RÈN KỸ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ

Lưu ý : Đề có thể gắn thêm một yêu cầu nào đó sau yêu cầu phân tích/cảm nhận thường là yêu cầu liên quan tới nội dung, nghệ thuật của tác phẩm hoặc đặc điểm trong sáng tác của tác giả..

Trang 1

RÈN KỸ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ

( 2Tiết )

Trang 2

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LÍ THUYẾT.

II KỸ NĂNG LÀM BÀI.

Trang 4

Phân tích/ cảm nhận hai đoạn thơ

Không liền nhau trong một bài thơ

Trang 5

Đề 1: Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc qua hai

đoạn thơ sau:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

……

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

(Trích Tây Tiến, Quang Dũng, SGK Ngữ văn 12, tr

88, 89, tập 1, NXB Giáo dục, năm 2008)

Trang 6

Lưu ý : Đề có thể gắn thêm một yêu cầu nào đó sau yêu cầu phân tích/cảm nhận (thường

là yêu cầu liên quan tới nội dung, nghệ thuật của tác phẩm hoặc đặc điểm trong sáng tác của tác giả).

Ví dụ: Đề 1: Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc qua hai đoạn thơ sau.Từ đó nhận xét về cảm hứng lãng mạn của hồn thơ Quang Dũng

Trang 7

Phạm

vi kiến thức

Thao tác lập luận chủ yếu

Trang 8

Phân tích/cảm nhận hai đoạn thơ (không liền nhau) trong một bài thơ

Tìm

hiểu đề

của đề

1 Hai đoạn thơ của

khổ 1 và 2 trong bài thơ Tây Tiến

Vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc

Phân tích, chứng minh, bình luận

Nhận diện kiểu bài:

Vấn đề nghị luận:

Phạm vi kiến thức:

Thao tác luận luận chủ yếu:

Trang 9

b2 Bước 2: Lập dàn ý

- Giới thiệu khái quát về tác giả (Vị trí tác giả trong giai đoạn văn học hoặc trong nền văn học, đặc điểm nổi bật trong sáng tác…)

- Giới thiệu tác phẩm (Vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp tác giả, nội dung tác phẩm….)

- Dẫn dắt vào hai đoạn thơ (giới thiệu vấn đề nghị luận)

- Trích dẫn thơ

Mở bài

Trang 10

Đề 1: Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc qua hai đoạn thơ sau:

……

Trang 11

Mở bài (cách 1: Trực tiếp)

- Giới thiệu tác giả: Quang Dũng là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại Thơ Quang Dũng hấp dẫn bởi chất phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa.

- Giới thiệu tác phẩm: Tây Tiến là bài thơ hay nhất của Quang Dũng

và cũng là một trong những bài thơ hay nhất của thơ ca Việt Nam thời kỳ chống Pháp Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến trên cái nền thiên nhiên núi rừng miền Tây hùng

Trang 12

Mở bài (cách 2: Gián tiếp)

- Dẫn dắt từ đề tài: Hình tượng người lính trong thơ ca giai đoạn 1945-1975 là một hình ảnh đẹp của thời đại Nếu quan niệm “thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp”(Sóng Hồng), thì hình tượng người lính cầm súng bảo vệ

tổ quốc hơn ba thập kỷ qua là hình tượng cao đẹp mà thơ ca đã tìm đến và thể hiện Trong số những tác giả tái hiện thành công

vẻ đẹp người lính, chúng ta không thể không nhắc đến nhà thơ Quang Dũng

- Giới thiệu tác giả; giới thiệu tác phẩm

- Dẫn dắt vào hai đoạn thơ sau; trích dẫn đoạn thơ cần phân

tích

Trang 13

Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả (Vị trí tác giả trong giai đoạn văn học hoặc trong nền văn học, đặc điểm nổi bật trong sáng tác…)

- Giới thiệu tác phẩm (Vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp tác giả, nội dung tác phẩm….)

