ĐẢNG bộ TỈNH NGHỆ AN LÃNH đạo thực HIỆN CÔNG NGHIỆP hóa, HIỆN đại hóa NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN (1996 2006)

BÙI THANH XUÂN ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN 1996 - 2006 CHUYÊN NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM MÃ SỐ: 60 22 56 Người

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI THANH XUÂN

ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN (1996 - 2006)

CHUYÊN NGÀNH LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM MÃ

SỐ: 60 22 56

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Đăng Tri

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học nghiên cứu của riêng tôi Công trình được thực hiện dưới sự hưỡng dẫn của PGS.TS Ngô Đăng Tri

Các tài liệu, số liệu sử dụng trong luận văn này là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Hà nội, ngày 30 tháng 11 năm 2009

Tác giả luận văn

Bùi Thanh Xuân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

Chương 1 ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP,

NÔNG THÔN GIAI ĐOẠN 1996 - 2000 12 1.1 Tình hình nông nghiệp, nông thôn Nghệ An trước năm 1996 121.1.1 Về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội tỉnh Nghệ An 121.1.2 Tình hình nông nghiệp, nông thôn Nghệ An trước năm 1996 23

1.2 Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo thực hiện công nghiệp hóa,

hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 1996 - 2000 28

1.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về công nghiệp hóa,

hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 1996 - 2000 28

1.2.2 Quá trình Đảng bộ tỉnh Nghệ An chỉ đạo thực hiện công

nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ năm 1996 đến

năm 2000 35

Chương 2 ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP,

NÔNG THÔN GIAI ĐOẠN 2001 - 2006 59 2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về đẩy mạnh

công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn

2001 - 2006 59

2.1.1 Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng về đẩy mạnh

công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn

2001 - 2006 592.1.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về đẩy mạnh

công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn

2001 -2006 63

2.2 Quá trình Đảng bộ tỉnh Nghệ An chỉ đạo thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ năm 2001 đến năm 2006 68

2.2.1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp 69

2.2.2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn 82

Chương 3. NHẬN XÉT CHUNG VÀ CÁC KINH NGHIỆM CHỦ YẾU 108 3.1 Nhận xét chung 108

3.1.1 Một số đặc điểm 108

3.1.2 Thành tựu và hạn chế 113

3.2 Một số kinh nghiệm và vấn đề đặt ra 123

3.2.1 Một số kinh nghiệm 123

3.2.2 Một số vấn đề đặt ra 127

KẾT LUẬN 131

TÀI LIỆU THAM KHẢO 135

PHỤ LỤC 144

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Nước ta đang trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, mà đặcđiểm to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từ một nước nông nghiệp lạc hậutiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tưbản chủ nghĩa Do đó, chúng ta phải CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, mớitạo tiền đề vững chắc để thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.Bởi nông nghiệp, nông thôn là khu vực đông dân cư nhất, lại có trình độ pháttriển nhìn chung là thấp nhất so với các khu vực khác của nền kinh tế Nôngdân chiếm hơn 70% dân số và hơn 76% lực lượng lao động cả nước, đóng góp

từ 25% - 27% GDP của cả nước Khu vực nông nghiệp, nông thôn hiện cótài nguyên lớn về đất đai và các tiềm năng thiên nhiên khác: hơn 7 triệu ha đấtcanh tác, 10 triệu ha đất canh tác chưa sử dụng; các mặt hàng xuất khẩu củaViệt Nam chủ yếu là sản phẩm nông - lâm - hải sản (như cà-phê, gạo, hạttiêu ) Nông nghiệp, nông thôn còn giữ vai trò chủ đạo trong cung cấp cácnguồn nguyên, vật liệu cho phát triển công nghiệp - dịch vụ

