Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại công ty bảo minh bình định

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN LÊ XUÂN HÙNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI CÔNG TY BẢO MINH BÌNH ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

LÊ XUÂN HÙNG

QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI CÔNG TY BẢO MINH BÌNH ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Bình Định – Năm 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

LÊ XUÂN HÙNG

QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI CÔNG TY BẢO MINH BÌNH ĐỊNH

Ngành : Quản trị kinh doanh

Người hướng dẫn: TS PHAN TRỌNG NGHĨA

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đề tài này công trình nghiên cứu của riêng tác giả

và được thực hiện dựa trên cơ sở lý thuyết, kiến thức chuyên ngành, nghiên

cứu tình hình thực tiễn và dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Phan Trọng Nghĩa

Các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này ở bất cứ nơi đâu Các số liệu, bảng biểu, nguồn trích dẫn trong luận văn được chú thích nguồn gốc rõ ràng và minh bạch

Một lẫn nữa tác giả xin khẳng định về sự trung thực của lời cam đoan trên

Bình Định, ngày tháng năm 2022

Tác giả luận văn

Lê Xuân Hùng

LỜI CẢM ƠN



Lời cảm ơn đầu tiên và chân thành nhất, tác giả xin gửi đến giảng viên

hướng dẫn luận văn TS Phan Trọng Nghĩa Cảm ơn Thầy/Cô đã hướng dẫn

và chỉ bảo tận tình, góp ý cụ thể và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Ngoài ra, tác giả xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô Trường Đại học Quy Nhơn nói chung, nhất là các Thầy Cô trong Khoa Tài chính – Ngân hàng

và Quản Trị Kinh Doanh nói riêng đã nhiệt tình truyền đạt những kiến thức quí báu cho học viên, những phương pháp nghiên cứu căn bản và các công cụ

hỗ trợ đắc lực cho quá trình làm việc và nghiên cứu hiện tại cũng như trong tương lai cho các thế hệ sau

Xin cảm ơn tất cả! Trân trọng

Tác giả luận văn

Lê Xuân Hùng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

3.1 Mục đích nghiên cứu 4

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4.2 Đối tượng nghiên cứu 4

4.3 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Những đóng góp của luận văn 5

7 Kết cấu của luận văn 5

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1.1 Tổng quan về kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 7

1.1.1 Khái niệm về kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 7

1.1.2 Các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ 8

1.1.3 Đặc điểm kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 9

1.1.4 Vai trò của kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 10

1.1.4.1 Với nền kinh tế - xã hội 10

1.1.4.2 Đối với khách hàng 11

1.1.4.3 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ 12

1.1.4.4 Đối với các ngân hàng 12

1.2 Rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 13

1.2.1 Khái niệm rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 13

1.2.2 Phân loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 15

1.2.3 Các tiêu chí phản ánh rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 17

1.3 Quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 18

1.3.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 18

1.3.2 Quy trình quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 19

1.3.3 Nội dung quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 19

1.3.3.1 Nhận dạng rủi ro 19

1.3.3.2 Phân tích rủi ro 21

1.3.3.3 Đo lường rủi ro 22

1.3.3.4 Kiểm soát rủi ro 23

1.3.3.5 Tài trợ rủi ro 26

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 26

1.4.2 Nhóm yếu tố khách quan 26

1.4.1 Nhóm yếu tố chủ quan 28

1.5 Tóm tắt chương 1 29

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI CÔNG TY BẢO MINH BÌNH ĐỊNH 2.1 Tổng quan về Công ty Bảo Minh Bình Định 30

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 30

2.1.2 Ngành nghề kinh doanh chính của Công ty Bảo Minh Bình Định 32

2.1.3 Đặc điểm về cơ cấu tổ chức của Công ty Bảo Minh Bình Định 32

2.1.4 Một số sản phẩm dịch vụ bảo hiểm phi nhân thọ chủ yếu của Công ty Bảo Minh Bình Định 34

2.1.5 Quy trình nghiệp vụ kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định 35

2.1.5.1 Quy trình khai thác bảo hiểm 35

2.1.5.2 Quy trình giám định 37

2.1.5.3 Quy trình bồi thường 38

2.1.6 Khái quát kết quả kinh doanh của Công ty Bảo Minh Bình Định 39

2.2 Thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ của Công ty Bảo Minh Bình Định 45

2.2.1 Nhận dạng rủi ro 45

2.2.1.1 Nhận dạng rủi ro trước khi cấp đơn bảo hiểm 46

2.2.1.2 Nhận diện rủi ro trong giám định bồi thường 47

2.2.2 Phân tích rủi ro 48

2.2.2.1 Phân tích rủi ro ở khâu cấp đơn bảo hiểm 48

2.2.2.2 Phân tích rủi ro ở khâu giám định và bồi thường 50

2.2.2.3 Phân tích rủi ro trong hoạt động tái bảo hiểm 51

2.2.3 Đo lường rủi ro 52

2.2.4 Kiểm soát rủi ro 53

2.2.5 Tài trợ rủi ro 56

2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ của Công ty Bảo Minh Bình Định 71

2.3.2 Nhóm yếu tố khách quan 71

2.3.1 Nhóm yếu tố chủ quan 75

2.4 Đánh giá chung quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định 78

2.4.1 Những thành tựu đạt được 78

2.4.2 Một số hạn chế và nguyên nhân 79

2.5 Tóm tắt chương 2 82

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI CÔNG TY BẢO

MINH BÌNH ĐỊNH 3.1 Định hướng phát triển của Công ty Bảo Minh Bình Định trong giai

đoạn 2021-2025 83

3.2 Định hướng quản trị rủi ro trong những năm tới của Công ty Bảo Minh Bình Định 84

3.3 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong thời gian tới 85

3.4 Tóm tắt chương 3 93

KẾT LUẬN 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Diễn giải

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Ma trận đo lường rủi ro 22 Bảng 2.1 Báo cáo kết quả kinh doanh Phòng giao dịch đoạn 2017-2021 40 Bảng 2.2 Tình hình chi phí bồi thường bảo hiểm xe cơ giới Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 62 Bảng 2.3 Tình hình chi phí bồi thường bảo hiểm hàng hải Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 66 Bảng 2.4 Tình hình chi phí bồi thường bảo hiểm con người Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 69 Bảng 2.5 Thống kê trình độ chuyên môn của cán bộ nhân viên, trình độ quản lý của các cấp lãnh đạo Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 75

