(TIỂU LUẬN) tiểu luận chủ đề vận dụng kiến thức triết học để phân tích hiện tượng tha hóa và giải phóng con người

Khái niệm chung về con người: Trong xã hội, không ai có thể nhầm lẫn con người và con vật, thế nhưngkhông vì thế mà câu hỏi “Con người là gì?” bị trở thành đơn giản, vì câu hỏi chỉ chân

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 2

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

1 Lý luận về con người: 3

2 Bản chất, quan niệm Triết học Mác về lao động bị tha hóa 7

3 Nguyên nhân của lao động bị tha hóa và con đường giải phóng lao động khỏi tha hóa theo quan niệm TH Mác: 9

4 Hiện tượng tha hóa và vấn đề giải phóng con người: 13

CHƯƠNG 2: LIÊN HỆ THỰC TRẠNG GIỮA HỌC SINH, SINH VIÊN HIỆN NAY 16

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP, KHẮC PHỤC 18

1 Tăng cường việc tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị và pháp luật cho sinh viên đại học ở Việt Nam 18

2 Kêt hơp chặt chẽ giữa gia đình, nha trương va xã hôi 18

3 Đối với ban thân hoc sinh, sinh viên 19

C KẾT LUẬN 20

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

A.MỞ ĐẦU

Con người là đối tượng nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như sinh vật học, tâm lý học, đạo đức học, dân tộc học, y học, triết học, Trong triết học, con người là một đề tài lớn, nghiên cứu về con người có vai trò rất to lớn đối với sự phát triển của thế giới, là vấn đề được các nhà triết gia của mọi thời đại bao gồm cả phương Đông và phương Tây quan tâm nghiên cứu Trong các hệ thống tư tưởng đó, vấn đề con người trong triết học Mác – Lênin được nghiên cứu và trình bày một cách bao quát, đặc sắc và mang tính khoa học nhất

Đối với một quốc gia bất kỳ, trong các điều kiện và nguồn lực để pháttriển kinh tế - xã hội, nhân tố con người (nguồn nhân lực) luôn giữ một vai trò

vô cùng quan trọng trong sự phát triển đó Bàn về vấn đề con người, triết họcMác chỉ ra rằng, nhờ lao động, con người trở nên “văn minh” hơn với nghĩa là

có điều kiện để bộc lộ năng lực đặc thù của mình Tuy nhiên, xã hội tư bản chủnghĩa đã làm cho lao động bị tha hóa Để khắc phục tình trạng ấy, Các Mác nêulên quan niệm giải phóng người lao động khỏi sự tha hóa, đưa con người đi lênmột xã hội mà ở đó sự tự do và phát triển toàn diện của mỗi người là điều kiệncho sự tự do và phát triển toàn diện của mọi người.1

Để hoàn thành bài tiểu luận này nhóm 8 chúng em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của Thầy TS Nguyễn Thanh Hải

1 Ngô Thị Huyền, Chung Thị Vân Anh (2016), “Vấn đề tha hóa và giải phóng lao động khỏi sự tha hóa

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Lý luận về con người:

1.1 Khái niệm chung về con người:

Trong xã hội, không ai có thể nhầm lẫn con người và con vật, thế nhưngkhông vì thế mà câu hỏi “Con người là gì?” bị trở thành đơn giản, vì câu hỏi chỉ chân thực khi con người có khả năng tách ra khỏi bản thân mình để tự nhậnthức với tư cách là hệ thống quá trình vận động, sinh thành Từ thời cổ đại đến nay, vấn đề con người luôn giữ một vị trí quan trọng trong các học thuyết triết học Các nhà triết học đưa ra rất nhiều các quan điểm khác nhau về con người nhưng nhìn chung, các quan điểm triết học nói trên đều xem xét con người mộtcách trừu tượng, do đó, đã đi đến những cách lý giải cực đoan phiến diện

