BÀI tập lớn CHỦ NGHĨA xã hội KHOA học đặc điểm kinh tế của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội liên hệ với việt nam hiện nay

M ở đầu Thời kỳ quá độ là thời kỳ lịch sử mà bất kỳ quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã hội cũng đều phải trải qua, ngay cả đối với những nước đã có nền kinh tế rất phát triển.. Lênin đã k

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Đề 3: “Đặc điểm kinh tế của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Liên hệ với Việt Nam hiện nay.”

H ọ và tên: Hoàng Thị Vân Anh Khóa: 63

Mã sinh viên: 11217412

Gi ảng viên: PGS.TS Đào Thị Phương Liên

Hà Nội, ngày 4 tháng 10 năm 2022

I M ở đầu

Thời kỳ quá độ là thời kỳ lịch sử mà bất kỳ quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã

hội cũng đều phải trải qua, ngay cả đối với những nước đã có nền kinh tế rất phát triển Bởi lẽ, ở các nước này, tuy lực lượng sản xuất đã phát triển cao, những vẫn còn cần phải cải tạo và cần xây dựng quan hệ sản xuất mới, xây dựng nền văn hóa

mới Dĩ nhiên, đối với những nước phát triển, về khách quan có nhiều thuận lợi hơn, thời kỳ quá độ có thể sẽ diễn ra ngắn hơn Đối với nước ta, một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, thì lại càng phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là

một thời kỳ lịch sử mà nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng

nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, tiến dần đến chủ nghĩa xã hội,

có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hóa và khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ xây

dựng nền kinh tế mới

Đề tài “Đặc điểm kinh tế của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Liên hệ với

Việt Nam hiện nay.” làm rõ những vấn đề kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nói chung và ở nước ta nói riêng

1 Lý luận chung về đặc điểm kinh tế thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

a Khái niệm cơ bản về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ là thời kỳ cải tạo cách mạng xã hội tư bản chủ nghĩa thành xã hội

xã hội chủ nghĩa, bắt đầu từ khi giai cấp công nhân giành được chính quyền và kết thúc khi xây dựng xong các cơ sở chủ nghĩa xã hội Đặc trưng kinh tế của thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội là cơ cấu kinh tế nhiều thành phần Nhiệm vụ cơ bản của cả nhà nước trong thời kỳ quá độ, một mặt là phát huy đầy đủ quyền dân chủ của nhân

dân lao động, chuyên chính với mọi hành động chống chủ nghĩa xã hội, mặt khác

từng bước cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

b Tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

V.I Lênin đã khẳng định rằng thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan không chỉ các nước có nền kinh tế lạc hậu mà kể cả các nước có nền kinh tế phát triển ( tức được hiểu rằng những nước đã kinh qua chế độ tư bản chủ nghĩa) và Lênin coi đó là một việc phải làm mà bất cứ quốc gia nào cũng phải trải qua

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin, từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã

hội tất yếu phải trải qua thời kỳ quá độ chính trị C.Mác khẳng định “ Giữa xã hội tư

bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã

hội này sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng

của giai cấp vô sản

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu và lâu dài, Lênin viết “ cần phải có một thời kỳ lâu dài từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

vì cải tổ sản xuất là một việc khó khăn, vì vậy, phải có thời gian mới thực hiện được

những thay đổi căn bản trong mọi lĩnh vực cuộc sống, vì vậy phải trải qua một cuộc đấu tranh quyết liệt lâu dài mới có thể có được sức mạnh to lớn của thói quen quản lý theo kiểu tư sản

c Đặc điểm kinh tế thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đặc điểm của thời kỳ quá độ là sự tồn tại đan xen đấu tranh giữa cái cũ và cái

mới, giữa nhân tố của xã hội mới với những tàn dư của xã hội cũ Trên lĩnh vực kinh

tế cũng có những nhân tố mới và tàn dư cũ tồn tại đan xen, đấu tranh với nhau

Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội về phương diện kinh tế, tất yếu còn tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có thành phần kinh

tế phi xã hội chủ nghĩa

d Tính tất yếu và đặc điểm kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở

Vi ệt Nam

Ở nước ta, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được bắt đầu từ năm 1954 ở miền