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Quy trình quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 19 Hình 2.1 Sơ đồ tổ chức của Công ty Bảo Minh Bình Định 33 Hình 2.2 Tốc độ tăng trưởng tổng doanh thu, tổng chi phí và tổng lợi nhuận sau thuế của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 41 Hình 2.3 Tốc độ tăng trưởng doanh thu, chi phí và lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-

2021 43 Hình 2.4 Tốc độ tăng trưởng doanh thu, chi phí và lợi nhuận gộp từ hoạt động tài chính của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 44 Hình 2.5 Tốc độ tăng trưởng thu nhập, chi phí và lợi nhuận từ hoạt động khác của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 45 Hình 2.6 Tỷ lệ nhượng tái bảo hiểm của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 54 Hình 2.7 Tăng (giảm) dự phòng phí nhượng tái bảo hiểm của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 56 Hình 2.8 Chi bồi thường hoàn toàn (không tính đến thu bồi thường từ nhượng tái bảo hiểm) của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 57 Hình 2.9 Chi bồi thường bảo hiểm xe cơ giới của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 58 Hình 2.10 Chi bồi thường bảo hiểm tài sản kỹ thuật của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 64 Hình 2.11 Chi bồi thường bảo hiểm hàng hải của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 65 Hình 2.12 Chi bồi thường bảo hiểm con người của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 67 Hình 2.13 Thu bồi thường nhượng tái bảo hiểm của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 71

Hình 2.14 Tốc độ tăng doanh thu phí bảo hiểm gốc của Công ty Bảo Minh Bình Định giai đoạn 2017-2021 77 Hình 3.1 Tỷ lệ chi bồi thường so với doanh thu phí bảo hiểm của Công ty Bảo Minh Bình Định và Tổng công ty Cổ phần Bảo Minh giai đoạn 2017-

2021 85

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với nhu cầu ăn, uống nhằm đảm bảo sự sinh tồn, nhu cầu an toàn đối với các cá nhân và tổ chức trong xã hội luôn là vĩnh cửu Lúc nào con người cũng tìm cách bảo vệ chính bản thân và tài sản của mình trước những biến cố bất ngờ xảy ra trong quá trình làm việc, đi lại hay sản xuất kinh doanh Để đáp ứng nhu cầu bức bách và chính đáng đó của người dân bảo hiểm đã ra đời, tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ Bảo hiểm là một lĩnh vực tài chính rất quan trọng đối với các quốc gia Bên cạnh việc có những đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngân sách nhà nước, bảo hiểm ngày nay đã trở thành một trong những kênh huy động vốn hiệu quả cho nền kinh tế, do

đó, thị trường bảo hiểm đã khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh

tế - xã hội, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, cải thiện môi trường kinh doanh Tại Việt Nam, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong những năm gần đây đã rất sôi động cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế và sự gia tăng điều kiện sống của người dân Việc mở cửa nền kinh tế đã giúp Việt Nam thu hút nhiều công ty bảo hiểm nước ngoài gia nhập vào thị trường Trong nước, các công ty bảo hiểm cũng đua nhau thành lập đã tạo ra sức ép cạnh tranh cho các doanh nghiệp khiến thị trường ngày càng diễn biến phức tạp Ngoài áp lực từ phía các đối thủ cạnh tranh, vấn đề nan giải hiện nay nhiều doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ phải đối mặt là vấn đề rủi ro có thể phát sinh Các doanh nghiệp bảo hiểm đều có chung đặc thù là kinh doanh rủi ro, chuyển giao rủi ro vì vậy việc quản trị rủi ro là việc làm bắt buộc đối với doanh nghiệp và việc quản trị rủi ro hiệu quả sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn, tồn tại hay phát triển của doanh nghiệp bảo hiểm Để giải quyết vấn

đề trên, các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ phải đánh giá các rủi ro mà khách hàng muốn chuyển giao cho mình nhằm lựa chọn ra những

2

rủi ro có thể chấp nhận được, đem lại hiệu quả kinh doanh cao cho doanh nghiệp và Công ty Bảo Minh Bình Định cũng không nằm ngoài xu hướng chung

Xuất phát từ thực tế trên, tác giả đã quyết định lựa chọn đề tài “Quản trị

rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Với tầm quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, đã có nhiều nghiên cứu về rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại nhiều doanh nghiệp được thực hiện Từ nghiên cứu thực trạng các giải pháp lần lượt đã được đề xuất nhằm phòng ngừa việc trục lợi bảo hiểm, giảm thất thoát lợi nhuận một cách tốt nhất phù hợp với đặc thù hoạt động của từng doanh nghiệp Sau đây là các nghiên cứu điển hình được thực hiện trong thời gian gần đây:

Năm 2010, tác giả Nguyễn Tuấn Hoàng đã thực hiện đề tài nghiên cứu về quản trị rủi ro trong kinh doanh tái bảo hiểm tại Việt Nam Trên cơ sở những lý luận về các phương pháp tái bảo hiểm, các rủi ro trong hoạt động tái bảo hiểm

và quy trình quản trị rủi ro, tác giả đã đi sâu nghiên cứu các rủi ro tiềm tàng, mức độ rủi ro trong hoạt động tái bảo hiểm tại Việt nam, công tác quản lý rủi ro tại một số doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp đẩy mạnh và quản lý rủi ro cho thị trường Việt Nam [8]

Năm 2012, tác giả Trần Thị Thanh Thúy đã thực hiện đề tài nghiên cứu về thực trạng quản trị rủi ro tại Tổng công ty Bảo Việt nhân thọ Từ cơ sở lý luận

về rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, các rủi ro trong lĩnh vực đầu tư tài chính, tác giả đã thực hiện nghiên cứu thực trạng quản trị rủi ro tại Tổng công ty Bảo Việt nhân thọ, từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng

cơ sở đánh giá đúng thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng trong giai đoạn 2012-2015 Đồng thời, tác giả cũng đã chỉ ra những mặt đạt được cũng như các hạn chế đang tồn tại để

từ đó đề xuất các giải pháp hợp lý góp phần hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng [9]

Gần đây, trên Tạp chí Tài chính năm 2018 tác giả Đỗ Thu Hằng đã đề xuất các hướng đi bền vững quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm cho các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm hiện nay tại Việt Nam Trong đó, các giải pháp tác giả đề xuất dành cho cả cơ quan quản lý Nhà nước và các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm Ngoài ra, trong bài viết này tác giả Đỗ Thu Hằng cũng định hướng cách thức nhận biết các loại rủi ro có thể phát sinh trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm [3]

