(TIỂU LUẬN) THIẾT kế và CHẾ tạo KHÓA THÔNG MINH NHẬN DIỆN KHUÔN mặt

KHOA ĐIỆN -ĐIỆN TỬĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH: CÔNG NGHỆ KĨ THUẬT ĐIỆN -ĐIỆN TỬ CHUYÊN NGÀNH: KĨ THUẬT ĐIỆN TỬ ĐỀ TÀI: THIẾT KẾ VÀ CHẾ TẠO KHÓA THÔNG MINH NHẬN DIỆN KHUÔN MẶT Người hư

KHOA ĐIỆN -ĐIỆN TỬ

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐẠI HỌC NGÀNH: CÔNG NGHỆ KĨ THUẬT ĐIỆN -ĐIỆN TỬ CHUYÊN NGÀNH: KĨ THUẬT ĐIỆN TỬ

ĐỀ TÀI:

THIẾT KẾ VÀ CHẾ TẠO KHÓA THÔNG MINH NHẬN DIỆN

KHUÔN MẶT

Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung

1811505120326

Đà Nẵng, 6/2022

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

KHOA ĐIỆN-ĐIỆN TỬ

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐẠI HỌC NGÀNH: CÔNG NGHỆ KĨ THUẬT ĐIỆN -ĐIỆN TỬ CHUYÊN NGÀNH: KĨ THUẬT ĐIỆN TỬ

ĐỀ TÀI:

THIẾT KẾ VÀ CHẾ TẠO KHÓA THÔNG MINH NHẬN DIỆN

KHUÔN MẶT

Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc

Nguyễn Thanh Huy

1811505120326

Lớp: 18D3Lớp: 18D4

Đà Nẵng, 6/2022

NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI PHẢN BIỆN

KHOA ĐIỆN- ĐIỆN TỬ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

NHIỆM VỤ ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướng dẫn: Th.s TRẦN DUY CHUNG

1 Tên đề tài:

THIẾT KẾ VÀ CHẾ TẠO KHÓA THÔNG MINH NHẬN DIỆN KHUÔN MẶT

2 Các số liệu, tài liệu ban đầu:

- Cảnh báo sai mật khẩu và mở khóa từ xa qua điện điện thoại

Tài liệu ban đầu:

- Tìm hiểu các thông tin qua các trạng mạng, và tham khảo các sách, báo tài liệu

chuyên nghành

- Tài liệu về lập trình vi điều khiển, các chuẩn giao tiếp

3 Nội dung chính của đồ án:

 Chương 1 : Tổng Quan chung Trình bày về đặt vấn để dẫn nhập lý do chọn đề tài , mục tiêu , nội dung nghiên cứu, các giới hạn thông số và bố cục đồ án

 Chương 2 : Cơ Sở Lý Thuyết Trình bày về các lý thuyết có liên quan đến các vấn đề mà đềtải sẽ dùng để thực hiện thiết kế, thi công cho đề tài

 Chương 3 : Tính Toán Và Thiết Kế Giới thiệu tổng quan về các yêu cầu của đề tài mà mình thiết kế và các tính toán, thiết kế gồm những phần nào Thiết kế sơ đồ khối hệ thống, sơ đồ nguyên lý toản mạch, tính toán thiết kế mạch

 Chương 4 : Thi Công Hệ Thống Trình bày về quá trình vẽ mạch in lắp ráp các thiết bị, đo kiểm tra mạch, lắp ráp mô hình Thiết kế lưu để giải thuật cho chương trình và viết chương trình cho hệ thống Hướng dẫn quy trình sử dụng hệ thống

4 Các sản phẩm dự kiến

- Hoàn thành sản phẩm có thể mở khóa bằng nhận dạng khuôn mặt

KHOA ĐIỆN – ĐIỆN TỬ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

 Chương 4 : Thi Công Hệ Thống Trình bày về quá trình vẽ mạch in lắp ráp các thiết bị, đo kiểm tra mạch, lắp ráp mô hình Thiết kế lưu để giải thuật cho chương trình và viết chương trình cho hệ thống Hướng dẫn quy trình sử dụng hệ thống

- Hoàn thành sản phẩm khóa thông minh nhận diện bằng khuôn mặt.

8 Tiến độ thực hiện

TT Thời gian Nội dung công việc Kết quả dự kiến đạt được

Lên ý tưởng cho đề tài Tìm hiểu

1 Tuần 1 và chọn đề tài lên kế hoạch chi

tiết

2 Tuần 2 Chọn đề tài và ghi đề cương

nhiệm vụ của đề tàiTìm hiểu các đề tài và xây dựng

3 Tuần 3 mô hình khóa thông minh nhận

diện khuôn mặt

4 Tuần 4 Gặp GVHD để báo cáo về hướng

thực hiện đề tài

5 Tuần 5 Tìm hiểu về esp32 cam

6 Tuần 6 Nghiên cứu thiết kế chế tạo phần

cứng

7 Tuần 7 Lập trình điều khiển

8 Tuần 8 Lập trình điều khiển giao tiếp về

phần cứng

9 Tuần 9 Lập trình điều khiển , lắp ráp linh

kiện

10 Tuần 10 Sắp xếp bố trí cho hợp lí

11 Tuần 11 Báo cáo tiến độ cho GVHD.

Hoàn thiện mô hình

14 Tuần 14 Hoàn tất báo cáo Khắc phục các

sự cố

Vá lỗi các sự cố nếu có Hoàn

15 Tuần 15 thiện báo cáo, gặp GVPB và bảo

vệ

Đà Nẵng, ngày 05 tháng 03 năm 2022

Lời đầu tiên, em xin gửi đến Thầy Trần Duy Chung lời cảm ơn chân thành và sâusắc nhất Nhờ có sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của Thầy trong suốt thời gian qua,

em đã có thể thực hiện và hoàn thành Đồ Án Tốt Nghiệp Những lời nhận xét, góp ý vàhướng dẫn tận tình của Thầy đã giúp em có một định hướng đúng đắn trong suốt quátrình thực hiện Đề tài giúp em nhìn ra được những ưu, khuyết điểm của Đề tài và từngbước hoàn thiện hơn

