“Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5

“Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5“Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5“Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO NĂNG LỰC SỬ DỤNG VỐN TỪ VÀ CÂU TIẾNG VIỆT CHO HỌC SINH BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TƯƠNG TÁC TÍCH CỰC TRONG PHÂN MÔN LUYỆN

TỪ VÀ CÂU LỚP 5

Người thực hiện:

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường TH SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt

THANH HÓA NĂM 2018

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 53

Các giải pháp đã sử dụng để nâng cao năng lực sử dụng vốn

từ và câu Tiếng Việt cho học sinh trong phân môn Luyện từ

và câu lớp 5

63.1 Tìm hiểu quy trình tổ chức dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 5 theo phương pháp dạy học tương tác tích cực 63.2

Nghiên cứu nội dung, lựa chọn kiến thức và thực hiện “dạy

học tương tác tích cực” nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn

từ và câu Tiếng Việt cho học sinh lớp 5

8

3.3

Nâng cao khả năng sử dụng vốn từ và câu cho học sinh bằng

phương pháp dạy tương tác tích cực thông qua xây dựng trò

chơi “Tích truyện dân gian” trong các tiết chính khóa và thiết

kế các dạng câu hỏi bài tập ở tiết học ngoài giờ chính khóa

10

3.4

Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu cho học sinh lớp

5D bằng dạy học tương tác tích cực thông qua xây dựng bài

giảng điện tử thân thiện

15

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 18

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Môn Tiếng Việt ở Tiểu học nói chung và lớp 5 nói riêng có nhiệm vụ hìnhthành và phát triển cho học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để học tập vàgiao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Thông qua việc dạy vàhọc Tiếng Việt, học sinh được rèn luyện các kĩ năng, nâng cao năng lực và phẩmchất cần thiết, cũng như có những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và conngười hay về văn hóa, văn học của Việt Nam và nước ngoài Từ đó bồi dưỡngcho các em tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng,giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người mới ViệtNam xã hội chủ nghĩa

Trong thực tiễn dạy học hiện nay, việc dạy và học phân môn Luyện từ vàcâu ở lớp 5 nói riêng và ở Tiểu học nói chung còn gặp không ít khó khăn, nhất làchưa thực sự chú trọng đến việc rèn kĩ năng và nâng cao năng lực sử dụng vốn

từ và câu tiếng Việt cho các em, chưa giúp học sinh thấy được vẻ đẹp của ngônngữ trong lời nói, giao tiếp và nhất là trong văn phong Tiếng Việt Đồng thời,việc dạy học bộ môn này chưa tạo được niềm đam mê học tập thực sự cho trẻ.Dẫn đến các em còn thụ động trong học tập, chưa tích cực và tự giác giúp đỡnhau học tập tiến bộ Điều đó đồng nghĩa với việc không ít giáo viên còn gặpkhó khăn trong việc tìm ra những phương pháp dạy học hiệu quả để giải quyếtnhững vấn đề còn tồn đọng trong dạy học bộ môn này

Ngoài ra, khi áp dụng phương pháp dạy học tương tác vào thực tiễn dạyhọc trong nhà trường, một bộ phận không nhỏ giáo viên đã có cách hiểu chưađúng về phương pháp này Họ cho rằng, dạy học tương tác chỉ là sự tác độngqua lại giữa người dạy và người học Hơn nữa, sự tác động đó thường chỉ diễn ratheo một chiều là người dạy tác động đến người học chứ không có chiều ngượclại và cũng không có sự tương tác giữa người học và người học; người học,người dạy với môi trường Chính vì chưa nắm rõ tinh thần của phương pháp nàynên việc áp dụng cũng như triển khai tổ chức dạy học theo phương pháp dạy họctương tác tích cực của một số giáo viên chưa đạt hiệu quả cao Đặc biệt trongmỗi tiết học vẫn còn đơn điệu về hình thức và cách tổ chức, chưa tạo được hưngphấn, tính tự lực học tập cho từng đối tượng học sinh Điều này dẫn đến việchiểu về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và văn bản; kĩ năng dùng từ, đặt câu, liên kếtcâu và sử dụng dấu câu viết đoạn, bài của các em còn gặp nhiều khó khăn

Việc đổi mới triệt để phương pháp dạy học nhằm tạo cho học sinh tínhtích cực, tự lực và sáng tạo trong học tập là vấn đề đang được nhiều người quantâm Chính vì lẽ đó, trong quá trình dạy học, tôi luôn chủ động, tìm tòi và họchỏi đồng nghiệp, lãnh đạo nhà trường trong việc đổi mới phương pháp dạy học

