BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIA ĐỊNH TIỂU TUẬN ĐỀ TÀI: QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ QUAN HỆ TỒN TẠI XÃ HỘI VỚI Ý THỨC XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG VÀO BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở ĐỊA PHƯƠN
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIA ĐỊNH
TIỂU TUẬN
ĐỀ TÀI: QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ QUAN HỆ TỒN TẠI XÃ HỘI VỚI Ý THỨC XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG VÀO BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở ĐỊA PHƯƠNG ANH/CHỊ
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Nhật Hào
Mã số sinh viên : 2001110015
Giảng Viên hướng dẫn : TS Nguyễn Việt Thanh
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - THÁNG 7/ 2021
Trang 2MỤC LỤC
Phần I : Lời Mở Đầu ………4
I Lí do chọn đề tài ………4
AI.Đối tượng nghiên cứu ……… 4
III Mục tiêu nghiên cứu ………4
III.1 Về kiến thức ……… 4
III.2 Về kỹ năng ……… 5
III.3 Về tư tưởng ………5
Phần II : Nội Dung ………6
Chương 1 : Cơ sở lý luận ý thức xã hội và tồn tại xã hội ………6
I Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội ………6
1 Khái niệm tồn tại xã hội ………6
1.1 Các yếu tố cơ bản của tồn tại xã hội ………6
2 Khái niệm ý thức xã hội ………7
2.1 Kết cấu của ý thức xã hội ………8
2.2 Tính giai cấp của ý thức xã hội ………10
Chương 2 : Quan điểm duy vật biện chứng về quan hệ tồn tại xã hội với ý thức xã hội………10
I Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội ………11
AI.Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội ………11
1.Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội ………11
2.Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội ………12
3. Ý thức xã hội có tính kế thừa ………13
4. Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội ………14
5. Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội ………14
Chương 3 : Sự vận dụng vào việc bảo vệ môi trường ở địa phương ………14
1) Tồn tại xã hội quyết định đến ý thức xã hội trong việc bảo vệ môi trường ở Thành Phố Thủ Dầu Một ……….14
Trang 3Phần III : Kết luận ………16
Tài liệu Tham Khảo ……….16
Lời cảm ơn………17
Nhận xét của Giảng viên ……… 18
Trang 4Phần I : Mở Đầu
I) Lí do chọn đề tài
Chủ nghỉa duy vật lịch sử , xuất hiện với tư cách là lý luận và thế giới quan của giai cấp vô sản cách mạng C.Mác và Ph Ăngghen đả xuất phát từ tiềm đề nghiên cứu
về lịch sử xã hội là con người hiện thực “ Tiền đề đầu tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại thì dỉ nhiên là sự tồn tại của những cá nhân con người sống ” Nghiên cứu về cuộc sống của con người hiện thực , các nhà kinh điển phát hiện ra phương thức tồn tại của con người chính là hoạt động thực tiển của họ Động lực thúc đẩy con người hoạt động trong tiến trinh lịch sử là nhu cầu và lợi ích mà trước hết là nhu cầu vật chất
II) Đối tượng nghiên cứu
Chủ nghỉa duy vật lịch sử nghiên cứu nghiên cứu những quy luật chung nhất của xã hội , củng không thể đứng và không đứng tại chổ , mà luôn vận động và phát triển Logic lý luận của C.Mác và Ph.Ăngghen là đưa thực tiển vào triết học , có quan niệm đúng đắn về thực tiển và vai trò của thực tiển đối với đời sống xã hội Từ đó giải đáp được những bí ẩn , bế tắc của mọi lý luận triết học cũ Lần đầu tiên trong lịch sử tư tưởng triết học , chủ nghỉa duy vật lịch sử đả chỉ ra những quy luật , những động lực phát triển xã hội Đây là một trong những phát minh vĩ đại của chủ nghĩa Mác , đem lại một cuộc cách mạng trong triết học về xã hội
