vật nhân bản

+ Kinh tế chính trị cổ điển Anh: những nhà tư tưởng nổi bật của kinh tế chính trị

cổ điển Anh là A.Smith (1723-1790) và D.Ricardo (1772-1823); chủ nghĩa không tưởng phê phán mà đại biểu là Xanh Ximông (1760-1825), S.Phuriê (1772-1837) và R.O-en (1771-1858)

+ Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán Pháp: Charles Fourie (1722 – 1837), C.H.Saint Simon (1760 – 1825), Robert Owen (1771 – 1858)

Những tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng Pháp đã có những giá trị nhất định:

+ Thể hiện tinh thần phê phán lên án chế độ quân chủ chuyên chế và các chế độ

tư bản đầy rẫy bất công, xung đột, bần cùng hóa của cải, rối loạn đạo đức và tội phạm ngày càng gia tăng

+ Tạo ra nhiều luận điểm có giá trị về xã hội tương lai: về tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm xã hội; vai trò của công nghiệp và khoa học công nghệ; đòi

xóa bỏ sự đối lập giữa lao động chân tay và lao động trí óc; về sự nghiệp giải phóng phụ nữ và vai trò lịch sử của nhà nước

+ Chính những tư tưởng phê phán và sự dấn thân thực tiễn của các nhà xã hội học không tưởng cho đến nay đã thức tỉnh giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống lại chế độ quân phiệt, chuyên quyền và chế độ tư bản đầy bất công

và mâu thuẫn

Tuy nhiên, những tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán còn không ít những hạn chế hoặc do điều kiện lịch sử, hoặc do chính sự hạn chế về tầm nhìn

và thế giới quan của những nhà tư tưởng, chẳng hạn, không phát hiện ra được quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người nói chung; bản chất, quy luật vận động, phát triển của chủ nghĩa tư bản nói riêng; không phát hiện ra lực lượng xã hội tiên phong có thể thực hiện cuộc chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, giai cấp công nhân; không chỉ ra được những biện pháp hiện thực cải tạo xã hội áp bức, bất công đương thời, xây dựng

xã hội mới tốt đẹp V.I.Lênin trong tác phẩm “Ba nguồn gốc, ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác” đã nhận xét: chủ nghĩa xã hội không tưởng không thể vạch ra được lối thoát thực sự Nó không giải thích được bản chất của chế độ làm thuê trong chế độ tư bản, cũng không phát hiện ra được những quy luật phát triển của chế độ tư bản và cũng không tìm được lực lượng xã hội có khả năng trở thành người sáng tạo ra xã hội mới Chính vì những hạn chế ấy, mà chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán chỉ dừng lại ở mức độ một học thuyết xã hội chủ nghĩa không tưởng- phê phán Song vượt lên tất cả, những giá trị khoa học, cống hiến của các nhà tư tưởng đã tạo ra tiền đề tư tưởng- lý luận, để C.Mác và

Ph.Ănghen kế thừa những hạt nhân hợp lý, lọc bỏ những bất hợp lý, xây dựng và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học

1.3 Điều kiện Chủ quan: Vai trò của Mác – Ăngghen

Hình ảnh Các Mác (1818 - 1883) và Ph Ăngghen (1820 - 1895) (nguồn ảnh: Google)

1.3.1 Sự chuyển biến lập trường triết học và lập trường chính trị

Ban đầu, khi bắt đầu hoạt động khoa học, C.Mác và Ph.Ăngghen là hai thành viên tích cực thuộc câu lạc bộ Hêghen trẻ và chịu ảnh hưởng bởi

Ban đầu, khi bắt đầu hoạt đô ̣ng khoa học, C.Mác và Ph.Ăngghen là hai thành viên tích cực của câu lạc bô ̣ Hêghen trẻ và chịu ảnh hưởng bởi quan điểm triết học của V.Ph.Hêghen và L.Phoiơbắc Với con mắt tình tường, cái nhìn khoa học uyên thâm, các ông đã sớm phát hiện những mặt tích cực và hạn chế trong triết học của V.Ph.Hêghen và L Phoiơbắc

Với triết học của V.Ph.Hêghen, tuy mang quan điểm duy tâm, nhưng chứa đựng

“cái hạt nhân” hợp lý của phép biê ̣n chứng; còn đối với triết học của L.Phoiơbắc, tuy mang năng quan điểm siêu hình, song nô ̣i dung lại thấm nhuần quan niê ̣m duy vâ ̣t C.Mác và Ph.Ăng ghen đã kế thừa “cái hạt nhân hợp lý”, cải tạo và loại

bỏ cải vỏ thần bí duy tâm, siêu hinh để xây dựng nên lý thuyết mới chủ nghĩa duy vâ ̣t biê ̣n chứng