Đồng thời, em xin trân trọng cảm ơn các Thầy Cô của trường Đại học Sư phạm

Kỹ thuật nói chung và của khoa Điện- Điện Tử nói riêng đã dạy dỗ chúng em suốtquãng thời gian ngồi trên ghế giảng đường Đại học Những lời giảng của Thầy Cô trênbục giảng đã trang bị cho chúng em những kiến thức và giúp chúng em tích lũy thêmnhững kinh nghiệm

Bên cạnh đó, xin cảm ơn sự hỗ trợ và giúp đỡ của bạn bè trong thời gian học tậptại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật và trong quá trình hoàn thành Đồ Án Tốt Nghiệpnày

CAM ĐOAN

Đề tài này là do nhóm em tự thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy Trần DuyChung dựa vào một số tài liệu trước đó và không sao chép từ tài liệu hay công trình đã

có trước đó

Những thống số hay số liệu trong đề tài chưa được bảo vệ hay báo cáo trước đó

Những trích dẫn, ghi chú, số liệu, hình ảnh trong đề tài được ghi tên và nguồn gốc rõràng

Chúng em cam đoan những lời ở trên là đúng sự thật và trung thực, nếu có bất kìphát giác nào thì nhóm xin chịu trách nhiệm

ii

Hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội, vấn đề an ninh bảo mật đang đượcyêu cầu khắt khe tại mọi quốc gia trên thế giới Các hệ thống nhận dạng con ngườiđược ra đời với độ tin cậy ngày càng cao Một trong các bài toán nhận dạng con ngườirất được quan tâm hiện nay là nhận dạng khuôn mặt, bài toán nhận dạng khuôn mặtphục vụ mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực của đời sống đặc biệt ở những lĩnh vực côngnghệ cao yêu cầu bảo đảm an ninh, bảo mật…

Vì vậy đề tài: “Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện bằng khuôn

mặt” là đề tài nóng hổi và càng ngày được con người tìm cách hoàn thiện nó để mang

