(TIỂU LUẬN) TÍCH hợp GIÁO dục môi TRƯỜNG TRONG môn SINH học tại TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU THÀNH PHỐ bảo lộc

LÊ THỊ HỒNG VÂNTÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN SINH HỌC TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU THÀNH PHỐ BẢO LỘC ĐỀ CƯƠNG KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH SƯ PHẠM KHOA HỌC TỰ NHIÊN THÀNH PHỐ

LÊ THỊ HỒNG VÂN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG

MÔN SINH HỌC TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU

THÀNH PHỐ BẢO LỘC

ĐỀ CƯƠNG KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH SƯ PHẠM KHOA HỌC TỰ NHIÊN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2022

LÊ THỊ HỒNG VÂN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG

MÔN SINH HỌC TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU

THÀNH PHỐ BẢO LỘC

ĐỀ CƯƠNG KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH SƯ PHẠM KHOA HỌC TỰ NHIÊN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA

HỌC PGS.TS Tống Xuân Tám

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2022

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Tống Xuân Tám – người đã tận tình giúp đỡ

và hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này Tôi xin chân thành cảm ơn Trường, Phòng Đào tạo, các thầy cô trong Khoa Sinh – Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện khóa luận này.

Qua đây, tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè

đã giúp đỡ tôi trong thời gian thực hiện khóa luận này.

TP Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 5 năm 2022

SINH VIÊN

Lê Thị Hồng Vân

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Mục lục ii

Danh mục các chữ viết tắt iiii

MỞ ĐẦU 1

I Lí do chọn đề tài 1

II Mục tiêu nghiên cứu 1

III Đối tượng nghiên cứu 1

IV Nhiệm vụ nghiên cứu 1

V Phạm vi nghiên cứu 2

VI Giả thuyết nghiên cứu 2

Chương 1 TỔNG QUAN 3

1.1 Một số vấn đề về dạy học tích cực 3

1.1.1 Khái niệm tích hợp 3

1.1.2 Khái niệm dạy học tích hợp 3

1.1.3 Mục tiêu của dạy học tích hợp 3

1.2 Giáo dục môi trường ở THPT 3

1.2.1 Khái niệm 3

1.2.2 Mục tiêu Giáo dục môi trường 4

1.2.3 Các hình thức triển khai Giáo dục môi trường 4

1.2.4 Một số nguyên tắc Giáo dục môi trường 4

1.2.5 Các phương pháp Giáo dục môi trường 5

1.3 Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở Trường THPT 5

1.3.1 Cấu trúc chương trình và nội dung môn Sinh học ở phổ thông 5

1.3.2 Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Sinh học 5

1.3.3 Quy trình tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học 6

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

2.1 Thời gian, địa điểm và tư liệu nghiên cứu 7

2.1.1 Thời gian nghiên cứu 7

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 7

2.1.3 Tư liệu nghiên cứu 7

2.2 Phương pháp nghiên cứu dạy học 7

2.2.1 Phương pháp khảo sát thực địa 7

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn 7

2.2.3 Phương pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm 7

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 8

3.1 Thực trạng tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở Trường THPT Nguyễn Du 8

3.1.1 Khối 10 8

3.1.2 Khối 11 8

3.1.3 Khối 12 8

3.2 Thực trạng các phương pháp sử dụng để lòng ghép, tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học 8

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GDMT Giáo dục môi trường

IUCN International Union for Conservation of Nature and Natural Resources

THPT Trung học phổ thông

MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, xã hội không ngừng phát triển và hội nhập, con người được tiếp cận với tiến bộ của khoa học kĩ thuật Vì nhu cầu vô hạn của con người mà khoa học công nghệ ngày càng phát triển nhanh chóng Cuộc sống của chúng ta nhờ đó mà trở nên văn minh, hiện đại, tiện nghi hơn Tuy nhiên, bên cạnh sự tiến bộ đó mà chúng ta phải đối diện với nhiều vấn đề lớn ảnh hưởng lớn đến cuộc sống con ngươi: vấn đề tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, vấn đề rác thải công nghiệp, vấn đề dịch bệnh, vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu Với những yếu tố đó thì việc đưa giáo dục môi trường vào học đường là việc làm cần thiết