Bắc và từ năm 1975 trên phạm vi cả nước, sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân hoàn thành thắng lợi, đất nước đã hòa bình thống nhất quá độ lên chủ nghĩa

xã hội

Vận dụng lý luận của Lênin vào hoàn cảnh của Việt Nam, Đảng ta đã xác định:

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia xây

dựng chủ nghĩa xã hội dù điểm xuất phát ở trình độ cao hay thấp - vì vậy thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử

Toàn thế giới đã bước vào thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã

hội Thực tiễn đã khẳng định chủ nghĩa tư bản là chế độ xã hội đã lỗi thời về mặt lịch

sử, sớm hay muộn cũng phải được thay bằng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là giai đoạn xã hội xã hội chủ nghĩa

Cách mạng Việt Nam phát triển theo con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Tính tất yếu lịch sử ấy xuất hiện từ những năm 20 của thế kỷ XX Nhờ

đi con đường ấy, nhân dân ta đã làm Cách mạng Tháng Tám thành công, đã tiến hành

thắng lợi hai cuộc kháng chiến hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc Ngày nay,

chỉ có đi lên chủ nghĩa xã hội mới giữ vững được độc lập, tự do cho dân tộc, mới thực

hiện được mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Sự

lựa chọn con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của nhân dân ta, như vậy là

sự lựa chọn của chính lịch sử dân tộc lại vừa phù hợp với xu thế của thời đại

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, như Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định: Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá

độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng

tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng

nền kinh tế hiện đại

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam với những đặc điểm cơ bản của

nền kinh tế là:

Nước ta quá độ từ một nước nông nghiệp lạc hậu, lực lượng sản xuất thấp, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nhỏ, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa

Thời kỳ quá độ ở nước ta là sự tồn tại có nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội tương ứng

với nó là nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế và đa dạng hóa các hình

thức phân phối Trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta xác định: “Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có nhiều hình

thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật”

2 Thực trạng nền kinh tế thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Việt Nam là nước có số dân tương đối đông, nhân lực dồi dào, tài nguyên đa dạng Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, làm nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản, đã xây dựng những cơ sở ban đầu về chính trị, kinh tế của chủ nghĩa xã

hội Cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam sáng tạo, khoa học và trí tuệ,

có đường lối đúng đắn và gắn bó với quần chúng, bảo đảm cho thắng lợi của công

cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Ở Việt Nam hiện nay, kể từ công cuộc đổi mới toàn diện đất nước ( năm 1986 đến nay), chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ

chế thị trường có sự quản lý của nhà nước Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa có thành phần kinh tế Nhà nước,tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu

tư nước ngoài; nhưng Đảng và Nhà nước ta xác định thành phần kinh tế Nhà nước

giữ vai trò nên tảng của nên kinh tế quốc dân, kinh tế Nhà nước vươn lên giữ vai trò

chủ đạo để đảm bảo nền kinh tế phát triển theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân là những động lực phát triển quan

trọng của cả nền kinh tế

a Những thành tựu đã đạt được

Trong suốt 35 năm qua, kinh tế Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng khá ấn tượng

Nếu như trong giai đoạn đầu đổi mới (1986 - 1990), mức tăng trưởng GDP bình quân

hằng năm chỉ đạt 4,4% thì giai đoạn 1991 - 1995, GDP bình quân đã tăng gấp đôi, đạt 8,2%/năm; các giai đoạn sau đó đều có mức tăng trưởng khá cao; giai đoạn 2016 -

2019 đạt mức bình quân 6,8% Mặc dù năm 2020, kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề

của dịch bệnh Covid-19 nhưng tốc độ tăng GDP của Việt Nam vẫn thuộc nhóm các nước tăng trưởng cao nhất khu vực, thế giới Năm 2021 là một năm đầy biến động đối

với mọi lĩnh vực của nền kinh tế Nhưng dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, chính quyền địa phương, sự nỗ lực chủ động vượt khó của cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xúc tiến thương mại đã giúp duy trì sản xuất và xuất khẩu, với tổng kim ngạch kỷ lục 668,5 tỷ USD, tăng 22,6% so với năm 2020 Dịch Covid-19 được kiểm soát, hoạt động sản xuất kinh doanh đã trở lại

trạng thái bình thường Hoạt động sản xuất kinh doanh trong 6 tháng đầu năm 2022 đang trên đà phục hồi nhanh Tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm nay so với cùng

kỳ năm trước đạt mức khá 6,42% tạo đà tăng trưởng cho những quý tiếp theo của năm 2022

Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế

giới Kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng nông sản, như cà phê, gạo, hạt điều, rau quả, tôm, gỗ và sản phẩm từ gỗ luôn duy trì ở mức cao Các mặt hàng xuất khẩu khác cũng có bước tiến lớn Đặc biệt, trong bối cảnh bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19 khiến hoạt động thương mại và đầu tư thế giới suy giảm, thì tổng kim

ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2020 vẫn đạt 543,9 tỷ USD, tăng 5,1% so với năm 2019; xuất siêu 19,1 tỷ USD - cao nhất trong 5 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016 Với kim ngạch xuất nhập khẩu ấn tượng đã đưa Việt Nam xếp

thứ 22 thế giới về quy mô kim ngạch và năng lực xuất khẩu, đứng thứ 26 về quy mô thương mại quốc tế

b Những hạn chế và bất cập

Bên cạnh những thành tựu nổi bật, năng lực tự chủ, khả năng thích ứng và sức

chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc hoặc tác động bên ngoài còn yếu Khả năng tự chủ của nền kinh tế chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động hoạt động sản xuất khu vực đầu tư nước ngoài và một số thị trường lớn Nền kinh tế Việt Nam cơ bản là

một nền kinh tế thâm dụng vốn và gia công, lắp ráp là chủ yếu vai trò của khoa học công nghệ chỉ đóng góp ở mức khiêm tốn 28,44% Trong những năm qua, mặc dù

xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo có sự cải thiện nhưng các yếu tố nền tảng còn ở mức

thấp Năng lực tự chủ của ngành công nghiệp còn ở mức thấp với việc nhập khẩu hầu

hết công nghệ, máy móc thiết bị, phụ tùng, nguyên liệu chính cho sản xuất công

nghiệp; Việt Nam nhập siêu tới 9,3 triệu tấn thép cuộn cán nóng/năm, nhập khẩu 85,4% xơ sợi (60% từ Trung Quốc, 13,7% từ Hàn Quốc và 11,7% từ Đài Loan),

ngành da giày nhập 40-45% nguyên liệu từ nước ngoài, 75%-80% nguyên liệu và phụ

liệu đầu vào phục vụ cho hoạt động sản xuất nhựa phải nhập khẩu… Trình độ công nghệ của các doanh nghiệp công nghiệp còn ở mức thấp, phần lớn đang sử dụng công

nghệ tụt hậu so với mức trung bình của thế giới từ 2-3 thế hệ Trong lĩnh vực nông nghiệp, Việt Nam phải nhập khẩu trên 70% máy móc, thiết bị phục vụ nông nghiệp;

giống một số loại cây trồng, vật nuôi còn phụ thuộc vào nhập khẩu, điển hình như như 80% giống rau và 60% giống ngô

Về tổng thể cho thấy, nền kinh tế Việt Nam hội nhập cao, có độ mở lớn nhưng lại

tập trung vào một số ít thị trường và cơ cấu thiếu bền vững dẫn đến bị phụ thuộc Trong hai năm qua, nền kinh tế Việt Nam phải đối diện với hàng loạt những khó khăn chưa có tiền lệ do đại dịch Covid-19 gây nên Tăng trưởng kinh tế dưới 3%,

thấp nhất trong 30 năm trở lại đây; hàng triệu người lao động bị mất việc làm; hàng ngàn doanh nghiệp phải tạm dừng sản xuất để chống dịch; ngành du lịch, vận tải, nhà hàng khách sạn và nhiều ngành khác bị ảnh hưởng nghiêm trọng; thị trường vốn và

thị trường bất động sản có những biến động bất thường; nợ xấu trong hệ thống ngân hàng có nguy cơ tăng trở lại

c Những giải pháp và nhiệm vụ kinh tế cơ bản để thực hiện thắng lợi con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Th ứ nhất: Phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước:

Đây được coi là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ nhằm xây dựng cơ sở

vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, phát triển lực lượng sản xuất

Chỉ có hoàn thành nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước mới có thể xây dựng được cơ sở vật chất - kỹ thuật cho xã hội mới, nâng cao năng suất lao động đến mức chưa từng có để làm cho tình trạng dồi dào sản phẩm trở thành phổ biến,

nhờ đó mới thực hiện được các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội

Th ứ hai: Xây dựng quan hệ sản xuất mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa :

Phải xây dựng từng bước những quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất mới

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở những nước như nước ta, chế độ sở

hữu tất yếu phải đa dạng, cơ cấu kinh tế tất yếu phải có nhiều thành phần: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoài, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân

Thứ ba: Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại:

Đứng trước xu thế toàn cầu hoá kinh tế và sự tác động của cuộc cách mạng khoa

học và công nghệ, nền kinh tế nước ta không thể là một nền kinh tế khép kín, mà phải tích cực mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại Đó là xu thế tất yếu của thời đại, là vấn

đề có tính chất quy luật trong thời đại ngày nay Chúng ta "mở cửa" nền kinh tế, thực

hiện đa dạng, đa phương hoá quan hệ kinh tế quốc tế, nhằm thu hút các nguồn lực phát triển từ bên ngoài và phát huy lợi thế kinh tế trong nước làm thay đổi mạnh mẽ

về công nghệ, cơ cấu ngành và sản phẩm mở rộng phân công lao động quốc tế, tăng cường liên doanh, liên kết, hợp tác, là cơ sở để tạo điều kiện và kích thích sản

xuất trong nước phát triển, vươn lên bắt kịp trình độ thế giới Mở rộng quan hệ kinh

tế quốc tế phải trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, tôn trọng độc lập, chủ quyền

của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau

Muốn vậy, phải từng bước nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế; tích cực khai thác thị trường thế giới; tối ưu hoá cơ cấu xuất - nhập khẩu; tích cực tham gia hợp tác kinh tế khu vực và hệ thống mậu dịch đa phương toàn cầu; xử lý đúng đắn mối quan

hệ giữa mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại với độc lập tự chủ, tự lực cánh sinh, bảo

vệ an ninh kinh tế quốc gia

3 Liên hệ

Sinh viên là lực lượng kế thừa, là nguồn lực chủ yếu trong thời đại kinh tế tri

thức, khoa học công nghê, đóng vai trò then chốt tỏng phát triển đất nước Thế hệ trẻ

cần phải nhận thức rõ và khẳng định tính đúng đắn của sự lựa chọn và con đường quá

độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

Bản thân em nhận thức được tầm quan trọng của việc tích cực học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, trang bị cho bản thân những hiểu biết về sự vận động phát triển của quy

luật xã hội- rằng loài người sẽ đi lên chủ nghĩa xã hội Ý thức được lý tưởng đúng

đắn và tin tưởng vào con đường mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn đó là độc lập dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội Bản thân cần tích cực học tập tri thức khoa

học, có kỹ năng tốt, phẩm chất tốt để chung tay đóng góp công sức vào công cuộc xây dựng nước nhà, phát triển kinh tế đất nước trong thời kỳ đổi mới và hội nhập

quốc tế ngày nay

Mỗi công dân Việt Nam nói chung và bản thân em nói riêng, cùng chung tay xây

dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sinh viên tiến hành các

hoạt động công ích để xây dựng nhà trường, địa phương; sử dụng tiết kiệm tài

nguyên, Bên cạnh đó, cần phải hiểu biết và bảo vệ chân lý khoa học chủ nghĩa Mác-Lênin; giữ gìn văn hóa, truyền thống lịch sử dân tộc; đấu tranh, phê phán các quan điểm sai trái, lệch lạc

III Kết luận

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là một thành tựu lý

luận đặc sắc của Đảng ta đã được thực tiễn 30 năm đổi mới khẳng định: Đất nước ra

khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội và tình trạng kém phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và

hội nhập quốc tế Kinh tế tăng trưởng khá, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa từng bước hình thành, phát triển Những thành tựu đó tạo tiền đề, nền tảng quan trọng để nước ta tiếp tục đổi mới và phát triển mạnh mẽ trong những năm tới;

khẳng định đường lối đổi mới của Đảng là đúng đắn, sáng tạo; con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta là phù hợp với thực tiễn của Việt Nam và xu thế phát triển

của lịch sử

IV Tài liệu tham khảo

1. Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học ( TS.Hoàng Chí Bảo -2019)