Nhìn chung, đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại một số đơn vị cụ thể, tuy nhiên chưa

có công trình nào nghiên cứu về quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh

4

bảo hiểm tại Công ty Bảo Minh Bình Định Với tính cấp thiết của đề tại tại đơn vị và khoảng trống chưa có nghiên cứu chính là cơ sở quan trọng để tác giả lựa chọn thực hiện đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là nghiên cứu, phân tích thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong giai đoạn 2017-2021, từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

- Phân tích và đánh giá thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ của doanh nghiệp bảo hiểm

4.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Về không gian: Đề tài tập trung phân tích và đánh giá thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định

+ Về thời gian: Đề tài nghiên cứu các thông tin, dữ liệu thực tiễn, số liệu thống kê trong giai đoạn 2017 – 2021

5

5 Phương pháp nghiên cứu

Nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp khác nhau, cụ thể:

Phương pháp quan sát: Phương pháp này dựa trên quan sát tình hình quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định

Phương pháp tổng hợp: Phương pháp sử dụng để nghiên cứu, phân tích các tài liệu tham khảo, sách, luận án, các bài báo, trang web… về vấn đề quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định nói riêng và các doanh nghiệp bảo hiểm nói chung

Phương pháp thống kê, so sánh và phân tích: Phương pháp này được sử dụng để thống kê số liệu, sau đó, tiến hành so sánh và phân tích thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong giai đoạn 2017-2021 Qua đó đưa ra các nhận định, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong thời gian tới

6 Những đóng góp của luận văn

Luận văn có đóng góp về mặt thực tiễn trong phân tích thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong giai đoạn 2017-2021 và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty Bảo Minh Bình Định trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Lý luận chung về quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

7

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1.1 Tổng quan về kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

1.1.1 Khái niệm về kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Mặc dù bảo hiểm ra đời từ lâu, song cho đến nay vẫn có nhiều quan niệm khác nhau về bảo hiểm Sự khác nhau đó xuất phát từ việc nhìn nhận bảo hiểm ở các góc độ và cách thức tiếp cận khác nhau

Theo Dennis Kessler (1994): “Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào

sự bất hạnh của số ít” [10]

Theo M N Mishra (2010): “Bảo hiểm là hoạt động trong đó một bên (người bảo hiểm) cam kết sẽ chi trả cho bên kia (người nắm giữ hợp đồng bảo hiểm) một số tiền nhất định khi xảy ra sự kiện rủi ro được bảo hiểm” [10] Theo Nguyễn Phong (1988): “Bảo hiểm có thể định nghĩa là một phương sách giảm rủi ro bằng cách kết hợp một số lượng đầy đủ các đơn vị đối tượng

để biến tổn thất cá thể thành tổn thất cộng đồng và có thể dự đoán được” [5]

Từ các khái niệm trên, nhìn chung, có thể hiểu bảo hiểm là một nghiệp

vụ qua đó, một bên là bên được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho một người thứ 3 trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là bên bảo hiểm Bên bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê

Từ khái niệm về bảo hiểm, nhằm hiểu rõ hơn khái niệm này cũng như hoạt động kinh doanh của các công ty bảo hiểu sau đây sẽ trình bày khái niệm kinh doanh bảo hiểm, hoạt động kinh doanh bảo hiểm, bảo hiểm phi nhân thọ được quy định trong Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2022 ban hành vào ngày 16/06/2022 [4]:

8

- Kinh doanh bảo hiểm: là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, chi

nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ

sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm

- Hoạt động kinh doanh bảo hiểm: bao gồm kinh doanh bảo hiểm, kinh

doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm và các hoạt động có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm bao gồm đại lý bảo hiểm, môi giới bảo hiểm, dịch vụ phụ trợ bảo hiểm

- Bảo hiểm phi nhân thọ: là loại nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm

dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ

Dựa trên khái niệm hoạt động kinh doanh bảo hiểm và bảo hiểm phi

nhân thọ có thể hiểu: Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm

kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm và các hoạt động có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm bao gồm đại lý bảo hiểm, môi giới bảo hiểm, dịch vụ phụ trợ bảo hiểm gắn liền với các loại nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ

1.1.2 Các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ

Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 [4], các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm:

+ Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại;

+ Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường bộ, đường biển, đường thủy nội địa, đường sắt và đường hàng không;

+ Bảo hiểm hàng không;

9

+ Bảo hiểm xe cơ giới;

+ Bảo hiểm cháy, nổ;

+ Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự của chủ tàu;

+ Bảo hiểm trách nhiệm;

+ Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính;

+ Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh;

+ Bảo hiểm nông nghiệp

+ Bảo hiểm sức khoẻ: bao gồm Bảo hiểm tai nạn con người; Bảo hiểm

y tế; Bảo hiểm chăm sóc sức khoẻ

1.1.3 Đặc điểm kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Thực chất của hoạt động kinh doanh bảo hiểm của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là chấp nhận rủi ro mà bên tham gia bảo hiểm chuyển giao cho họ, đồng thời chấp nhận trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường cho bên tham gia khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra Đổi lại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thu được phí bảo hiểm để hình thành quỹ dự trữ, bồi thường, trang trải các khoản chi khác có liên quan và có lãi

Kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ thường gắn liền với hoạt động nhận tái bảo hiểm và nhượng tái bảo hiểm Khi doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhận tái bảo hiểm là doanh nghiệp nhận một khoản phí bảo hiểm từ doanh nghiệp nhượng tái bảo hiểm để cam kết bồi thường cho những trách nhiệm đã nhận tái bảo hiểm Khi doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhượng tái bảo hiểm là doanh nghiệp chuyển một khoản phí bảo hiểm cho doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm nhằm chuyển rủi ro cho doanh nghiệp này, trong trường hợp rủi

ro xảy ra thì sẽ nhận được bồi thường cho những trách nhiệm từ phía doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm

Các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ có những đặc trưng là:

10

- Vốn pháp định áp dụng cho các doanh nghiệp là khá lớn, không phải

cá nhân hay tổ chức nào cũng có khả năng tổ chức hoạt động kinh doanh bảo hiểm

- Vấn đề an toàn tài chính cho khách hàng luôn phải đặt lên hàng đầu nên việc kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước trong hoạt động này rất chặt chẽ

- Tính quần chúng trong kinh doanh bảo hiểm thể hiện rất rõ ở nhiều nghiệp vụ, nhiều loại hình bảo hiểm [6]