- Dẫn dắt vào hai đoạn thơ (giới thiệu vấn đề nghị luận)

- Trích dẫn thơ

Trang 14

Thân bài

* Khái quát chung:

- Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Nêu chủ đề hoặc cảm xúc chủ đạo của tác phẩm…

- Xác định vị trí đoạn thơ trong chỉnh thể tác phẩm Giới thiệu khái quát nội dung hai đoạn thơ

- Giải thích khái niệm (nếu có)

Trang 15

Ví dụ:

- Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ: Được viết năm 1948 khi Quang Dũng đã xa đơn vị Tây Tiến một thời gian, in

trong tập Mây đầu ô.

- Cảm xúc chủ đạo: Bài thơ thể hiện nỗi nhớ da diết về những người đồng chí, đồng đội, về thiên nhiên, con người miền Tây

- Xác định vị trí, khái quát nội dung hai đoạn thơ: Hai đoạn thơ thuộc khổ đầu và khổ thứ 2 của tác phẩm và cũng nằm trong mạch cảm xúc chung của bài thơ.

Trang 16

* Phân tích/ cảm nhận các đoạn thơ:

- Phân tích nội dung và nghệ thuật của từng đoạn thơ

- Phân tích theo hệ thống luận điểm

Trang 17

- Cách phân tích các đoạn thơ trên hệ thống luận điểm theo hướng: tổng - phân - hợp:

-Nêu luận điểm

+ Dẫn thơ

+ Phân tích thơ (nghệ thuật và nội dung) + Liên hệ, so sánh (nếu có); Hoặc là đưa xuống phần đánh giá

+ Khái quát luận điểm

Chuyển sang luận điểm tiếp theo

Trang 19

Đề 1: Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc qua hai đoạn thơ sau:

……

Trang 20

Đề bài: Cảm nhận về vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Bắc qua hai đoạn thơ sau:

Nhớ gì như nhớ người yêu

Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương

Trang 21

Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi

Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.

Ngày xuân mơ nở trăng rừng

Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.

Ve kêu rừng phách đổ vàng

Nhớ cô em gái hái măng một mình

Rừng thu trăng rọi hòa bình

Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung…

(Trích Việt Bắc, Tố Hữu, SGK Ngữ văn 12, tr

110, 111, tập 1, NXB Giáo dục, năm 2008)

Trang 22

HƯỚNG PHÂN TÍCH LUẬN ĐIỂM

mỗi đoạn thơ là một đặc điểm, một nội dung hoặc một trạng thái cảm xúc): Phân tích bổ ngang

- Phân tích luận điểm theo nội dung ý lớn của các

thái cảm xúc được thể hiện xuyên suốt qua cả hai đoạn thơ): Phân tích bổ dọc

Trang 23

Đề bài: Cảm nhận về vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Bắc qua hai đoạn thơ sau:

Trang 24

Trang 25

CÁCH DẪN THƠ

theo đúng thể thức của bài thơ

- Ví dụ:

Ta về mình có nhớ ta

Ta về ta nhớ những hoa cùng người

Trang 26

CÁCH PHÂN TÍCH THƠ

- Phân tích trên hai phương diện: Nghệ thuật và nội dung

+ Nghệ thuật: Hình ảnh thơ đặc sắc, cách ngắt nhịp, thanh

điệu, biện pháp tu từ, cách sử dụng từ ngữ…

+ Nội dung: Đề tài, cảm hứng, chủ đề tư tưởng, cảm xúc…

Trang 27

LIÊN HỆ, SO SÁNH (nếu có)

nghệ thuật tương đồng với câu thơ/hình ảnh/đoạn thơ đang phân tích Trích dẫn những câu thơ/hình ảnh đó phải nêu rõ nguồn(tên tác giả, tác phẩm)

dung/ nghệ thuật của câu thơ/hình ảnh thơ đang phân tích và tài năng của tác giả

Trang 28

Ví dụ: Khi phân tích nỗi nhớ của nhân vật trữ tình trong câu thơ:

ca nồng nàn, cháy bỏng trong nỗi nhớ:

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Như đứng đống lửa như ngồi đống than

Trang 29

Và đến thơ ca hiện đại chúng ta cũng bắt gặp những câu thơ tràn ngập nỗi nhớ của ông hoàng tình yêu Xuân Diệu:

Anh nhớ tiếng Anh nhớ hình Anh nhớ ảnh.

