Tiểu luận cao học, TTHCM, tư tưởng của chủ tịch hồ chí minh về xây dựng đảng thể hiện trong ba tác phẩm của người đường cách mệnh,sửa đổi lối làm việc và di chúc

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, sự sống còn của dân tộc, đòi hỏi phải có Đảng Cộng Sản Việt Nam; cách mạng Việt Nam cần có sự lãnh đạo của một đảnglấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tư

MỞ ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất,một vĩ nhân đã để lại dấu ấn trong quá trình phát triển của nhân loại Để trở thành conngười vĩ đại như thế, để hình thành nên tư tưởng của Người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

kế thừa, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc,tinh hoa nhân hoá của nhân loại,đặc biệt là chủ nghĩa Mác – Lê nin Hồ Chí Minh là người sáng lập, rèn luệyn Đảng ta

và mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong hơn 70 năm qua không thể tách rời tưtưởng Hồ Chí Minh

Từ khi rời Tổ quốc (năm 1911) cho đến năm 1920,Hồ Chí Minh đã đến nhiềunước thuộc địa và nhiều nước tư bản đế quốc, đây chính là thời kỳ Hồ Chí Minh tìmtòi, khảo nghiệm và hình thành tư tưởng cứu nước theo lập trường vô sản Cách mạngtháng Mười Nga nổ ra và thắng lợi ngày 07/ 11/ 1917, Hồ Chí Minh có cảm tình sâusắc với cuộc cách mạng ấy và với lãnh tụ V.I.Lênin Nhờ nhận thức rút ra từ thực tiễn

gần 10 năm lăn lộn tìm đường cứu nước nên khi đọc Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I.Lênin (7/ 1920), Hồ Chí Minh tìm thấy ở đấy những lời giải

đáp đầy thuyết phục cho những câu hỏi của mình Từ khi trở thành người cộng sản,cùng với việc thực hiện nhiệm vụ của Đảng Cộng Sản Pháp và của Quốc tế Cộng sản,

Hồ Chí Minh đã truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng của mình về nước,chuẩn bị cho việc thành lập một đảng vô sản kiểu mới ở Việt Nam “Đường cáchmệnh” (1927) chính là tác phẩm của Hồ Chí Minh viết nhằm mục đích đó Đây là tácphẩmgiữ vai trò vạch đường lối cho cách mạng Việt Nam, đặt cơ sở cho việc xây

dựng Đảng ta về chính trị, tư tưởng và tổ chức Ngay ở trang bìa cuốn Đường cách mệnh, Hồ Chí Minh dẫn lời Lênin: “Không có lý luận cách mệnh thì không có cách

mệnh vận động … Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong,đảng cách mệnh tiền

phong” [1, t.2, tr.259] Đây là lời Lênin trong tác phẩm Làm gì ?, và khi đọc Đường cách mệnh của Hồ Chí Minh, ta gặp lại tư tưởng của V.I.Lênin trong tác phẩm Làm gì

? Chính trong tác phẩm Đường cách mệnh, Hồ Chí Minh đã vạch rõ mối liên hệ chặt

chẽ giữa phong trào cách mạng, Đảng cách mạng với nền tảng tư tưởng và kim chỉnam cho hành động của Đảng

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, phá cái xấu xây cái tốt, phá bỏ xã hội phongkiến, thực dân tồn tại hàng trăm năm xây dựng xã hội mới là cách mạng Đó là việc rấtkhó khăn và lâu dài, cần đến nhiều yếu tố, nhiều điều kiện Hồ Chí Minh đặt câu hỏi:Cách mệnh trước hết phải có cái gì? Và Người tự trả lời: Trước hết phải có Đảng cáchmệnh vững mạnh Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, sự sống còn của dân tộc, đòi hỏi phải

có Đảng Cộng Sản Việt Nam; cách mạng Việt Nam cần có sự lãnh đạo của một đảnglấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động.Cũng vì thế mà Hồ Chí Minh dành nhiều công sức cho công tác xây dựng Đảng trongsạch, vững mạnh Người cũng thẳng thắn chỉ ra những yếu kém, khuyết điểm của cán

bộ, đảng viên và yêu cầu mọi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên rèn luyện, nângcao đạo đức cách mạng, xứng đáng là người lãnh đạo, người đày tớ trung thành của

nhân dâm Những vấn đề này được Người nêu rất cụ thể trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, viết vào tháng 10 năm 1947.