để mỗi giờ học của các em thực sự cuốn hút và hiệu quả bằng việc mạnh dạn áp

dụng kinh nghiệm: “Nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt cho

học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5” Từ đó có thể giải quyết phần nào những vấn đề còn

vướng mắc và tồn đọng trong dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 5 nói riêng

và môn Tiếng Việt nói chung

2 Mục đích nghiên cứu

Khi lựa chọn việc áp dụng kinh nghiệm “Nâng cao năng lực sử dụng từ

và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp5” thì mục đích chính là tháo gỡ những khó

khăn về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và văn bản; vận dụng dùng từ, đặt câu, liênkết câu và sử dụng dấu câu để viết đoạn, bài văn Đồng thời, tạo sự tự tin, tíchcực, tự lực và hứng thú học tập cho các em để mỗi tiết học thực sự lí thú và hiệuquả Từ đó, giúp học sinh lớp 5D tôi phụ trách nói riêng và học sinh lớp 5trường Tiểu học Bắc Sơn nói chung phát triển toàn diện các kĩ năng, năng lực,phẩm chất và tư duy trong học tập

3 Đối tượng nghiên cứu

Việc lựa chọn kiến thức, nội dung của phân môn Luyện từ và câu trongchương trình Tiếng Việt lớp 5 để áp dụng phương pháp dạy học tương tác tíchcực một cách mới mẻ, lí thú trong môi trường học tập thân thiện nhưng không

xa lạ mà gần gũi với tâm sinh lí và trình độ nhận thức của học sinh lớp 5Dtrường Tiểu học Bắc Sơn, Bỉm Sơn, Thanh Hóa chính là đối tượng nghiên cứucủa đề tài mà tôi áp dụng

4 Phương pháp nghiên cứu

Khi thực hiện áp dụng kinh nghiệm “Nâng cao năng lực sử dụng từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5”, tôi đã sử dụng một số phương pháp chính

như: phương pháp nghiên cứu, xây dựng cơ sở lí thuyết; phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập thông tin; phương pháp thực nghiệm sư phạm; phươngpháp thống kê, xử lí số liệu, cụ thể như sau:

a Phương pháp nghiên cứu, xây dựng cơ sở lí thuyết

Là phương pháp nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến phương phápdạy học tương tác tích cực để tổ chức và áp dụng dạy học cung cấp kiến thức vềngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và văn bản; vận dụng dùng từ, đặt câu, liên kết câu

và sử dụng dấu câu để viết đoạn, bài văn thông qua cách tổ chức các trò chơi líthú hay hoạt động nhóm sôi động, bổ ích phù hợp với các phương tiện dạy họcphong phú, đa dạng và nội dung kiến thức tiếp nhận của học sinh, cũng như tạođược môi trường học tập thân thiện, gần gũi cho các em trong mỗi tiết học

b Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

Đây là phương pháp điều tra nghiên cứu thực tế việc tổ chức dạy và học

về sử dụng vốn từ và câu Tiếng Việt bằng phương pháp dạy học tương tác tíchcực trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 5 ở trường Tiểu học Bắc Sơn nóiriêng và một số trường tiểu học nói chung trên địa bàn thị xã Bỉm Sơn, ThanhHóa

c Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Với những kết quả về khả năng sử dụng từ và câu Tiếng Việt mà học sinh đãđạt được bằng dạy học tương tác tích cực, tôi tiến hành phương pháp thực nghiệm

sư phạm để thu nhận thông tin về sự thay đổi số lượng và chất lượng trong nhậnthức và năng lực của học sinh lớp 5D khi học Luyện từ và câu Từ đó sẽ tiến hành

áp dụng một cách hiệu quả nhất theo những giải pháp đưa ra trong dạy học tươngtác tích cực ở phân môn Luyện từ và câu nói riêng và các môn học khác nói chung

d Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

Sau khi áp dụng giải pháp này vào thực tiễn dạy học tại lớp 5D, trườngtiểu học Bắc Sơn kết hợp thu thập các tài liệu, dữ liệu phục vụ cho đề tài, tôi đãtiến hành phân tích, tổng hợp các số liệu minh chứng cụ thể qua các thời điểmkiểm tra của giáo viên, tổ chuyên môn và Nhà trường Từ đó rút ra kết luận và

hiệu quả về việc áp dụng kinh nghiệm “Nâng cao năng lực sử dụng từ và câu Tiếng Việt cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong phân môn Luyện từ và câu lớp 5”.