Anh nhớ em, anh nhớ lắm, em ơi!

(Tương tư chiều)

Tuy nhiên, với nỗi nhớ cả trong mơ còn thức của Xuân

Quỳnh ta nhận ra được những cảm xúc tột cùng của nỗi nhớ trong tình yêu: Nỗi nhớ không chỉ có khi ý thức đang tồn tại

mà còn có, cả khi con người đang trong trạng thái vô thức.

Trang 30

KHÁI QUÁT LUẬN ĐIỂM

phân tích

Trang 31

→ Bằng bút pháp đậm chất tạo hình, nét vẽ gân guốc, rắn rỏi, khắc họa vẻ đẹp núi rừng miền Tây hoang sơ, hùng vĩ, cho thấy những khó khăn thử thách mà người lính Tây Tiến phải trải qua →vẻ đẹp hào hùng của người lính.

Trang 32

- Luận điểm 2: Vẻ đẹp của núi rừng miền Tây thơ mộng, trữ tình+ Hình ảnh giàu sức gợi, từ láy, phép điệp, nhân hóa, câu hỏi tu từ…

+ Không gian sông nước trong buổi chiều sương: mênh mang,

hư ảo, duyên dáng, tình tứ

+ Con người mềm mại, uyển chuyển mà hiên ngang, vững chãi → Bằng bút pháp lãng mạn, nét vẽ mềm mại, uyển chuyển, tinh tế, có sự hòa quyện chất thơ - nhạc - họa, tác giả đã vẽ lên

vẻ đẹp mĩ lệ, duyên dáng, hiền hòa, thơ mộng của núi rừng, con người miền Tây → tâm hồn hào hoa, lãng mạn của những người lính Tây Tiến

Trang 33

* Khái quát, đánh giá

- Khái quát nội dung và nghệ thuật của các đoạn thơ

- Nhận xét về sự vận động của mạch thơ trong hai đoạn thơ

- Trả lời yêu cầu thứ hai (nếu có):

+ Giải thích ngắn gọn thuật ngữ (nếu có)

+ Nhận xét, chỉ ra biểu hiện của yêu cầu (không phân tích)

Trang 34

Ví dụ:

-Với bút pháp lãng mạn và tài hoa, đoạn thơ thẫm đẫm chất họa và giàu tính nhạc, cùng với cách sử dụng từ ngữ tinh xảo, hai đoạn thơ đã tái hiện vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa thơ mộng của thiên nhiên Tây Bắc

- Sự thay đổi trong bức tranh núi rừng miền Tây từ hùng vĩ,

dữ dội sang bức tranh hiền hòa, thơ mộng là cái nhìn có tính chất khám phá, phát hiện vẻ đẹp đa dạng của thiên nhiên miền Tây, thể hiện nỗi nhớ da diết của nhà thơ với vùng đất

đã từng chiến đấu, đồng thời qua đó tạc dựng lên vẻ đẹp vừa hào hùng nhưng cũng rất hào hoa của người lính Tây Tiến

Trang 35

Nếu đề có thêm yêu cầu thứ hai:

Ví dụ: Đề 1: Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc qua hai đoạn thơ sau.Từ đó nhận xét về cảm hứng lãng mạn của hồn thơ Quang Dũng

- Giải thích thế nào là cảm hứng lãng mạn (ngắn gọn)

- Nhận xét và chỉ ra biểu hiện của cảm hứng lãng mạn (không phân tích)

Trang 37

Ví dụ:

- Vẻ đẹp đa dạng của thiên nhiên miền Tây là cái nền để khắc họa hình tượng người lính Tây Tiến Sự độc đáo trong cách khám phá hình tượng đã tạo nên nét đẹp riêng

cùng sức sống của bài thơ Tây Tiến trong muôn ngàn tác

phẩm thơ viết về đề tài người lính, đề tài chiến tranh.