MỤC LỤC

NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN

NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI PHẢN BIỆN

LỜI CẢM ƠN i

CAM ĐOAN ii

TÓM TẮT ĐỒ ÁN iii

MỤC LỤC iv

DANH SÁCH CÁC BẢNG, HÌNH VẼ vii

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT x

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI 4

1.1 Nhu cầu về khóa thông minh 4

2.1 Tổng quan về khóa cửa 4

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của khóa cửa [14] 4

2.1.2 Tìm hiểu các loại khóa trên thị trường hiện nay 7

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 10

2.1 Công nghệ sinh trắc và bảo mật [5] 10

2.2 Phát hiện khuôn mặt [15] 11

2.3 Nhận dạng khuôn mặt [25] 12

2.3.1 Nhận dạng truyền thống 14

2.3.2 Nhận dạng 3D 14

2.4 Nhận dạng vân tay [18] 15

2.5 Tổng quan xử lý ảnh [16] 16

2.6 Công nghệ RFID [24] 17

2.7 Giới thiệu phần mềm 18

2.7.1 Arduino IDE [6] 18

iv

2.8 Giới thiệu linh kiện 24

2.8.1 Giới thiệu về Module ESP32 CAM [9] 24

2.8.2 Giới thiệu về module ESP32 [21] 26

2.8.3 Cảm biến nhận dạng vân tay AS608 [13] 28

2.8.4 Module Relay [23] 29

2.8.5 Ổ khóa điện từ LY-03 [12] 30

2.8.6 Module RFID RC522: [11] 31

2.8.7 Module chuyển đổi FT232RL [19] 32

2.8.8 Bàn phím mềm 4x4 [3] 32

2.8.9 Module tăng áp XL6009 [10] 33

2.8.10 Module giảm áp LM2596 [1] 34

2.8.11 Màn hình LCD 1602 và module I2C [2] 35

CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG 37

3.1 Sơ đồ khối hệ thống 37

3.1.1 Yêu cầu đề tài 37

3.1.2 Thiết kế sơ đồ khối 37

3.1.3 Chức năng các khối 37

3.2 Thiết kế đề tài 38

3.2.1 ESP32 CAM 38

3.2.2 ESP32 39

3.2.3 Nguồn 41

CHƯƠNG 4: THI CÔNG HỆ THỐNG 42

4.1 Thi công sản phẩm 42

4.1.1 Mạch in 42

4.1.2 Mạch in 3D 42

4.1.3 Mạch sau khi thi công 44

4.2.1 Mô hình sản phẩm 44

4.2.2 Quá trình hoạt động 47

KẾT QUẢ, NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ 48

KẾT LUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

PHỤ LỤC

vi

Bảng 2.1: Thông số ESP32 CAM [9] 24

Bảng 2.2: Thông số ESP32 [21] 27

Bảng 2.3: Thông số kỹ thuật cảm biến vân tay [13] 28

Bảng 2.4: Thông số kỹ thuật module RFID [11] 31

Bảng 2.5: Thông số kỹ thuật module FT232RL [19] 32

Bảng 2.6: Thông số module XL6009 [10] 34

Bảng 2.7: Thông số kỹ thuật Module LM2596 [1] 35

Bảng 2.8: Thông số module I2C [2] 36

HÌnh 1.1: Khóa then cài [14] 5

Hình 1.2: Khóa dây xích [14] 5

Hình 1.3: Khóa chốt nổi [14] 6

Hình 1.4: Khóa dạng ổ [14] 6

Hình 1.5: Khóa điện tử 7

Hình 1.6: Cơ chế mở khóa [7] 7

Hình 1.7: Khóa vân tay 8

Hình 1.8: Khóa bằng thẻ từ 8

Hình 1.9: Khóa bằng mật khẩu số 9

Hình 2.1: Sơ đồ khối logic chính của hệ thống sinh trắc học [26] 11

Hình 2.2: Công nghệ phát hiện khuôn mặt [17] 12

Hình 2.3: Hệ thống nhận diện khuôn mặt [15] 13

Hình 2.4: Công nghệ nhận dạng vân tay [18] 16

Hình 2.5: Công Nghệ RFID [24] 17

Hình 2.6: Biểu tượng Arduino IDE [6] 18

Hình 2.7: Giao diện khởi tạo phần mềm Arduino IDE 19

Hình 2.8: Ứng dụng telegram trên Google Play 20

Hình 2.9: Tìm kiếm botfather 20

Hình 2.10: Cửa sổ lệnh của botfather 21

Hình 2.11: Thông báo tạo bot thành công 22

Hình 2.12: Tìm kiếm idbot 23

Hình 2.13: Nhận ID User 23

Hình 2.14 Module ESP32- CAM [9] 24

Hình 2.15: Hình ảnh các chân ESP32 Cam [9] 25

Hình 2.16: module ESP32 [21] 26

Hình 2.17: Các chân của ESP32 [21] 27

Hình 2.18 Cảm biến nhận dạng vân tay AS608 [13] 28

Hình 2.19 Relay [23] 29

Hình 2.20: Ổ khóa điện từ LY-03 [12] 30

Hình 2.21: Module RFID RC522 [11] 31

Hình 2.22: Module FT232RL [19] 32

viii

Hình 2.24: Module tăng áp XL6009 [10] 33

Hình 2.25: Module giảm áp LM2596 [1] 34

Hình 2.26: Màn hình LCD 1602 [2] 35

Hình 2.27: Module I2C [2] 36

Hình 3.1: Sơ đồ khối 37

Hình 3.2: Pin 18650 38

Hình 3.3: Lưu đồ thuật toán ESP32 CAM 39

Hình 3.4: Sơ đồ nguyên lý ESP32 40

Hình 3.5: Lưu đồ thuật toán ESP32 40

Hình 3.6: Sơ đồ nguồn của mạch 41

Hình 3.7: Sơ đồ nguồn của khóa điện 41

Hình 4.1: Mạch in khối ESP32 42

Hình 4.2: Mạch in 3D mặt trước 43

Hình 4.3: mạch in 3D mặt sau 43

Hình 4.4: Mạch sau khi thi công 44

Hình 4.5: Mô hình sau khi hoàn thiện 45

Hình 4.6: Lấy địa chỉ IP 46

Hình 4.7: Giao diện web ESP32 CAM 46

Hình 4.8: Cảnh báo gửi về Telegram 47

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT

CHỮ VIẾT TẮT:

IoT: Internet of thing

RFID: Radio Frequency Identification

API: Application Programming Interface

LCD: Liquid Crystal Display

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Từ xưa con người luôn mong muốn chế tạo một thiết bị "biết suy nghĩ và làmviệc giống như con người" Để chế tạo được những con Robot có khả năng "suy nghĩ"

và "tự hoạt động độc lập" gần giống như con người, ngoài các yêu cầu về phần cứng

và phần mềm điều khiển thì yếu tố quan trọng không thể thiếu đó là "thị giác máy tính(Computer Vision)" "Thị giác máy tính" tương tự như "đôi mắt" của con người, nhờ

đó Robot có thể "quan sát" được thế giới xung quanh chúng để có thể đưa ra phản ứngvới bên ngoài Vài chục năm qua, con người đã tạo ra các cảm biến, vi xử lý hình ảnhgiống (và ở mức độ nào đó còn tốt hơn) khả năng nhìn của mắt người Những thấukính lớn hơn, hoàn hảo về mặt quang học cùng các điểm ảnh phụ bán dẫn nhỏ tới mứcnano mét giúp các camera ngày nay có độ chính xác và nhạy đáng kinh ngạc, camera

có thể chụp hàng ngàn ảnh mỗi giây và nhận diện từ xa với độ chính xác cao

Ở nước ta, hoạt động nghiên cứu và thiết kế các hệ thống nhận dạng đang cónhững bước đầu phát triển trong các trường đại học Các đề tài nghiên cứu khoa học và

đồ án trước đây chủ yếu tập trung vào các mảng nhận dạng dấu vân tay để hỗ trợ điềukhiển trong các hệ thống an ninh… Tuy nhiên, các đề tài liên quan tới giao tiếp giữangười và máy tính thông qua nhận dạng khuôn mặt kết hợp với nhận dạng vân tay vẫnchưa được phát triển đầy đủ

Trong thời đại phát triển hiện nay, vấn đề bảo mật và an ninh là một vấn đề cực

kì quan trọng và cần thiết trong cuộc sống, ta có thể thấy được hàng loạt các công nghệ

có liên quan và ảnh hưởng đến vấn đề này đang thúc đẩy đời sống phát triển mạnh mẽ

Từ vấn đề an ninh của các cơ quan, trụ sở cho tới việc đảm bảo an toàn các thiết bị,nhà cửa, công trình,…Điển hình như một thiết lập một hệ thống bảo vệ nhà cửa tránh

sự xâm nhập của người lạ cũng như vấn đề trộm cướp Hệ thống đó có thể là một ổkhóa thông minh được người dùng cài đặt mật khẩu là những con số, kí tự, hay bằngvân tay, khuôn mặt,…

Nhận thấy đây là hướng phát triển mới và có tiềm năng ứng dụng cao, đồ án

“Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện gương mặt” kết hợp với các biện pháp bảo mật hiện có như nhận diện vân tay, thẻ từ và mật khẩu để tạo nên một hệ

khóa bảo mật đảm bảo an ninh

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Mục tiêu đề tài

- Nhận diện được khuôn mặt người, nhận diện được vân tay, mở khóa được bằng mật khẩu và RFID