Hồ Chí Minh chính là người đã tìm ra và lựa chọn con đường cho cách mạngViệt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh đã từng nhấnmạnh,mọi hoạt động, mọi bài nói, bài viết của Người đều tập trung vào một mục tiêu,một chủ đề chống đế quốc, phong kiến, tuyên truyền độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã

hội Chủ đề này được Hồ Chí Minh thể hiện rất đậm nét trong bản Di chúc.

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, thắng nghèo nàn lạc hậu khó khăn hơn thắng đếquốc, phong kiến Vì vậy, bước vào thời kì xây dựng, Hồ Chí Minh đòi hỏi cần đặcbiệt quan tâm tới công tác xây dựng Đảng, làm cho Đảng mạnh hơn bao giờ hết Hồ

Chí Minh chỉ rõ, Đảng Cộng Sản Việt Nam là “hình thức tổ chức cao nhất của quần chúng lao động, hiện thân của trí tuệ, danh dự và lương tâm của dân tộc” Để cho

Đảng vững mạnh, đủ sức hoàn thành tốt nhiệm vụ khó khăn trong giai đoạn mới,trung thành với tư tưởng Hồ Chí Minh, Hôi nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ

ba (khoá VII) Đảng ta tiếp tục khẳng định công tác xây dựng Đảng giữ vị trí thenchốt Đại hội VIII, Đại hội IX tiếp tục khẳng định vị trí then chốt của công tác xâydựng Đảng,Đại hội X nhấn mạnh: “Đây là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống cònđối với Đảng và sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta” [4, tr.130]

Tư tưởng Hồ Chí Minh rất rộng lớn, là hệ thồng những luận điểm về cáchmạng Việt Nam từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hộinhằm giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người, xây dựng một nướcViệt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, góp phần vào cách mạngthế giới Tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng và xây dựng đảng cũng rất rộng lớn Trong

khuôn khổ bài viết này, xin trình bày tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây

dựng Đảng thể hiện trong ba tác phẩm của Người: Đường cách mệnh,Sửa đổi lối làm

việc và Di chúc Tài liệu sử dụng trong tiểu luận là: Hồ Chí Minh toàn tập do Nhà xuất

bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội in năm 2000 (Đường cách mệnh trong tập 2; Sửa đổilối làm việc trong tập 5; Di chúc trong tập 12); Cương lĩnh xây dựng đất nước trongthời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam và Văn kiệnĐại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam

I TƯ TƯỞNG CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG QUA CÁC TÁC PHẨM “ĐƯỜNG CÁCH MỆNH”, “SỬA ĐỔI LỐI LÀM VIỆC” VÀ “DI CHÚC”

1 Đảng cộng sản là nhân tố quyết định hàng đầu để đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi

Đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh nhận thức sáng tỏ thêm về vaitrò, sức mạnh của quần chúng nhân dân là người sáng tạo nên lịch sử,động lực củacách mạng; nhưng sức mạnh của quần chúng chỉ có thể phát huy đầy đủ,đúng đắn khi

có sự lãnh đạo của một “đảng cách mệnh” chân chính Muốn thực hiện mục tiêu độclập dân tộc và chủ nghĩa xã hội cho dân tộc Việt Nam, trong tác phẩm “Đường cáchmệnh”, Hồ Chí Minh đặt vấn đề “Cách mệnh trước hết phải có cái gì?”, và Ngườikhẳng định, muốn làm cách mạng thì “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thìvận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giacấo mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái cóvững thuyền mới chạy” [1, t.2, tr.267, 268]

Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, nhưng đó không phải là tổng số quầnchúng gộp lại, mà là khối đại đoàn kết toàn dân được giáo dục,giác ngộ, có tổ chức,được dẫn dắt bởi đường lối đúng đắn của một chính đảng vô sản “vậy nên sức mạnhcách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có đảng cách mệnh” [1, t.2, tr.267]

Đảng cộng sản có trách nhiệm vận động và tổ chức dân chúng, liên hệ với dântộc bị áp bức và giai cấp vô sản mọi nơi Vai trò của đảng được xem như là “ngườicầm lái”, người dẫn đường Đảng có trách nhiệm hoạch định đường lối đúng đắnvàđưa đường lối đó vào quần chúng nhân dân để giác ngộ, tập hợp, tổ chức nhân dânđứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.Với ý nghĩa đó, sự lãnhđạo của đảng là nhân tố quyết định nhất bảo đảm thắng lợi của cách mạng Đây là

nhận thức hoàn toàn mới, chưa có nhà hoạt động cách mạng nào trước Hồ Chí Minhđạt được Những tổ chức cách mạng ra đời trước Đảng Cộng sản Việt Nam, chẳngnhững hạn chế về hệ tư tưởng, mà cách tổ chức cũng chưa đủ tầm vóc của một đảngchính trị đích thực,thiếu kỷ luật chặt chẽ,không đủ sức hoạch định đường lối vàphương pháp cách mạng đúng đắn để lãnh đạo quần chúng tiến hành cách mạng.

Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dành sự quan tâm đầu tiên đối với Đảng – “trước hết nói về Đảng… Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch phải

xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ trung thành của nhân dân” [1, t.12,tr.510]

Luận điểm trên của Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị Nếu không

có sự lãnh đạo của Đảng thì không thể thực hiện được mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xãhội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Nhận thức không đúng, không đầy đủ về vaitrò lãnh đạo của Đảng sẽ dễ rơi vào âm mưu của các thế lực thù địch, cơ hội, hòngxuyên tạc, làm hạn chế, suy yếu sức mạnh của Đảng Nếu không buông lỏng sự lãnhđạo sẽ mất đi niềmtin của quần chúng, cách mạng sẽ đi chệch hướng, gặp khó khăn,thậm chí thất bại Vì thế, đổi mới, chỉnh đốn Đảng không phải là từ bỏ vai trò lãnh đạocủa Đảng, mà là tìm ra các hình thức, phương pháp lãnh đạo đạt hiệu quả cao hơntrong tình hình mới

2 Đảng Cộng Sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng và là kim chỉ nam cho hành động

Trong cuốn “Đường cách mệnh”, Hồ Chí Minh khẳng định “Đảng muốn vữngmạnh thì phải có chủ nghĩa làmcốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theochủ nghĩa ấy, Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàukhong có bàn chỉ nam” [1, t.2, tr.268] Hồ Chí Minh phân tích các cuộc cách mạng

Mỹ, Pháp, Nga vàrút ra những nhận xét sắc sảo: “Cách mệnh Pháp cũng như cáchmệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh khôngđến nơi, tiếng là cộng hoà và

dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cáchmệnh đến 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữamới hòng thoát khỏi vòng áp bức Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy” [1,t.2, tr.274] Người dành tình cảm sâu sắc với cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga và

với lãnh tụ V.I.Lênin Đặc biệt là sau khi đọc Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I.Lênin (7/1920) “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động,

phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi mộtmình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡiđồng bào bị đoạ đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải

phóng chúng ta” [1, t.10, tr.127] Vì thế, trong Đường cách mệnh, Người viết: “Trong

thế giới bây giờ chỉ có cách mênh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa

là dânchúng được hưởng cái tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giảdối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoan bên An Nam Cách mệnh Nga đuổi đượcvua, tư bản, địa chủ rồi lại ra sức cho công, nông các nước và dân bị áp bức các thuộcđịa làm cách mệnh để đập đổ tất cả đế quốc chủ nghĩa tư bản trong thế giới Cáchmệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng(công nông) làm gốc, phải có đảng vững mạnh, phải bền gan, phải hy sinh, phải thốngnhất Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin” [1, t.2, tr.280]

Như vậy Hồ Chí Minh đã khẳng định Đảng phải có lý luận cách mạng, lý luận

đó là chủ nghĩa Mác – Lênin, mặc dù khi đó có nhiều học thuyết “Bây giờ học thuyếtnhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnhnhất là chủ nghĩa Lênin” [1, t.2, tr.268]

3 Về tư cách đảng viên và cán bộ.

Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề rư cách đảng viên và vấn đề cán bộ Ngườithường xuyên quan tâm đến giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên về tất cảcác mặt, trong đó có ba vấn đề cơ bản nhất: suốt đời phấn đấu hy sinh cho Đảng, cho

Tổ quốc; đặt quyền lợi của Đảng, của Tổ quốc lên trên hết; có một đời tư trong sáng.