- Hai đoạn thơ thể hiện tài năng của nhà thơ trong việc sử dụng ngôn từ, hình ảnh, tạo nên những vần thơ đậm chất hội họa và âm nhạc, thể hiện rõ vẻ đẹp lãng mạn và tài hoa trong thơ Quang Dũng

Trang 38

- Trích dẫn hai đoạn thơ

- Khái quát chung, giải thích khái niệm(nếu có)

- Phân tích từng đoạn thơ hoặc phân tích theo luận điểm

- Đánh giá nội dung, nghệ thuật và nhận xét về

sự vận động của mạch thơ trong hai đoạn thơ

- Khẳng định giá trị của vấn đề nghị luận với bài thơ; tài năng, phong cách nghệ thuật của nhà thơ

Trang 39

Kiểu bài 1 Kiểu bài 2 Kiểu bài 3

tích theo luận điểm (nếu chia luận điểm)

Khác nhau Khái quát

nội dung, nghệ

thuật của

đoạn thơ

Khái quát nội dung, nghệ thuật

thơ, đoạn thơ

Khái quát nội dung, nghệ thuật

đoạn thơ

Trang 40

b3 Bước 3: Viết bài

- Đảm bảo kỹ năng làm kiểu bài và yêu cầu của từng phần

- Phải dùng các phương tiện liên kết để kết nối ý giữa các luận điểm và đoạn văn trong luận điểm

- Trình bày mạch lạc bố cục bài viết, sắp xếp hệ thống luận điểm logic, hợp lý

Trang 41

b4 Bước 4: Đọc bài và sửa lỗi

- Dành thời gian khoảng 2 đến 4 phút đọc, soát bài

và sửa lỗi (nếu có)

Trang 42

c BÀI TẬP VỀ NHÀ

Trang 43

Đề bài: Cảm nhận về vẻ đẹp của thiên nhiên và con

người Việt Bắc qua hai đoạn thơ sau:

Trang 44

Trang 45

- Nhận diện kiểu bài: Phân tích/cảm nhận hai đoạn thơ không liền nhau trong bài thơ

- Xác định vấn đề nghị luận: Vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Bắc

- Phạm vi kiến thức: Hai đoạn thơ trong bài Việt Bắc

- Thao tác lập luận chủ yếu: Phân tích, chứng minh, bình luận-Luận điểm:

+ Luận điểm 1: Vẻ đẹp thiên nhiên Việt Bắc trong nỗi nhớ của nhà thơ

+ Luận điểm 2: Vẻ đẹp con người Việt Bắc trong nỗi nhớ của

nhà thơ

Trang 46

Bài tập về nhà

Đề bài: Vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ đang yêu được thể hiện qua đoạn thơ sau:

Con sóng dưới lòng sâu Dẫu xuôi về phương Bắc

Con sóng trên mặt nước Dẫu ngược về phương Nam

Ôi con sóng nhớ bờ Nơi nào em cũng nghĩ

Ngày đêm không ngủ được Hướng về anh một phương.

Lòng em nhớ đến anh (Sóng – Xuân Quỳnh)

Cả trong mơ còn thức

TẠM BIỆT CÁC EM!

Tiêu đề	Rèn Kỹ Năng Nghị Luận Về Một Bài Thơ, Đoạn Thơ
Chuyên ngành	Ngữ văn
Thể loại	Bài luận

Định dạng
Số trang	46
Dung lượng	1,08 MB