1.1.4 Vai trò của kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng và kinh doanh bảo hiểm nói chung với tư cách là một loại hình dịch vụ tài chính và là một trong những cơ chế giúp đảm bảo an sinh xã hội trong nền kinh tế quốc dân Hoạt động kinh doanh bảo hiểm không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn có ý nghĩa về mặt xã hội, đặc biệt là đối với khách hàng Vai trò của kinh doanh bảo hiểm được thể hiện trên các mặt chủ yếu như sau:

1.1.4.1 Với nền kinh tế - xã hội

Đứng trên gốc độ nền kinh tế, hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ góp phần: ổn định tài chính; đảm bảo cho các khoản đầu tư; huy động vốn; phát triển của các ngành kinh tế Cụ thể:

Đối với ổn định tài chính: nhờ tham gia bảo hiểm, khi rủi ro hay sự kiện

bảo hiểm xảy ra với đối tượng bảo hiểm, nếu bị tổn thất, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ sẽ trợ cấp hoặc bồi thường kịp thời để người tham gia nhanh chóng khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống và tiếp tục vào việc sản xuất làm cho sản xuất kinh doanh hoạt động và phát triển bình thường

Đối với đảm bảo cho các khoản đầu tư: đầu tư là sự “hy sinh” các nguồn

lực ở hiện tại nhằm thu về các lợi ích trong tương lai Việc lợi ích thu được trong tương lai làm cho hoạt động đầu tư luôn luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro Thông qua tham gia bảo hiểm, các khoản đầu tư sẽ được đảm bảo khi có

11

những biến cố rủi ro xảy ra, từ đó có thể đem lại lợi ích như chủ đầu tư mong muốn

Đối với huy động vốn: ở nhiều quốc gia, các tổ chức bảo hiểm hoạt động

rất mạnh mẽ trên thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán Bảo hiểm

là một trong những kênh huy động vốn rất hữu hiệu để đầu tư phát triển kinh

tế - xã hội Giống như một loại hình trung gian tài chính, các tổ chức bảo hiểm thu hút vốn, cung ứng vốn, góp phần đáp ứng các nhu cầu về vốn, thúc đẩy tăng nhanh sự luân chuyển vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế

Đối với phát triển của các ngành kinh tế: kinh doanh bảo hiểm phi nhân

thọ góp phần vào sự đảm bảo xã hội, sự ổn định và tăng thu cho ngân sách Nhà nước thông qua việc tổ chức bảo hiểm phải nộp các thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, từ đó, tăng tích lũy tiền cho nền kinh tế quốc dân Đồng thời, bảo hiểm thúc đẩy phát triển quan hệ kinh tế đối ngoại giữa các nước trong khu vực và trên cả thế giới

Bên cạnh vai trò kinh tế, vai trò xã hội của bảo hiểm cũng không hề thua kém gì Điều này thể hiện ở chỗ kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ góp phần ngăn ngừa, đề phòng và hạn chế tổn thất, giúp cho cuộc sống của con người được an toàn hơn, xã hội được ổn định và trật tự hơn; Các loại hình bảo hiểm phát triển đã tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, hạn chế các tệ nạn xã hội, Đồng thời tạo nên một nếp sống tiết kiệm trên phạm vi toàn xã hội…

1.1.4.2 Đối với khách hàng

Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ trước tiên là nhằm khắc phục hậu quả của những rủi ro Bảo hiểm vận hành dựa trên như một cơ chế chuyển giao rủi ro Khi tham gia đóng phí bảo hiểm, người được tham gia bảo hiểm đã chuyển giao những hậu quả rủi ro về mặt tài chính sang cho doanh

12

nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Việc nhận được khoản bồi thường, khoản tiền bảo hiểm được trả từ bên bảo hiểm sẽ giúp các tổ chức bảo toàn vốn liếng tài sản, các cá nhân và gia đình khắc phục khó khăn và không phải rơi vào tình trạng kiệt quệ về vật chất lẫn tinh thần Hơn nữa, khi tham gia bảo hiểm, khách hàng có thể chủ động về mặt chi phí Bằng việc đóng những khoản phí bảo hiểm (rất nhỏ so với những thiệt hại, tổn thất khi rủi ro xảy ra), khách hàng sẽ được đảm bảo an toàn bởi các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Ngoài ra, bảo hiểm đã tạo ra một hình thức tiết kiệm linh hoạt Thông qua việc tham gia bảo hiểm phi nhân thọ, cá nhân hay tổ chức sẽ dành ra một khoản thu nhập để có một sự an toàn trong tương lai cho chính bản thân mình

và các bên liên quan

1.1.4.3 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Trước tiên các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ sẽ thu phí nộp trước của khách hàng, việc bồi thường, chi trả tiền bảo hiểm chỉ được thực hiện khi

có sự kiện rủi ro quy định trong hợp đồng xảy ra Do vậy, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ có một quỹ tiền tệ tập trung khá lớn và sẽ tiến hành đầu tư để phát triển kinh tế, thông qua nhiều kênh khác nhau, như thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán, gửi tiết kiệm ngân hàng, Lượng vốn này sẽ được các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tính toán đầu tư sao cho

có hiệu quả, bởi vì khả năng cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả hoạt động đầu tư Trên cơ sở của kết quả đầu tư, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ sẽ có điều kiện giảm phí

để từ đó thu hút khách hàng, đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế

1.1.4.4 Đối với các ngân hàng

Trong quá trình thu phí, nhằm thuận tiện cho khách hàng nhiều doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đã bắt đầu hợp tác với các ngân hàng Thông qua cách thức hợp tác này cả khách hàng, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân

13

thọ và ngân hàng đều có lợi ích nhất định Ngoài ra, một số ngân hàng đã chính thức đi vào thực hiện hoạt động dịch vụ tư vấn bảo hiểm phi nhân thọ cùng với các sản phẩm ngày càng đa dạng và phong phú với nhiều hình thức đóng phí linh hoạt và tạo ra những điều kiện thuận tiện hơn cho khách hàng Hơn thế nữa, việc tiếp cận nhiều khách hàng, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ giúp cho thương hiệu của ngân hàng được biết đến nhiều hơn, đa dạng hoạt động kinh doanh của ngân hàng, mở rộng danh mục sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh do tăng doanh thu và có cơ hội bán chéo sản phẩm Đồng thời, ngân hàng có thể tăng doanh thu từ việc cung cấp các dịch vụ cho khách hàng mua bảo hiểm; tận dụng cơ sở khách hàng, mối quan hệ dài hạn với khách hàng, ngân hàng sẽ có thêm những khách hàng mới; Tăng năng suất hoạt động của nhân viên ngân hàng thông qua việc cung cấp thêm các sản phẩm bảo hiểm, do vậy giúp giảm chi phí cố định một cách tương đối cho khách hàng [9]

