BÁO cáo BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG dạy

tuy nhiên các yếu tố khách quan cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc tác động để tạo tâm lý sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ và hứng thú học tập của học sinh; quá trình hình thành các

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÔNG HƯNG TRƯỜNG TH&THCS ĐÔNG KINH

BÁO CÁO BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY

CÁC HÌNH THỨC THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

TRONG GIỜ HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

GIÁO VIÊN : TRỊNH THỊ LỢI MÔN : GIÁO DỤC CÔNG DÂN TRƯỜNG : TH& THCS ĐÔNG KINH

ĐÔNG KINH, THÁNG 11 NĂM 2022

BÁO CÁO BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ:

1.Cơ sở lí luận :

1.1.Căn cứ vào các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn :

-Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

- Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 nhấn mạnh “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời.”

-Đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện trong GD – ĐT, Bộ GD – ĐT có công văn số 5555/BDGĐT-GDTrH ngày 8 tháng 10 năm 2014 hướng dẫn và cụ thể hóa những yêu cầu trong đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh: “hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh”

- Các văn bản chỉ đạo về việc thực hiện nhiệm vụ năm học hàng năm của Bộ GD – ĐT; hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Sở GD – ĐT; kế hoạch năm học của nhà trường và kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của mỗi giáo viên

1.2.Căn cứ vào tầm quan trọng của hoạt động khởi động :

Quá trình dạy - học là một hoạt động phức tạp có sự tác động đa chiều, trong đó chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy – học cơ bản phụ thuộc vào chủ thể nhận thức -người học Việc tiếp nhận và hình thành kiến thức kỹ năng lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố chủ quan của người học như năng lực nhận thức, động cơ học tập, sự quyết tâm tuy nhiên các yếu tố khách quan cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc tác động để tạo tâm lý sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ và hứng thú học tập của học sinh; quá trình hình thành các yếu tố khách quan lại chủ yếu phụ thuộc vào tác động của người giáo viên đứng lớp.Trong đó hoạt động khởi động có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ tiến

trình tiết dạy, ảnh hưởng lớn đến việc chủ động sẵn sàng tiếp nhận và thực hiện nhiệm

vụ học tập của học sinh

2.Cơ sở thực tiễn :

2.1.Thực trạng về phía giáo viên

Trước những định hướng đổi mới của Đảng, nhà nước và của ngành về dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên trường TH&THCSĐông Kinh nói chung đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của các em Tuy nhiên sự quan tâm đổi mới chưa nhiều, chưa thực sự đi vào chiều sâu; đôi khi còn qua loa, hình thức Việc thực hiện tiết dạy của giáo viên vẫn còn theo hình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh ngay từ hoạt động vào bài; giáo viên còn xem nhẹ việc dẫn dắt vào bài mà chủ yếu dành thời gian cho việc tìm hiểu kiến thức mới dẫn đến tiết học khô khan, học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức

Một tiết dạy thu hút được sự chú ý, kích thích được sự tò mò tìm hiểu của học sinh phải xuất phát ngay từ đầu tiết dạy để tạo nên hứng thú học tập cho học sinh trong suốt quá trình diễn ra tiết học Tuy nhiên trên thực tế, cá nhân tôi (ở các năm học trước) và hầu hết giáo viên khi thiết kế kế hoạch dạy học thường chỉ làm theo hình thức giới thiệu qua một chút để vào bài, như vậy sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới, không lo lắng nhiều về vấn đề thiếu thời gian, cháy giáo án do đó tiết học tương đối khô khan, thiên về lý thuyết và giảng giảng mà thiếu di sự hợp tác tích cực của học sinh; ngay từ bước vào bài học sinh đã

có tâm lý thụ động chờ giáo viên dẫn dắt nội dung và truyền thụ một chiều, từ đó sẽ khó tạo tâm lý để các em sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ một cách tích cực ở các hoạt động tiếp theo của bài học

Đa số các GVBM trong quá trình thiết kế các hoạt động dạy học đều có phần định hướng/dẫn nhập (thực chất là một hình thức khởi động) để dẫn dắt học sinh vào nội dung bài học, thời gian dành cho phần này không nhiều nên thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới được nhiều hơn