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Như chúng ta đã biết, năm học 2017-2018, toàn ngành Giáo dục tiếp tục

triển khai 9 nhiệm vụ chủ yếu và 5 nhóm giải pháp cơ bản với những nội dung

cụ thể, thì bậc giáo dục Tiểu học cần tập trung vào 8 nhiệm vụ trọng tâm chonăm học Trong đó “việc lựa chọn và triển khai các phương pháp dạy học

tích cực tập trung vào đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mới cách thức tổ

chức các hoạt động giáo dục sao cho nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả, nhằm pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hướng đến phát triển toàn diện phẩmchất, năng lực học sinh; chú trọng giáo dục đạo đức, lối, giáo dục giá trị sống, kĩnăng sống sống cho học sinh.” được quan tâm, chú trọng trong chương trình,nhiệm vụ giáo dục của Sở Giáo dục Thanh Hóa, Phòng Giáo dục Bỉm Sơn Vàđặc biệt là Nhà trường Tiểu học Bắc Sơn đã tập trung triển khai và chỉ đạo tớitoàn thể cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhà trường thực hiện tốt đánh giá họcsinh theo Thông tư 22; đẩy mạnh và nâng cao chất lượng dạy học; nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, tích cực đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Việc giúp học sinh nâng cao năng lực sử dụng vốn từ, viết câu có vai tròđặc biệt quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ vì nó chính là đang giúp cho các

em nắm vững ngôn ngữ làm phương tiện giao tiếp phù hợp với từng đối tượng

và hoàn cảnh cụ thể trong các tình huống phức tạp và đa dạng của cuộc sống.Giúp các em hiểu về thế giới xung quanh việc học tập ở trường, ở nhà cũng nhưtình cảm gia đình và vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, con người một cách chủ động,tích cực và sáng tạo Từ đó gắn với việc giáo dục học sinh tình yêu gia đình, nhàtrường, yêu tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động

Dạy học môn Tiếng Việt ở Tiểu học nói chung và dạy học phân mônLuyện từ và câu ở lớp 5 nói riêng cần phải chú ý đến trình độ, đến tâm sinh lílứa tuổi của từng đối tượng học sinh là thích khám phá, sáng tạo, làm chủ bảnthân và hứng thú với những điều mới mẻ Đồng thời, người giáo viên phải nắmđược khả năng sử dụng từ và câu tiếng Việt của các em Từ đó để điều chỉnh nộidung, lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp làm sao cho trong mỗi tiết học,học sinh ở các trình độ khác nhau đều được quan tâm, được tự lực làm việc vàđược phát triển năng lực, phẩm chất Như vậy, người giáo viên phải khôngngừng học hỏi, đổi mới phương pháp dạy học một cách triệt để trong mỗi giờhọc giúp các em chủ động hoạt động và tự học một cách sáng tạo như đánh giácủa Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đặng Huỳnh Mai: “Phải biến quá trình

dạy học thành quá trình hoạt động và tự học của học sinh… Giáo viên phải tiếp

xúc với trẻ, giúp trẻ hoạt động và đạt kết quả học tập tốt hơn.”

Những điều nói trên đồng nghĩa với việc người giáo viên cần mạnh dạnnghiên cứu, xây dựng và thực hiện “phương pháp dạy học tương tác tích cực”trong dạy học Luyện từ và câu nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câucho học sinh lớp 5 Qua đó giúp các em phát triển những kĩ năng, năng lực vàphẩm chất cần thiết Muốn tổ chức thực hiện giải pháp này hiệu quả trước hết

phải hiểu về “phương pháp dạy học tương tác tích cực”: là phương pháp được

tiến hành trong dạy học tạo được sự tác động qua lại giữa các chủ thể là ngườidạy, người học và đối tượng dạy học cũng như toàn thể các thành phần của quátrình dạy học; làm cho hoạt động dạy học vận động và phát triển, nhằm thựchiện chức năng dạy học và hướng vào việc phát triển kĩ năng, nhận thức và nănglực của người học Đặc biệt người học luôn được chủ động tìm tòi, sáng tạo vàphát triển tư duy, nâng cao năng lực

Quá trình dạy học tương tác bao gồm nhiều thành phần khác nhau, có sự tácđộng qua lại lẫn nhau Có thể trình bày tổng quan các mối quan hệ giữa các yếu tố

của quá trình dạy học trong một “khung lý luận dạy học” sau đây (hình 1):

Hình 1: Các mối quan hệ giữa các yếu tố của quá trình dạy học tương tác

Sự tương tác có cấu trúc cơ bản gồm tác động và phản ứng của các chủthể tham gia tương tác Sự tương tác là tích cực khi cách thức tác động và phảnứng này tạo nên sự chủ động, tự giác, tích cực của các chủ thể tham gia

Hình 2: Sơ đồ Cấu trúc tương tác trong dạy học

Môi trường dạy học tương tác tích cực không chỉ là phòng học, phươngtiện, tài liệu mà còn bao gồm cả phương pháp dạy và học, các hình thức hợp tác,bầu không khí học tập trong lớp học Trong dạy học tương tác tích cực, cấu trúctương tác trong dạy học là các tương tác đa dạng giữa các thành phần thuộcMTDHTT tích cực Các mối tương tác cơ bản gồm:

- Tương tác giữa người dạy người học

- Tương tác giữa người học người học

- Tương tác giữa người học bản thân người học

- Tương tác giữa người dạy môi trường dạy học

- Tương tác giữa người học môi trường dạy học

Bằng việc tạo ra môi trường dạy học tương tác tích cực trong mỗi giờ họcLuyện từ và câu sẽ giúp học sinh nắm bắt tri thức ngôn ngữ và rèn kĩ năng sửdụng tiếng Việt thêm hứng thú, hiệu quả Thông qua các trò chơi rất lí thú có nộidung từ các câu chuyện cổ dân gian (thần thoại, truyền thuyết, cổ tích,…) như:Tấm Cám; Sơn Tinh, Thủy Tinh; Thạch Sanh; Cây tre trăm đốt; Cây khế; Sự

tích quả dưa hấu, giáo viên tổ chức các trò chơi “Tích truyện dân gian” để

giúp học sinh củng cố, rèn kĩ năng và nâng cao năng lực về ngữ âm; từ và nghĩacủa từ; câu ghép; cách liên kết câu trong đoạn, bài văn hay khả năng ghi nhớ từ,các thành ngữ, tục ngữ,…thông qua việc sử dụng linh hoạt và đa dạng đồ dùngdạy học trực quan như máy chiếu, đồ vật thật gần gũi với đời sống của trẻ Từ

đó tạo bầu không khí học tập thoải mái, thân thiện nâng cao hứng thú học tập,phát huy tính tự lực và sự sáng tạo cho các em Nó không những giúp học sinhhình thành và phát triển kĩ năng, nâng cao năng lực sử dụng từ và câu TiếngViệt mà còn giúp giáo viên không ngừng tìm tòi, sáng tạo trong đổi mới phươngpháp dạy học một cách hiệu quả

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thực tế cho thấy, hầu hết việc dạy và học ở các trường Tiểu học nóichung và ở các trường Tiểu học trên địa bàn thị xã Bỉm Sơn nói riêng, việc đổimới phương pháp dạy học trong môn Tiếng Việt lớp 5, nhất là trong phân mônLuyện từ và câu đâu đó ở một bộ phận không nhỏ giáo viên chưa thực sự triệt

để Việc áp dụng phương pháp dạy học tương tác tích cực trong dạy học LTVClớp 5 còn hạn chế và chưa đạt hiệu quả cao Học sinh còn lúng túng về ngữ âm,

từ và nghĩa của từ, việc phân biệt và đặt các kiểu câu ghép hay việc sử dụng vốn

từ để đặt câu, viết đoạn, bài văn chưa hấp dẫn sinh động, ít cảm xúc và thiếu sựsáng tạo Dẫn đến trong mỗi giờ học, các em chưa hứng thú, chưa tích cực tự lựchọc tập và việc hoạt động hợp tác của học sinh chưa cao

Đối với học sinh trường Tiểu học Bắc Sơn là một trường miền núi thuộcđịa bàn thị xã Bỉm Sơn, nhất là học sinh lớp 5D (khu Đội 4) tôi được chủ nhiệmtrong năm học 2017-2018, thì vốn kiến thức về ngữ âm, từ vựng và câu của các

em để sử dụng vào cuộc sống khi diễn đạt, trình bày ý kiến, tư tưởng hay tìnhcảm của mình chưa tốt Các em thường gặp khó khăn trong phân tích ngữ âm

tiếng Việt, hiểu nghĩa của từ, phân biệt từ (đồng nghĩa, trái nghĩa, đồng âm, nhiều nghĩa; đại từ, quan hệ từ) và câu ghép, cách nối các vế câu trong câu

ghép, cách liên kết câu trong đoạn bài văn còn nhiều lúng túng Vì thế mà cáccâu văn các em viết còn nghèo ý và từ; diễn đạt còn lủng củng, chưa sinh động

và nhất là chưa có sự sáng tạo và cảm xúc khi viết Cụ thể, đầu năm kết quả làmbài khảo sát môn Tiếng Việt phần hiểu ngữ âm, sử dụng từ và câu của 22 họcsinh lớp 5D tôi phụ trách như sau:

về câu ghép với các cách liên kết vế câu ghép, liên kết đoạn hiệu quả chưa cao;học sinh còn rụt rè, thiếu tích cực và chủ động trong học tập, hoạt động nhóm

Vì vậy mà ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của môn Tiếng Việt nói riêng

và các môn học khác trong nhà trường nói chung Như thế là chưa đáp ứng đượcyêu cầu đổi mới của nền giáo dục Tiểu học ở Việt Nam hiện nay

