(TIỂU LUẬN) sức LAO ĐỘNG là gì PHÂN TÍCH tác ĐỘNG của đại DỊCH COVID 19 đến THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM đề XUẤT GIẢI PHÁP để PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG SAU KHỦNG HOẢNG đại DỊCH COVID 19

Dù là nước đang kiểm soát tốt tình hình dịch bệnh so với mặt bằng chung của thế giới, thị trường lao động của Việt Nam vẫn phải chịu những ảnh hưởng nặng nề như nghèo đói và thất nghiệp

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI SỐ 04 :

SỨC LAO ĐỘNG LÀ GÌ? PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID 19 ĐẾN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG SAU KHỦNG HOẢNG ĐẠI DỊCH

COVID 19

Giảng viên hướng dẫn : Th.s Nguyễn Văn Hoàng

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thúy Hạnh

Lớp: K23TCG

Mã sinh viên: 23A4010210

Hà Nội, ngày 05 tháng 6 năm 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Mục tiêu và nhiệm vụ 4

2.1 Mục tiêu 4

2.2 Nhiệm vụ 4

3 Phương pháp nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4.1 Đối tượng nghiên cứu 4

4.2 Phạm vi nghiên cứu 4

Chương 1: Cơ sở lý luận về sức lao động, thị trường lao động 5

1.1 Khái niệm 5

1.2 Bản chất, đặc trưng của thị trường lao động 6

1.3 Ý nghĩa của thị trường lao động 7

Chương 2: Phân tích tác động của đại dịch Covid – 19 đến thị trường lao động Việt Nam 9

2.1 Tình hình thị trường lao động trước dịch Covid - 19 9

2.2 Ảnh hưởng, tác động của Covid – 19 đến thị trường lao động 10

2.2.1 Tình hình thị trường lao động dưới ảnh hưởng của Covid - 19 10

2.2.2.Tác động của đại dịch đến thị trường lao động 11

2.3 Tiểu kết chương 2 16

Chương 3: Giải pháp phát triển thị trường lao động sau khủng hoảng đại dịch Covid - 19 17

3.1 Bối cảnh thị trường lao động trong nước 17

3.2 Định hướng 17

3.3 Giải pháp 17

Kết luận 19

Tài liệu tham khảo 20

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Thế giới đã trải qua nhiều đại dịch, chịu tổn thất nặng nề trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội và môi trường Đại dịch Covid - 19 được biết đến như đại dịch về bệnh truyền nhiễm, với tác nhân là virus SARS-CoV-2, diễn ra trên phạm vi toàn cầu

Nó được đánh giá là “Cuộc khủng hoàng toàn cầu tồi tệ nhất kể từ sau Thế chiến thứ II” Với tốc độ lây lan nhanh và rộng, đại dịch đã càn quét 215 quốc gia và vùng lãnh thổ, giáng đòn nặng nề lên nền kinh tế và thị trường lao động của các nước

Dù là nước đang kiểm soát tốt tình hình dịch bệnh so với mặt bằng chung của thế giới, thị trường lao động của Việt Nam vẫn phải chịu những ảnh hưởng nặng nề như nghèo đói và thất nghiệp gia tăng, suy giảm kinh tế,… Trong đó, ảnh hưởng rõ rệt nhất vào quý II năm 2020 khi tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, nhiều ca lây nhiễm trong cộng đồng xuất hiện và việc áp dụng các quy định về giãn cách xã hội được thực hiện triệt để trong tháng 4 năm 2020 Trong bối cảnh đó, lao động và việc làm ở khu vực sản xuất công nghiệp nói chung và khu công nghiệp ở Việt Nam nói riêng đang và sẽ chịu những tác động ở nhiều khía cạnh như: i) Thất nghiệp và mất an ninh việc làm tạm thời; ii) Khởi tạo và chuyển đổi việc làm; iii) Cách mạng số và đảm bảo việc làm trong cách mạng số; iv) Chuyển đổi và bổ sung kỹ năng; v) Chuyển đổi tiêu chuẩn và công cụ bảo vệ người lao động; vi) Thúc đẩy phát triển chiến lược lao động và an ninh việc làm trong bối cảnh mới

Thực tế này đã đặt ra một vấn đề cấp thiết: chúng ta cần đánh giá và nhận định thị trường lao động của Việt Nam dưới tác động của đại dịch, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể để khắc phục những khó khăn của thị trường, tạo đà cho việc phục hồi và phát triển thị trường lao động sau khủng hoảng đại dịch Covid – 19

Vì tính quan trọng và cấp thiết của vấn đề, em chọn đề tài này với mong muốn có thể tìm hiểu sâu và rõ hơn về thị trường lao động của Việt Nam thông qua quá trình tìm kiếm tài liệu, có những nhận định riêng của bản thân về thị trường và ảnh hưởng của đại dịch lên thị trường cũng như nền kinh tế

2 Mục tiêu và nhiệm vụ.

2.1 Mục tiêu

Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất giải pháp phát triển thị trường lao động sau khủng hoảng đại dịch Covid – 19

2.2 Nhiệm vụ

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về sức lao động

- Phân tích thực trạng, tác động của đại dịch lên thị trường lao động

2.3 Phương pháp nghiên cứu.

- Thu thập thông tin

- Phân tích

- Tổng hợp

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

4.1 Đối tượng nghiên cứu: thị trường lao động.

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: Việt Nam

- Thời gian: giai đoạn 2019 – 2021

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỨC LAO ĐỘNG, THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

1.1 Khái niệm.

- Sức lao động là một khái niệm trọng yếu trong kinh tế chính trị Mác-xít.

Mác định nghĩa sức lao động là toàn bộ những năng lực thể chất, trí tuệ

và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người đang sống, và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị thặng dư nào đó Sức lao động là khả năng lao động của con người, là điều kiện tiên quyết của mọi quá trình sản xuất và là lực lượng sản xuất sáng tạo chủ yếu của xã hội Nhưng sức lao động mới chỉ là khả năng lao động, còn lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong hiện thực

- Thị trường lao động: có nhiều quan niệm về thị trường lao động được đưa

ra Khi nhấn mạnh đến đối tượng trao đổi là sức lao động, có quan niệm “Thị trường lao động là nơi mua, bán sức lao động của người lao động”

Phát triển từ khái niệm trong tác phẩm của Adam Smith viết năm 1862,

có tác giả lập luận nếu coi sức lao động là hàng hóa hoặc nếu coi lao động là dịch vụ thì thị trường lao động là nơi diễn ra sự trao đổi hàng hóa sức lao động hoặc dịch vụ lao động giữa một bên là người sử dụng lao động và một bên là người lao động

Tuy có nhiều cách diễn đạt khác nhau, nhưng các quan niệm đều thống nhất

ở nội dung cơ bản sau: Thị trường lao động là thị trường trong đó có người cần bán sức lao động, cung cấp dịch vụ lao động (người lao động); có người cần mua sức lao động (người sử dụng lao động); có các yếu tố cung- cầu lao động, giá cả sức lao động (tiền công, tiền lương)…Trong đó

có hai yếu tố cơ bản cấu thành thị trường lao động là cung lao động và cầu lao động

1.2 Bản chất, đặc trưng của thị trường lao động.

- Hàng hóa trên thị trường lao động là loại hàng hóa đặc biệt Hàng hóa

sức lao động gắn chặt với người có sức lao động (không thể tách tời người lao động)

cả về số lượng và chất lượng Dù đã được trao đổi trên thị trường hay chưa thì nó vẫn đòi hỏi phải thường xuyên được cung cấp những điều kiện về vật chất, tinh thần để tồn tại và không ngừng phát triển

- Tính không đồng nhất của hàng hóa sức lao động trên thị trường lao

động Mỗi người lao động khác nhau về tuổi tác, nguồn gốc, giới tính, trí

thông minh, sự khéo léo, thể lực, động lực làm việc và chúng đều có ảnh hưởng đến năng suất, hiệu lực lao động Đồng thời, người lao động còn

có sự khác nhau về trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn kỹ thuật, số năm kinh doanh công tác Mỗi người lao động là tổng hợp các năng lực bẩm sinh, sức lao động tự có cộng với các kỹ năng chuyên biệt tiếp thu được thông qua giáo dục, đào tạo Yếu tố kỹ năng thường được gọi là vốn nhân lực của từng người

- Giá cả sức lao động trên thị trường lao động do quan hệ cung-cầu lao

động xác định Sự hoạt động của quy luật cung- cầu lao động trên thị

trường xác định giá cả sức lao động, được biểu hiện thông qua trạng thái quan hệ thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về tiền lương, tiền công

- Thị trường lao động hoạt động đa dạng với nhiều phân lớp khác nhau.

Ngoài thị trường lao động chung toàn quốc, người ta còn xác định các phân mảng thị trường khác như thị trường lao động theo lãnh thổ địa lý, thị trường lao động theo trình độ kỹ năng,… xuất phát từ đặc điểm cung- cầu

lao động khác nhau theo vùng, khu vực, địa phương, do trình độ phát triển nguồn nhân lực, phát triển kinh tế của các vùng, khu vực có sự khác nhau, nên thường tạo ra những ranh giới thị trường lao động

- Vị thế yếu hơn của người lao động trong đàm phán trên thị trường lao

động Trong các quan hệ giao dịch hay đàm phán trên thị trường lao động,

cán cân thường nghiêng về phía người sử dụng lao động, vì ở các nước đang phát triển, số lương những người đi tìm việc làm thường nhiều hơn số lượng

cơ hội việc làm sẵn có (cung thường lớn hơn cầu) Người lao

động đi tìm việc không có tự liệu sản xuất, nguồn lực hạn chế phải bán sức lao động, trong khi đó người sử dụng lao động có nhiều khả năng chờ đợi và lựa chọn lao động hơn

1.3 Ý nghĩa của thị trường lao động.

- Sự phát triển của thị trường lao động với nguồn nhân lực dồi dào về số lượng hứa hẹn đáp ứng đủ nhu cầu về nhân lực cho nhà đầu tư để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh theo kế hoạch của họ Lao động là yếu tố

đầu vào quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực khác trong quá trình sản xuất kinh doanh, cho nên nhà đầu tư thường quan tâm trước hết đến nguồn lao động

- Một thị trường lao động với nguồn cùng lao động đầy đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng sẽ hấp dẫn đặc biệt các doanh nghiệp, nhà đầu tư Trong bối cảnh thế giới đang dần tiến đến nền kinh tế tri thức, yếu tố con người với trình độ chuyên môn phù hợp sẽ quyết định tính cạnh tranh doanh nghiệp, doanh nghiệp nào có nguồn nhân lực được đào tạo, trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao, đáp ứng tốt yêu cầu công việc sẽ đảm bảo đứng vững trong cạnh tranh

- Một thị trường lao động với mặt bằng giá cả sức lao động phù hợp sẽ tạo sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư Chi phí lao động chiếm một phần không nhỏ trong giá thành sản phẩm, dịch vụ và tỉ lệ nghịch với lợi nhuận mà nhà

đầu tư dự kiến thu được

- Một thị trường lao động với các điều kiện giao dịch thuận lợi giữa cung

và cầu lao động cũng sẽ kích thích hoặc thu hút nhà đầu tư

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID – 19

ĐẾN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

2.1 Tình hình thị trường lao động trước dịch Covid – 19.

- Trước đại dịch Covid-19, theo kết quả của Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2019 (công bố vào ngày 19/12/2019), có gần 88% dân số tham gia lực lượng lao động (có độ tuổi từ 25-59) Trong đó tỷ trọng dân số tham gia lực lượng lao động cao nhất là 14,3% (nhóm tuổi 25-29) và 14,2% ở nhóm tuổi 30-34 (giảm nhẹ)

Tỷ trọng tham gia lực lượng lao động thấp, dưới 10% thuộc về dân số ở nhóm tuổi

15-19, nhóm tuổi 20-24 và nhóm tuổi già (60 tuổi trở lên) (Tổng cục Thống kê - TCTK 2019a)

- Tỉ lệ thất nghiệp của dân số từ 15 tuổi trở lên ở mức thấp 2,05% Ở khu vực nông thôn tỉ lệ thất nghiệp thấp hơn gần 2 lần so với khu vực thành thị

(1,64% và 2,93%) Đa số người thất nghiệp có độ tuổi từ 15-54 (chiếm

91,7% người thất nghiệp), trong đó, lao động có độ tuổi từ 15-24 có tỉ lệ thất nghiệp cao nhất chiếm 44,4% tổng số lao động thất nghiệp của cả nước (TCTK, 2019a)

2.2 Ảnh hưởng, tác động của Covid – 19 đến thị trường lao động.

2.2.1 Tình hình thị trường lao động dưới ảnh hưởng của Covid – 19.

- Đại dịch Covid-19 xuất hiện tại Việt Nam từ tháng 1 năm 2020 đã ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình lao động trong các ngành và tại tất cả các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Trong đó, ảnh hưởng rõ rệt nhất vào quý II năm 2020 khi tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, nhiều ca lây nhiễm trong cộng đồng xuất hiện và đặc biệt là việc áp dụng các quy

định về giãn cách xã hội được thực hiện triệt để trong tháng 4 năm 2020

- Các thống kê về tình hình lao động, việc làm quý II/2020 đã ghi nhận nhiều

kỉ lục về sự sụt giảm số lượng cũng như thu nhập của người lao động trên toàn quốc

[10]

- Trong các khu vực kinh tế thì khu vực dịch vụ là chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi dịch Covid-19 với 68,9% số lao động trong khu vực này bị ảnh hưởng Ngoài ra trong các khu vực công nghiệp, xây dựng và khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng bị ảnh hưởng với 66,4% và 27% (TCTK, 2020a)

2.2.2 Tác động của đại dịch đến thị trường lao động.

❖ Hiện nay (Quý I năm 2021), cả nước vẫn còn 9,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19.

- Mặc dù nhà nước đã có những nỗ lực khôi phục kinh tế đi đôi với phòng chống dịch, nhưng trong quý I năm 2021, cả nước vẫn còn 9,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19 trong đó nam giới chiếm 51,0% và số người trong độ tuổi từ 25 đến 54 chiếm gần hai phần ba

- Trong tổng số 9,1 triệu người bị tác động tiêu cực bởi đại dịch Covid-19,

có 540 nghìn người bị mất việc, 2,8 triệu người phải tạm nghỉ/tạm ngừng sản xuất kinh doanh; 3,1 triệu người cho biết họ bị cắt giảm giờ làm hoặc buộc phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên và 6,5 triệu lao động báo cáo họ bị giảm thu nhập

- Lao động khu vực thành thị chịu tác động nhiều hơn khu vực nông thôn với 15,6% lao động khu vực thành thị còn bị ảnh hưởng, trong khi đó con số này ở nông thôn là 10,4%

- Nhóm lao động thất nghiệp chịu tác động mạnh mẽ nhất khi 36,3% trong

số họ vẫn còn chịu ảnh hưởng tiêu cực, tiếp đó là lao động có việc làm (15,5%), chỉ có 4,3% lao động không hoạt động kinh tế còn chịu tác động tiêu cực bởi đại dịch này

❖ Lực lượng lao động quý I năm 2021 giảm so với quý IV và quý I năm 2020.

Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên trong quý I năm 2021 là 51,0 triệu người, giảm 1,1 triệu người so với quý trước và giảm 180,9 nghìn người so với cùng kỳ năm trước

Sự bùng phát trở lại của đại dịch Covid-19 ngay trước dịp Tết

Nguyên đán đã làm thay đổi xu thế tăng thường thấy so với cùng kỳ các năm trước Thông thường, theo đà tăng dân số, lực lượng lao động năm sau luôn tăng so với cùng kỳ năm trước Tuy nhiên, lực lượng lao động quý I năm

2021 xuống thấp hơn cùng kỳ năm trước gần 200 nghìn người và thấp hơn cùng kỳ khi chưa có dịch (năm 2019) khoảng 600 nghìn người

[11]

❖ Sự bùng phát lần thứ 3 của đại dịch Covid-19 làm suy giảm đà phục hồi của thị trường lao động đã đạt được trong 2 quý cuối năm 2020 đồng thời khiến nhiều người lao động trở thành lao động có việc làm phi chính thức.

- Trong quý I năm 2021, số người từ 15 tuổi trở lên có việc làm là 49,9 triệu người, giảm 959,6 nghìn người so với quý trước và giảm 177,8 nghìn người

so với cùng kỳ năm trước, trong đó, giảm chủ yếu ở khu vực nông thôn và ở nam giới (tương ứng là giảm 491,5 nghìn người và 713,4 nghìn người so với cùng kỳ năm trước)

- Trong năm 2020, sự bùng phát mạnh của dịch Covid-19 đã làm thị trường lao động suy giảm mạnh trong quý II, số lao động có việc làm giảm từ 50,1 triệu người trong quý I xuống còn 48,1 triệu người, giảm gần 2 triệu người Cũng trong năm này ở hai quý tiếp theo, do sự kiểm soát dịch tốt cùng việc thực hiện nới lỏng cách ly xã hội và những chính sách hỗ trợ ảnh hưởng của Chính phủ, thị trường lao động có có sự phục hồi trở lại, lao động có việc làm tăng lên đạt mức 50,9 triệu người, gần đạt được mức trước khi xảy ra dịch Covid-19 là 51,0 triệu người Tuy nhiên, đến quý I năm 2021, sự bùng phát trở lại của đại dịch Covid với những diễn biến phức tạp ngay trong dịp Tết nguyên đán, đã làm giảm đà phục hồi của thị trường lao động đã đạt được trước đó Lao động có việc làm giảm còn 49,9 triệu người, giảm 1,8% so với quý trước và giảm 0,36% so với cùng kỳ năm trước

Số lao động từ 15 tuổi trở lên có việc làm các quý, giai

đoạn 2019-2021 (đv: triệu người)

- Tuy nhiên, dịch Covid – 19 cũng góp phần thay đổi thói quen làm việc, thúc đẩy người lao động ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc để thích nghi với diễn biến khó lường của đại dịch

❖ Dịch Covid-19 bùng phát lần thứ ba ngay trước và trong dịp Tết nguyên đán làm tăng đáng kể số lao động thiếu việc làm so với quý IV và quý I năm

2020 Số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động quý I năm 2021 là 971,4 nghìn

người; tăng 143,2 nghìn người so với quý trước và tăng 78,7 nghìn người so với cùng

kỳ năm trước

❖ Bất chấp sự bùng phát của đại dịch, thu nhập bình quân tháng của người lao động tăng so với quý IV và quý I năm 2020 Mặc dù thu nhập bình quân chung

tăng nhưng mức tăng này không đều giữa các ngành Một số ngành vẫn chịu ảnh