Đó là quan điểm chung có thể vận dụng vào bất dứ thời kỳ nào của cách mạng nướcta

Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh dành một mục nói về tưcách và bổn phận của đảng viên: “Tư cách: Thừa nậhn chính sách của Đảng Thựchành các nghị quyết của Đảng Ra sức làm công việc của Đảng… Bổn phận: Suốt đờiđấu tranh cho dân tộc, cho Tổ quốc Đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết, lên trướchết Hết sức giữ kỷ luật và giữ bí mật của Đảng Kiên quyết thi hành những nghị quyếtcủa Đảng Cố gắng làm kiểu mẫu cho quần chúng trong mọi việc Cố gắng học tậpchính trị, quân sự, văn hoá Phải gần gũi quần chúng, học hỏi quần chúng, cũng nhưphải lãnh đạo quần chúng.” [1, t.5, tr.265, 266]

Theo Hồ Chí Minh, phận sự của đảng viên vàcán bộ là phải “trọng lợi ích củaĐảng hơn hết… Nghĩa là phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết Vì lợiích của Đảng tức là lợi ích của dân tốc,của Tổ quốc.” [1 t.5, tr.250, 251] Về đạo đứccách mạng, theo Hồ Chí Minh, những tính tốt của người đảng viên, người cán bộ, nóitóm tắt gồm những điều: nhân, nghĩa,trí, dũng, liêm

“ Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào Vì thế

mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân

Nghĩa là ngay thẳng, không làm việc bậy, không có việc gì phải giấu Đảng.

Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo toan

Trí ví không có việc tư túi nó làm mù quáng, cho nên đầu óc trong sạch, sáng

suốt Dễ hiểu lý luận Dễ tìm phương hướng Biết xem người Biết xét việc

Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm Thấy khuyết điểm có

gan sửa chữa

Liêm là không tham địa vị,tiền tài Không thamsung sướng Không hamngười

tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hoá Chỉ có mộtthứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ

Đó là đạo đức cách mạng Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phả vì

danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người.”[1, t.5, tr.251, 252] Trong Di chúc,Hồ Chí Minh căn dặn “Mỗi đảng viên và cán bộphải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệmliêm chính, chí công vô

tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phãi xứng đáng là người lãnh đạo, là ngườiđày tớ thật trung thành của nhân dân” [1, t.12, tr.510]

Cũng trong cuốn “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh nói khá nhiều về tầmquan trọng của cán bộ: Khi nói về những kinh nghiệm, Hồ Chí Minh khẳng định “Cócán bộ tốt, việc gì cũng xong Muốn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốthoặc kém” [1, t.5, tr.240] Phần nói về cán bộ, Hồ Chí Minh nhắc lại “…Cán bộ là cáigốc của mọi công việc… Công việc thành công hoặc thất bại đều do ván bộ tốt haykém… Vì vậy, vấn đề cán bộ là là một vấn đề rất trọng yếu, rất cần kíp” [1, t.5, tr.269,

273, 274] Hồ Chí Minh đã nêu rất nhiều vấn đề trong công tác cán bộ, đó là nhữngvấn đề về lựa chọn cán bộ, huấn luyện, cách đối với cán bộ, chính sách cán bộ… Theo

Hồ Chí Minh, yêu cầu đối với lựa chọn cán bộ là: “Những người đã tỏ ra rất trungthành và hăng hái trong công việc, trong lúc đấu tranh Những người liên lạc mật thiếtvới quần chúng, hiểu biết dân chúng Luôn luôn chú ý đến lợi ích của dân chúng.Những người có thể phụ trách giải quyết các vấn đề, trong những hoàn cảnh khó khăn.Những người luôn giữ đúng kỷ luật” [1, t.5, tr.275] Hồ Chí Minh yêu cầu huấn luyệncho cán bộ về nghề nghiệp, chính trị, văn hoá, lý luận Cán bộ rất quan trọng, “côngviệc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”, vì vậy “Đảng phải nuôi dạycán bộ, như người làm vườn vun trờng những cây cối quý báu Phải trọng nhân tài,trọng cán bộ, trọng mỗi người có ích cho công việc chung của chúng ta” [1, t.5,

tr.273] Đảng phải làm thế nào để thực hiện điều đó? Theo Hồ Chí Minh, Đảng phảihiểu biết cán bộ; phải khéo dùng cán bộ; phải cất nhắc cán bộ một cách cho đúng;phải thương yêu cán bộ; phê bình cán bộ Xem xét cán bộ, không chỉ xem ngoài mặt

mà còn phải xem tính chất của họ Nhận xét cán bộ không nên chỉ xét ngoài mặt, chỉxét một lúc, một việc, mà phải xét kỹ cả toàn bộ công việc của cán bộ Phải “khéodùng cán bộ”, tạo điều kiện để cán bộ nói, đề ra ý kiến; mạnh dạn giao việc phụ tráchcho cán bộ; cán bộ lãnh đạo cấp trên phải nghe, phải hỏi ý kiến của cấp dưới Phải “cógan cất nhắc cán bộ” Phải xem xét kỹ trước khi đề bạt cán bộ nhưng sau khi đề bạtcần phải kiểm tra, giúp đỡ “Cất nhắc cán bộ, không nên làm như “giã gạo” Nghĩa làtrước khi cất nhắc không xem xét kỹ Khi cất nhắc rồi không giúp đỡ họ Khi họ sailầm thì đẩy xuống, chờ lúc họ làm khá, lại cất nhắc lên Một cán bộ bị nhắc lên thảxuống ba lần như thế là hỏng cả đời.” [1, t.5, tr.282]