- Tìm hiểu cách thức vận hành của quá trình phát hiện và nhận dạng khuôn mặt

- Nghiên cứu các vấn đề thực tiễn cần giải quyết, đề ra các phương án giải quyết vấn đề khó khăn

- Tìm hiểu cách thức vận hành, kết nối của ESP32 CAM và ESP32

- Tìm hiểu về phần mềm Arduino IDE, cách viết code và cài đặt các thư viện hỗ trợ

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

- Thiết bị điều khiển trung tâm: ESP32 CAM, ESP32

- Các thiết bị kết nối: màn hình LCD 1602, cảm biến vân tay, RFID, keypad

- Các phương pháp, thuật toán để phục vụ cho việc phát hiện và nhận diện khuôn mặt người và vân tay

- Nghiên cứu các bộ thư viện phục vụ cho quá trình xử lý

b Phạm vi nghiên cứu

- Tìm hiểu và sử dụng cảm biến nhận dạng vân tay AS608, ESP32 CAM, ESP32,RFID, Keypad, LCD 1602

- Nghiên cứu, tìm hiểu về nhận dạng khuôn mặt (Face Recognition) và phát hiện khuôn mặt (Face Detection)

- Nghiên cứu cách gửi và nhận dữ liệu qua ứng dụng telegram

Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp luận để tìm hiểu, thu thập, phân tích, các tài liệu có liên quan

- Nghiên cứu các thành phần có trong khóa thông minh

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 2

Kết quả dự kiến

Mạch sẽ mở khóa khi nhận dạng được khuôn mặt hoặc đúng vân tay, đúng thẻ từ

và mặt khẩu hoặc có thể mở khóa qua ứng dụng Có thông báo và cảnh báo về điệnthoại qua ứng dụng, chụp hình gửi về điện thoại khi sai khuôn mặt

Nội dung bố cục

Chương 1: Tổng quan về đề tài

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 3: Phân tích thiết kế hệ thống

Chương 4: Thi công hệ thống

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

1.1 Nhu cầu về khóa thông minh

Hiện nay, với sự phát triển của các ứng dụng điện toán đám mây và các giao tiếpkhông dây, việc “ thông minh hóa’’ các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày rất đượcquan tâm và phát triển Bắt đầu từ những thói quen sử dụng điện thoại thông minh, trợ

lí ảo thông minh giúp sắp xếp thời gian biểu hay thông báo lịch hẹn, hay các ứng dụngtài chính thông minh giúp cân đối tài chính cá nhân, gia đình… Cho đến những cảnhbáo tắc đường, chỉ đường khi tham gia giao thông, tất cả giờ đây nằm gọn trong túiquần của bạn Và tất nhiên, nhà thông minh cũng bắt đầu trở thành một xu thế, khichiếc điện thoại thông minh giúp ta kiểm soát ngôi nhà của mình qua SMS hay Email

về mọi thứ ta muốn như nhiệt độ phòng, bật tắt đèn từ xa, kiểm soát điện năng tiêuthụ… và quan trọng nhất là vấn đề an ninh cho ngôi nhà của mình

Để đáp ứng nhu cầu đó, khóa thông minh được sinh ra để người dùng có thể bảo

vệ được tài sản của mình và đương nhiên là sẽ đáng tin cậy hơn rất nhiều so với cácloại khóa truyền thống Các loại khóa thông minh hiện nay sử dụng 3 cơ chế khóachính đó là: mở khóa bằng thẻ từ, mở khóa bằng nhận diện vân tay, mở khóa bằngphím số Ngoài những loại khóa thông minh hiên nay, mở khóa bằng “nhận diện khuônmặt” cũng là đề tài về tính bảo mật an ninh cũng đang được nghiên cứu

Không chỉ vậy, khóa thông minh có chức năng chính là tăng cường độ tin cậy vềbảo mật, do nó có thể ứng dụng vào nhiều hệ thống khác nhau như khóa cửa, khóaphòng, khóa cửa tủ, két sắt…

Với hiệu năng làm việc, độ tin cậy và tính ứng dụng cao, khóa thông minh dầntrở thành xu thế tất yếu trong cuộc sống hằng ngày của con người

2.1 Tổng quan về khóa cửa

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của khóa cửa [14]

Để có được một bộ khóa cửa như hiện nay, khóa cửa đã trải qua nhiều giai đoạnphát triển, có thể tóm lược qua các cột mốc sau:

Đây là những loại “khóa” đơn giản trong giai đoạn con người bắt đầu có ý thức giữ gìn nhà cửa, tránh sự xâm nhập của kẻ gian Khóa cửa dưới dạng then cài có kết cấu

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 4

khá đơn giản nhưng ngược lại cũng có tác dụng khá hữu hiệu trong việc đảm bảo an ninh cho chủ nhà.

Hình 1.1: Khóa then cài [14]

Bước phát triển hơn nữa, người ta đã biết sử dụng dây xích nối một đầu bên cửa

và một đầu cố định (để giữ cửa khỏi mở ra bằng cách mấu điểm cuối của sợi dây vớimột cái móc nằm ở mặt sau của cánh cửa)

Hình 1.2: Khóa dây xích [14]

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Là hình thức biến thể của then cài và dây xích Đó là một thanh hình dẹp bằngkim loại gắn nổi trên cánh cửa, để giữ cửa khỏi mở ra bằng cách chốt (cài) vào khungbao của bộ cửa

Hình 1.3: Khóa chốt nổi [14]

Những bộ khóa cửa đầu tiên ra đời rất đơn giản thường làm bằng gỗ ( loại tốt)với hệ chìa chữ L rất đơn giản

Khi các vật liệu bằng kim loại phát triển ổ khóa cửa chuyển qua làm bằng kimloại rắt đa dạng về kiểu dáng, hoa văn, màu sắc, nhưng chung quy ta lại có thể phânbiệt từng giai đoạn của nó thông qua hệ chìa