Tuy nhiên, việc định hướng vào bài học chỉ sơ qua bằng một vài câu dẫn dắt

có liên quan, mang tính chất giới thiệu bài học; tình huống khởi động chưa thực sự xuất phát từ bài học để tạo hứng thú, tạo ra tình huống có vấn đề kích thích sự sáng tạo và học tập chủ động của học sinh Hoạt động khởi động/dẫn nhập còn mang tính hình thức, chưa tạo được liên kết thực sự với bài học, chưa xuất phát từ bài học Do

đó khi GVBM dẫn dắt, thực chất là truyền thụ một chiều, các em thụ động lắng nghe

mà không được trực tiếp khởi động Thực chất việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực là chuyển từ việc lấy thầy làm trung tâm, truyền thụ kiến thức

một chiều sang lấy hoạt động học của trò làm trung tâm, thầy cần định hướng để trò thực hiện được hoạt động học một cách tích cực

Vì vậy với phương pháp khởi động như GVBM đang thực hiện như khảo sát trên thì chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học hiện nay

2.2.Thực trạng về phía học sinh :

- Trong giảng dạy môn Giáo Dục Công Dân tâm lý các em coi đây là môn phụ, ít dành

sự quan tâm đến việc học Giáo Dục Công Dân cả trên lớp cũng như ở nhà

- Tâm lý của học sinh nhìn chung không quan tâm và hứng thú nhiều với môn Giáo Dục Công Dân; khi vào tiết học thì quá trình dẫn dắt và định hướng bài học của giáo viên còn khô khan, chưa tạo được sự hứng thu để thu hút các em vào bài học; việc truyền thụ kiến thức của giáo viên còn nặng về lý thuyết, nội dung thiếu sinh động, hấp dẫn nên càng làm cho các em ít có sự quan tâm đối với bộ môn này hơn

2.3 Về chương trình bộ môn: Trong chiến lược đổi mới chương trình sách

giáo khoa trong đó có bộ môn Giáo Dục Công Dân các bước tiến trình hoạt động giờ dạy sẽ gồm nhiều hoạt động, trong đó bao gồm cả hoạt động khởi động (giới thiệu bài học)

Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, tôi nhận thấy vai trò của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, phát huy tính sáng tạo của học sinh là rất quan trọng, và việc đổi mới cần quan tâm, chú trọng thực hiện ngay từ khâu vào bài

để bài học sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn, trên thực tế điều này chưa được quan tâm đúng mức Do đó năm học 2021 – 2022 tôi tiếp tục nghiên cứu và đưa ra biện pháp “ Phát huy tính tích cực của học sinh qua hoạt động khởi động trong giờ học Giáo Dục Công Dân ở trường trung học cơ sở” để chia sẻ với đồng nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới trong dạy học Giáo Dục Công Dân theo hướng phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh

.II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1) Giáo viên nắm chắc mục tiêu bài học và các yêu cầu, phương pháp cơ bản để

tổ chức hoạt động giới thiệu bài.

Trước khi xây dựng các hình thức để tổ chức hoạt động giới thiệu bài, giáo viên cần nắm chắc mục tiêu và nội dung bài học Tùy vào từng bài dạy, đặc biệt là tùy vào từng mục tiêu riêng của từng bài học mà lựa chọn những hình thức phù hợp Tuy nhiên hoạt động giới thiệu bài cũng cần phải làm nổi bật được yêu cầu mũi nhọn của bài, nổi bật mối quan hệ giữa các phần và nội dung bài học, làm nổi bật tính khái quát, tập trung, tính thú vị, hấp dẫn trong nghệ thuật dạy học nhưng cần đơn giản, dễ hiểu, giúp học sinh hứng thú khi tìm hiểu bài

Thời lượng lên lớp để tổ chức 1 tiết dạy chỉ có 45 phút, do vậy khi soạn giảng cũng như khi lên lớp không nên đầu tư quá nhiều thời gian vào nội dung này Giáo viên chỉ dành 5 phút đến 10 phút để khởi động vào bài mới bằng nhiều cách Như vậy, khâu giới thiệu bài không những phải phong phú, hấp dẫn mà còn cần ngắn gọn súc tích, khái quát cao, lời gọn ý sâu, cô đọng