Bộ mặt nông thôn Việt Nam trong thời gian vừa qua đã có nhiều đổimới, từ chỗ bị thiếu ăn, phải nhập khẩu gạo, đến nay đã và đang xuất khẩugạo đứng thứ hai trên thế giới (sau Thái Lan) Tuy nhiên, vẫn còn đó nhữnghạn chế, yếu kém, mà nhiều năm nay vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu Chẳnghạn, vốn đầu tư cho khu vực này vẫn thấp ( 11% - 12% tổng đầu tư toàn xãhội); sản phẩm nông nghiệp lại chủ yếu thiên về số lượng, chứ chưa nâng cao

về chất lượng, giá thành nông sản còn cao, năng suất lao động và hiệu quả sảnxuất còn thấp; sản lượng nông sản tuy tăng nhưng chi phí đầu vào vẫn tăngcao (chi phí cho sản xuất 1ha lúa tăng từ 1 triệu đến 1,5 triệu đồng), trong khigiá các mặt hàng nông sản trên thị trường quốc tế lại giảm Trong khi đó, cácchính sách và biện pháp mà Nhà nước đã áp dụng cho phát triển nông nghiệp

những năm gần đây chưa tạo bước đột phá mạnh Trình độ dân trí của một bộphận nông dân (nhất là vùng sâu, vùng xa) chưa được cải thiện, đời sống, xãhội nông thôn mặc dù có sự chuyển biến song chưa mạnh và không đồng đều.Tình trạng đó dẫn đến sự chênh lệch giữa khu vực thành thị và nông thônngày càng lớn Theo số liệu của Tổng cục Thống kê và Ngân hàng thế giớinăm 2003 hệ số chênh lệch giữa thành thị và nông thôn còn là 3,65 lần.

Thêm nữa, kinh nghiệm từ các nước trên thế giới và trong khu vực (nhưSin-ga-po, Thái Lan, Trung Quốc, Thụy Điển, Tây Ban Nha ) đều cho thấybài học: công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là cơ sở đểchuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế đất nước

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (năm1996), Đảng ta đã quyết định

và chỉ đạo phải luôn luôn coi trọng và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đạihóa nông nghiệp, nông thôn Đặc biệt, Nghị quyết Hội nghị lần thứ nămBCHTW Đảng khóa IX (2/2002) chỉ rõ nội dung tổng quát của công nghiệp

hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thôn gồm hai quá trình: Công

nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, trong đó:

“Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, gắn với côngnghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, ứng dụngcác thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học, đưa thiết

bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằmnâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nông sản hànghóa trên thị trường

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn là quá trình chuyển dịch cơcấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và laođộng các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao

động nông nghiệp; xây dựng kết cầu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch pháttriển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựngquan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh,không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ở nôngthôn” [13, tr 93 - 94]

Sự nghiệp đó đang được triển khai rộng khắp trên phạm vi cả nước.Đến nay CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn tại nhiều địa phương đã đạtđược nhiều thành tựu nhất định Nhằm tiếp tục đưa nông nghiệp, nông thônphát triển lên một trình độ mới, việc tiến hành nghiên cứu, tổng kết để tìm ranguyên nhân của những thành công và hạn chế của sự nghiệp CNH, HĐHnông nghiệp, nông thôn thời gian qua là hết sức cần thiết, trong khi gần nhưchưa có một công trình, tác giả nào thống kê, tìm hiểu đầy đủ để khái quát lạitoàn bộ quá trình lãnh đạo của Đảng trong thời gian qua đối với sự nghiệpnày

Nghệ An là tỉnh có vị trí địa chính trị và địa kinh tế tỉnh khá thuận lợiđất rộng, người đông có cả đồng bằng, trung du miền núi và ven biển vớinguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, lực lượng lao động đông và có trình