Hình 1.4: Khóa dạng ổ [14]

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 6

Ngày nay với những tiến bộ trong ngành kỹ thuật điện, điện tử… chúng ta cònthấy những loại khóa không sử dụng những loại chìa truyền thống mà dùng các hìnhthức khác để mở như thẻ từ, vân tay, mật khẩu,…

Hình 1.5: Khóa điện tử

2.1.2 Tìm hiểu các loại khóa trên thị trường hiện nay

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại khóa cửa, rất đa dạng về mẫu mã vàchủng loại đáp ứng các nhu cầu khác nhau của khách hàng:

Gồm hai phần là ổ khóa và chìa khóa, làm bằng kim loại cứng và nhiều hìnhdạng Khóa được mở khi có chìa khóa với các mép răng trên mép khóa đúng với thứ tựcác chốt nhỏ trong ổ khóa nhằm nâng các chốt nhỏ đó lên gây mất tác dụng ổ khóa

Hình 1.6: Cơ chế mở khóa [7]

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Khóa vân tay hay khóa cửa bằng vân tay là loại khóa dùng vân tay thay cho chìa khóa để mở cửa

Hình 1.7: Khóa vân tay

Khóa từ là một loại khóa được làm bằng kim loại, nhưng thay vì cách đút chìavào xoay để mở như khóa cơ thông thường thì sẽ sử dụng 1 thẻ từ ( hình dáng giốngnhư thẻ ATM ) để đóng mở Khóa từ còn có tên tiếng Anh là Nopass

Hình 1.8: Khóa bằng thẻ từ

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 8

Loại khóa này sử dụng mật mã bằng số đã được lập trình, cài đặt từ trước để mở khóa thay cho cách mở khóa bằng chìa thông thường.

Hình 1.9: Khóa bằng mật mã số

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 Công nghệ sinh trắc và bảo mật [5]

Sinh trắc học hay Công nghệ sinh trắc học (tiếng Anh: Biometric) là công nghệ

sử dụng những thuộc tính vật lý, đặc điểm sinh học riêng của mỗi cá nhân như vân tay,khuôn mặt, mống mắt, tĩnh mạch,…để nhận diện, xác thực bảo mật

Nhiều công nghệ sinh trắc đã và đang được phát triển, một số chúng đang được sửdụng trong các ứng dụng thực tế và phát huy hiệu quả cao Các đặc trưng sinh trắc thườngđược sử dụng là vân tay, gương mặt, mống mắt, tiếng nói Mỗi đặc trưng sinh trắc có điểmmạnh và điểm yếu riêng, nên việc sử dụng đặc trưng sinh trắc cụ thể là tùy thuộc vào yêucầu của mỗi ứng dụng nhất định Các đặc trưng sinh trắc có thể được so sánh dựa vào cácyếu tố sau: tính phổ biến, tính phân biệt, tính ổn định, tính thu thập, hiệu quả, tính chấpnhận Trong yêu cầu về bảo mật và tìm kiếm, tính phân biệt (hai người khác nhau thì đặctrưng sinh trắc này phải khác nhau) và ổn định (đặc trưng sinh trắc này không thay đổitheo từng giai đoạn thời gian tương ứng với hạng mục đối sánh nhất định) được quan tâmnhiều hơn cả Vân tay đã được biết tới với tính phân biệt (tính chất cá nhân) và ổn địnhtheo thời gian cao nhất, vì vậy nó là đặc trưng sinh trắc được sử dụng rộng rãi nhất Nhậndạng sinh trắc đề cập đến việc sử dụng các đặc tính hành vi và thể chất (ví dụ: vân tay,gương mặt, chữ kí…) có tính chất khác biệt để nhận dạng một người một cách tự động.Nhận dạng vân tay và nhận dạng khuôn mặt được xem là một trong những kỹ thuật nhậndạng hoàn thiện và đáng tin cậy nhất Trong các tổ chức, cơ quan an ninh, quân sự, hànhchính, khoa học… luôn có nhu cầu kiểm tra và trả lời các câu hỏi: “người này có phải làđối tượng đó hay không?”, “người này có được quyền truy cập và sử dụng thiết bị đó?”,

“người này có được biết những thông tin đó?”… Phương pháp dựa vào thẻ bài truyềnthống (ví dụ dùng chìa khóa…), phương pháp dựa vào trí thức (ví dụ dùng mật khẩu vàPIN – Personal Identification Number) đã được sử dụng phổ biến nhưng thực tế đã chứngminh là không hiệu quả vì tính an toàn không cao

Người ta nhận thấy các đặc trưng sinh trắc không thể dễ dàng bị thay thế, chia sẻ hay giảmạo , chúng được xem là đáng tin cậy hơn trong nhận dạng một người so với các phươngpháp trên Vân tay và khuôn mặt là những đặc điểm khá đặc biệt của con người bởi vì tính

đa dạng của nó, mỗi người sở hữu một dấu vân tay và khuôn mặt khác nhau Chưa cóthông tin trường hợp mà có những người cùng dấu vân tay và khuôn mặt trùng nhau Bằngviệc sử dụng vân tay và khuôn mặt, việc xác nhận một người có thể được thực hiện bằngmột hệ thống nhận dạng vân tay và khuôn mặt hoàn toàn an toàn

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 10

Theo thống kê, mật khẩu hiện nay đã có nhiều phương pháp bị tấn công và bị

kẻ gian đánh cắp khá dễ dàng Đây là vấn đề khiến cho người dùng cảm thấy đau đầu.Nếu đặt mật khẩu quá dài và phức tạp sẽ khiến người dùng khó nhớ, đặt mật khẩu ngắnlại dễ bị các hacker đánh cắp, chiếm đoạt tài sản của người dùng Do vậy, giải phápxác thực sinh trắc học đang được người dùng hướng đến và sẽ phát triển mạnh mẽngay trong tương lai gần