BI) Mục tiêu nghiên cứu
III.1 ) Về kiến thức
Sinh viên nắm vững bản chất của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội , từ đó liên hệ đến
lí luận của đảng ta về sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghỉa ở Việt Nam Hiểu được quan điểm Triết học Mác Lênin về quan hệ giữa giai cấp và dân tộc , đấu tranh giai cấp , cùng biểu hiện đặc thù ở Việt Nam của mối quan hệ này , hiểu được nguồn gốc , bản chất , đặc trưng , chức năng và các kiểu hình thức nhà nước Nguồn gốc và bản chất của cách mạng xã hội, phương pháp cách mạng , vấn đề cách mạng trên thế giới hiện nay , nắm được những nội dung cơ bản về tồn tại xã hội và ý thức xã hội theo quan điểm Triết học Mác - Lênin , cùng bản chất vai trò , những vấn đề có tính nguyên tắc , những thách thức và giải pháp chủ yếu xây dựng ý
Trang 5thức xã hội mới Việt Nam hiện nay , hiểu được quan điểm Mácxit về nguồn gốc , bản chất con người Đồng thời nắm vững những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng và phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện tại
III.2 ) Về kỹ năng
Cũng cố cho sinh viên phương pháp luận duy vật lịch sử và kỹ năng vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội để phân ti1chb sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghỉa ở Việt Nam , quán triệt đúng đắn những quan điểm của triết học Mác-lênin trong giải quyết những mối quan hệ giai cấp và dân tộc ở Việt Nam hiện nay quán triệt sâu sắc những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng nhà nước vào quá trình đổi mới và hoàn thiện nhà nước ta hiện nay quán triệt sâu sắc vấn đề cách mạng trên thế giới hiện nay , trôi dào kỷ năng vận dụng lý luận vào thực tiển Đặc biệt là nhận thức
và thực hiện nhiệm vụ xây dựng ý thức xã hội mới khoa học , cách mạng , dân tộc ở Việt Nam hiện nay Quán triệt những nguyên tắc đúng đắn những nguyên tắc cơ bản trong phát con người mới Việt Nam và phát huy nhân tố con người để phát triển kinh
tế -xã hội
III.3 ) Về tư tưởng
Cũng cố niềm tin vào giá trị bền vững trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghỉa Mác ở sinh viên Giúp sinh viên đứng vững trên lập trường của Triết học Mác trong việc nhận thức về mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc Có khả năng phê phán những quan điểm lệch lác về giai cấp và dân tộc ; Đứng vững trên lập trường Macxit trong việc xây dựng , đổi mới nhà nước Khắc phục và phê phán những tư tưởng cực đoan , cơ hội chủ nghiả về nhà nước , có ý thức chủ động xây dựng ý thức xã hội mới , đấu tranh chống ảnh hưỡng tiêu cực của ý thức xã hội cũ trong quá trình xây dựng xã hội mới , đấu tranh hạn chế những tác động tiệu cực về tư tưởng , văn hóa trong hội nhậpquốc tế , đứng vững trên lập trường macxit trong việc xây dựng con người Việt Nam toàn diện và phát huy nhân tố con người để phát triển kinh tế - xã hội
Trang 6Phần II : Nội Dung
Chương 1 : Cơ sở lý luận tồn tại xã hội và ý thức xã hội
I) Khái niệm tồn tại xã hội và các yếu tố cơ bản của tồn tại xã hội
1) Khái niệm tồn tại xã hội
Tồn tại xã hội là đời sống vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Đời sống vật chất được hiểu là toàn bộ những hoạt động sản xuất và tiêu dùng của cải vật chất của con người trong xã hội khi Cần chú ý, khi nói tới đời sống vật chất của
xã hội cũng có nghĩa là nói tới cả những quan hệ vật chất giữa người với người và chính những quan hệ vật chất này là nhân tố góp phần làm gia tăng tính phức tạp của