4 Nguyên tắc tập trung dân chủ.

Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng cơ bản và quantrọng nhất trong học thuyết về đảng vô sản kiểu mới của V.I.Lênin Hồ Chí Minh rấtcoi mtrọng nguyên tắc này và luôn vận dụng vào hoàn cảnh cụ thể để xây dựng ĐảngCộng Sản Việt Nam Khi nói về nguyên tắc này, có lúc Hồ Chí Minh dùng “tập trungdân chủ”, có lúc Người nói “dân chủ tập trung” Hai cách nói của Hồ Chí Minh khôngnhằm nhấn mạnh tập trung hay nhấn mạnh dân chủ Dân chủ và tập trung là hai mặtcủa một vấn đề Dân chủ không đối lập với tập trung, mà chỉ đối lập với tình trạng độcđoán, chuyên quyền Tập trung không đối lập với dân chủ, mà chỉ đối lập với tìnhtrạng tản mát, tự do tuỳ tiện, vô tổ chức Dân chủ là để đi đến tập trung, là cơ sở củatập trung Tập trung chỉ có thể đạt được trên cơ sở phát huy dân chủ thực sự trongĐảng Để bảo đảm tập trung, Người nhấn mạnh phải thống nhất về tư tưởng, tổ chức,hành động Do đó, thiểu số phải phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, mọiđảng viên phải chấp hành vô điều kiện nghị quyết của Đảng Để bảo đảm dân chủ,

Người yêu cầu tư tưởng phải được tự do.đối với mọi vấn đề, mọi người bày tỏ ý kiếncủa mình, góp phần tìm ra chân lý Đó là một quyền lợi mà cũng chính là nghĩa vụ củamọi người.

Nguyên tắc tập trung dân chủ được Hồ Chí Minh thể hiện trong tác phẩm “Sửađổi lối làm việc”, tuy không nằm trong một mục cụ thể, nhưng khá rõ ràng: Ở phầnnói về rèn luyện tính Đảng, Người yêu cầu “Phải kiên quyết thực hành kỷ luật, tức là

cá nhân phải tuyệt đối phục tùng tổ chức, số ít phải phục tùng số nhiều, cấp dưới phảiphục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng trung ương [1, t.5, tr.268] Cũng trongtác phẩm này, khi phê phán bệnh hẹp hòi, Hồ Chí Minh nêu rõ: “Có những cán bộ chỉthấy lợi ích bộ phận của mình, không thấy lợi ích toàn thể, muốn đem lợi ích của toàn

thể phục tùng lợi ích của bộ phận mình Họ quên hẳn cái chế độ dân chủ tập trung Họ

quên rằng thiểu số phải phục tùng đa số, hạ cấp phải phục tùng thượng cấp, bộ phậnphải phục tùng tập thể” [1, t.5, tr.236]

5 Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách.

Hồ Chí Minh cho rắng đây là nguyên tắc lãnh đạo của Đảng, cólúc Hồ ChíMinh gọi là “chế độ” lãnh đạo Sở dĩ phải bảo đảm tập thể lãnh đạo là vì một người dùktài giỏi đến mấy cũng không thể thấy hết mọi mặt của vấn đề, càng không thể thấyhết được mọi việc, hiểu được mọi chuyện Nhiều người thì nhiều kiến thức, ngườithấy mặt này, người thấy mặt kia, do đó hiểu được mọi mặt, mọi vấn đề Sở dĩ phải cánhân phụ trách vì nếu không sẽ dẫn đến tệ bừa bãi, lộn xộn,vô chính phủ, rồi hỏngviệc Không xác định rõ cá nhân phụ trách thì giống như “nhiều sãi không ai đóngchùa”, người này ỷ vào người kia Vì thế, bất kỳ côngviệc gì, sau khi đã được tập thểbàn bạc kỹ lưỡng, kế hoạch rõ ràng, thì cần giao cho một người phụ trách chính, nhưthế công viêc mới chạy, mới tránh được thói dựa dẫm, đùn đẩy trách nhiệm Do đó,tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách cần phải luôn đi đôi với nhau

6 Tự phê bình và phê bình.