(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN đảng cộng sản việt nam lãnh đạo xây dựng nền văn hoá thời kỳ đổi mới và vai trò của văn hoá trong việc định hình thang bảng giá trị thế hệ trẻviệtnam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TINKHOA CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH ---TIỂU LUẬN CUỐI KỲ Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng nền văn hoá thời kỳ đổ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

KHOA CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

-TIỂU LUẬN CUỐI KỲ Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng nền văn hoá thời kỳ đổi mới và vai trò của văn hoá trong việc định hình thang bảng giá trị thế hệ trẻ Việt Nam thời kì hội nhập hiện

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2021

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA VĂN HOÁ TRONG VIỆC ĐỊNH HÌNH THANG BẢNG GIÁ TRỊ THỂ HỆ TRẺ VIỆT NAM THỜI KỲ HỘI NHẬP HIỆN NAY. 14

2.1 Có một thang bảng giá trị cho thế hệ trẻ trong thời kì hội nhập là một điều cần thiết _ 14 2.2 Vai trò to lớn của văn hóa trong việc hình thành thang bảng giá trị ở giới trẻ 15

KẾT LUẬN _ 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO _ 20

MỞ ĐẦU

Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong mối quan

hệ tương hỗ giữa con người và xã hội Tuy nhiên, chính văn hóa mới tham gia vào việcsáng tạo ra con người và duy trì sự ổn định và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế

hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triểntrong quá trình con người hoạt động và giao tiếp xã hội Văn hóa là trình độ phát triển củacon người và xã hội thể hiện ở các kiểu, hình thức tổ chức đời sống và hành động của conngười cũng như ở các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra Về vị trí, vaitrò của văn hóa Xuất phát từ yêu cầu của cuộc vận động cách mạng, đấu tranh giải phóng

và bảo vệ Tổ quốc từ năm 1930 đến 1975, Đảng kiên trì khẳng định, văn hóa, văn học,nghệ thuật là vũ khí đấu tranh cách mạng có sứ mệnh tham gia trực tiếp cuộc chiến đấu,góp phần - theo ưu thế riêng của mình - vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.Đặc biệt, từ thời kỳ đổi mới đến nay Đảng đã Đảng đã mở rộng cách nhìn, xác định vai tròtrước hết trở nên không thể thiếu được của văn hóa trong toàn bộ cuộc sống của conngười, là vì “Văn hóa là nhu cầu thiết yếu thể hiện trình độ phát triển chung của một đấtnước, một thời đại, là lĩnh vực sản xuất tinh thần tạo ra những giá trị văn hóa làm giàuđẹp thêm cuộc sống con người” (Nghị quyết số 05-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VI,tháng 11-1987) Từ đó có những đường lối, chính sách phát triển đưa văn hóa trở thànhmột nguồn lực quan trọng trong xây dựng đất nước Dù còn những vấn đề, khó khăn trongquá trình phát triển nền văn hóa, Đảng cũng đã đạt được những thành tựu đáng kể

Trong công cuộc phát triển đất nước, Việt Nam đẩy mạnh quá trình toàn cầu hóa, hộinhập sâu rộng với khu vực và thế giới Hiện nay, tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Namđang được triển khai tích cực trong bối cảnh mới của thế giới Trong bối cảnh đó, nguồnlực quan trọng nhất của đất nước, nguồn lực trẻ, đóng vai trò vô cùng quan trọng, vì vậycũng có những yêu cầu đã được đặt ra cho giới trẻ Việt Nam Tuy nhiên bên cạnh nhữngđặc điểm được đánh giá cao ở giới trẻ như tích cực, năng động,… thì giới trẻ vẫn cònchưa đạt được những yêu cầu của thế hệ dẫn đầu trong thời kỳ hội nhập như việc cònthích ứng kém, đạo đức nghề nghiệp, tay nghề,… Do đó ta cần một thang bảng giá trị đểđịnh hướng cũng như xây dựng một thế hệ phát triển Trong đó văn hóa vốn đã được

Đảng nhận định từ thời kỳ đổi mới là một yếu tố quan trọng trong xây dựng đất nước,đóng vai trò thiết yếu trong việc định hình thang bảng giá trị giới trẻ khi văn hóa trong đờisống của giới trẻ được ví như “bầu khi quyển” để phát triển một con người.