1.2 Rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

1.2.1 Khái niệm rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Trong cuộc sống hàng ngày và công việc, rủi ro luôn luôn tiềm ẩn ở mọi lĩnh vực và xuất hiện bất cứ lúc nào, nơi nào mà không loại trừ một ai, một quốc gia hay một dân tộc nào

Có nhiều quan điểm đã được đưa ra nhưng nhìn chung có thể định nghĩa rủi ro là một điều không may mắn, không lường trước được về khả năng xảy

ra, về thời gian và không gian xảy ra, cũng như mức độ nghiêm trọng và hậu quả của nó

Cũng như bất kỳ hoạt động kinh doanh nào, trong hoạt động kinh doanh

bảo hiểm sẽ phát sinh rủi ro Từ khái niệm rủi ro có thể hiểu: Rủi ro trong

kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ là những sự kiện bất ngờ không mong đợi khi xảy ra dẫn đến một sự sai lệch, trái nghịch với kết quả mong muốn, gây lỗ

14

trong kinh doanh cho doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Rủi ro trong kinh

doanh bảo hiểm phi nhân thọ luôn vận động, luôn biến đổi theo môi trường tự nhiên, kinh tế, chính trị xã hội, khả năng làm chủ của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Liên quan đến rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ cần chú ý đến các khái niệm liên quan sau:

- Nguy cơ rủi ro: là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, là những tình

huống có thể tạo nên rủi ro bất kỳ lúc nào Như vậy, nguy cơ rủi ro là những biến cố chưa xảy ra

- Tổn thất: là những thiệt hại, mất mát về con người, tài sản do nguyên

nhân từ các rủi ro gây ra, ảnh hưởng đến lợi nhuận của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Mối quan hệ giữa rủi ro và tổn thất là mối quan hệ nhân quả, rủi ro là những sự kiện bất ngờ xảy ra còn tổn thất là những hậu quả, những thiệt hai, mất mát được xác định do các rủi ro gây ra

- Chi phí rủi ro: là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí trong việc

phòng ngừa, hạn chế rủi ro được phân chia thành chi phí vô hình và chi phí hữu hình Chi phí hữu hình là những chi phí chi ra cho việc phòng ngừa, hạn chế, bồi thường tổn thất và phục hồi sản xuất kinh doanh cho người được bảo hiểm Chi phí vô hình là những thiệt hại, mất mát, lợi nhuận mất hưởng, mất thời cơ, mất uy tín, mất khách hàng và thị trường gây ra Những chi phí này

có khi tốn gấp nhiều lần chi phí hữu hình

- Mức độ rủi ro: Rủi ro xảy ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau và mức

độ tổn thất cũng khác nhau Khi nói đến mức độ rủi ro là nói đến hai khái niệm liên quan là tần số và mức độ nghiêm trọng [6]

15

1.2.2 Phân loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Có nhiều cách phân loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ Chính vì vậy, khi xem xét bất cứ loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ cần xác định rõ căn cứ phân loại Cụ thể:

- Căn cứ về mặt giá trị, rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

được chia thành hai loại:

+ Rủi ro tài chính: Là rủi ro mà doanh nghiệp có thể tính toán và xác định được hậu quả bằng tiền;

+ Rủi ro phi tài chính: Là rủi ro ảnh hưởng chủ yếu về mặt tinh thần

và những vấn đề xã hội vì thế việc tính toán và xác định hậu quả không xác định bằng tiền Đối với một doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ thì rủi ro phi tài chính đó có thể là hình ảnh, uy tín của doanh nghiệp trong mắt khách hàng và trên thị trường bảo hiểm

- Căn cứ vào tính chất của rủi ro, rủi ro kinh doanh bảo hiểm phi nhân

thọ có thể phân chia thành:

+ Rủi ro động: là những rủi ro vừa có thể dẫn đến khả năng xảy ra tổn thất vừa có khả năng kiếm lời Cũng vì khả năng kiếm lời đó mà người ta còn gọi những rủi ro này là rủi ro suy tính hay rủi ro đầu cơ;

+ Rủi ro tĩnh: là những rủi ro chỉ có khả năng dẫn đến tổn thất hoặc không tổn thất chứ không có khả năng kiếm lời Do nó luôn luôn và chỉ gắn liền với một khả năng xấu, khả năng tổn thất nên người ta gọi là rủi ro thuần tuý (hay rủi ro thuần)

- Căn cứ vào phạm vi tác động, rủi ro kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

được chia thành:

+ Rủi ro cơ bản: là những rủi ro xuất phát từ những biến cố khách quan và ảnh hưởng đến toàn xã hội như: chiến tranh, khủng bố, khủng hoảng kinh tế, lạm phát, thất nghiệp, bất ổn về chính trị xã hội Những tổn thất hậu

- Căn cứ vào nguyên nhân gây ra, rủi ro kinh doanh bảo hiểm phi nhân

thọ gồm có:

+ Rủi ro thiên tai: Là những hiện tượng do thiên nhiên gây ra như động đất, giông bão…;

+ Rủi ro do tai nạn bất ngờ: Đâm va, lật đổ…;

+ Rủi ro do các hiện tượng xã hội: Chiến tranh, đình công, bạo động, nổi loạn,…

- Căn cứ vào tác động của môi trường gây ra, rủi ro kinh doanh bảo

hiểm phi nhân thọ chia thành:

+ Rủi ro kinh tế: Là những rủi ro bắt nguồn từ kinh tế như lạm phát, kinh tế toàn cầu bị suy thoái, khủng hoảng tài chính… Rủi ro này ảnh hưởng mạnh mẽ đến khâu khai thác của các doanh nghiệp bảo hiểm;

+ Rủi ro về mặt pháp lý: liên quan đến sự đầy đủ, rõ ràng, minh bạch của pháp luật và tính hiện thực của luật pháp Nếu luật pháp không đầy đủ, không rõ ràng, minh bạch… thì các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ rất

dễ gặp rủi ro trong kinh doanh

+ Rủi ro từ môi trường cạnh tranh: Số lượng các doanh nghiệp ngày càng tăng làm gia tăng mức độ cạnh tranh cho các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

+ Rủi ro bắt nguồn từ thông tin về môi trường kinh doanh như doanh nghiệp không nhận được thông tin, thông tin chậm, thiếu thông tin hay thông

