(TIỂU LUẬN) quan niệm về ý thức của các nhà triết học trước mác ý nghĩa của những quan niệm đó đối với thực tiễn

Vai trò của ngôn ngữNhu cầu trao đổi thông tin trong Ngôn ngữ cũng làphương tiện tư duycủa con người “Đem so sánh con người với các loài vật, người ta sẽ thấy rõ ràngngôn ngữ bắt nguồn t

Đề tài 7: Quan niệm về ý thức của các nhà Triết học trước Mác.

đối với thực tiễn.

1 PHẦN MỞ ĐẦU

Thế giới sẽ sống như thế nào vào với nước Mỹ lên ngôi đế chế và nước Mỹ sẽ hành sử thế nào với phần còn lạ i của thế giới ?

Ý thức và vai trò của

ý thức trong đời sống xã hội

2 PHẦN NỘI DUNG

P

PHẦN I

QUAN NIỆM CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC CỔ ĐẠI

Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã kế thừa, phát triển, khắc phục những quan niệm trên đưa ra định nghĩa khoa học về ý thức.

2 NGUỒN GỐC

NGUỒN GỐC TỰ NHIÊN

• Chủ nghĩa DVBC khẳng định rằng ý thức là một thuộc tính của vật chất

nhưng không phải của mọi dạng vật chất mà chỉ là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc người Bộ óc người là cơ quan vật chất của ý thức

• Ý thức là chức năng của bộ óc người Hoạt động ý thức của con người diễn ratrên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc người Ý thức không thể diễn

ra, không thể tách rời hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc người

LAO ĐỘNG

NGUỒN GỐC XÃ HỘI

NGÔN NGỮ

• Ý thức ra đời cùng với quá trình hình thành bộ óc người nhờ LAO ĐỘNG VÀ

NGÔN NGỮ và những quan hệ xã hội Ý thức là sản phẩm của sự phát triển xã

hội, nó phụ thuộc vào xã hội, và ngay từ đầu đã mang tính chất xã hội

Vai trò của lao động

Lao động giúp

bộ não người được phát triển

và ngày càng hoàn thiện

con người biết

mục đích, tạo

ra của cải thỏa mãn nhu cầu của con người

Lao động sản xuất còn là cơ sở hình thành và phát triển ngôn ngữ

Vai trò của ngôn ngữ

Nhu cầu trao đổi

thông tin trong

Ngôn ngữ cũng làphương tiện tư duycủa con người “Đem so sánh con người với các

loài vật, người ta sẽ thấy rõ ràngngôn ngữ bắt nguồn từ trong laođộng và cùng phát triển và lao động, đó là cách giải thích duy nhất đúng về nguồn gốc của

=>“Sau lao động và đồng thời với lao động là

ngôn ngữ đó là hai sức kích thích chủ yếu” ngôn ngữ”. _Ăngghen_

3.TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ

HỘI a Ý thức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội.

- Một là , do bản thân ý thức vốn là cái phản ánh tồn tại xã hội.

- Hai là, do tính chất bảo thủ của một số hình thái ý thức xã hội

cụ thể và những tư tưởng chứa đựng trong các hình thành đó.

- Ba là, ý thức xã hội luôn gắn với lợi ích của những nhóm, những tập đoàn người, những giai cấp nhất định trong xã hội.

3.TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ

HỘI b.Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển.

Chúng ta khẳng định: “Trong điều kiện kinh tế thị trường và mở

rộng giao lưu quốc tế phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và nâng cao

bản sắc văn hóa dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc, tiếp thu tinh hoa các dân

tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nền văn hóa Việt Nam”.

Ý thức xã hội tồn tại xã hội, trong quá trình phản ánh ý thức xã hội luôn có tính kế thừa các giá trị của nhân loại để lại.

Lênin viết: “Văn học vô sản phải là sự phát triển lôgíc của tổng số kiến thức mà loài người

đã tích lũy được dưới ách thống trị của xã hội

tư bản, xã hội của bọn địa chủ và xã hội của bọn quan liêu”.

3.TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ

HỘI c Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội.

• Mức độ ảnh hưởng của tư tưởng đối

với sự phát triển xã hội phụ thuộc vào

những điều kiện lịch sử cụ thể: Vào tính

chất của các mối quan hệ kinh tế mà trên

đó tư tưởng nảy sinh; vào vai trò lịch sử

của giai cấp mang ngọn cờ tư tưởng; vào

mức độ phản ánh đứng đắn của tư tưởng

mặt tư tưởng của giai cấp vô sản đấu

tranh để xóa bỏ xã hội tư bản.

Ăngghen viết: “Sự phát triển vềchính trị, phát luật, triết học, tôngiáo, văn hóa, nghệ thuật, v.v dựa vào sự phát triển kinh tế Nhưng tất cả những sự phát triển

đó đều tác động lẫn nhau và cùng tác động đến cơ sở kinh tế”

3.TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI

d, Sự tác động qua lại giữa các hình thái YT XH trong sự PT của chúng.

Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội là một nguyên nhân làm cho

trong mỗi hình thái ý thức có những mặt, những tính chất không thể giải thích

được một cách trực tiếp tư tồn tại xã hội

Lịch sử phát triển của ý thức xã hội cho thấy, thông thường ở mỗi thời đại,

tùy theo những hoàn cảnh lịch sử cụ thể có những hình thái ý thức nào đó

nổi lên hàng đầu và ác động mạnh đến các hình thái ý thức khác

Ví dụ: Ở thời cổ đại Tây Âu thì triết học và nghệ thuật đóng vai trò đặc biệt Thời Trung Cổ ở Tây Âu thì tôn giáoảnh hưởng mạnh mẽ đến triết học, nghệ thuật, pháp quyền,

…

3.TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ

HỘI e, Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội.

Trong những điều kiện nhất định, tư tưởng của con người, đặc biệt những tư tưởng khoa học tiên tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội, dự báo được tương lai và có tác dụng tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người, hướng hoạt động đó vào việc giải quyết những nhiệm vụ mới do sự phát triển chín muồi của đời sống vật chất của xã hội đặt ra.

Ví dụ: vũ trụ quan trọng tư tưởng

Triết học Phật giáo cho đến thời

điểm này vẫn còn nguyên giá trị Nói

như Albert Einstein thì: “Nếu có một

tôn giáo nào tiếp cận được với sự

phát triển của khoa học thì đó là Phật

giáo”.

PHẦN II

QUAN NIỆM CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC TRUNG ĐẠI

1 Tư tưởng chính trị và pháp quyền

• Hình thái ý thức chính trị xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà nước nó phảnánh các quan hệ chính trị, kinh tế xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia Nó thể hiện thái độ các giai cấp đối với quyền lực nhà nước

• Đã từ lâu Mỹ và một số quốc gia trên luôn đặt thế giới vào tâm trạng phập

phồng bất an Nhưng Mỹ và quốc gia đó không nhận thức được hậu quả hay do cố tình không nhận thấy được hậu quả tất yếu mà Mỹ và các quốc gia đó do áp đặt

quân sự và các chính sách kinh tế khác, trên các quốc gia (như GHDCND Triều Tiên, Irắc, Afganixtan)

2.Hình thái ý thức trong đạo đức - phong tục - tập quán.

• Trong đạo đức :

• Trong phong tục : “Một dân tộc, một Đảng và mỗi một con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định

• Trong tập quán: hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và

ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vàoPh.Ănghen viết: “Chungchủ nghĩaquylạicáthìnhân.mọiChothuyếtnên trong khi ta kiên trì và đẩy

đạo đức đã có từ trướcmạnhtới naycuộcđềuchiếnlàsảnđấuphẩmchống Mỹ, cứu nước, làm cho của tình hình kinh tếvăncủa minhxãhộichiếnlúcấythắnggiờ bạoVà tàn thì đồng thời phải loại cũng như xã hội tới naytrừ nhữngđãphátcáitriểnxấutrongxadosựchế độ cũ để lại trong xã hội

và trong mỗi con người” ( Hồ Chí Minh)

đốiGóilậpbánhgiai cấp,Chưng,đạobánhđức luônTét luônLễlà hộiđạo hóađức trang Binche, Bỉ.

của giai cấp Cho nên hoặc giả nó bênh vực sự

thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc

giả khi giai Ý thức có ảnh hưởng to lớn trong quá trình hình thành

phát triển cũng như tồn tại và suy vong đối với phong

3 Vai trò của hình thái ý thức khoa học.

• Tri thức khoa học đang trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp đó là đặcđiểm nổi bật nhất của sự phát triển của nó trong điều kiện hiện đại Tri thức khoa học ngày nay được kết tinh trong mọi yếu tố của lực lượng sản xuất-trong người lao động và trong đối tượng lao động, trong kỹ thuật, trong các quy trình công ngệ, trong tổ chức và quản lý sản xuất

• Khoa học ngày nay phát triển theo khuynh hướng vừa phân ngành mạnh

mẽ vừa xâm nhập vào nhau và kết hợp với kỹ thuật thành một sức mạnh trí tuệthống nhất để nhận thức và cải tạo hiện thực

4.Vai trò của hình thái ý thức nghệ

Ví dụ: các vũ công trong bức tranh của Matisse

=> Nghệ thuật đóng vai trò to lớn trong các nhân tố giáo dục con người,

nhận thức và cải tạo hiện thực

5 Ý thức tôn giáo.

Ngày nay với sự bùng nổ của nhiều giáo phái khiến trào lưu xã hội có nhiều thay đổi,

có nhiều giáo phái được hình thành với nghi lễ mới dung tục học quyền bỏ Nhiều khimang tính pha tạp hỗn hợp giả danh khoa học hoặc trộn lẫn các tín ngưỡng đã có cả trường hợp cực đoan, dẫn đến tự sát tập thể Tuy nhiên ta nhận thấy mục đích của những đoạn giáo này hướng con người tới cái thiện, cái đẹp

6 Hình thái ý thức khoa học nhận dạng - tâm linh - tín

ngưỡng.

Ngày nay khoa học nhận dạng vẫn đang tồn tại trong xã hội, có xu hướng phát triển mạnh hơn, trong xã hội xuất hiện những trào lưu mạnh mẽ hơn Sở dĩ như vậy bởi con người luôn muốn tìm hiểu

những gì quanh mình Đặc biệt với những nước Phương Đông khoa học nhận dạng tâm linh- tín ngưỡng đã phát triển đến mức tối đa.

thờ tam phủ tứ phủ

PHẦN III

QUAN NIỆM CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC CẬN ĐẠI

1 Hoàn cảnh ra đời và đặc điểm của triết học thời Phục hưng và cận

đại

• Xã hội Tây Âu kể từ thế kỷ thứ 15

đến thế kỷ thứ 16, là thời kỳ chế độ

phong kiến và nền sản xuất của nó trong

quá trình tan rã, xã hội phong kiến

nhường chỗ cho những tiền đề của xã

hội tư bản chủ nghĩa

• Về tư tưởng: Tư tưởng thần quyền

của thời Trung cổ từng bước bị đẩy lùi,

thành tựu khoa học của xã hội Tây âu đã

đạt được những bước phát triển mới

Cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật

và chủ nghĩa duy tâm từ thế kỷ 15 rất

quyết liệt được biểu hiện trên hai lập

trường Các nhà duy tâm quay lưng lại

với các thành tựu khoa học còn các nhà

duy vật lại ủng hộ mạnh mẽ các thành

tựu khoa học

thuyết “Nhật tâm” của Copernic

là một phát minh có sức công phá

dữ dội vào thành trì phong kiến và

ý thức hệ của giai cấp quý tộc cầm quyền

b Đặc điểm của triết học thời Phục hưng và cận đại

Nền triết học thời đại này xem con người là vấn đề trung tâm của triết học, chủ

trương giải phóng con người ra khỏi mọi sự ràng buộc của thượng đế

Các nhà Triết học thời Phục hưng và cận đại ủng hộ mạnh mẽ mọi thành tựu củakhoa học, đồng thời họ đòi hỏi phải Phục hưng lại các giá trị khoa học mà con người đã tạo dựng lên trong thời cổ đại

hưng và cận đại tồn tại với hai hình

thức:

Tự nhiên thần luận

2 Một số nhà triết gia tiêu biểu.

a Chủ nghĩa duy vật

Phranxi Becon (1561 - 1626)

“Tri thức không phải vi tri thức,

khoa học không phải vì khoa học

mà mọi tri thức phải ứng dụng vào

thực nghiệm”

Bacon cho rằng lịch sử nhận thức của con người có những sự nhầm lẫn đáng tiếc Sự lầmlẫn đáng tiếc đó, Bacon gọi là ngẫu tượng Từ quan điểm này, Bacon cho rằng xưa nay người

ta nhận thức bằng các hình ảnh sau đây:

• Nhận thức theo kiểu con kiến

• Nhận thức theo kiểu con nhện

• Nhận thức theo kiểu con ong

Quan niệm của Bacon về triết học và khoa học

tự nhiên: Bacon khẳng định tri thức là sức mạnh.Ông cho rằng để cải tạo hiện thực thì con người phải sử dụng tri thức của triết học và khoa học tựnhiên

=> Triết học của ông đặt nền móngcho chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ17-18

2 Một số nhà triết gia tiêu biểu.

a Chủ nghĩa duy vật

Hôpxơ (Triết gia người Anh, 1588 - 1679) Phát triển chủ nghĩa duy vật của Becon,nhưng chủ nghĩa duy vật của Hopxơ có tính máy móc: Giới tự nhiên là máy lớn, con người là máy nhỏ, trái tim như lò xo

tưởng của giai cấp tư sản cách mạng thế kỷ 18 và là nhà sáng lập phái “Bách khoa toàn thư”

rằng thế giới là vật chất tồn tai khách quan trong trạng thái thường xuyên vân

động Con người là sự thống nhất hữu cơ giữa linh hồn và thể xác, trong đó linh hồn là tổng thể các hiện tượng tâm lý, vì thế linh hồn sẽ không là cái gì cả nếu

không có thân thể con người

Ông viết ”Địa ngục, thiên đường quá xaxôi, trong khi những cái cần cho sự sốngthì lại ở ngay trước mặt”

(Denis Diderot, 1713- 1784)

2 Một số nhà triết gia tiêu biểu.

a Chủ nghĩa duy vật

(Paul Henry HolBach, 1729- 1789)

Hôn- Bách là đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa duy vật vô thần Pháp thế kỷ 18

Thế giới quan của Hôn- Bách được dựng nên từ vật chất Trong tác phẩm “Hệ thống tự nhiên hay là quy luật của thế giới vật lý và của thế giớitinh thần”, Ông đã chỉ ra rằng thế giới này

không có gì khác hơn là thế giới vật chất Vật chất luôn vận động và chuyển hóa nhau theo quy luật nhân quả

Ông là nhà triết học viết và chống tôn giáo haynhất: “Thần học là khoa học mang màu sắc thần thánh và dạy chúng ta suy nghĩ về những cái mà chúng ta không hiểu và làm cho chúng

ta mất quan niện rõ ràng về những điều mà hoàn toàn chúng ta có thể hiểu được” “Tôn giáo dù ở chín tầng trời thì cũng chỉ là những sản phẩm chính những sinh linh mang kiếp người tạo ra”

b Chủ nghĩa duy tâm và các triết gia tiêu biểu Descartes (1596 - 1650)

• Descartes cho rằng bản nguyên thế giới vừa là vật chất,vừa là tinh thần: Ông xây dựng vật lý học cho rằng thếgiới chỉ do yếu tố vật chất, đồng thời ông cũng xây dựngmôn siêu hình học, thừa nhận yếu tố tinh thần là bản

•

nguyên của thế giới

Về nhận thức, ông đề cao vai trò của lý tính: “Tôi tưDescartes (1596 - 1650) duy, tức là tôi tồn tại”.

• Chủ nghĩa duy tâm chủ quan: Bercelin, Hium Bercelin là một giáo chủ đã đi nhiềunơi trên thế giới để truyền đạo, đã viết nhiều tác phẩm nhằm chống chủ nghĩa duyvật

Ông lợi dụng chủ nghĩa duy vật để cứu vãn chủ nghĩa duy

tâm Bercelin cho rằng những phức hợp cảm giác làm cho

người ta có khái niệm về sự vật, cảm giác cấu thành sự

vật, cảm giác ấy là tư tưởng, là cảm giác của con người

nào đấy, là cảm giác của cái tôi - duy ngã

• Về nhận thức, cả Bercelin và Hium đều phủ nhận tính khách quan của chân lý vàkhông thừa nhận sự tồn tại

khách quan của sự vật

Hium

Tóm lại, triết học thời kỳ này cũng như triết học

các thời kỳ trước, là cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Cuộc đấu tranh này

do quy luật kinh tế - xã hội - chính trị quy định Đại biểu cho chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm là hai lực lượng xã hội đối lập: một bên là phong kiến

và chủ nghĩa duy tâm phục hồi còn một bên là lực lượng xã hội tiến bộ với chủ nghĩa duy vật và khoa học.

KẾT LUẬN

Như chúng ta đã biết, thực ra sự sụp đổ của hệ thống

xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô cũ và Đông Âu là do diễn

giải sai chủ nghĩa Mác – Lênin Tức là nhận thức sai về

chủ nghĩa xã hội,… làm cho cả thế giới luôn vật vã,

phập phồng, bất ổn.

Việt Nam cũng là quốc gia chịu nhiều ảnh hưởng những cuộc chiến tranh áp bức bóc lột đồng thời chịu nhiều

ảnh hưởng nặng nề của chế độ phong kiến đô hộ, cho

nên để có kinh tế phát triển sánh vai với các quốc gia

trên thế giới thì đòi hỏi Đảng ta phải đặc biệt chú trọng tới tư tưởng chính trị- nét văn hóa dân tộc, để đưa đất

nước phát triển nhưng đồng thời cũng không đánh mất

đi bản sắc văn hóa dân tộc.

này chắc chắn sẽ không tránh khỏi thiếu sót Nhóm chúng em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp

từ phía cô và các bạn.

Chúng mình xin chân thành cảm ơn.