Từ nội dung kiến thức của bộ môn Sinh học, Trung học phổ thông nghiên cứu một cách toàn diện mối quan hệ của sinh vật và môi trường Từ đó có thể tích hợp những biện pháp bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, góp phần làm tăng hiệu quả dạy bộ môn Sinh học trong trường phổ thông

Xuất phát từ những lí do trên và căn cứ vào đặc điểm của môn học, tôi lựa chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học tại Trường THPT Nguyễn Du - TP Bảo Lộc”

Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học nhằm giúp học sinh nâng cao được giá trị về mặt ứng dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

Đánh giá các biện pháp dạy tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học tại Trường THPT Nguyễn Du – TP Bảo Lộc

Tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở THPT

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quan điểm dạy học tích hợp

- Nghiên cứu tổng quan về tình hình giáo dục môi trường ở THPT

- Đánh giá thực trạng của việc giáo dục môi trường trong môn Sinh học tại Trường THPT Nguyễn Du trên địa bàn TP Bảo Lộc

- Đánh giá thực trạng sử dụng các phương pháp lồng ghép tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học tại Trường THPT Nguyễn Du trên địa bàn TP Bảo Lộc

V PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Tại Trường THPT Nguyễn Du trên địa bàn TP Bảo Lộc

VI GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Nội dung nghiên cứu, phương pháp và hình thức tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở phổ thông mà đề tài đề xuất có ý nghĩa trong việc nâng cao kiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh trong việc bảo vệ môi trường

Chương 1 TỔNG QUAN 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP

1.1.1 Khái niệm tích hợp

Theo Từ điển tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa

là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”

Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”

Như vậy, tích hợp là một hoạt động mà ở đó cần phải kết hợp giữa các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng kế hoạch để đảm bảo sự thống nhất, hòa hợp, hài hòa trọn vẹn của một hệ thống dạy học, nhằm đạt được mục tiêu tốt nhất

1.1.2 Khái niệm dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp là hình thành ở học sinh những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Đảm bảo để mỗi học sinh biết cách vận dụng kiến thức học được trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, qua đó trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực

Như vậy, thực hiện dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò của người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai

1.1.3 Mục tiêu của dạy học tích hợp

– Hình thành và phát triển năng lực toàn diện cho học sinh

– Tạo dựng mối quan hệ giữa các khái niệm đã học và áp dụng vào thực tiễn – Giúp học sinh phân biệt các cốt yếu với cái ít quan trọng hơn

1.2 GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG Ở THPT

1.2.1 Khái niệm

Hiệp hội quốc tế về bảo vệ tự nhiên (IUCN) đã đưa ra định nghĩa: “GDMT là quá trình nhận biết các giá trị và làm sáng tỏ các khái niệm nhằm phát triển các kĩ

năng và quan điểm cần thiết để hiểu và đánh giá được sự quan hệ tương tác giữa con người, nền văn hóa, và thế giới vật chất bao quanh; GDMT đồng thời cũng thực hiện quá trình đưa ra nội bộ những quy tắc ứng xử với những vấn đề liên quan tới đặc tính môi trường”

Tại Hội nghị liên Chính Phủ về GDMT (năm 1977 tại Grudia) UNESCO đã đưa ra định nghĩa: “GDMT là một quá trình tạo dựng cho con người những nhận thức và mối quan tâm đối với các vấn đề môi trường, sao cho mỗi người đều có đủ trình độ kiến thức, thái độ, kiến thức, kỹ năng để có thể nảy sinh trong tương lai” Trong khuôn khổ giáo dục ở nhà trường phổ thông, có thể hiểu đơn giản, GDMT là một quá trình tạo dựng cho học sinh ở những nhận thức và mối quan tâm

về môi trường và các vấn đề môi trường

1.2.2 Mục tiêu Giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường nhằm giúp học sinh có được:

- Các kiến thức về môi trường và bảo vệ môi trường

- Hình thành các kỹ năng: kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy, kỹ năng nghiên cứu,

- Hình thành thái độ và hành vi: mục đích cuối cùng của giáo dục môi trường nhằm trang bị cho người học một ý thức trách nhiệm cao đối với sự phát triển bền vững của Trái Đất