Chủ nghĩa Mác đã kế thừa và khắc phục những mặt hạn chế và đồng thời phát triển những quan niệm hạn chế về con người đã có trong các học thuyết trước đây để đi đến những quan niệm về con người hiện thực, con người hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên và xã hội Ta nhận thấy, con người vừa là một thực thể tự nhiên, vừa là sản phẩm của tự nhiên, nhưng là sản phẩmcao nhất của tự nhiên

1.2 Bản chất của con người:

1.2.1 Con người là một thực thể thố́ng nhất giữ̃a mặst sinh vật vớ́i mặst xã̃ hội:

a) Về phương diện thực thể sinh học:

Con người là một thực thể sinh vật, là sản phẩm của tự nhiên, là mộtđộng vật xã hội: “Bản thân cái sự kiện là con người từ loài động vật mà ra,cũng đã quyết định việc con người hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn

có của con vật” Không chỉ là một thực thể sinh học, mà con người cũng còn làmột bộ phận của giới tự nhiên: “Giới tự nhiên là thân thể vô cơ của con người.Con người sống bằng giới tự nhiên Như thế có nghĩa là giới tự nhiên là thânthể của con người, mà với nó, con người phải ở lại trong quá trình thườngxuyên giao tiếp để tồn tại Đời sống thể xác và tinh thần của con người gắn liềnvới giới tự nhiên”

Con người còn phải phục tùng các quy luật của giới tự nhiên, các quyluật sinh học như di truyền, tiến hóa sinh học và các quá trình sinh học của giới

tự nhiên Vì vậy, con người cũng có những đặc điểm sinh học và chịu sự chiphối bởi những quy luật sinh học, thể hiện qua những nhu cầu, hành vi có tínhbản năng như: sinh đẻ con cái, ăn uống, đấu tranh sinh tồn …

b) Về mặst xã̃ hội:

Con người là một thực thể xã hội có các hoạt động xã hội Nhờ có lao động sản xuất mà con người về mặt sinh học có thể trở thành thực thể xã hội, thành chủ thể có lý tính, có “bản năng xã hội” Khác với con vật, con người chỉ

có thể tồn tại và phát triển trong xã hội loài người Hoạt động xã hội quan trọngnhất của con người là lao động sản xuất: “Người là giống động vật duy nhất có thể bằng lao động mà thoát khỏi trạng thái thuần túy là loài vật” Theo Mác, mặt xã hội của con người có điểm nổi bật hơn hẳn và phân biệt với động vật là con người có hoạt động lao động sản xuất vật chất Quá trình lao động sản xuất, con người sản xuất ra của cải vật chất phục vụ cho cuộc sống của mình Lao động là yếu tố hình thành bản chất xã hội và nhân cách ở con người Con người khác con vật ở lao động sản xuất Nếu con vật phải sống dựa hoàn toàn vào các sản phẩm của tự nhiên, dựa vào bản năng thì con người lại sống bằng lao động sản xuất, bằng việc cải tạo tự nhiên, sáng tạo ra các sản phẩm để thỏa mãn nhu cầu Lao động đã góp phần cải tạo con người về mặt sinh học, đưa con người trở thành thực thể xã hội, trở thành con người đúng nghĩa

Tính xã hội của con người còn thể hiện ở quan hệ giao tiếp và đời sốngcộng đồng, ở văn hóa và đạo đức, có tư duy và ngôn ngữ Hoạt động và giao tiếp của con người đã sinh ra ý thức người Cũng nhờ có lao động và giao tiếp

xã hội mà ngôn ngữ xuất hiện và phát triển

Vì̀ vậy, nhận thức, hoạt động thực tiễn của con người luôn bị tác động, điều chỉnh bởi các quan hệ xã̃ hội Lao động là điều kiện tiên quyết, cần thiết để quyết định sự hì̀nh thành và phát triển của con người về cả phương diện sinh học lẫn xã̃ hội Hai mặst sinh vật và xã̃ hội ở con người hợp thành một thể thố́ng nhất có quan hệ khăng khít không thể tách rời nhau, trong đó, mặst sinh học là nền tảng vật chất tự nhiên của con người, mặst xã̃ hội giữ̃ vai trò quyết định bản chất của con người Tóm lại, con người là một thực thể thố́ng nhất giữ̃a mặst sinh học và mặst xã̃ hội Mặst

sinh học là tiền đề, cơ sở tất yếu tự nhiên của con người, mặst xã̃ hội là yếu tố́ quy định sự khác biệt giữ̃a con người vớ́i thế giớ́i loài vật.