2

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Khi bàn về đề tài “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xây dựng nền văn hoá thời kỳđổi mới” ta sẽ hiểu rõ hơn quan điểm của đảng về vai trò của văn hóa, thấy rõ được đườnglối của Đảng qua các kỳ đại hội để từ đó đánh giá khách quan các kết quả từ các chínhsách xây dựng nền văn hóa đồng thời thấy được các khuyết điểm, vấn đề còn tồn đọng xãhội, từ các vấn đề đó ta sẽ có được những định hướng, sữa chữa chính sách ngày càng phùhợp với đời sống nhân dân trong thời kỳ đổi mới

Đồng thời hiểu rõ và đánh giá cao hơn vai trò của văn hóa khi xây dựng con người, đấtnước đặc biệt là “vai trò của văn hoá trong việc định hình thang bảng giá trị thế hệ trẻViệt Nam thời kì hội nhập hiện nay” nhất là khi nguồn lực trẻ của đất nước còn thiếunhững yếu tố quan trọng của một nguồn lực phát triển quan trọng nhất của đất nước

CHƯƠNG 1: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ THỜI KỲ ĐỔI

MỚI

1.1 Quan điểm của Đảng về văn hóa từ sau đổi mới đến nay

Ngay khi Đảng được thành lập, văn hóa đã sớm được xác nhận là “một trong ba mặt

trận (kinh tế, chính trị, văn hóa) ở đó người cộng sản phải hoạt động” Từ trước đổi mới,Đảng đã có những tư tưởng, tư duy về văn hóa nhưng chưa thật sự được trọng tâm, đếnsau đổi mới đến nay, những quan điểm, đường lối về văn hóa của Đảng được phát triển và

bổ sung, có những điều chỉnh để phù hợp với thời đại, quan điểm của Đảng về văn hóangày càng hoàn thiện và thật sự có bước phát triển về chất

Về phạm vi và nội hàm của văn hóa, trước đổi mới, Đảng thường nhấn mạnh hai lĩnhvực: văn học, nghệ thuật và đời sống văn hóa cụ thể Phần lớn các văn kiện thường quantâm đến hai lĩnh vực đó Do sự phát triển của thực tiễn xây dựng văn hóa và sự tổng kết

về mặt lý luận thực tiễn đó, từ đổi mới, Đảng cho rằng, cách hiểu trên chưa thật toàn diện,

từ đó xác định phạm vi và nội hàm của văn hóa theo nghĩa rộng và bao quát hơn nhiều.[1]Nhận thức mới về nội hàm, phạm vi, các lĩnh vực của văn hóa là một bước phát triểnmới, rất quan trọng của Đảng từ đổi mới đến nay Từ nhận thức mới đó, sự lãnh đạo vănhóa của Đảng có sự thay đổi lớn, đòi hỏi trình độ bao quát vừa rộng vừa sâu hơn, nănglực tốt hơn trong việc phát huy sức mạnh tổng hợp của các lĩnh vực, loại hình văn hóa và

sự tác động của nó đối với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội [1]

Từ cách tiếp cận mới nêu trên, từ đổi mới, Đảng đã tiến thêm một bước rất cơ bảntrong tư duy về văn hóa, đó là sự khẳng định “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước” khi màtrước đó chỉ khẳng định trong sự phát triển kinh tế - xã hội Đây là luận điểm mới và kháiquát nhất về vị trí, vai trò của văn hóa Văn hóa được nhìn nhận ở chiều sâu nhất của nó,

ở những giá trị do nó tạo nên, từ đó trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực thúc đẩy sự phát triển

Trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” năm

1991, Đảng khẳng định quan điểm có sự đổi mới cơ bản và sâu sắc Tất cả các cụm từ

“nội dung xã hội chủ nghĩa”, “văn hóa xã hội chủ nghĩa”, “hình thức dân tộc”, “tính

4

chất dân tộc” trong các văn kiện trước đây đã được chỉnh sửa thay thế bằng luận điểmmới, nền văn hóa mà chúng ta đang xây dựng là “nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc” Trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khóa VIII), năm 1998, luận điểm nêutrên được làm rõ nội hàm của nó Trước hết, nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

là một trong sáu đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Có nghĩa là, sẽ không có chủ nghĩa xãhội hoàn chỉnh nếu không xây dựng được trong đó một nền văn hóa như thế Và, “tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc” hoàn toàn không phải là hai tính chất, hai yêu cầu tách rờinhau hay đứng cạnh nhau, mà xuyên thấm vào nhau để tạo nên phẩm chất chung của nềnvăn hóa đó [1]