3 Các giải pháp đã sử dụng trong dạy học tương tác tích cực để nâng cao khả năng sử dụng từ và câu Tiếng Việt cho học sinh lớp 5

Từ thực trạng trong dạy học LTVC lớp 5 như đã nói, tôi mạnh dạn đưa ranhững giải pháp trong thực tiễn giảng dạy và công tác để giải quyết những bănkhoăn, vướng mắc và những vấn đề còn tồn đọng trong dạy học và giáo dục họcsinh với mong muốn góp phần giúp cho học sinh lớp tôi phụ trách có kĩ năng phânbiệt âm, vần tiếng Việt, sử dụng từ và câu thật tốt; được chủ động, tích cực và sángtạo trong học tập, để mỗi giờ học nặng nề trước đây biến thành những giờ học líthú và hiệu quả Từ đó sẽ tạo được môi trường học tập có ích, giúp học sinh pháttriển toàn diện; giúp giáo viên tiến bộ, trưởng thành, không ngừng trau dồi, nângcao tay nghề Để thực hiện điều đó, tôi đã tiến hành một số giải pháp sau:

3.1 Tìm hiểu quy trình tổ chức dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 5 theo phương pháp dạy học tương tác tích cực

Để giúp học sinh lớp 5 tích cực, chủ động và tự lực, sáng tạo học tập kiếnthức về ngữ âm, từ và nghĩa của từ, câu và văn bản thì việc áp dụng linh hoạt,sáng tạo phương pháp dạy học tương tác tích cực trong mỗi tiết học của ngườigiáo viên là hết sức cần thiết nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câuTiếng Việt, nâng cao hiệu quả dạy học môn học

Muốn áp dụng tốt phương pháp dạy học tương tác tích cực trong dạy họcphân môn này, trước hết tôi chú trọng việc tìm hiểu và nắm bắt cũng như vậndụng hiệu quả, linh hoạt quy trình tổ chức dạy học phân môn Luyện từ và câutheo phương pháp dạy học tương tác tích cực, gồm 5 bước chính như sau:

+ Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề để học sinh nhận thức: về ngữ âm, từvựng, ngữ pháp và văn bản

Ở bước này, giáo viên phải kích thích hứng thú học tập của học sinh bằngcách đưa ra những tình huống, những vấn đề hấp dẫn hàm chứa mục đích và nộidung học tập, yêu cầu học sinh cần giải quyết trong tiết học hoặc trong từng hoạtđộng Đồng thời, khi nêu vấn đề nhận thức, giáo viên phải quan tâm đến sự phùhợp với đối tượng học sinh Ngược lại, về phía học sinh phải chủ động xem xét

vấn đề giáo viên đưa ra là mới hay cũ, lạ hay quen để tạo tâm thế tò mò, thíchthú khám phá, tìm tòi Ngoài ra, việc tạo ra môi trường học tập phù hợp với sựtương tác tích cực của học sinh là yếu tố rất cần thiết, không thể thiếu được ởbước này

+ Bước 2: Giáo viên tạo hứng thú học tập tích cực để học sinh tri giác đốitượng nhận thức về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và văn bản

Ở bước 2, giáo viên sẽ trình bày tài liệu trực quan, sau đó giao nhiệm vụhọc tập cho học sinh Học sinh nhận nhiệm vụ học tập, cần chú ý đến vai trò củacác giác quan, một số cảm giác để định hướng nhiệm vụ học tập Ở đây, môi

trường học tập chính là lớp học (tôi đã sắp xếp bàn ghế thuận lợi, phù hợp với mỗi nội dung kiến thức theo các hình thức tổ chức thích hợp để học sinh có điều kiện tác động trực tiếp đến đối tượng học tập); Không gian lớp học (tôi đã chú trọng tạo ra một không gian lớp học kích thích sự hưng phấn của học sinh bằng việc cho các em trang trí, tận dụng các góc học tập để trưng bày tranh ảnh hoặc sản phẩm học tập của chính các em); Các đồ dùng trực quan, các đối tượng

nhận thức cũng luôn được tôi quan tâm “làm mới” để tác động lên các giác quancủa học sinh hiệu quả nhất

+ Bước 3: Học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập một cách tích cực, chủđộng, tự lực và sáng tạo