1.2.2 Con người khác biệt với con vật ngay từ khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình.

Điểm khác biệt căn bản giữa xã hội loài người với xã hội loài vật là ở chỗ: loài vượn may mắn lắm chỉ hái lượm trong khi con người lại sản xuất Chỉ riêng sự khác biệt duy nhất nhưng cơ bản ấy cũng khiến ta không thể chuyển – nếu không kèm theo những điều kiện tương ứng – các quy luật của xã hội loài vật sang xã hội loài người

Các nhà tư tưởng trước Mác cũng đã có ý kiến khác nhau về sự khác biệt giữa con người và động vật khác với tư cách là những dấu hiệu về nội hàm của kháiniệm con người Chẳng hạn Aristoteles đã cho rằng con người là một động vậtchính trị Nhưng quan niệm của triết học Mác về sự khác biệt đó dựa trên nền tảng sản xuất vật chất Lao động, tức là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt của mình, tạo ra con người và xã hội, thúc đẩy con người và xã hội phát triển Đây là điểm khác biệt rất căn bản, chi phối các đặc điểm khác biệt khác giữa con người với các động vật khác Quan niệm này được Ăngghen làm sáng tỏ trongtác phẩm “Tác dụng của lao động trong quá trình chuyển biến từ vượn thành người.”

1.2.3 Con người là sản phẩm của lịch sử và của chính bản thân

con người.

Không có thế giới tự nhiên, không có lịch sử xã hội thì không tồn tại con người Bởi vậy, con người là sản phẩm của lịch sử, của sự tiến hóa lâu dài Qua hoạt động thực tiễn, con người tác động vào tự nhiên, cải biến tự nhiên, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của xã hội Trong quá trình cải biến đó, con người cũng làm ra lịch sử của mình Con người vừa là sản phẩm của lịch sử vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử của chính bản thân con người

Con người sống, hoạt động trong một xã hội nhất định, một thời đại nhất định, trong những điều kiện lịch sử nhất định, nghĩa là những con người cùng với xã hội khai thác thiên nhiên, sinh hoạt xã hội, phát triển ý thức Trên thực tế, con người lại là những con người ở những thời đại khác nhau, nên trong họ, cái tự nhiên tồn tại trong sự tác động của xã hội, phát triển lâu dài của giới tự nhiên, vừa

là sản phẩm của lịch sử xã hội loài người và của chính bản thân con người Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, Mác cho rằng tiền đề của lý luận tư duy biện chứng

và duy vật lịch sử của các ông là những con người hiện thực đang hoạt động, lao động sản xuất và làm ra lịch sử của chính mình, làm cho họ trở thành những con người đang tồn tại Nhưng khác với con vật, con người không thụ động để lịch sử làm mình thay đổi bởi con người là chủ thể của lịch sử

1.2.4 Con người vừa là chủ thể của lịch sử, vừa là sản phẩm của lịch sử

Con người tồn tại và phát triển luôn luôn ở trong một hệ thống môi trường xácđịnh Đó là toàn bộ điều kiện tự nhiên và xã hội, cả điều kiện vật chất lẫn tinh thần, có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống con người và xã hội Conngười là một bộ phận của giới tự nhiên, để tồn tại và phát triển phải phụ thuộc vào giới tự nhiên, phải thu nhận và sử dụng các nguồn lực của tự nhiên để cải biến chúng cho phù hợp với nhu cầu của chính mình Mặt khác, con người cũng là một bộ phận của tự nhiên, phải tuân theo các quy luật của tự nhiên, tuân theo các quá trình tự nhiên