Qua các kỳ Đại hội, Đảng đã cho thấy góc nhìn đúng đắn về “Bản sắc dân tộc” khinhiều lần nhấn mạnh giá trị văn hóa này Phẩm chất “bản sắc dân tộc” là sự bao gồmnhững giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vunđắp nên qua lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước Đây là giá trị văn hóa to lớn

đã được hình thành và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, giá trị sẽ tiếp tụcđược bồi đắp định hình, biến đổi để phù hợp và làm giàu thêm bản sắc dân tộc Do đóĐảng đã khẳng định bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếpthu có chọn lọc những cái hay, cái tiên tiến của văn hóa thế giới, giữ gìn phải đi liền vớinhiệm vụ chống những gì đã lỗi thời, lạc hậu để gắn với phát huy và phát triển

Riêng đối với văn học, nghệ thuật, Đảng ta nhấn mạnh, thứ nhất, đó là lĩnh vực đặcbiệt tinh tế của văn hóa, vai trò của nó được khẳng định mạnh mẽ và sâu sắc hơn “là mộttrong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và

sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam” Thứ hai, tiếp tục nhấn mạnh phẩm chấtnhân văn, dân chủ của nền văn học, nghệ thuật đương đại, đồng thời, không chỉ yêu cầu

“định hướng” (như trước đây), mà còn đòi hỏi phải có khả năng “đáp ứng” nhu cầu vănhóa - tinh thần ngày càng cao của nhân dân Thứ ba, tiếp tục khẳng định “tài năng văn học,nghệ thuật là vốn quý của dân tộc’’ và nhấn mạnh hơn thái độ cần thiết của sự lãnh đạo

“tôn trọng, bảo đảm quyền tự do sáng tạo, tạo điều kiện thuận lợi phát huy tính độc lập,khơi dậy mọi nguồn lực sáng tạo của văn nghệ sĩ” vừa khẳng định truyền thống là “người

5

chiến sĩ”, đồng thời yêu cầu “nêu cao trách nhiệm công dân” của đội ngũ sáng tạo văn học, nghệ thuật [1]

Đảng ta luôn quan tâm đến văn hoá và càng coi trọng hơn trong thời kỳ đổi mới, trongđiều kiện xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nghị quyết Đạihội Đảng các kỳ VIII, IX, X; các kết luận, chỉ thị của Hội nghị Trung ương các khoá trênđều thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng trong nhìn nhận, đánh giá, chỉ đạo xây dựng

và phát triển văn hoá, gắn chặt với chiến lược xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lênchủ nghĩa xã hội Theo hướng đó, văn hoá phải thực sự trở thành động lực và mục tiêucủa sự phát triển, đồng thời đòi hỏi một cơ chế chính sách đảm bảo cho văn hoá và kinh tếcùng phát triển

1.2 Chủ trương và đường lối của Đảng

Lãnh đạo xây dựng và phát triển đội ngũ hoạt động và sáng tạo văn hóa, văn học, nghệthuật được Đảng khẳng định là một trong những trách nhiệm nặng nề và nhiệm vụ lớn củaĐảng và Nhà nước Chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa là nền tảngvững chắc để tạo ra những chuyển biến tích cực trong xây dựng nền văn hóa và con ngườihiện nay

Đại hội VI diễn ra năm 1986 đã nêu lên phương hướng, mục tiêu chủ yếu cho giaiđoạn 1986 - 1990, trong đó “thể hiện các quan điểm của Đảng về chuyển hướng cơ cấukinh tế và điều chỉnh lớn cơ cấu đầu tư, về cải tạo xã hội chủ nghĩa và đổi mới cơ chếquản lý phù hợp với đặc điểm nước ta trong chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ lênchủ nghĩa xã hội”