Trong bước này, giáo viên điều khiển việc học sao cho học sinh có thểvượt qua những khó khăn, chướng ngại trong quá trình thực hiện nội dung họctập để xây dựng kiến thức mới Đồng thời cũng là người huy động những kiếnthức, vốn sống của học sinh về đối tượng từ và câu để giúp các em chủ động tìmhiểu, phân tích và nắm bắt được các bộ phận của vần, hệ thống hóa được vốn từtheo chủ điểm hay nắm vững cấu tạo ngữ pháp câu, văn bản Về phía học sinh,các em là người tự chủ tham gia các hoạt động cá nhân, nhóm thông qua các tròchơi hay quan sát, phân tích, thảo luận, liên hệ những kiến thức vừa khám pháđược với những kinh nghiệm, kiến thức đã có để có thể chủ động rút ra kiếnthức về từ và câu qua việc trình bày kết quả thảo luận và trao đổi kết quả với cácnhóm, trước lớp Nhất là tôi luôn quan tâm tạo ra môi trường học tập công bằng,thân thiện, cởi mở, thoải mái đảm bảo tất cả học sinh trong lớp có thể tiếp cậnvới hoạt động học một cách tích cực với sự giúp đỡ của giáo viên nếu cần Bêncạnh đó, trong mỗi tiết học, tôi không quên tăng cường động viên, khích lệ họcsinh để các em luôn tự tin, chủ động, sáng tạo trong hoạt động học tập

+ Bước 4: Học sinh báo cáo kết quả làm việc một cách chủ động, tích cực:Giáo viên là người tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả làm việc của nhómmình; Làm trọng tài cho những ý kiến bổ sung, góp ý của các em khi tham giatrao đổi; Nhất là bổ sung kiến thức mới, đặt ra những câu hỏi để giúp học sinhkhắc sâu kiến thức, vận dụng kiến thức về ngữ âm, từ và câu để đặt được câuvăn có hình ảnh, viết được đoạn văn hay, sinh động theo yêu cầu Học sinh trìnhbày và bảo vệ kết quả thảo luận của nhóm, lắng nghe sự trình bày của nhóm bạn,đối chiếu với kết quả của nhóm để tự tìm ra kiến thức, đặt câu hỏi thắc mắc vớinhóm báo cáo nếu có, tham gia tranh luận, bổ sung, tự điều chỉnh kết quả với kếtquả của lớp Để tạo không khí học tập cởi mở, thân thiện, tôi luôn tạo không khívui vẻ, thoải mái và tự tin cho học sinh khi tham gia báo cáo, trao đổi với bạn,

nhóm bạn và trước lớp.

+ Bước 5: Giáo viên tổng kết kiến thức cho học sinh: Ở bước này, giáo viên giữvai trò tổng hợp, bổ sung kiến thức để giúp học sinh hoàn thiện nội dung kiếnthức cần học; giúp các em ghi nhớ và vận dụng kiến thức vừa học về từ, câu đểvận dụng vào trong giao tiếp, viết văn bản trong thực tiễn Đặc biệt, tôi luôn chútrọng vận dụng các trò chơi, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học vớicác đồ dùng trực quan, sinh động, gần gũi với đời sống của trẻ để các em khắcsâu và nhớ lâu kiến thức, nhất là giúp các em nâng cao năng lực sử dụng vốn từ

và câu, từ đó bồi dưỡng tình yêu tự vựng, ngôn ngữ tiếng Việt, yêu quê hương,đất nước, con người Việt Nam Như vậy sẽ giúp trẻ có ý thức, khả năng sử dụngtiếng Việt trong giao tiếp phù hợp với chuẩn mực văn hóa Việt

3.2 Nghiên cứu nội dung, lựa chọn kiến thức và thực hiện “dạy học tương tác tích cực” nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn từ và câu hiệu quả khi dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 5

Chương trình môn Tiếng Việt lớp 5 phần kiến thức tiếng Việt và văn học sẽ

giúp học sinh trước hết nắm về ngữ âm (các bộ phận của vần- âm đệm, âm chính,

âm cuối, cách đánh dấu thanh trên phần vần); Về từ vựng (mở rộng, hệ thống hóa vốn từ theo chủ điểm bao gồm từ Hán Việt, thành ngữ, tục ngữ), hiểu và bước đầu vận dụng được kiến thức về nghĩa của từ (các hiện tượng đồng nghĩa, trái nghĩa, đồng âm, nhiều nghĩa) vào việc hiểu văn bản văn học và thực hành nói, viết Đồng

thời biết vận dụng các kiến thức đã học về các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa

vào việc hiểu văn bản văn học và thực hành nói; Về ngữ pháp (nắm được đặc điểm

và bước đầu biết cách sử dụng đại từ, quan hệ từ, nắm được cấu tạo của câu ghép, biết cách đặt câu ghép và hệ thống hóa kiến thức về câu và dấu câu đã học); Về văn bản (biết cách đặt đầu đề cho văn bản, liên kết các câu trong bài bằng cách lặp từ ngữ, thay thế từ ngữ và bằng các từ ngữ nối).