độ cao, là điều kiện căn bản thuận lợi để thực hiện thành công sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nói chung và CNH, HĐH nông nghiệp, nông thônnói riêng Trong những năm qua 1996 - 2006 dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo củaĐảng bộ tỉnh nông nghiệp, nông thôn Nghệ An đã có những bước phát triển rõrệt Sản xuất nông nghiệp tăng trưởng với nhịp độ khá, từ chỗ mang nặng tính

tự cung, tự cấp đã và đang chuyển sang sản xuất hàng hóa Cơ cấu kinh tếchuyển dịch theo hướng phát huy lợi thế của các vùng, các địa phương, hìnhthành những vùng sản xuất hàng hóa tập trung Kết cấu hạ tầng kinh tế - xãhội được quan tâm đầu tư phát triển Thu nhập và đời sống của người dânđược cải thiện và nâng lên, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa Vấn đề an

ninh chính trị được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo Song bêncạnh đó, nông nghiệp, nông thôn Nghệ An đang đứng trước những thách thức

to lớn, có nhiều vấn đề về sản xuất và đời sống của nông dân đang nổi lên gaygắt, đòi hỏi phải có chuyển biến mạnh mẽ về chất để nâng cao năng suất, chấtlượng và khả năng cạnh tranh của hàng hóa nông sản, kết cấu hạ tầng kinh tế

và xã hội thiếu đồng bộ Thực tiễn đó đang đặt ra cho Đảng bộ tỉnh Nghệ Antrong lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh hơn nữa CNH, HĐH nông nghiệp, nôngthôn nhằm đưa sự nghiệp này đi đến thành công trong thời gian tới Với

những lý do trên, tôi quyết định đi vào tìm hiểu vấn đề: “Đảng bộ tỉnh Nghệ

An lãnh đạo thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn (1996 - 2006)” làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng

Cộng sản Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Thắng lợi của công cuộc CNH, HĐH đất nước trong đó có công nghiệphóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng ta trongnhững năm vừa qua có ý nghĩa to lớn đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội của cách mạng Việt Nam Chính vì vậy, việc nghiên cứu đường lối,chính sách của Đảng về đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là mộttrong những mối quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến các bìnhdiện, các khía cạnh khác nhau của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn như:

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của Lê

Mạnh Hùng và Nguyễn Sinh Cúc, Nxb Thống Kê, Hà Nội, 1998; Xây dựng

hạ tầng cơ sở nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam của Đỗ Hoài Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn: một số vấn đề lý luận và thực tiễn

của Hồng Vinh (chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998; Con đường

công gnhiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của PGS.TS Chu Hữu

Quý, PGS.TS Nguyễn Kế Toàn (đồng chủ biên), Nxb CTQD, Hà Nội, 2001;

Công nghiệp hóa từ nông nghiệp - Lý luận, thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam của Đặng Kim Sơn, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 2001; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam lý luận và thực tiễn của Nguyễn Trọng Chuẩn,

Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (đồng chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội 2002; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Bắc

Trung Bộ - qua khảo sát thực tiễn các tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh của PGS.TS.

Mai Thị Thanh Xuân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004

Các công trình trên chủ yếu đi sâu nghiên cứu vị trí, mục tiêu, vai trò vànhiệm vụ của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta nóichung, trên phạm vi một vùng kinh tế nhất định nói riêng từ đó các tác giả đềxuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh có hiệu quả, phát huy hơn nữa thế mạnhcủa khu vực nông nghiệp, nông thôn trong sự nghiệp CNH, HĐH của cảnước, vùng Tuy nhiên, đề cập một cách khái quát, có hệ thống và mang tínhxuyên suốt về Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện CNH,HĐH nông nghiệp, nông thôn như thế nào?, kết quả ra sao, đâu là nhữngthành công và tồn tại, đặc biệt trong những năm gần đây thì hầu như chưa cótác giả nào chú ý tìm hiểu, nghiên cứu

Trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu đã được công bố, luậnvăn đi sâu tìm hiểu đường lối, chủ trương, chính sách cụ thể của Đảng bộ tỉnhNghệ An đã đề ra nhằm đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn củatỉnh thời kỳ 1996 - 2006, đồng thời tìm hiểu những thành tựu to lớn mà Đảng

bộ và nhân dân Nghệ An đã đạt được trong quá trình triển khai nhữngg chínhsách đó trên thực tế của địa phương