Con người sẽ không tồn tại được nếu không có thế giới tự nhiên và lịch sử xã hội Bởi vậy, con người là sản phẩm của lịch sử, của sự tiến hóa lâu dài của giới hữu sinh Nhưng quan trọng hơn cả, con người luôn là chủ thể của lịch sử -

xã hội C Mác khẳng định rằng: “Cái học thuyết duy vật chủ nghĩa cho rằng con người là sản phẩm của những hoàn cảnh và của giáo dục… cái học thuyết

ấy quên rằng chính những con người làm thay đổi hoàn cảnh và bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục” Thông qua quá trình cải biến tự nhiên trong các hoạt động thực tiễn, con người thúc đẩy sự vận động phát triển của lịch sử xã hội, làm phong phú thêm thế giới tự nhiên và tái tạo lại một tự nhiên thứ hai theo mục đích của mình Khi cải biến tự nhiên, con người cũng làm ra lịch sử của mình, tức là con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử của chính bản thân con người Hoạt động lao động sản xuất vừa là điều kiện cho sự tồn tại củacon người, vừa là phương thức làm biến đổi đời sống và xã hội Từ những hoạt động vật chất và tinh thần, con người thúc đẩy xã hội vận động từ thấp đến cao,phù hợp với mục tiêu và nhu cầu do con người đặt ra Sự tồn tại của toàn bộ lịch sử xã hội loài người sẽ không xuất hiện nếu không có hoạt động của con người tạo ra quy luật xã hội

1.2.5 Bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội:

Triết học Mác đã kế thừa quan niệm về con người trong lịch sử triết học Với triết học Mác – Lênin, lần đầu tiên vấn đề con người được giải quyết một cách đúng đắn trên quan điểm biện chứng duy vật Theo C Mác, con người là một sinh vật có tính xã hội ở trình độ cao nhất của giới tự nhiên và lịch sử xã hội, là chủ thể của lịch sử, sáng tạo nên tất cả thành tựu của văn minh và văn hóa

Trong sinh hoạt xã hội, khi hoạt động ở những điều kiện lịch sử nhất định, con người có quan hệ với nhau để tồn tại và phát triển ‘’ Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội’’ Con người vượt lên thế giới loài vật trên ba phương diện khác nhau: quan hệ với tự nhiên, quan hệ với xã hội và quan hệ với chính bản thân con người

Bản chất con người được quy định bởi tất cả các mối quan hệ xã hội, tức là bị quy định giữa mối quan hệ giữa người với người Các quan hệ xã hội

có nhiều loại: quan hệ quá khứ, quan hệ hiện tại, quan hệ vật chất, quan hệ tinhthần, quan hệ trực tiếp, gián tiếp, tất nhiên hoặc ngẫu nhiên… Tất cả đều góp phần hình thành bản chất của con người Khi các quan hệ xã hội thay đổi thì sớm hoặc muộn, ít hoặc nhiều, bản chất con người cũng sẽ thay đổi theo

Bản chất con người phải đặt tổng quan hệ cộng đồng với cá nhân Con người hòa nhập vào cộng đồng củng cố thêm sự phong phú và thể hiện bản sắc cá nhân

Trong các quan hệ xã hội cụ thể, xác định, con người mới có thể bộc

lộ được bản chất thật sự của mình và cũng trong quan hệ xã hội đó thì bản chất người của con người mới được phát triển

Các quan hệ xã hội khi đã hình thành thì có vai trò chi phối và quyết định các phương diện khác của đời sống con người không còn thuần túy là một động vật mà là một động vật xã hội Con người bẩm sinh đã là sinh vật cótính xã hội Khía cạnh thực thể sinh vật là tiền đề trên đó thực thể xã hội tồn tại, phát triển và chi phối

Bản chất con người vừa mang tính lịch sử, vừa mang tính thời đại

Cả ba mối quan hệ này đều mang tính xã hội, trong đó, quan hệ giữa người với người là quan hệ bản chất, bao trùm tất cả các mối quan hệ khác

và mọi hoạt động trong chừng mực liên quan đến con người

Trong tác phẩm “Luận cương về Feuerbach” C Mác đã nêu lên luận đề nổi tiếng: “Bản chất của con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những mối quan hệ xã hội” Điều này khẳng định, không có con người trừu tượng, thoát ly mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử xã hội mà luôn sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thời đại nhất định, đồng thời cũng khẳng định bản chất của con người của Mác không phủ nhận mặt tự nhiên của con người mà muốn nhấn mạnh sự khác biệt của con người và loài vật Quan niệm đó giúp chúng ta nhận thức đúng đắn, tránh khỏi cách hiểu thô thiển về mặt tự nhiên, cái sinh học ở con người.