Để thực hiện được mục tiêu “Hình thành và phát triển ở học sinh năng lực

sử dụng tiếng Việt”, nhất là nâng cao năng lực sử dụng từ và câu cho các emđược hiệu quả thì cần chú trọng việc dạy học tích cực hóa cá thể học sinh, pháthuy và tăng cường năng lực hoạt động nhóm cho học sinh trên quan điểm dạyhọc tương tác làm định hướng cơ bản Vì chỉ có dạy học tương tác tich cực sẽgiúp các em chủ động trao đổi tư tưởng, tình cảm, cảm xúc, nhằm thiết lậpquan hệ, sự hiểu biết hoặc sự cộng tác,… giữa các thành viên trong nhóm, lớp,cộng đồng Điều này chỉ được thực hiện một cách hiệu quả nhất thông qua việctạo ra môi trường, tình huống cho trẻ được hoạt động tích cực, hợp tác và hăngsay trong khi tham gia trò chơi học tập trong dạy học tương tác tích cực, nhất là

việc xây dựng và tổ chức trò chơi “Tích truyện dân gian” cũng như tăng cường

ứng dụng công nghệ thông tin trong mỗi tiết dạy học về từ và câu phù hợp.Ngoài ra, việc sử dụng các đồ dùng dạy học là vật thật, gần gũi với đời sống họcsinh cũng sẽ tạo ra hiệu quả học tập, tạo được môi trường học tập thân thiện, cởi

mở, giúp các em chủ động, tự tin, tích cực học tập

Khi sử dụng trò chơi “Tích truyện dân gian” trong dạy học Luyện từ vàcâu ở lớp 5 bằng phương pháp dạy học tích cực, tôi đã lựa chọn những câutruyện cổ dân gian có trong bài Tập đọc, Kể chuyện,…hoặc những câu chuyện

đã quen thuộc mà học sinh được nghe từ ông bà, cha mẹ để tạo nên trò chơi học

tập được sử dụng trong các tiết học như: Tấm Cám, Sơn Tinh Thủy Tinh, Thạch Sanh, Cây Khế, Sự tích quả dưa hấu,… Vì điều này sẽ có tác dụng tích hợp rất

tự nhiên, hiệu quả giữa hình thành kiến thức, rèn kĩ năng, nâng cao năng lực,phẩm chất người học trong phân môn LTVC; giữa phân môn Luyện từ và câuvới Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả và Tập làm văn Nói cách khác là sự tích hợpgiữa kiến thức – kĩ năng tiếng Việt với hiểu biết thực tế của học sinh Trò chơi

“Tích truyện dân gian” phải đảm bảo các tiêu chuẩn: dễ chơi (có luật chơi rõràng, dễ hiểu), phục vụ cho mục tiêu của bài học, có tính giáo dục cao, phù hợpvới không gian lớp học, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất hiện có Để tăngtính khả thi và hiệu quả, trò chơi học tập Tiếng Việt phải mang ý nghĩa giáo dụctrí tuệ, phù hợp tâm lí lứa tuổi học sinh, phù hợp với điều kiện thời gian, điềukiện vật chất của trường, lớp và hấp dẫn học sinh Trò chơi “Tích truyện dângian”có thể sử dụng với nhiều mục đích khác nhau: tái hiện kiến thức của bài;hình thành kiến thức mới; củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng và nhất là nângcao năng lực sử dụng từ và câu tiếng Việt

Tuy nhiên, việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “Tích truyện dân gian” đểcủng cố, rèn kĩ năng và nâng cao năng lực sử dụng từ, câu như thế nào để mang lạihiệu quả giờ học, để tạo hứng thú, sự sáng tạo cho các em mới là quan trọng

Để đạt được những điều nói trên thì tôi đã tiến hành tìm hiểu và nắm rõquy trình tổ chức thực hiện một trò chơi “Tích truyện dân gian” bao gồm cácbước sau:

Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi

Bước 2: Hướng dẫn chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:

+ Tổ chức thành lập những người tham gia trò chơi: Số người tham gia tròchơi, số đội chơi, quản trò, trọng tài

+ Các dụng cụ dùng để chơi: Giấy khổ to, bút dạ, giấy màu, phấn màu, thẻchữ, tên đội, hoa số, cờ, …

+ Cách chơi: Giáo viên nêu tên trò chơi, luật chơi, từng việc làm cụ thể củangười chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơi không được làm

+ Cách xác nhận kết quả hay cách tính đội chiến thắng hoặc giải của cuộcchơi(nếu có)

Bước 3: Thực hiện trò chơi

Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:+ Giáo viên (có thể kết hợp với các Trưởng ban) làm trọng tài nhận xét vềthái độ tham gia chơi của từng đội, những việc làm của các đội chưa tốt để rútkinh nghiệm

+ Trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phầnthưởng cho đội chiến thắng