Khâu giới thiệu bài được tổ chức khi bắt đầu một bài học nhằm giúp học sinh huy động vốn kiến thức và kĩ năng đã có để chuẩn bị tiếp nhận kiến thức và kĩ năng mới Tại sao cần có hoạt động này? Việc tiếp thu kiến thức mới bao giờ cũng dựa trên những kinh nghiệm đã có trước đó của người học, giúp giáo viên tìm hiểu xem học sinh có hiểu biết như thế nào về những vấn đề trong cuộc sống có liên quan đến nội dung của bài học; tạo hứng thú và một tâm thế tích cực để học sinh bước vào bài học mới Khi thiết kế nhiệm vụ của hoạt động giới thiệu bài, giáo viên cần lưu ý các vấn

đề sau:

- Tình huống, câu hỏi, bài tập nhằm huy động kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm sẵn

có nào của học sinh? Học sinh đã học kiến thức, kĩ năng đó khi nào? Vận dụng kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm đã có đó thì học sinh có thể thực hiện nhiệm vụ đã nêu đến mức độ nào?

- Dự kiến các câu trả lời (sản phẩm) mà học sinh có thể hoàn thành Để hoàn thiện câu trả lời (sản phẩm học tập) nói trên, học sinh cần vận dụng kiến thức, kĩ năng mới nào sẽ học ở phần tiếp theo trong hoạt động khác ? (Có thể không phải là toàn bộ kiến thức, kĩ năng mới trong bài)

- Câu hỏi, bài tập trong mỗi bài học, hoạt động giới thiệu bài thường gồm 1-3 câu hỏi, bài tập với yêu cầu: quan sát tranh, ảnh để trao đổi về một vấn đề liên quan đến bài học; câu hỏi, bài tập vừa ôn lại kiến thức đã học vừa kết nối với bài mới Các hoạt động này trong một số trường hợp được thiết kế thành các cuộc thi, nhằm tạo ra không khí sôi nổi, hứng thú trước khi tiến hành học bài mới Trò chơi: một số trò chơi trong hoạt động khởi động giúp tạo ra hứng thú trước khi vào bài học mới Các trò chơi này cũng có nội dung gắn với mỗi bài học

- Các câu hỏi (bài tập) ở hoạt động giới thiệu bài không nên mang nặng tính lí thuyết mà cần huy động những kinh nghiệm thực tiễn có liên quan đến nội dung bài học để tạo sự hứng thú và suy nghĩ tích cực cho người học Nhiệm vụ đặt ra nên gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và đã có ít nhiều những hiểu biết ban đầu Tạo điều kiện cho học sinh có thể huy động được kiến thức đã học để giải quyết, qua

đó giúp học sinh phát hiện vấn đề, kết nối được với nhu cầu học bài mới để giải quyết vấn đề đã phát hiện

2) Các hình thức hoạt động giới thiệu bài

Để có được khâu vào bài thật hiệu quả ấn tượng, người giáo viên cần biết đa dạng hóa các hình thức tổ chức và tạo hứng thú ngay từ những phút học đầu tiên Sau đây tôi xin trình bày một số hình thức vào bài nhằm phát huy năng lực, nền tảng của học sinh:

2.1 Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học

Để tiết học thêm hứng thú, giáo viên có thể sử dụng những tranh ảnh, video liên quan đến nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm, được phát huy những tri thức vốn có của mình về vấn đề của tiết học Sử dụng tranh ảnh, video… minh họa để dẫn vào bài là phương pháp dạy học khá phổ biến ở nhiều môn hoc Giáo viên có thể vào bài bằng cách: cho học sinh quan sát tranh ảnh, xem một đoạn phim, tư liệu… có liên quan đến nội dung bài học Câu hỏi có thể được đặt ra trước hoặc sau khi HS được quan sát Với các kiểu câu hỏi như:

- Chú ý lên màn hình, quan sát hình ảnh và cho biết những hình ảnh đó liên quan đến sự vật, hiện tượng nào mà em biết?

-Từ những bức ảnh đó, gợi cho em những suy nghĩ gì?