1.2.3 Các hình thức triển khai Giáo dục môi trường

- Hình thức 1: Giắo dục môi trường thông qua chương trình giảng dạy của môn học trong nhà trường Nội dung chủ yếu của bài học hoặc một số phần của môn có

sự trùng hợp với nội dung giáo dục môi trường

- Hình thức 2: Giáo dục môi trường đucowj triển khai như một hoạt động độc lập ở ngoài lớp như hoạt động ngoại khóa, tham quan, tuyên truyền, vận động bảo vệ môi trường,

1.2.4 Một số nguyên tắc Giáo dục môi trường

- Giảm bớt diễn giảng, tăng cường thảo luận, tranh cãi

- Giảm giờ lý thuyết trên lớp, tăng giờ học ngoài hiện trường và trong phòng thí nghiệm

- Chú ý kinh nghiệm thực tế và kỹ năng vận dụng

- Tăng cường làm việc tập thể

- Khai thác nội dung Giáo dục môi trường có chọn lọc, có tính tập trung và chương mục nhất định

- Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh và kinh nghiệm thực tế các em đã có, vận dụng tối đa mọi khả năng để học sinh tiếp xúc với môi trường

1.2.5 Các phương pháp Giáo dục môi trường

- Phương pháp nghiên cứu tình huống

- Phương pháp đóng vai

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp lập dự án

- Hoạt động ngoại khóa

1.3 TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THPT

1.3.1 Cấu trúc chương trình và nội dung kiến thức môn Sinh học ở phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông môn Sinh học mới giúp hình thành và phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực sinh học Phát triển ở học sinh năng lực nhận thức sinh học, năng lực tìm hiểu thế giới sống và năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học Giúp học sinh tiếp tục tìm hiểu các khái niệm, quy luật sinh học làm cơ sở khoa học cho việc ứng dụng tiến bộ sinh học, nhất là tiến bộ của công nghệ sinh học vào thực tiễn đời sống

1.3.2 Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Sinh học

* Kiến thức: Giúp cho học sinh có hệ thống kiến thức cơ bản về môi trường và bảo vệ môi trường Cụ thể:

- Trình bày được một số khái niệm: Môi trường; Ô nhiễm môi trường; Khủng hoảng môi trường;

- Phân tích được thành phần, đặc điểm và tính chất của môi trường, vai trò của thực vật trong việc hạn chế ô nhiễm môi trường

- Xác định vai trò của con người trong việc bảo vệ đa dạng sinh học trên Trái Đất và bảo vệ môi trường

* Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý thông tin; Kỹ năng phân tích

so sánh, tổng hợp; kỹ năng phát triển kế hoạch hành động;

* Thái độ: Học sinh có ý thức trong việc bảo vệ sinh vật, bảo vệ môi trường và tuyên truyền, vận động mọi người trong công đồng cùng tham gia bảo vệ môi trường

1.3.3 Quy trình tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học

Để thực hiện tích hợp giáo dục môi trường vào môn Sinh học, giáo viên có thể tiến hành các bước sau:

Bước 1: Phân tích cấu trúc nội dung bài học để xác định mục tiêu bài học có tích hợp giáo dục môi trường

Bước 2: Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến môi trường và môn Sinh học để lựa chọn, xác định nội dung, kiến thức cần tích hợp

Bước 3: Đưa ra dự kiến các phương pháp và hình thức tích hợp giáo dục môi trường vào bài một cách cụ thể để phù hợp

Bước 4: Tổ chức các hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học, đồng thời phát triển kỹ năng, thái độ và hành vi bảo vệ môi trường cho học sinh

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ TƯ LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1.1 Thời gian nghiên cứu

- Trong năm học 2022 – 2024

- Trong 9 tháng (từ tháng 9 đến tháng 5)

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu

- Tại Trường THPT Nguyễn Du trên địa bàn TP.Bảo Lộc

2.1.3 Tư liệu nghiên cứu

- Các bài báo cáo khoa học, các đề tài nghiên cứu, báo cáo khoa học, khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ về về tích hợp giáo dục môi trường