ý thức xã hội
1.1 ) Các yếu tố cơ bản của tồn tại xã hội
Tồn tại xã hội bao gồm các yếu tố cơ bản là phương thức sản xuất vật chất điều kiện tự nhiên , hoàn cảnh địa lý dân số và mật độ dân số trong đó phương thức sản xuất vật chất là yếu tố cơ bản nhất
Một là điều kiện địa lý - tự nhiên
Với tư cách là yếu tố cơ bản của tồn tại xã hội , điều kiện địa lý- tự nhiên là nền tảng của đời sống xã hội Nó bao gồm : Địa quyển( đất đai , sông ngồi , nguồn tài nguyên thiên nhiên…) khí quyển ( Oxy , Ozon …) Thủy quyển ( nước ngọt , nguồn nước ngầm và nước mặt) , sinh quyển ( các giống , loài thực vật và động vật…) tất
cả những yếu tố này tạo nên môi trường sống của con người và xã hội
Hai là dân số và mật độ dân số :
Để phát triển, mỗi quốc gia dân tộc cần một số lượng dân số nhất định với sự phân phối hợp lý trên các vùng lãnh thổ ổ của các quốc gia dân tộc đó Một quốc gia có
số lượng dân số đông với cơ cấu khá trẻ và phân bố hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi
để quốc gia đã phát triển Trái lại, một quốc gia dân số quá ít với cơ cấu dân số già
và phân bố phố thiếu hợp lý sẽ tạo ra những khó khăn cho sự phát triển
Ba là là phương thức sản xuất của cải vật chất.
Đây là yếu tố cơ bản nhất, quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội Phương thức sản xuất của cải vật chất là cách thức và phương thức mà con người dùng để sáng tạo tạo ra của cải vật chất Nó thể hiện quan hệ giữa con người với con người ; Phương thức sản xuất của cải vật chất bao gồm lực lượng sản xuất vật chất và quan hệ sản
Trang 7xuất Một phương thức sản xuất tốt là phương thức sản xuất mà trong đó luôn đảm bảo sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
Đó là yêu cầu tất yếu khách quan Thể hiện quy luật vận động, phát triển của nền sản xuất vật chất trong tất cả các giai đoạn của lịch sử nhân loại Lời tựa cuốn góp phần phê phán khoa Kinh tế chính trị viết: phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ với khẳng định này C.mác đã khắc phục triệt để chủ nghĩa duy tâm âm, xây dựng quan điểm duy vật lịch sử về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội , về vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với Ý thức xã hội tương tự như vậy , trước đó đó trong hệ tư tưởng Đức, C.Mác và Ph.Angghen đã đi đến kết luận rằng, toàn bộ gốc rễ cuả isự phát triển xã hội loài người , kể cả ý thức của con người, đều nằm trong và bị quy định bởi sự phát triển của điều kiện kinh tế xã hội , nghĩa là là không phải ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định ý thức Do đó ngay từ đầu, ý thức đã làm một sản phẩm xã hội , và vẫn là như vậy chừng nào con người có tồn tại Đây chính là điểm cốt lõi của nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội
Tồn tại xã hội không chỉ quyết định sự hình thành của ý thức xã hội mà còn quyết định cả nội dung và hình thức biểu hiện của nó Có mỗi yếu tố của tồn tại xã hội có thể được các hình thái ý thức xã hội khác nhau phản ánh từ từ các nguồn gốc độ khác nhau theo những cách thức khác nhau Tuy nhiên đến lượt mình, các hình thái ý thức này cũng sẽ tác động, ảnh ảnh hưởng ngược trở lại tồn tại xã hội khi đó chính
là tính độc lập tương đối của ý thức xã hội
2 ) Khái niệm ý thức xã hội
Cùng với phạm trù tồn tại xã hội, phạm trù ý thức xã hội là phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử được vận dụng để giải quyết vấn đề cơ bản của triết học trong lĩnh vực xã hội nếu ý thức… không bao giờ có thể là cái gì khác hơn ơn thì ý thức xã hội chính là xã hội tự nhận thức về mình, về sự tồn tại xã hội của mình và về hiện thực xung quanh mình