- Các em quan sát lên máy chiếu, xem đoạn video sau và nêu cảm nhận của em về nội dung của đoạn phim?

- Đoạn video sau gợi cho các em suy nghĩ gì về…?

Điều quan trọng là sau khi cho học sinh xem tranh ảnh, video, giáo viên phải đưa ra những câu hỏi gợi mở liên quan đến bài học để dẫn vào bài

2.2.Sử dụng các câu hỏi hay bài tập tình huống

Tạo tình huống nghĩa là giúp các em tưởng tượng ra một tình huống cụ thể nào

đó gần với nội dung bài học để các em trải nghiệm, tưởng tượng Từ đó giáo viên dẫn dắt vào bài Các câu hỏi trong phần vào bài có thể chỉ là một tình huống để cho học sinh phát hiện hay huy động vốn hiểu biết của mình để giải quyết tình huống ấy Các vấn đề hay câu hỏi được đưa ra sẽ giúp học sinh phát triển tư duy, xâu chuỗi vấn đề một cách mạch lạc đồng thời tạo hứng thú cho học sinh vào tiết học mới để khám phá vấn đề còn đang bỏ ngỏ Từ các câu hỏi tình huống, học sinh có thể nêu những ý tưởng và suy nghĩ của bản thân, giáo viên sẽ dựa vào đó để dẫn dắt vào nội dung bài học Việc thay đổi hình thức giới thiệu bài từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắt vào bài thay bằng tổ chức hoạt động để học sinh được tham gia trực tiếp giải quyết vấn đề

là một hoạt động thiết thực Hoạt động phải xác định được mục tiêu cần đạt, phương pháp và kĩ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng, chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh

một cách rõ ràng, tạo hứng thú cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt học sinh vào phần hình thành kiến thức mới Mỗi hoạt động vào bài trong giờ học

cũng giống như món ăn khai vị trong một bữa tiệc, tạo tâm thế chủ động cho học sinh khi vào tiết học

Một số bài sử dụng hình thức tổ chức câu hỏi tình huống:

2.3.Tổ chức hoạt động dưới dạng trò chơi

Một số trò chơi phổ biến nhất được sử dụng trong khâu vào bài đó là: đuổi hình bắt chữ, giải ô chữ , ngôi sao may mắn, vòng quay kì diệu… Việc sử dụng hoạt động trò chơi ngay từ đầu tiết học sẽ tăng sự hứng thú cho học sinh, giúp cho hoạt động dạy học trở nên sôi nổi, cuốn hút, giúp học sinh rèn luyện được sự mạnh dạn, tự tin, khả năng phản xạ nhanh, sự sáng tạo, nâng cao tinh thần đoàn kết và sự tương tác giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên

Trong tiết học, các trò chơi thường được giáo viên tổ chức liên quan đến kiến thức của tiết học trước và tái hiệnđược kiến thức liên quan đến bài học mới, làm tiền

đề để giáo viên dẫn dắt vào bài một cách hấp dẫn Một số gợi ý tổ chức tṛòchơi như:

- Trò chơi: nghe nhanh nhanh, nói nhanh nhanh.

Ở trò chơi này, học sinh sẽ được xem 1 đoạn phim hay cho xem 1 hình ảnh Sau

đó giáo viên đưa ra yêu cầu tùy từng yêu cầu từng bài mà giáo viên đưa ra yêu cầu khác nhau Ví dụ tìm những biểu hiện thể hiện 1 người có tính tự lập

- Trò chơi đuổi hình bắt chữ

Đây là trò chơi mang tính chất nhận diện Nó phù hợp cho những tiết dạy học

ôn tập hoặc những tiết dạy chủ đề Trò chơi này có những ưu thế nhất định như: Có khả năng lôi kéo số đông học sinh tham gia; Phát huy trí tưởng tượng của học sinh; Rèn luyện khả năng phản ứng nhanh; Trong thời gian ngắn có thể giúp học sinh nhớ lại những kiến thức đã học Giáo viên chuẩn bị những bức hình khác nhau treo lên bảng Mỗi hình có những điểm gợi ý Học sinh nhìn vào hình để đoán tên gọi hiện tượng địa lí hoặc các dịa danh Ai đoán nhanh và đoán đúng sẽ có điểm