Con người xuất hiện và tồn tại từ khoảng 3-4 triệu năm trước, từ loài

vượn cổ chỉ hái nhặt để sống sót, con người đã được tiến hóa thành loài động vật bậc cao có ý thức và biết lao động Sự phát triển của nền văn minh nhân loại liên tiếp đạt đỉnh cao, của cải vật chất tạo ra ngày càng nhiều đã thay đổi bộ mặt của ýthức con người, từ một xã hội cộng sản nguyên thủy lao động mang tính tự do và

tự nguyện, mọi người đều bình đẳng thì lịch sử đã thay đổi,

nó bước sang một thời kì khác tại thời điểm chế độ tư hữu về tư liệu sản xuấthình thành, hay nói chính xác “Thực chất của hiện tượng tha hóa con người

là lao động của con người bị tha hóa”

Theo quan niệm của C Mác, lao động bị tha hóa là lao động làm đảo lộncác quan hệ của người lao động Nếu trước kia, trong lao động, người lao động

sử dụng tư liệu sản xuất thì giờ đây, họ phải phụ thuộc vào tư liệu sản xuất, là

“tư liệu sản xuất sử dụng con người”2 Bản chất của hiện tượng tha hóa lao động là thuộc tính vốn có phải tồn tại của nền sản xuất dựa trên chế độ tư hữu

tư liệu sản xuất, được đẩy lên cao nhất trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa Thực chất của lao động bị tha hóa là tư liệu sản xuất từ phục vụ con người đã biến thành thứ đối lập, nô dịch, thống trị con người Sự tha hóa không bao giờ xảy ra riêng lẻ mà được tạo nên, tồn tại cùng với nhiều mặt trái khác trong đời sống xã hội, cả về chính trị, tinh thần, văn hóa…

Tính thuần túy của xã hội loài người đã bị thay đổi, quan hệ giữa người với người không còn thuận theo tự nhiên mà dần trở thành sự ràng buộc để conngười có thể tồn tại Những kẻ thông minh và có tiếng nói sẽ chiếm đoạt, thốnglĩnh, không giống tộc trưởng thống lĩnh về mặt đạo đức mà chúng thống lĩnh

về tư liệu sản xuất, đại bộ phận nhân dân lao động còn lại trở thành tay sai của chúng Chế độ tư hữu đã đẩy tình trạng tha hóa lao động lên cao nhất trong xã hội tư bản chủ nghĩa, phân hóa xã hội hiện ra rất rõ rệt giữa tư sản và vô sản Vấn đề gây nên chính là việc chiếm hữu tư nhân tư liệu sản xuất khiến đại đa

số người lao động trở thành vô sản, một số ít trở thành tư sản, chiếm hữu toàn

bộ các tư liệu sản xuất của xã hội Để tồn tại, những người vô sản buộc phải hoạt động theo những gì tư sản muốn, cách điều khiển như một con rối của giaicấp tư sản đã khiến cho người vô sản dần không còn là chính mình Khi lao động còn là sự sáng tạo, là cái phụ thuộc vào con người, họ dùng ý thức để tự quản lí đời sống thì nó là tính vốn có của lao động nhưng khi hoạt động này không còn mang lại mục đích đúng nghĩa, điều kiện xã hội buộc họ phải làm việc, lao động chỉ còn là cách để đảm bảo sự sống còn của thể xác, sự mất đi khả năng kiểm soát, chi phối điều kiện kinh tế- xã hội và chính trị của đời sốngkhiến lao động đối với họ như bản năng của một con vật, thậm chí, ăn uống và sinh con mới được xem là hoạt động con người thì quá trình tha hóa đã xảy ra