Hình 2.1: Sơ đồ khối logic chính của hệ thống sinh trắc học [26]

2.2 Phát hiện khuôn mặt [15]

Face detection (phát hiện khuôn mặt) là tính năng dùng để phát hiện có sự hiệndiện của khuôn mặt con người mà không so sánh sự khác nhau giữa các khuôn mặt.Phát hiện khuôn mặt là việc làm tiên quyết khi cần đi sâu vào bất cứ một bài toán, tác

vụ nào đối với xử lý khuôn mặt Việc khoanh vùng cũng như xác định chính xác vị trívật thể nhằm mục đích loại bỏ phần nhiễu, phần hình ảnh không thuộc đối tượng, cókhả năng làm tăng đáng kể độ chính xác đối với các nhiệm vụ như phân tích, phân loại

dự đoán sau đó

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Hình 2.2: Công nghệ phát hiện khuôn mặt [17]

2.3 Nhận dạng khuôn mặt [25]

Nhận dạng khuôn mặt là một ứng dụng máy tính tự động xác định hoặc nhậndạng một người nào đó từ một bức hình ảnh kỹ thuật số hoặc một khung hình video từmột nguồn video Một trong những cách để thực hiện điều này là so sánh các đặc điểmkhuôn mặt chọn trước từ hình ảnh và một cơ sở dữ liệu về khuôn mặt

Hệ thống này thường được sử dụng trong các hệ thống an ninh và có thể được sosánh với các dạng sinh trắc học khác như các hệ thống nhận dạng vân tay hay tròng mắt.Các công ty lớn như Facebook, Apple và Google đang tích cực nghiên cứu vấn đềnày để cung cấp các dịch vụ như tìm kiếm trực quan, tự động gắn thẻ bạn bè trong các bàiđăng trên phương tiện truyền thông xã hội và khả năng sử dụng khuôn mặt của bạn để mởkhóa điện thoại di động, hay có thể thanh toán dịch vụ Các cơ quan thực thi pháp luậtcũng rất quan tâm, chủ yếu để nhận diện khuôn mặt trong hình ảnh kỹ thuật số

Phát hiện tội phạm nguy hiểm công nghệ nhận dạng khuôn mặt đang được một sốlực lượng cảnh sát sử dụng để hỗ trợ vào việc thực thi pháp luật Ví dụ, các nhân viên ởIreland có ý định sử dụng công nghệ này để giúp xác định các nghi phạm ở các khu vực

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 12

đông đúc Các nhân viên ở New York đã sử dụng công nghệ này để bắt giữ một nghican trong vụ hỏa hoạn.

Ngoài ra, các sĩ quan cảnh sát Trung Quốc tại đường sắt cao tốc Zhengzhou Eastở thủ phủ tỉnh Hà Nam cũng đang sử dụng công nghệ này để giúp xác định các nghiphạm Hệ thống của họ sử dụng thiết bị di động được kết nối với máy ảnh, được gắntrên một cặp kính râm

Quét khuôn mặt để mở khóa điện thoại “Mở khóa bằng khuôn mặt” là tính năngcho phép mở khóa điện thoại thông minh, cụ thể ở đây là Android bằng cách sử dụng

“bản thiết kế”, tức là bản đồ cấu trúc độc đáo của khuôn mặt Vào tháng 6/2018, theoeWeek.com, Google đã cấp bằng sáng chế một công nghệ có thể biến những biểu cảmtrên khuôn mặt như một cái nháy mắt, một nụ cười,… thành một mã để mở khóa cácthiết bị Hi vọng điều này sẽ khó khăn hơn để giả mạo

Hỗ trợ trong việc thanh toán vào tháng 7/2018, một công ty Phần Lan, Uniqul đãtạo ra một hệ thống có thể thanh toán tiền thông qua nhận dạng khuôn mặt Tại mộtcửa hàng, thay vì thanh toán bằng tiền mặt hoặc thẻ tín dụng, chỉ cần đưa ra một biểucảm cho máy quét để mua hàng Một bài báo của Huffington Post mô tả công nghệmới này, họ đã sử dụng nhận dạng khuôn mặt làm phương pháp bảo mật chính

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Có hai phương pháp nhận dạng khuôn mặt đó là nhận dạng truyền thống (2D)

và nhận dạng 3D:

2.3.1 Nhận dạng truyền thống.

Một số thuật toán nhận dạng khuôn mặt xác định các đặc điểm khuôn mặt bằngcách trích xuất các ranh giới, hoặc đặc điểm, từ một hình ảnh khuôn mặt của đốitượng Ví dụ, một thuật toán có thể phân tích các vị trí tương đối, kích thước, và/hoặchình dạng của mắt, mũi, gò má, và cằm Những tính năng này sau đó được sử dụng đểtìm kiếm các hình ảnh khác với các tính năng phù hợp Các thuật toán bình thường hóamột bộ sưu tập các hình ảnh khuôn mặt và sau đó nén dữ liệu khuôn mặt, chỉ lưu dữliệu hình ảnh nào là hữu ích cho việc nhận dạng khuôn mặt Một hình ảnh mẫu sau đóđược so sánh với các dữ liệu khuôn mặt Một trong những hệ thống thành công sớmnhất dựa trên các kỹ thuật phù hợp với mẫu áp dụng cho một tập hợp các đặc điểmkhuôn mặt nổi bật, cung cấp một dạng đại diện của khuôn mặt được nén

Các thuật toán nhận dạng có thể được chia thành hai hướng chính, là hình học, đó

là nhìn vào tính năng phân biệt, hoặc trắc quang (đo sáng), là sử dụng phương phápthống kê để 'chưng cất' một hình ảnh thành những giá trị và so sánh các giá trị với cácmẫu để loại bỏ chênh lệch