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu::

- Tập hợp, hệ thống hóa tư liệu và phục dựng lại quá trình Đảng bộ Nghệ An

lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Làm rõ sự lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện CNH, HĐH, nông nghiệp, nôngthôn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 1996 đến năm 2006

- Trên cơ sở đó nêu lên những thành tựu và các hạn chế trong lãnh đạo,chỉ đạo thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn củaĐảng bộ tỉnh Nghệ An thời gian trên; đồng thời nêu lên các đặc điểm, rút ranhững kinh nghiệm, đề xuất các kinh nghiệm nhằm góp phần tăng cường sựlãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An trong lĩnh vực này thời gian tới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Về Nội dung: Luận văn đi sâu nghiên cứu sự lãnh đạo, chỉ đạo đẩy

mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của Đảng bộ tỉnhNghệ An

Về không gian: Luận văn tiến hành nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ

An hiện nay, trong đó khu vực chủ yếu là nông thôn

Về thời gian: Trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa nông nghiệp nông thôn, đặc biệt từ năm 1996 - 2006

5 Phương pháp luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp luận thực hiện đề tài này là dựa trên những luận điểm

của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội vàcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

- Nguồn tài liệu để thực hiện đề tài này là:

+ Nguồn tài liệu mang tính chất lý luận: Quan điểm chung trong cácNghị quyết của các kỳ Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng và Nghị quyếtquyết của Tung ương Đảng, Ban Bí thư, Bộ Chính trị các khóa về phát triểnnông nghiệp, nông thôn

+ Nguồn tài liệu những văn kiện của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 1996 -

2006 trên địa bàn tỉnh

+ Những công trình nghiên cứu, sách báo, tài liệu khác

- Phương pháp nghiên cứu là phương pháp lịch sử, phương pháp logic

và sự kết hợp giữa hai phương pháp đó, đồng thời còn sử dụng một số phươngpháp khác như phương pháp thống kê, phân tích, đối chiếu, so sánh

6 Đóng góp của luận văn.

- Hệ thống hóa các chủ trương, biện pháp của Đảng bộ tỉnh Nghệ Antrong lãnh đạo đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nôngthôn từ năm 1996 đến năm 2006

- Nêu lên các thành tựu và các hạn chế tồn tại cũng như rút ra các kinhnghiệm về lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp, nông thôn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 1996 đến năm 2006

- Luận văn có thể làm tư liệu để nghiên cứu về lịch sử Đảng bộ tỉnhNghệ An thời kỳ 1996 - 2006; những kinh nghiệm, kiến nghị của luận văn cóthể đóng góp vào việc hoàn thiện chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Nghệ An hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An (1996), Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XIV, Nghệ An.

2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số vấn đề phát triển nông nghiệp

và nông thôn.

3 Ban Chấp hành Trung ương (2002), Giải trình của Bộ Chính trị số

63/TLHN tiếp thu ý kiến Trung ương về Đề án đẩy nhanh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001-2010.

4 Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn (2002), Kỷ yếu khao học

nghiên cứu kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn 1996-2002, Nxb

Nông nghiệp, Hà Nội

5 Cục Thống kê tỉnh Nghệ An (2001), Niên giám thống kê tỉnh Nghệ

An 2000,

6 Cục Thống kê Nghệ An (2007), Niên giám thống kê tỉnh Nghệ An

20006,

7 Trần Xuân Châu (2003), Phát triển nền nông nghiệp hàng hóa ở Việt

Nam thực trạng và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

8 Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (đồng

chủ biên) (2002), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam lý luận và thực

tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

9 Nguyễn Xuân Dũng (2002), Một số định hướng đẩy mạnh công

nghiệp hóa ở Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010, Nxb KHXH, Hà Nội.

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Các nghị quyết của Trung ương

Đảng 1996 - 1999, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.