+ Rủi ro bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan: Là những yếu kém của doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ trong kinh doanh như thiếu vốn, không cập nhật thông tin trong quản lý, không có kiến thức và kinh

nghiệm…[6]

1.2.3 Các tiêu chí phản ánh rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Khi rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ xảy ra dẫn đến khả năng một doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ có thể gánh chịu tổn thất do phí bảo hiểm thu được không đủ bù đắp các chi phí bồi thường các sự kiện bảo hiểm Để phản ánh rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, hai tiêu chí sau thường hay được sử dụng:

- Tần suất xuất hiện rủi ro: Là số lần có thể xảy ra rủi ro trong một

khoảng thời gian nhất định hay là khoảng cách thời gian trung bình giữa các lần rủi ro xuất hiện Nếu khoảng thời gian xem xét càng dài thì rủi ro xảy ra càng nhiều

- Mức độ nghiêm trọng của rủi ro hay tính khốc liệt của tổn thất Tổn

thất là hậu quả của rủi ro Đối tượng chịu ảnh hưởng của rủi ro khác nhau thì tổn thất gây ra cũng khác nhau Tổn thất có nhiều dạng khác nhau:

+ Tổn thất về vật chất, tổn thất về thu nhập: Tổn thất về vật chất và tổn thất về thu nhập, có thể đo lường được và có thể bù đắp được, có thể sửa chữa, khôi phục, thay thế Vì vậy, bảo hiểm chỉ bồi thường tổn thất vật chất, tổn thất về thu nhập

18

+ Tổn thất về tinh thần tình cảm: đây là tổn thất liên quan đến vấn đề tinh thần Chính vì vậy, dạng tổn thất này rất khó xác định để bồi thường

+ Tổn thất về tính mạng, sức khoẻ con người: Tổn thất về tính mạng

và sức khỏe con người không có gì đo được và không thể lượng hoá giá trị bằng tiền Tuy nhiên, người ta có thể thoả thuận với nhau số tiền bảo hiểm sẽ trả trong trường hợp chết người, mất chân, mất tay v.v Có thể lượng hoá được sức khỏe con người bằng tỷ lệ % mất khả năng lao động [6]

1.3 Quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

1.3.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

Rủi ro tồn tại khách quan, song hành cùng với quá trình kinh doanh của doanh nghiệp Bởi vậy, trong kinh doanh quản trị rủi ro là một nội dung cần thiết không thể thiếu được trong quản trị doanh nghiệp Đó là chức năng, nhiệm vụ quan trọng của các nhà quản trị doanh nghiệp

Có rất nhiều khái niệm về quản trị rủi ro trong kinh doanh nhưng nhìn

chung có thể hiểu quản trị rủi ro là toàn bộ hoạt động của nhà quản trị thông

qua nhận dạng, đo lường, kiểm soát rủi ro tổn thất để đưa ra biện pháp phòng ngừa thích hợp nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp

Trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, quản trị rủi ro kinh doanh bảo

hiểm phi nhân thọ được hiểu là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách quản lý, hạn chế các rủi ro đó xảy ra đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Hay nói cách khác là quá trình xác định các nguy cơ tiềm ẩn và khả năng

xảy ra các nguy cơ đó, từ đó có sự chuẩn bị các phương án thích hợp để hạn chế rủi ro đó ở mức thấp nhất

Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cần quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm bởi những lý do sau:

- Quản trị rủi ro đảm bảo thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp trong

19

kinh doanh là có lợi nhuận, bảo đảm an toàn và tăng trưởng thế lực trong kinh doanh Nhờ quản trị rủi ro, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ hạn chế bớt các nguy cơ xảy ra trong hoạt động kinh doanh, bảo đảm an toàn Hạn chế rủi

ro giúp doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ hạn chế các chi phí liên quan đến rủi ro, giảm chi phí trong kinh doanh và tạo cơ hội tìm kiếm lợi nhuận, ổn định kinh doanh, giúp đảm bảo thu nhập của cán bộ nhân viên, ổn định đời sống, nâng cao lòng tin của nhân viên vào doanh nghiệp

- Quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết, hợp đồng với khách hàng trong và ngoài nước, gây dựng uy tín của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trong con mắt khách hàng nhằm tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp bảo hiểm trên thương trường [6]

1.3.2 Quy trình quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm

Cũng như các loại hình kinh doanh khác, quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ được thực hiện theo quy trình sau:

Hình 1.1 Quy trình quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

(Nguồn: Nguyễn Thị Hoài Lê và Nguyễn Lê Cường, 2015)

1.3.3 Nội dung quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

1.3.3.1 Nhận dạng rủi ro

Để quản trị rủi ro trước hết phải nhận dạng được rủi ro Nhận dạng rủi ro

là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các hoạt động kinh doanh của tổ chức Mục đích của nhận dạng rủi ro là nhằm phát hiện các thông tin về:

Trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, rủi ro gặp phải có thể là một trong các dạng sau đây:

- Sự lựa chọn có chủ đích của những khách hàng có tiềm năng xảy ra rủi

ro cao: Nhiều khách hàng biết rõ khả năng bị tổn thất cao đã cố ý mua bảo hiểm, trong khi đó việc xác định phí tham gia và tổn thất đền bù của doanh nghiệp bảo hiểm lại được xác định dựa trên nguyên tắc ngẫu nhiên, do đó, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, thì mức tổn thất thực tế mà doanh nghiệp bảo hiểm phải gánh chịu sẽ cao hơn so với dự kiến ban đầu;

- Không có khả năng chi trả đầy đủ cho các khiếu nại đòi bồi thường khi xảy ra biến cố phải thanh toán trong bảo hiểm;

- Tổn thất khi sử dụng quỹ để đầu tư không hợp lý;

- Tổn thất xảy ra khi những tình huống khách quan mà doanh nghiệp bảo hiểm không thể lường trước được

Khi nhận dạng rủi ro, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ sử dụng kết hợp các phương pháp sau nhằm đem lại hiệu quả nhận dạng rủi ro tốt nhất:

- Phương pháp khảo sát thực tế: doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ lập bảng câu hỏi nghiên cứu về các rủi ro và tiến hành điều tra khách hàng để nhận biết nguồn gốc rủi ro, đối tượng có thể bị tác động, tổn thất phát sinh, những tổn thất có thể phát sinh, hướng xử lý

- Phương pháp lưu đồ: là phương pháp quan trọng để nhận dạng rủi ro Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cần xây dựng lưu đồ trình bày tất cả các hoạt động nghiệp vụ người được bảo hiểm (chính là khách hàng)