Các thuật toán nhận dạng phổ biến bao gồm Principal Component Analysis (Phép phân tích thành phần chính) sử dụng các khuôn mặt riêng, Linear Discriminate

Analysis (Phân tích biệt tuyến tính), Elastic Bunch Graph Matching sử dụng thuật toán

Fisherface, các mô hình Markov ẩn, Multilinear Subspace Learning (Luyện nhớ không

gian con đa tuyến) sử dụng đại diện cơ căng, và theo dõi liên kết động thần kinh

2.3.2 Nhận dạng 3D

Một xu hướng mới nổi lên, tuyên bố cải thiện được độ chính xác, là nhận dạngkhuôn mặt ba chiều Kỹ thuật này sử dụng các cảm biến 3D để nắm bắt thông tin vềhình dạng của khuôn mặt Thông tin này sau đó được sử dụng để xác định các tínhnăng đặc biệt trên bề mặt của một khuôn mặt, chẳng hạn như các đường viền của hốcmắt, mũi và cằm

Một lợi thế của nhận dạng khuôn mặt 3D là nó không bị ảnh hưởng bởi những thayđổi trong ánh sáng như các kỹ thuật khác Nó cũng có thể xác định một khuôn mặt từmột loạt các góc nhìn, trong đó có góc nhìn nghiêng Các điểm dữ liệu ba chiều từ một

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 14

khuôn mặt cải thiện lớn độ chính xác cho nhận dạng khuôn mặt Nghiên cứu 3D đượctăng cường bởi sự phát triển của các bộ cảm biến tinh vi giúp nắm bắt hình ảnh chụpkhuôn mặt 3D được tốt hơn Các cảm biến hoạt động bằng cách chiếu ánh sáng có cấutrúc lên gương mặt Hàng chục hoặc nhiều hơn nữa các bộ cảm biến hình ảnh này cóthể được đặt lên trên cùng một con chip CMOS-mỗi cảm biến sẽ thu một phần khácnhau của hình ảnh.

Ngay cả một kỹ thuật 3D hoàn hảo cũng có thể gặp khó khăn bởi các sắc thái biểucảm trên gương mặt Để đạt được mục tiêu đó một nhóm tại Technion (viện công nghệIsrael tại Haifa) đã áp dụng các công cụ từ hình học metric để giải quyết các biểu lộ cảmxúc như phép đẳng cự Một công ty có tên Vision Access tạo ra một giải pháp vững chắccho nhận dạng khuôn mặt 3D Công ty này sau đó đã được mua lại bởi công ty truy cậpsinh trắc học Bioscrypt Inc Công ty đã phát triển một phiên bản được gọi là 3D FastPass

2.4 Nhận dạng vân tay [18]

Ngày nay, người ta cũng lợi dụng các đặc điểm riêng biệt của vân tay để xây dựngcác hệ thống bảo mật các thông tin riêng tư cho người sở hữu chúng, từ việc dùng các

ổ khóa vân tay thay thế cho các ổ khóa thông thường cho đến việc dùng vân tay thay thếmật khẩu đã quá phổ biến trong thời đại công nghệ thông tin Người ta chỉ cần quét dấu vântay của mình qua các thiết bị chức năng là có thể mở được một cánh cửa, đăng nhập vào hệthống máy vi tính, qua một phòng bí mật hay các trạm bảo vệ bí mật Đó là giải pháp an ninhtuyệt đối cho những yêu cầu bảo mật của con người trong nhiều lĩnh vực như: Kiểm soát anninh trong các cơ quan của Chính phủ, trong quân đội, ngân hàng, trung tâm lưu trữ dữ liệu hoặc để kiểm soát ra vào của nhân viên tại các trung tâm

thương mại, các tập đoàn, các đại sứ quán

Trong lĩnh vực quản lý nhân sự, phương pháp nhận dạng vân tay còn hỗ trợ đắclực cho việc quản lý và chấm công tại các nhà máy, xí nghiệp, công ty bằng máy cácmáy chấm công vân tay Tuy nhiên, phổ biến nhất có lẽ là dấu vân tay của chúng taqua mặt sau của chứng minh thư để xác định một cách nhanh nhất các đặc điểm, hồ sơcủa một công dân đã được lưu trong cơ sở dữ liệu

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Hình 2.4: Công nghệ nhận dạng vân tay [18]

2.5 Tổng quan xử lý ảnh [16]

Xử lý ảnh là đối tượng nghiên cứu của lĩnh vực thị giác máy, là quá trình biến đổi

từ một ảnh ban đầu sang một ảnh mới với các đặc tính và tuân theo ý muốn của người

sử dụng Xử lý ảnh có thể gồm quá trình phân tích, phân lớp các đối tượng, làm tăngchất lượng, phân đoạn và tách cạnh, gán nhãn cho vùng hay quá trình biên dịch cácthông tin hình ảnh của ảnh

Cũng như xử lý dữ liệu bằng đồ hoạ, xử lý ảnh số là một lĩnh vực của tin học ứngdụng Xử lý dữ liệu bằng đồ họa đề cập đến những ảnh nhân tạo, các ảnh này đượcxem xét như là một cấu trúc dữ liệu và được tạo bởi các chương trình Xử lý ảnh sốbao gồm các phương pháp và kỹ thuật biến đổi, để truyền tải hoặc mã hoá các ảnh tựnhiên Mục đích của xử lý ảnh gồm:

- Biến đổi ảnh làm tăng chất lượng ảnh

- Tự động nhận dạng ảnh, đoán nhận ảnh, đánh giá các nội dung của ảnh

Nhận biết và đánh giá các nội dung của ảnh là sự phân tích một hình ảnh thànhnhững phần có ý nghĩa để phân biệt đối tượng này với đối tượng khác, dựa vào đó ta cóthể mô tả cấu trúc của hình ảnh ban đầu Có thể liệt kê một số phương pháp nhận dạng