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12-1986) đã mở đầu công cuộcđổi mới Đại hội VII tiếp tục chủ trương đổi mới toàn diện, đồng bộ và triệt để nhằm đưađất nước đi vào thế ổn định và phát triển Sau một thời gian khủng hoảng kinh tế - xã hội

và sau những biến động phức tạp của tình hình chính trị quốc tế, hai kỳ đại hội trên ưutiên tập trung xác định đường lối phát triển kinh tế, ổn định xã hội; văn hóa mặc dù đượcquan tâm phát triển, nhưng chưa được xem là vấn đề trọng tâm

Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 7-1998) đã banhành nghị quyết chuyên đề về “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”,

cho thấy chuyển biến hết sức mạnh mẽ trong nhận thức của Đảng về tầm quan trọng củavăn hóa bên cạnh vấn đề phát triển kinh tế và xây dựng Đảng, đây cũng là một thành tựumới về lý luận của Đảng về văn hóa trong thời kỳ đổi mới Nghị quyết khẳng định: “Vănhóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự pháttriển kinh tế - xã hội Mọi hoạt động văn hóa, văn nghệ phải nhằm xây dựng và phát triểnnền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về tư tưởng,đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sựphát triển xã hội”, lần đầu tiên, văn hóa được hiểu bao gồm tám lĩnh vực rộng lớn, khôngchỉ là văn học, nghệ thuật, mà cả xây dựng môi trường văn hóa, xây dựng tư tưởng, đạođức, lối sống, phát triển giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ, hệ thống thông tinđại chúng, bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa và văn hóa các dân tộc thiểu số, chínhsách văn hóa đối với tôn giáo, mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa, hoàn thiện thể chế vănhóa Nhận thức mới về nội hàm, phạm vi, các lĩnh vực của văn hóa là một bước pháttriển mới, rất quan trọng của Đảng từ đổi mới đến nay Từ nhận thức mới đó, sự lãnh đạovăn hóa của Đảng có sự thay đổi lớn [2]

Đại hội IX tiếp tục khẳng định “Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Mọi hoạt độngvăn hoá nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trítuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung,tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xãhội” Bước phát triển trong quan điểm của Đảng về văn hóa thời kỳ này là nhấn mạnh mụctiêu hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Đại hộixác định nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện Khẳngđịnh sức sống lâu bền của những quan điểm, tư tưởng nêu trong Nghị quyết Trung ương V(khóa VIII) trong đời sống xã hội, trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trongthời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; về ý nghĩa “văn hoá là nền tảng tinh thầncủa xã hội”, Nghị quyết nhấn mạnh đó là tầm cao, chiều sâu của sự phát triển của dân tộc,khẳng định và làm rõ vị trí của văn hoá trong đời sống dân tộc, trong cách mạng xã hộichủ nghĩa.Để đạt được mục tiêu đề ra, các chương trình hành động phải được triển khaiđồng bộ, chú trọng việc mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận động “Toàn

7

dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Xây dựng nếp sống văn minh và gia đình vănhóa”, phong trào “Người tốt, việc tốt”, làm cho văn hóa thấm sâu vào từng khu dân cư,từng gia đình, từng người… [2]

Đến Đại hội X của Đảng, với quan điểm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,những yêu cầu về tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triểnkinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và việcxây dựng, hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắcvăn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, Bồidưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, sinh viên, học sinh, đặc biệt là lý tưởng sống,lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá Việt Nam; Đầu tư cho việc bảo tồn,tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến, di sản văn hoá vật thể, phi vật thể; Kếthợp hài hoà giữa bảo tồn, phát huy với kế thừa và phát triển, giữ gìn di tích với phát triểnkinh tế du lịch tinh thần tự nguyện, tính tự quản của nhân dân trong xây dựng văn hoáđược khẳng định lại, tiếp nối quan điểm về văn hóa từ kỳ đại hội trước Đại hội lần nàycũng đề ra yêu cầu đa dạng hóa các hình thức hoạt động của phong trào “Toàn dân đoànkết xây dựng đời sống văn hóa” [2]

Đại hội XI khẳng định phương hướng “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắctinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vàotoàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quantrọng của phát triển”, coi “con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời làchủ thể phát triển Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền

và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân” Đại hội cũng đề ra mụctiêu cho giai đoạn tiếp theo là “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, con người phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thểchất, năng lực sáng tạo, ý thức công dân, tuân thủ pháp luật” Đặc biệt, với việc Nghịquyết Hội nghị TW 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Namđáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã khẳng định mục tiêu “Xây dựng nền vănhóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần