Bài giảng Ngữ văn lớp 7 bài: Liệt kê được biên soạn với mục tiêu nhằm giúp học sinh hiểu được thế nào là phép tu từ liệt kê, nắm được các kiểu liệt kê, luyện tập làm các bài tập để củng cố và nâng cao kỹ năng của bản thân. Mời quý thầy cô và các em cùng tham khảo bài giảng tại đây.
Trang 1Tiết 110
Tiếng Việt
LIỆT KÊ
Trang 2I THẾ NÀO LÀ PHÉP LIỆT KÊ? Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát
yến hấp đường phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông
mà thích mắt. […] Ngoài kia,
tuy mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch,nghiêm trang lắm […].
(Phạm Duy Tốn)
1 Khảo sát ngữ liệu.sgk/104
Trang 3I.THẾ NÀO LÀ PHÉP LIỆT KÊ?
- Cấu tạo: Đều là các từ, cụm danh từ
có kết cấu tương tự nhau.
- Ý nghĩa:
Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường phèn,
để trong khay khảm, khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông
mà thích mắt.
Đều nói về những đồ vật đắt tiền, xa xỉ.
- Tác dụng: Tô đậm cuộc sống xa hoa,
hưởng lạc của tên quan phủ.
→ Sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ, cụm từ
cùng loại Liệt kê.
* Ghi nhớ 1: (SGK/105).
1 Khảo sát ngữ liệu.sgk/104
Trang 4I.THẾ NÀO LÀ PHÉP LIỆT KÊ?
- Cấu tạo: Đều là các từ, cụm danh từ
có kết cấu tương tự nhau.
- Ý nghĩa: Đều nói về những đồ vật đắt
tiền, xa xỉ.
- Tác dụng: Tô đậm cuộc sống xa hoa,
hưởng lạc của tên quan phủ.
→ Sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ, cụm từ
cùng loại Liệt kê.
* Ghi nhớ 1: (SGK/105).
1 Khảo sát ngữ liệu.sgk/104
Ghi nhớ: Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt
từ hay cụm từ cùng loại
để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng tình cảm.
Trang 5Tìm phép liệt kê trong câu sau:
Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại.
(Khẩu hiệu)
Sống, chiến đấu, lao động và học tập
BÀI TẬP NHANH
Trang 6Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại..
Trang 71.1 Xét về cấu tạo:
II CÁC KIỂU LIỆT KÊ
Liệt kê không từng theo cặp.
Liệt kê theo từng cặp.
a.“tinh thần, lực lượng, tính
mạng, của cải”
b.“tinh thần và lực lượng, tính
mạng và của cải”
a.Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
b.Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
(Hồ Chí Minh)
a.Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
b.Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
(Hồ Chí Minh)
1 Khảo sát ngữ liệu
Trang 81.1 Xét về cấu tạo:
II CÁC KIỂU LIỆT KÊ
a.“Tre, nứa, trúc, mai, vầu ”
b -“hình thành và trưởng thành
”
1.2 Xét về ý nghĩa:
-“gia đình, họ hàng, làng xóm ”
b Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình thành và trưởng thành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng, làng xóm và của tập thể lớn là dân tộc, quốc gia.
(Hồ Chí Minh)
a Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng.
(Thép Mới)
a Tre, nứa, trúc, mai, vầu
mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng.
(Thép Mới)
b Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình thành và trưởng thành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng, làng xóm và của tập thể lớn là dân tộc, quốc gia.
(Hồ Chí Minh)
* Ghi nhớ 2: (SGK/105).
Liệt kê tăng tiến.
Liệt kê không tăng tiến.
1 Khảo sát ngữ liệu
Trang 9Các kiểu liệt kê
Xét về ý nghĩa
Liệt kê
theo
từng cặp.
Liệt kê tăng tiến.
Liệt kê không theo từng cặp
Liệt kê không tăng tiến Xét về cấu tạo
Trang 10III LUYỆN TẬP
Bài tập 1: ( SGK/106)
Chỉ ra các phép liệt kê trong bài
“Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”
để chứng minh cho luận điểm “Yêu
nước là một truyền thống quý báu của ta”.
Trang 11III LUYỆN TẬP
Đoạn 1: Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quí báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất
cả lũ bán nước và cướp nước.
→ Sức mạnh tinh thần yêu
nước của nhân dân ta.
Bài tập 1: Tìm phép liệt kê
trong bài Tinh thần yêu nước
của nhân dân ta của Hồ Chí
Minh.