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 16

cơ bản như nhận dạng ảnh của các đối tượng trên ảnh, tách cạnh, phân đoạn hình ảnh,

… Kỹ thuật này được dùng nhiều trong y học (xử lý tế bào, nhiễm sắc thể), nhận dạngchữ trong văn bản

2.6 Công nghệ RFID [24]

RFID (Radio Frequency Identification) là công nghệ nhận dạng đối tượng bằngsóng vô tuyến Công nghệ này cho phép nhận biết các đối tượng thông qua hệ thốngthu phát sóng radio, từ đó có thể giám sát, quản lý hoặc lưu vết từng đối tượng Một hệthống RFID thường bao gồm 2 thành phần chính là thẻ tag (chip RFID chứa thông tin)

và đầu đọc (reader) đọc các thông tin trên chip

Điểm cộng của công nghệ RFID là có thể đọc được dữ liệu qua đường dẫn vôtuyến ở khoảng cách từ 50cm – 10m – một con số cực kỳ ấn tượng Khác với những

mã vạch thông thường, RFID không sử dụng tia sáng và tiếp xúc vật thể trực tiếp

Thậm chí, RFID còn đọc dữ liệu xuyên qua các vật liệu như: bê tông, tảng băng,

đá, sơn,…, trong điều kiện khắc nghiệt Đây là một lợi thế của RFID mà không thể tìmthấy ở bất kỳ công nghệ hoặc mã vạch nào

Hình 2.5: Công nghệ RFID [24]

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Đầu đọc thẻ sẽ phát ra sóng điện từ ở một tần số nhất định rồi truyền qua thiết bịphát mã (Antenne) đến thẻ RFID trong vùng hoạt động Khi ấy, thẻ RFID sẽ thu nhậntần số đó và phát lại cho hệ thống RFID biết mã số của mình Lúc này, đầu đọc sẽ biếtđược thẻ nào đang hoạt động trong vùng sóng điện từ

Trong quá trình hoạt động, hệ thống RFID sẽ kích hoạt một số tính năng hữu íchnhư:

- Thẻ kích hoạt cảnh báo trong quá trình di chuyển

- Cho phép người đọc và thẻ tương tác với nhau

- Dữ liệu được đọc và lưu trữ tự động

- Thẻ có thể mang mã của một sản phẩm duy nhất hoặc được tiêu chuẩn hóa

- Dữ liệu của thẻ tương thích với hệ thống WMS và ERP

- Tính năng bảo mật cao, khó sao chép hoặc giả mạo

2.7 Giới thiệu phần mềm

2.7.1 Arduino IDE [6]

Arduino IDE là phần mềm mã nguồn mở trọng điểm được sử dụng để viết vàbiên dịch mã vào module Arduino

Hình 2.6: Biểu tượng Arduino IDE [6]

Môi trường lập trình Arduino IDE có thể chạy trên ba nền tảng phổ biến nhất hiệnnay là Windows, Macintosh OSX và Linux Do có tính chất nguồn mở nên môi trường lậptrình này hoàn toàn miễn phí và có thể mở rộng thêm bởi người dùng có kinh nghiệm

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 18

Ngôn ngữ lập trình có thể được mở rộng thông qua các thư viện C++ Và dongôn ngữ lập trình này dựa trên nền tảng ngôn ngữ C của AVR nên người dùng hoàntoàn có thể nhúng thêm code viết bằng AVR C vào chương trình nếu muốn.

Hình 2.7: Giao diện khởi tạo phần mềm Arduino IDEArduino IDE có một bố cục và giao diện đơn giản, dễ dàng để sử dụng giúpngười sử dụng thuận tiện hơn trong thực hành các bước Phía dưới là một số côngdụng thường sử dụng:

- Nút kiểm duyệt chương trình (Verify): giúp dò lỗi phần code định truyền xuống

bo mạch Arduino

- Nút tải đoạn code vào bo mạch Arduino (Upload): giúp nhập đoạn code vào bo mạch Arduino

- New, Open, Save : Tạo mới, mở và Save sketch

- Serial Monitor : Đây là màn hình hiển thị dữ liệu từ Arduino gửi lên máy tính hoặc tổ hợp phìm CTRL + SHIFT + M

2.7.2 Ứng dụng tin nhắn telegram [4]

Telegram Messenger là dịch vụ nhắn tin nhanh và thoại qua IP dựa trên đámmây Bạn có thể dễ dàng cài đặt nó trong điện thoại thông minh (Android và iPhone)hoặc máy tính (PC, Mac và Linux) Nó miễn phí và không có bất kỳ quảng cáo nào.Telegram cho phép bạn tạo các bot mà bạn có thể tương tác

Thiết kế và chế tạo khóa thông minh nhận diện khuôn mặt

Bot là các ứng dụng của bên thứ ba chạy bên trong Telegram Người dùng có thểtương tác với bot bằng cách gửi cho chúng tin nhắn, lệnh và yêu cầu nội tuyến Bạnkiểm soát các bot của mình bằng cách sử dụng các yêu cầu HTTPS tới Telegram BotAPI

ESP32-CAM và ESP32 sẽ tương tác với bot Telegram để nhận và xử lý tin nhắncũng như gửi phản hồi

Đầu tiên truy cập vào Google Play hoặc AppStore để tải xuống và cài đặt Telegram

Hình 2.8: Ứng dụng telegram trên Google Play

Mở Telegram và làm theo các bước tiếp theo để tạo Telegram Bot Đầu tiên, tìm

kiếm “ botfather ” và nhấp vào BotFather.

Hình 2.9:Tìm kiếm botfather

Cửa sổ sau sẽ mở ra và bạn sẽ được nhắc nhấp vào nút start.

Sinh viên thực hiện: Tưởng Thanh Phúc- Nguyễn Thanh Huy Người hướng dẫn: Ths Trần Duy Chung 20