Lao động bị tha hóa làm cho sản phẩm do người lao động tạo ra trở thành cái xa lạ, đối lập, chi phối cuộc sống của họ Chính sự tha hóa lao động này đã ngày càng bào mòn, bó buộc con người Và bản thân hoạt động lao động đã

không còn biểu hiện bản chất sáng tạo của con người, không mang lại hạnh phúc cho người lao động nữa đã trở thành lao động cưỡng bức, lao động phủ định bản chất con người và lao động bị tha hóa làm cho con người tha hóa khỏi con người.Thế nhưng mặc cho sự tha hóa ấy, con người vẫn chấp nhận tiếp tục trôi theo dòng tha hóa, họ trở nên què quặt, khuyết thiếu, không thể

phát huy toàn bộ khả năng, sức mạnh bản chất người Và tất yếu một đều đó là con người chưa từng phủ nhận, đấu tranh tẩy chay sự tha hóa mà xem nó như một điều tất yếu hiện diện trong đời sống, họ chấp nhận để chính những tư liệusản xuất thống lĩnh mình Cách con người lệ thuộc vào tư liệu sản xuất mình tạo ra đã buộc họ phải làm việc cho chủ sở hữu để có thêm tư liệu sản xuất Mỗi ngày đều có lượng lớn sản phẩm xa lạ ra đời phục vụ nhiều mục đích khácnhau, nó giúp con người làm việc và sinh hoạt dễ dàng hơn, vì thế con người không thể chối bỏ nó mà bị trói buộc phải rút sức để lao động Sự phát triển vượt trội của xã hội loài người khiến con người quên đi bản chất thật sự của lao động, quan hệ giữa người với người không còn quan hệ đạo đức, thực tế cho thấy, quan hệ này thể hiện thông qua số vật phẩm con người tạo ra và tiền công họ nhận lại, đúng hơn là quan hệ giữa người với người thay thế bằng quan hệ giữa người với vật.

Trong thời kì thịnh vượng, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, toàn cầu hoádiễn ra trên toàn thế giới, máy móc, thiết bị hiện đại thay thế sức lao động conngười Con người từ phụ thuộc vào chủ sở hữu chuyển sang phụ thuộc vào cả máy móc khi họ chỉ là một bộ phận của nó Sự tha hóa lao động thể hiện tập trung và rõ nét ở từng mảng xã hội, sự phân cực giàu- nghèo tăng rộng khoảngcách tỉ lệ thuận với sự phát triển của cách mạng khoa học, của công nghệ hiện đại và toàn cầu hóa

Những biểu hiện nói trên của lao động bị tha hóa được C Mác phân tích

từ những sự kiện kinh tế cụ thể, từ trong đời sống, trong quan hệ xã hội hiện thực của con người, từ hoạt động lao động sản xuất của con người Đây chính

là quan niệm duy vật về lịch sử xã hội, là cách đặt vấn đề mới của C Mác về các hiện tượng xã hội và khắc phục các mâu thuẫn trong xã hội ấy, trong đó có tình trạng lao động bị tha hóa

Bởi vậy muốn đưa con người về lao động thuần túy theo thực tế là bấtkhả thi, xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa sẽ tẩy chay hơn nửa số ngườitrên thế giới vì sự lệ thuộc vào tư liệu sản xuất của họ đã ăn sâu trong ý thức.Tuy vậy, khắc phục hậu quả của sự tha hóa lại là quá trình lâu dài con người đã,đang và sẽ làm được, khắc phục cần mang tính toàn diện, giải phóng con người,giải phóng lao động, làm cho sự tha hóa trở nên có ích, không tồn tại hậu quả,đây sẽ là nghĩa vụ cao quý và cần thiết của chúng ta - loài người

động khỏi tha hóa theo quan niệm TH Mác:

Theo Các Mác thực chất lao động bị tha hóa là quá trình lao động và sản phẩm lao động

do con người làm ra, sự thay đổi về mục đích đối với sản phẩm

lao động Từ chỗ để phục vụ con người, để phát triển con người đã bị biến