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU DẠY HỌC

2.2.1 Phương pháp khảo sát thực địa

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn

2.2.3 Phương pháp thực nghiệm trong phòng thí nghiệm

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 3.1 THỰC TRẠNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU

3.1.1 Khối 10

- Qua khảo sát đưa ra được bảng tổng hợp thực trạng các chủ đề của môn Sinh học được tích hợp với giáo dục môi trường

- Đánh giá các chủ đề được lồng ghép, tích hợp giáo dục môi trường vô bài học

- Qua chủ đề đó học sinh có thể hình thành kỹ năng, hành vi thái độ và áp dụng chúng như thế nào vào bảo vệ môi trường

3.1.2 Khối 11

- Qua khảo sát đưa ra được bảng tổng hợp thực trạng các chủ đề của môn Sinh học được tích hợp với giáo dục môi trường

- Đánh giá các chủ đề được lồng ghép, tích hợp giáo dục môi trường vô bài học

- Qua chủ đề đó học sinh có thể hình thành kỹ năng, hành vi thái độ và áp dụng chúng như thế nào vào bảo vệ môi trường

3.1.3 Khối 12

- Qua khảo sát đưa ra được bảng tổng hợp thực trạng các chủ đề của môn Sinh học được tích hợp với giáo dục môi trường

- Đánh giá các chủ đề được lồng ghép, tích hợp giáo dục môi trường vô bài học

- Qua chủ đề đó học sinh có thể hình thành kỹ năng, hành vi thái độ và áp dụng chúng như thế nào vào bảo vệ môi trường

3.2 THỰC TRẠNG CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ LỒNG GHÉP, TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN SINH HỌC

Đưa ra bảng thống kê mức độ sử dụng các phương pháp tích hợp giáo dục môi trường:

- Phương pháp nghiên cứu tình huống

- Phương pháp đóng vai

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp lập dự án

- Hoạt động ngoại khóa

- Thảo luận nhóm.

Đánh giá các phương pháp đó

- Nhóm phương pháp nào là lấy giáo viên làm trung tâm

- Nhóm phương pháp nào là lấy học sinh làm trung tâm

- Phương pháp nào sử dụng nhiều nhất

- Dễ tiến hành hay khó tiến hành

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ (Dự kiến)

- Đưa ra kết luận về việc tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học tại Trường THPT Nguyễn Du trên địa bàn TP.Bảo Lộc

- Qua kết quả nghiên cứu lựa chọn được phương pháp tích hợp dạy học môi trường trong môn Sinh học

- Qua kết quả khảo sát cung cấp cho các nhà nghiên cứu nguồn tư liệu thiết thực nhất về thực trạng tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở phổ thông Đối với giáo viên đây là nguồn tham khảo có ích cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh học ở phổ thông

- Cần tích hợp dạy học môi trường vào trong các môn học không chỉ riêng môn Sinh học ở phổ thông, đưa ra nhiều hoạt động nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng, hành vi và thái độ của học sinh đối với việc bảo vệ môi trường

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Quốc hội (2019) Luật Giáo dục đại học (sửa đổi, bổ sung năm 2013, 2014, 2015,

2018) NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018) Chương trình Giáo dục phổ thông môn Sinh học.

Truy xuất ngày 25/5/2022 từ

https://data.moet.gov.vn/index.php/s/hfw2YvlABVuYdhY#pdfviewer

3 Lê Ngọc Hoá và Huỳnh Thị Hồng Loan (2015) Dạy học tích hợp nội dung Giáo dục môi trường trong môn Lịch sử - Địa lí lớp 4 tại Trường Tiểu học Trần Quốc Toản Thành phố Cần Thơ.[Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ].

4 Bùi Thị Thủy (2016) Dạy học tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường thông qua phần Hóa học Hữu cơ lớp 9 ở Trường Trung học cơ sở [ Luận văn Thạc sĩ Sư Phạm Hóa

học, Trường Đại học Giáo Dục] https://123docz.net/document/4234339-day-hoc-tich- hop-giao-duc-bao-ve-moi-truong-thong-qua-phan-hoa-hoc-huu-co-lop-9-o-truong-trung-hoc-co-so.htm