Với C.Mác, từ cuối năm 1843 đến 4/1844, thông qua tác phẩm “Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen - Lời nói đầu (1844)”, đã thể hiê ̣n rõ sự

chuyển biến từ thế giới quan duy tâm sang thế giới quan duy vâ ̣t, từ lâ ̣p trường dân chủ cách mạng sang lâ ̣p trường cô ̣ng sản chủ nghĩa

Đối với Ph.Ăngghen, từ năm 1843 với tác phẩm “Tình cảnh nước Anh”; “Lược khảo khoa kinh tế - chính trị” đã thể hiê ̣n rõ sự chuyển biến từ thế giới quan duy tâm sang thế giới quan duy vâ ̣t từ lâ ̣p trường dân chủ cách mạng sang lâ ̣p trường

cô ̣ng sản chủ nghĩa

Chỉ trong mô ̣t thời gian ngắn (từ 1843 -1848) vừa hoạt đô ̣ng thực tiễn, vừa

nghiên cứu khoa học, C.Mác và Ph.Ăngghen đã thể hiê ̣n quá trình chuyển biến

lâ ̣p trường triết học và lâ ̣p trường chính trị và từng bước củng cố, dứt khoát, kiên định, nhất quán và vững chắc lâ ̣p trường đó, mà nếu không có sự chuyển biến này thì chắc chắn sẽ không có Chủ nghĩa xã hô ̣i khoa học

1.3.2 Ba phát kiến vĩ đại của C.Mác – Ph Ăngghen

a Chủ nghĩa duy vật lịch sử:

Trên cơ sở người thừa kế của "cái hạt nhân hợp lý" của phép biện chứng và quan điểm duy tâm của triết học V.Ph.Hêghen, Ph.Ăngghen là người khẳng định triết học rằng sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản và sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội là tất yếu như nhau Chủ nghĩa duy vật lịch sử xem xét những quy luật chung nhất của sự phát triển xã hội Nó là triết học khoa học xã hội, xã hội học nói chung làm cơ sở, phương pháp luận cho mọi quá trình cụ thể Các khoa học, nghiên cứu

về xã hội như kinh tế, chính trị, lịch sử, tôn giáo, đạo đức, mỹ học và các môn

xã hội học riêng biệt như xã hội học về lao động và gia đình Lê-nin đã từng tuyên bố rằng "chủ nghĩa duy vật lịch sử không bao giờ có tham vọng" để giải thích mọi thứ, nhưng chỉ với ý định phác thảo một phương pháp khoa học duy nhất để giải thích lịch sử

Trên cơ sở kế thừa “cái hạt nhân hợp lý” trong phép biện chứng và lược bỏ quan điểm duy tâm, thần bí của triết học V.Ph.Hêghen, P.Ăngghen đã khẳng định đã

kế thừa giá trị duy vật và loại bỏ quan niệm của Triết học L.Phoiơbắc, đồng thời nghiên cứu nhiều thành tựu khoa học tự nhiên C.Mác và Ph.Ăngghen đã sáng

lâ ̣p chủ nghĩa duy vâ ̣t biê ̣n chứng, thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học

Và Bằng phép biê ̣n chứng duy vâ ̣t, nghiên cứu chủ nghĩa tư bản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã sáng lâ ̣p chủ nghĩa duy vâ ̣t 11 lịch sử - phát kiến vĩ đại thứ nhất của C.Mác và Ph.Ăngghen là sự khẳng định về mặt triết học sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản và sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hô ̣i đều tất yếu như nhau

b Học thuyết về giá trị thặng dư:

Từ viê ̣c phát hiê ̣n ra chủ nghĩa duy vâ ̣t lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đi sâu nghiên cứu nền sản xuất công nghiê ̣p và nền kinh tế tư bản chủ nghĩa đã sáng tạo

ra bô ̣ “Tư bản”, mà giá trị to lớn nhất của nó là “Học thuyết về giá trị thặng dư - phát kiến vĩ đại thứ hai của C.Mác và Ph.Ăngghhen là sự khẳng định về phương diê ̣n kinh tế sự diê ̣t vong không tránh khỏi của chủ nghĩa tư bản và sự ra đời tất yếu của chủ nghĩa xã hô ̣i

Học thuyết giá trị thặng dư đã bóc trần bản chất của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa; chứng minh khoa học về cách thức bóc lột của giai cấp tư sản và luận chứng những mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm xóa bỏ mọi chế độ áp bức bóc lột tư bản chủ nghĩa là tất yếu

Học thuyết giá trị thặng dư còn trang bị cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động công cụ nhận thức các quy luật kinh tế, thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, tạo ra nhiều hàng hóa… phục

vụ cho sự nghiệp xây dựng xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa

Học thuyết giá trị thặng dư là biểu hiện mẫu mực nghiên cứu và vận dụng quan điểm duy vật lịch sử vào sự phân tích các quá trình kinh tế trong xã hội tư bản

Nó cung cấp tri thức về lịch sử phát triển của sản xuất tư bản chủ nghĩa, là cơ sở