Ý thức xã hội là toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội, I phản ánh tồn tại xã hội khi nó bao gồm những quan điểm, tư tưởng, lý luận cùng những tình cảm, tâm trạng, tập
Trang 8quán, truyền thống , thói quen, sở thích… của con người, khi phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định
Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần của xã hội văn hóa tinh thần của xã hội mang nặng dấu ấn đặc trưng của hình thái kinh tế xã hội, của các giai cấp đã tạo ra nó
2.1 ) Kết cấu của ý thức xã hội
Tùy thuộc vào góc độ xem xét, người ta thường chia ý thức xã hội theo các dạng như sau:
- Kết cấu theo chiều ngang :
Ý thức xã hội bao gồm các hình thái chủ yếu như ý thức chính trị, chị ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học… các hình thái đó có thể hiện sự phản ánh tồn tại xã hội đa dạng và phức tạp
Ý thức xã hội mặc dù có mối quan hệ kệ tủ cơ, biện chứng với ý thức cá nhân, ăn cùng phản ánh tồn tại xã hội, I sông giữa ý thức xã hội và ý thức cá nhân vẫn có
sự khác nhau nhau tương đối vì chúng ở hai trình độ khác nhau
Ý thức cá nhân chính là thế giới tinh thần của các cá nhân riêng lẻ và cụ thể để ý thức của các cá nhân khác nhau được quy định bởi những đặc điểm của cuộc sống riêng, của việc giáo dục và điều kiện hình thành nhân cách riêng của cá nhân ăn ăn
dù ít Dù nhiều, Ý thức của các cá nhân khác nhau đều phản ánh tồn tại xã hội ở các mức độ khác nhau, xong không phải bao giờ nó cũng đại diện cho quan điểm
chung, phổ biến của một cộng đồng người, của một tập đoàn xã hội hay của một thời đại xã hội nhất định nào đó
- Kết cấu theo chiều dọc trình độ:
Ýthức xã hội thông thường hay ý thức hàng ngày là những tri thức, những quan
niệm của con người hình thành một cách trực tiếp trong các hoạt động trực tiếp hàng ngày ngày nhưng chưa được hệ thống hóa, ra chưa được tổng hợp, từ trực hả thống hóa và khái quát hóa thành lý luận mà chị ở trình độ kinh nghiệm
Ýthức xã hội thông thường là những hiểu biết, những quan niệm của cộng đồng
người hình thành một cách trực tiếp trong hoạt động thực tiễn hàng ngày, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống xã hội
Ýthức xã hội thông thường dù ở trình độ thấp Nhưng không phải là cái tầm thường,
Trang 9kém giá trị đối với đời sống xã hội I Tính trực tiếp, sinh động và phong phú trong sự phản ánh mọi mặt của đời sống hàng ngày mày đã làm cho ý thức xã hội thông thường có vai trò thường xuyên và phổ biến chi phối hoạt động của con người mặt khác, nó còn là chất liệu để xây dựng các học thuyết khoa học lý luận ăn liệu, dữ liệu khoa học cần thiết để góp phần xây dựng nên ý thức lý luận chẳng hạn , tư nhiều sự kiện xã các chất thải ( rác thải , nước thải , khói bụi…) chưa qua xử lý ý làm ô nhiễm nguồn nước đất không khí ý và làm phát sinh nhiều bệnh dịch khái quát lại chúng
ta có cơ sở dữ liệu khoa học để hình thành lý thuyết về môi trường và bảo vệ môi trường
Ýthức luận hay ý thức khoa học học là những tư tưởng, những quan điểm được
tổng hợp, F2 thống hóa và khái quát hóa thành các học thuyết xã hội dưới dạng các khái niệm, các phạm trù, các quy luật…
Ý thức lý luận phản ánh ảnh hiện thực khách quan một cách khái quát, sâu sắc hơn ý thức xã hội thông thường ý thức lý luận phản ánh những mối liên hệ bản chất của các sự vật hiện tượng ý thức lý luận là nhân tố chủ yếu thể hiện tính vượt trước của
ý thức xã hội
Theo tâm lý xã hội là ý thức xã hội thể hiện trong ý thức cá nhân ăn bao gồm toàn bộ
tư tưởng, tình cảm, tâm trạng thói quen, nếp sống , phong tục, tập quán, ước muốn… của một người, một tập đoàn người khi một bộ phận xã hội hay của toàn thể xã hội hình thành dưới tác động trực tiếp của một một cuộc sống hàng ngày của họ và phản ánh cuộc sống đó do đó, tâm lý đó không làm nảy sinh ra hệ tư tưởng
Mặc dù vậy, tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi để con người có thể tiếp thu hệ tư tưởng Hồ Chí Minh đều rất quan tâm trạng thái tâm
lý ý xã hội của quần chúng để giáo dục và lôi cuốn họ vào cuộc đấu tranh cách mạng
Hệ tư tưởng là giai đoạn phát triển cao hơn của ý thức xã hội, là sự nhận thức lý luận
về tồn tại xã hội , hệ tư tưởng có khả năng đi sâu vào bản chất của mọi mối quan hệ
xã hội , là kết quả của sự tổng kết, sự khái quát hóa các kinh nghiệm xã hội để hình thành nên những quan điểm, những tư tưởng về chính trị , pháp luật triết học đạo đức nghệ thuật tôn giáo…
Tóm lại tâm lý xã hội và hệ tư tưởng đều có nguồn gốc tồn tại xã hội, I đều phản ánh
Trang 10tồn tại xã hội, chúng có liên hệ và tác động lẫn nhau tuy nhiên chúng là 2 trình độ khác nhau về chất của ý thức xã hội I tâm lý xã hội Không thể đẻ ra hệ tư tưởng, mà chúng chỉ có thể tạo điều kiện thuận lợi hoặc khó khăn cho việc hình thành, phát triển
và truyền bá hệ tư tưởng hệ tư tưởng khoa học thường rất tác động thúc đẩy , phát triển những yếu tố tích cực của tâm lý xã hội
2.2 ) Tính giai cấp của ý thức xã hội
Trong những xã hội có giai cấp, ý thức xã hội cũng có tính giai cấp, phản ánh điều kiện sinh hoạt vật chất và lợi ích khác nhau, đối lập nhau giữa các giai cấp Mỗi giai cấp đều có đời sống sinh hoạt tinh thần đặc thù nhưng hệ tư tưởng thống trị xã hội bao giờ cũng là hệ tư tưởng của giai cấp thống trị, nó có ảnh hưởng đến ý thức của giai cấp trong đời sống xã hội Theo quan niệm của C Mác và Ph.Angghen thì giai cấp nào chi phối những liệu sản xuất vật chất thì cũng chi phối luôn cả những tư liệu sản xuất tinh thần, thành thử nói chung tư tưởng của những người không có tư liệu sản xuất tinh thần cũng đồng thời bị giai cấp thống trị đó chi phối tuy nhiên, mức
độ ảnh hưởng tư tưởng của giai cấp thống trị đối với giai cấp bị thống trị tùy thuộc vào trình độ ý thức của giai cấp bị thống trị
Hệ tư tưởng của giai cấp bóc lột thống trị ra sức bảo vệ địa vị giai cấp của giai cấp đó
Hệ tư tưởng của giai cấp bị chị bị bóc lột thể hiện nguyện vọng và lợi ích của quần chúng lao động chống lại xã hội người bóc lột người, ước nguyện xây dựng một xã hội công bằng không áp lực bóc lột
Chủ nghĩa Mác Lênin là hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, là ngọn cờ giải phóng ảnh quần chúng bị áp bức, bị bóc lột, chủ nghĩa mác-lênin có sự thống nhất giữa chức năng hệ tư tưởng và chức năng khoa học Đảng Cộng sản Việt Nam, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam luôn luôn quan tâm sâu sắc tới việc bảo vệ và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc
Chương 2 : Quan điểm duy vật biện chứng về quan hệ tồn tại xã hội với ý
thức xã hội
Tồn tại xã hội có mối quan hệ biện chứng với ý thức xã hội I i tồn tại xã hội nào thì cũng có ý thức xã hội ấy tồn tại xã hội quyết định nội dung, tính chất, đặc điểm và xu hướng biến, khi phát triển của ý thức xã hội I tuy nhiên, ý thức xã hội không phải