- Phương pháp thanh tra hiện trường: đây là công việc mà doanh nghiệp bảo hiểm quy định phải thực hiện trước và trong toàn bộ quá trình bảo hiểm Nhờ quan sát theo dõi hiện trường, doanh nghiệp bảo hiểm phân tích đánh giá

và nhận dạng các rủi ro mà doanh nghiệp bảo hiểm có thể gặp trong tương lai

- Phương pháp phân tích hợp đồng: doanh nghiệp bảo hiểm phân tích cụ thể các hợp đồng có thể xảy ra rủi ro để tìm ra sơ hở, thiếu sót Từ đó, có biện pháp khắc phục kịp thời trong tương lai

- Làm việc với cơ quan quản lý Nhà nước: doanh nghiệp bảo hiểm liên

hệ với cơ quan nhà nước, cơ quan cấp trên, cơ quan lập pháp để tìm hiểu các nguyên nhân xảy ra rủi ro cũng như các nhận định của cơ quan cấp trên về rủi

ro mà khách hàng gặp phải [6]

1.3.3.2 Phân tích rủi ro

Nhận dạng rủi ro và lập bảng liệt kê tất cả các rủi ro là bước khởi đầu, bước tiếp theo là phải phân tích rủi ro Phân tích rủi ro là cần xác định khả năng xảy ra rủi ro cũng như hậu quả mà chúng mang lại Mục tiêu của phân tích rủi ro là để hiểu rõ hơn về từng trường hợp cụ thể của rủi ro và tầm ảnh hưởng của chúng đến mức độ đền bù cho khách hàng và mức độ sinh lời của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

22

Kết quả phân tích rủi ro giúp doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đưa

ra quyết định phù hợp nhất là nên chấp nhận hay không chấp nhận bảo hiểm, nếu chấp nhận bảo hiểm thì nên bảo hiểm toàn diện hay thực hiện nhượng tái bảo hiểm một phần Quyết định từ phân tích rủi ro đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp không bị ảnh hưởng nhiều từ rủi ro giữ lại, giữ sự ổn định của thu nhập, duy trì sự tăng trưởng trong tương lai [6]

1.3.3.3 Đo lường rủi ro

Nếu nhận dạng rủi ro là nhằm xác định các rủi ro có thể xảy ra thì đo lường rủi ro là đo lường khả năng xảy ra và mức độ tác động của chúng Để

đo lường rủi ro, cần thu thập số liệu và phân tích, đánh giá theo hai khía cạnh: Tần suất xuất hiện rủi ro và mức độ nghiêm trọng của rủi ro Trên cơ sở kết quả thu thập được, lập ma trận đo lường rủi ro

- Tần suất xuất hiện của rủi ro là số lần xảy ra tổn thất hay khả năng xảy

ra biến cố nguy hiểm đối với tổ chức trong một thời gian nhất định

- Mức độ nghiêm trọng của rủi ro đo bằng những tổn thất, mất mát, nguy hiểm …

Sau khi xác định tần suất xuất hiện và mức độ nghiêm trọng của từng rủi

ro thì lập bảng ma trận đo lường rủi ro như sau:

Bảng 1.1: Ma trận đo lường rủi ro

Tần suất xuất hiện

và sau cùng là những rủi ro thuộc nhóm IV [6]

1.3.3.4 Kiểm soát rủi ro

- Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật, công cụ, chiến lược, các chương trình hoạt động để ngăn ngừa, né tránh hoặc giảm thiểu tổn thất, những ảnh hưởng không mong đợi đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

- Kiểm soát rủi ro được ưu tiên sử dụng trong ba trường hợp sau:

+ Chi phí tài trợ rủi ro lớn hơn chi phí tổn thất

+ Tổn thất phát sinh gián tiếp hay những chi phí ẩn không được phát hiện trong một thời gian dài

+ Tổn thất gây nên những tác động bên ngoài ảnh hưởng không tốt đến tổ chức

- Các biện pháp cơ bản để kiểm soát và ngăn ngừa rủi ro là: các biện pháp

24

né tránh rủi ro; ngăn ngừa tổn thất; giảm thiểu tổn thất; đa dạng hóa rủi ro; chuyển giao rủi ro Việc áp dụng các biện pháp này là một nghệ thuật đòi hỏi

sự sáng tạo linh hoạt, mềm dẻo của các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm

Biện pháp 1: Né tránh rủi ro:

- Nội dung: là né tránh những hành động, con người, tài sản làm phát sinh tổn thất có thể có bởi không thừa nhận nó ngay từ đầu hoặc loại bỏ nguyên nhân gây ra tổn thất đã được thừa nhận

- Ưu điểm: đơn giản, triệt để và chi phí thấp

- Nhược điểm: việc né tránh thực hiện làm cho doanh nghiệp bảo hiểm

có thể mất đi lợi ích có được từ tài sản, hoạt động đó; việc né tránh thực hiện rủi ro này nhưng lại làm cho doanh nghiệp bảo hiểm gặp phải rủi ro khác; có những tình huống mà doanh nghiệp bảo hiểm không thể né tránh hoặc nguyên nhân tổn thất gắn liền với bản chất của hoạt động

Biện pháp 2: Ngăn ngừa tổn thất

- Nội dung: biện pháp này tìm cách giảm bớt số lượng tổn thất xảy ra hoặc loại bỏ chúng hoàn toàn Các hoạt động ngăn ngừa tập trung vào: thay thế hoặc sửa đổi hiểm họa; thay thế hoặc sửa đổi môi trường; thay thế hoặc sửa đổi cơ chế tương tác giữa hiểm họa và môi trường

- Ưu điểm: việc ngăn ngừa và giảm thiểu tổn thất trong khi vẫn cho phép doanh nghiệp bảo hiểm bắt đầu hoặc tiếp tục hoạt động gây nên rủi ro đó

- Nhược điểm: biện pháp này chỉ hạn chế được một phần của rủi ro

Giải pháp 3: Giảm thiểu tổn thất

- Nội dung: Các biện pháp giảm thiểu tổn thất tấn công vào các rủi ro bằng cách làm giảm bớt giá trị hư hại khi tổn thất xảy ra (tức giảm nhẹ sự nghiêm trọng của tổn thất) Những hoạt động giảm thiểu tổn thất là những biện

25

pháp sau khi tổn thất đã xảy ra Cụ thể các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ phải: Cứu vớt tài sản còn sử dụng được; Chuyển nợ đòi bồi thường cho bên thứ ba; Xây dựng các kế hoạch phòng ngừa rủi ro; Trích lập các quỹ dự phòng bồi thường