Một số bài có thể tổ chức hình thức trò chơi trong hoạt động khởi động tôi

thường hay vận dụng vào các bài ôn tập, các chủ đề

-Trò chơi đoán ý đồng đội

3 Thực nghiệm sư phạm : Mô tả cách thức thực hiện

Một số tiết học minh họa cụ thể có vận dụng một số hình thức giới thiệu bài:

*Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học

GDCD6 -BÀI 2 : YÊU THƯƠNG CON NGƯỜI HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (Thời gian: 5 phút)

a) Mục đích:

- HS được gợi nhớ, huy động hiểu biết về cảnh thiên tai ; sử dụng kĩ năng đọc tranh ảnh để nhận biết về các biểu hiện của lòng yêu thương con người

- Tạo hứng thú cho học sinh trước khi bước vào bài mới

b) Nội dung:

-HS dựa vào hiểu biết thực tế và trả lời câu hỏi

c) Sản phẩm:

-HS nêu tên được các nội dung của các bức tranh

d) Cách thực hiện:

Bước 1: Giao nhiệm vụ

- Giáo viên cung cấp một số hình ảnh về cảnh thiên tai và yêu cầu học sinh nhận biết: Trong các hình dưới đây, em hãy cho biết nội dung của các bức hình là gì ? Đảng và Nhà nước ta đã có những việc làm gì trước những khó khăn trên?Cảm xúc của em trước những việc làm đó ?

Hình 1 Hình 2

Hình 3

Bước 2: HS quan sát tranh và bằng hiểu biết để trả lời

Bước 3: HS báo cáo kết quả ( Một HS trả lời, các HS khác nhận xét)

Dự kiến sản phẩm:

Hình 1 ,Hình 2 là hình ảnh lũ lụt Miền Trung;

Hình 3 là việc làm của Đảng và Nhà nước ta giúp đỡ nhân dân vùng lũ

Cảm xúc yêu mến tự hào đó là những việc làm thiết thực thể hiện yêu thương con người

Bước 4: GV dẫn dắt vào bài

Các em thân mến ,như vậy các em vừa được quan sát những bức tranh về tình hình bão lũ đối với nhân dân Miền Trung ,những thiệt hại về người và tài sản là vô cùng lớn lao Trước những khó khăn đó Đảng ,Nhà nước và tất cả mọi người dân Việt Nam ,và ngay cả chính các em học sinh bằng những việc làm thiết thực của mình đều hướng về Miền Trung thân yêu: giúp đỡ , ủng hộ nhân dân Miền Trung sớm khắc phục khó khăn Trước những việc làm đó chúng ta vô cùng cảm động, tự hào và nhũng việc làm ấy chính là những việc làm thể hiện lòng yêu thương con người Yêu thương con người là một giá trị đạo đức vô cùng tốt đẹp mà mỗi chúng ta đều cần

phải có Ngày hôm nay cô và các em sẽ cùng tìm hiểu Bài 2 : yêu thương con người

=>Với cách vào bài như vậy tạo cho các em được sự hứng thú ,chủ động tích cực khám phá và tìm hiểu nội dung kiến thức mới Qua quá trình quan sát, tôi thấy học sinh hứng thú hơn và tích cực sôi nổi, hầu hết các em thích trả lời câu hỏi

*Sử dụng trò chơi có liên quan đến bài học.

GDCD 6- BÀI 5 : TỰ LẬP

1 Hoạt động: Mở đầu (3 phút)

a Mục tiêu:

- Tạo được hứng thú với bài học

- Học sinh bước đầu nhận biết được một cách đơn giản thế nào là tự lập

- Phát hiện được vấn đề cần tìm hiểu:

+ Nêu được khái niệm sống tự lập?

+ Liệt kê được các biểu hiện của người có tính tự lập?

+ Hiểu vì sao phải tự lập, ý nghĩa của tính tự lập?

b Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia trò chơi ai nhanh hơn ai

- Các học sinh sẽ chia thành các đôi cùng nhau kể tên những việc mà bản thân

có thể tự làm ở nhà, ở trường ( Yêu cầu những việc mà học sinh kể sau không được lặp với học sinh trước đó)