+ Một số học sinh nêu kiến thức, kĩ năng trong bài học mà trò chơi đãthực hiện

Một số lưu ý khi xây dựng và tổ chức trò chơi “Tích truyện dân gian”trong dạy học LTVC nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn từ, câu cho học sinhlớp 5 là:

+ Mục đích của trò chơi phải thể hiện mục tiêu của bài học hoặc một phầncủa chương trình

+ Hình thức chơi đa dạng giúp học sinh được thay đổi các hoạt động học tậptrên lớp, giúp học sinh phối hợp được các hoạt động trí tuệ và hoạt động vận

động

+ Luật chơi đơn giản để học sinh dễ nhớ, dễ thực hiện Cần đưa ra cách chơi có nhiều học sinh tham gia để tăng cường kĩ năng học tập hợp tác

+ Các dụng cụ chơi cần dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại chỗ

+ Tổ chức chơi vào thời gian thích hợp của bài học để vừa làm cho họcsinh thích thú vừa hướng cho học sinh tiếp tục tập trung vào các nội dung kháccủa bài học một cách có hiệu quả

+ Trò chơi cần tạo sự mới mẻ về cách tổ chức, khen thưởng để học sinhhứng thú, tích cực và sáng tạo khi chơi nhằm nâng cao năng lực sử dụng vốn từ

và câu hiệu quả nhất cho học sinh

Có thể nói, dạng bài tập LTVC nào cũng có thể trở thành trò chơi học tậpdựa theo tích truyện dân gian nếu giáo viên chủ động và triệt để đổi mới phươngpháp và hình thức tổ chức dạy học; biết nắm bắt đúng các thao tác giải bài tập,xác định đúng “cái đích” của bài tập và khéo léo chuyển thao tác đó, “đích” đóvào cách chơi, cách tính kết quả cuộc chơi Cái khéo léo một phần lớn có đượcnhờ tìm ra yếu tố giả định của trò chơi Trong trò chơi, khi mọi thứ đều thật (từvẫn là từ, câu vẫn là câu, trò vẫn là trò, thầy vẫn là thầy,…), trò chơi sẽ bớt phầnhấp dẫn Với lứa tuổi Tiểu học, nhất là học sinh lớp 5D tôi phụ trách, nếu tên gọicủa trò chơi, nhân vật, tình huống, kết quả,…của trò chơi được giả định bằngnhân vật, tình huống, kết thúc,… của các văn bản truyện cổ dân gian Việt Nam(thần thoại, truyền thuyết, cổ tích,…) thì trò chơi lại trở nên hấp dẫn các em vôcùng Còn gì thú vị hơn khi mỗi học sinh được giả định là một nhân vật tốtbụng, tài giỏi trong truyện dân gian (như cô Tấm, chàng Sơn Tinh, chàng ThạchSanh, người em út, Mai An Tiêm,… hay thậm chí là những chú chim sẻ đángyêu., ) và luôn gặp một cái kết “có hậu” như đã diễn ra trong truyện cổ Việcgiả định mới mẻ và thú vị này sẽ kích thích tính hiếu kì, giúp các em chủ độngtìm ra kiến thức về ngữ âm, từ vựng và câu trong từng nội dung bài học, từnghoạt động cụ thể Đồng thời giúp các em củng cố, rèn kĩ năng, nâng cao nănglực sử dụng vốn từ và câu tiếng Việt đã học một cách hiệu quả

3.3 Nâng cao khả năng sử dụng vốn từ và câu cho học sinh bằng phương pháp dạy học tương tác tích cực thông qua xây dựng trò chơi “Tích truyện dân gian” trong các tiết chính khóa và thiết kế các dạng câu hỏi bài tập ở tiết học ngoài giờ chính khóa

3.3.1 Củng cố, rèn kĩ năng sử dụng vốn từ cho học sinh lớp 5D trường Tiểu học Bắc Sơn trong dạy học tương tác tích cực

Từ tiếng Việt có khá nhiều nhân tố liên quan tới việc hình thành nghĩa của

từ như hình thức ngữ âm của từ, sự vật hiện tượng được gọi tên, khái niệm được

từ biểu thị hay những yếu tố thuộc hệ thống ngôn ngữ chi phối, liên quan đếnnghĩa của từ như tình cảm, thái độ, ý thức, tư tưởng, cách cảm nghĩ của người sửdụng ngôn ngữ, văn cảnh mà từ xuất hiện Vì vậy mà việc hiểu nghĩa từ tiếngViệt đối với học sinh lớp 5 nói chung và học sinh lớp 5D tôi phụ trách nói riênggặp rất nhiều khó khăn do vốn sống và vốn hiểu biết của các em còn nhiều hạnchế Dẫn đến việc học sinh sử dụng từ ngữ trong đặt câu chưa phù hợp, nghĩa