- Ưu điểm: làm giảm bớt giá trị hư hại do tổn thất gây ra

- Nhược điểm : thực hiện khi rủi ro đã xảy ra

Giải pháp 4: Đa dạng hóa rủi ro:

- Nội dung: Đây là một nỗ lực của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nhằm làm giảm sự tác động của tổn thất lên toàn bộ doanh nghiệp Để thực hiện tốt biện pháp này đòi hỏi doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường khai thác, đa dạng hóa sản phẩm bảo hiểm và đa dạng hóa kênh phân phối sản phẩm

- Ưu điểm: doanh nghiệp có thể giảm được tổn thất bằng cách phân chia rủi ro thành nhiều dạng khác nhau và tận dụng sự khác biệt để dùng may mắn của rủi ro này bù đắp cho rủi ro khác

- Nhược điểm: để thực hiện được biện pháp này đòi hỏi doanh nghiệp phải có năng lực về mặt tài chính, nguồn nhân lực…tốt để đủ thực hiện

Giải pháp 5: Chuyển giao rủi ro

- Nội dung: doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thực hiện việc chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp khác gánh chịu rủi ro Cụ thể ở đây là các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thực hiện ký kết hợp đồng tái bảo hiểm với các doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm hay một doanh nghiệp bảo hiểm khác

- Ưu điểm: doanh nghiệp có thể giảm bớt được rủi ro một cách đáng kể

- Nhóm 1: Tự khắc phục rủi ro Là biện pháp doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tự mình thanh toán các tổn thất khi rủi ro xảy ra Nguồn bù đắp rủi

ro là nguồn tự có và nợ có trách nhiệm tự hoàn trả Vì vậy doanh nghiệp cần

có kế hoạch dự phòng tài chính để chi trả cho những rủi ro và có kế hoạch tài trợ cho những nghiệp vụ có rủi ro cao

- Nhóm 2: Chuyển giao rủi ro Đối với những nghiệp vụ có mức độ rủi ro nghiêm trọng, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cần phải ký hợp đồng tái bảo hiểm tự động cho những đối tượng đó với các doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm hay các doanh nghiệp bảo hiểm khác Khi rủi ro xảy ra, doanh nghiệp nhận đền bù từ các doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm để giải quyết tổn thất cho khách hàng Những rủi ro có giá trị lớn hoặc chưa có trong danh mục hợp đồng tái bảo hiểm tự động thì doanh nghiệp bảo hiểm phải thu xếp tái bảo hiểm tạm thời [6]

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

1.4.2 Nhóm yếu tố khách quan

Những yếu tố khách quan chủ yếu được xác định có ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là:

- Sự phát triển về mặt kinh tế: Kinh tế phát triển bên cạnh dẫn đến nhu

cầu về tham gia bảo hiểm gia tăng mà còn đòi hỏi các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ phải không ngừng phát triển đa dạng các sản phẩm bảo hiểm cũng như các cách thức khác nhau để quản trị rủi ro, tổn thất tốt nhất

- Sự phát triển của thị trường bảo hiểm: Cùng với sự gia tăng nhu cầu

tham gia bảo hiểm của cá nhân và tổ chức thì số lượng các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cũng tăng lên nhanh chóng Thị trường hoạt động rất sôi động và dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp Để có thể cạnh tranh nhiều doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ bất chấp mọi hình thức để giành giật thị phần và tăng doanh thu như hạ phí phi kỹ thuật, bất chấp mọi rủi ro… Như vậy sẽ gây khó khăn trong quá trình kiểm soát và phòng ngừa rủi ro

- Sự gia tăng các hành vi trục lợi từ phía khách hàng tham gia bảo hiểm:

Cùng với sự phát triển về trình độ dân trí và thị trường bảo hiểm, nhận thức

và hiểu biết của người được bảo hiểm ngày càng gia tăng, chính vì thế mà hành vi trục lợi bảo hiểm của họ ngày càng tinh vi hơn khiến doanh nghiệp bảo hiểm đối mặc với việc gia tăng xác suất xảy ra rủi ro, từ đó gây tổn thất

và giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp [9]

28

1.4.1 Nhóm yếu tố chủ quan

Cùng với những yếu tố khách quan thuộc về môi trường vĩ mô thì những yếu tố chủ quan chủ yếu sau đây thuộc về doanh nghiệp bảo hiểm cũng tác động đến hoạt động quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ

- Bộ máy, năng lực quản lý và khả năng thích ứng: Doanh nghiệp có tổ

chức bộ máy không hoặc chưa hợp lý, năng lực quản lý yếu kém, thiếu vốn, khả năng thích ứng với sự thay đổi hạn chế…làm cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm kém hiệu quả Những doanh nghiệp loại này sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong cạnh tranh, thị phần bị thu hẹp, khả năng thanh toán bị giảm hoặc mất hoàn toàn, trách nhiệm pháp lý đối với Nhà nước không đáp ứng được

- Trình độ chuyên môn của cán bộ nhân viên, trình độ quản lý của các cấp

lãnh đạo: Một nhân viên khai thác hay một đại lý bảo hiểm có trình độ chuyên

môn tốt có thể lựa chọn những đối tượng bảo hiểm có khả năng tổn thất thấp,

do đó giảm được chi phí bồi thường Trình độ chuyên môn sẽ giúp cho các chuyên viên giám định và giải quyết khiếu nại chính xác, nhanh chóng từ đó gây được lòng tin đối với khách hàng và giảm chi phí giám định…

- Quy mô của doanh nghiệp bảo hiểm: Quy mô lớn hay nhỏ, có phù hợp

với trình độ quản lý hay không cũng ảnh hưởng rất lớn đến kết quả và hiệu quả kinh doanh Thông thường các doanh nghiệp nhỏ khả năng tài chính yếu kém sẽ rất bị hạn chế trong việc nhận và nhượng tái bảo hiểm, trong hoạt động đầu tư và tăng cường các nguồn lực Tuy nhiên, tính linh hoạt của loại hình doanh nghiệp này lại cao hơn và khả năng thích ứng của nó với những thay đổi trên thị trường sẽ tốt hơn…

- Hệ thống phân phối sản phẩm: Mỗi hệ thống phân phối khác nhau sẽ

đáp ứng được nhu cầu của những nhóm khách hàng khác nhau Cho nên, việc lựa chọn hệ thống phân phối và tổ chức kênh phân phối như thế nào cho hợp