- Đoạn 1: “nó kết thành một
làn sóng … cướp nước.”
Đoạn 1: Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quí báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất
cả lũ bán nước và cướp nước.
Trang 12III LUYỆN TẬP
→ Sức mạnh tinh thần yêu
nước của nhân dân ta.
Bài tập 1: Tìm phép liệt kê
trong bài Tinh thần yêu
nước của nhân dân ta.
- Đoạn 1: “nó kết thành một
làn sóng … cướp nước.”
Đoạn 2: Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử
vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi,
phải ghi nhớ công lao của các
vị anh hùng dân tộc, vì các vị
ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.
- Đoạn 2: “thời đại Bà Trưng
…Quang Trung ”
→ Lòng tự hào về trang sử
vẻ vang của dân tộc.
Đoạn 2: Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử
vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,… Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các
vị anh hùng dân tộc, vì các vị
ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.
Trang 13Đoạn 3: Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ những kiều bào ở nước ngoài đến những đồng bào ở vùng bị tạm chiếm, từ nhân dân miền ngược đến miền xuôi, ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận chịu đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, đến những công chức ở hậu phương nhịn ăn để ủng hộ
bộ đội, từ những phụ nữ khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, cho đến các bà mẹ chiến sĩ săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình Từ những nam
nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, cho đến những đồng bào điền chủ quyên đất ruộng cho Chính phủ, … Những cử chỉ cao qúy đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước.
Đoạn 3: Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ
tiên ta ngày trước Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ những kiều bào ở nước ngoài đến những đồng bào ở vùng bị tạm chiếm, từ nhân dân miền ngược đến miền xuôi, ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận chịu đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, đến những công chức ở hậu phương nhịn ăn để ủng hộ
bộ đội, từ những phụ nữ khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, cho đến các bà mẹ chiến sĩ săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình Từ những nam
nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, cho đến những đồng bào điền chủ quyên đất ruộng cho Chính phủ, … Những cử chỉ cao qúy đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước.
→ Sự đồng tâm nhất trí của mọi tầng lớp nhân dân đứng lên chống Pháp.
Trang 14III LUYỆN TẬP
→ Sức mạnh tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Bài tập 1: Tìm phép liệt kê trong bài Tinh thần yêu nước của
nhân dân ta.
- Đoạn 1: “nó kết thành một làn sóng … cướp nước.”
- Đoạn 2: “thời đại Bà Trưng …Quang Trung ”
→ Lòng tự hào về những tấm gương của các vị anh hùng dân tộc.
- Đoạn 3: “ Từ các cụ già tóc bạc cho Chính phủ”
Suy nghĩ trả lời 2phút
Qua văn bản Tinh thần yêu nước của nhân dân ta hãy đặt câu
có phép liệt kê nói về các việc làm, hành động để phát huy tinh thần yêu nước của bản thân?
→ Sự đồng tâm nhất trí của mọi tầng lớp nhân dân đứng lên chống Pháp.
Trang 15III LUYỆN TẬP
Bài tập 2 Tìm phép liệt kê: trong đời mình, hai con mắt của ông a Và đó cũng là lần đầu tiên
Va-ren được thấy thể hiện cái huyền diệu của một thành phố Đông Dương, dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong của tiệm Những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp xường lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời; một viên quan uể oải bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!
Trang 16III LUYỆN TẬP
Bài tập 2 Tìm phép liệt kê:
a Và đó cũng là lần đầu tiên trong đời mình, hai con mắt của ông Va-ren được thấy thể hiện cái huyền diệu của một thành phố Đông Dương,
dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong của tiệm Những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp xường lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời; một viên quan uể oải bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!
a.- “dưới lòng đường, trên
vỉa hè, trong cửa tiệm ”
- “ Những cu li xe kéo…
hình chữ thập.”
Trang 17III LUYỆN TẬP
Bài tập 2 Tìm phép liệt kê:
a.- “dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm ”
- “ Những cu li xe kéo… hình chữ thập.”
b Tỉnh lại em ơi qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi, em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh
hùng!
(Tố Hữu )
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
b “Điện giật, dùi dâm, dao cắt, lửa nung”
Trang 18III LUYỆN TẬP
Bài tập 3 Đặt câu có sử dụng phép liệt kê:
a Tả một số hoạt động trên sân trường trong giờ ra chơi.
Trang 19HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc ghi nhớ SGK/105.
- Hoàn thành các bài tập vào vở.
- Soạn bài tiếp theo Dấu chấm
lửng, dấu chấm phẩy.