Sau khi thị tr°ờng chung đã đi vào hoạt động, thực tế cho thÁy, nếu thiếu một hệ thống chính sách tiền tệ thống nhÁt, nếu nh° mỗi n°ớc thành viên EU vẫn cứ duy trì đồng tiển cāa n°ớc mìn
ĐIÂ U KI ẩN RA ĐọI Đõ NG TI Â N CHUNG KHU V Ā C
Mundell (1961) đã đề xuất học thuyết khu vực tiền tệ tối ưu (Optimal Currency Areas - OCA), nhằm xác định các điều kiện để một khu vực có thể vận hành với một đồng tiền chung một cách hiệu quả Trên cơ sở nghiên cứu này, McKinnon (1963) đưa ra những tiêu chí để hình thành đồng tiền chung, nhằm đánh giá mức độ phù hợp giữa các thành viên khi thiết lập một khu vực tiền tệ duy nhất Các tiêu chí của McKinnon nhấn mạnh sự gắn kết kinh tế giữa các nước thành viên, tính ổn định của chu kỳ kinh tế và khả năng quản lý điều chỉnh tiền tệ trong khu vực thông qua việc hình thành một đơn vị tiền tệ chung.
Thứ nhất, mức độ mở cửa của nền kinh tế được thể hiện qua quy mô giao thương giữa các quốc gia trong nội khối OCA, nơi thương mại nội khối chiếm tỷ trọng cao và cho thấy sự linh động lớn trong việc dịch chuyển các yếu tố quốc tế như vốn và lao động Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự hội nhập kinh tế nội khối, tối ưu hóa luồng vốn và nguồn nhân lực, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững của khu vực.
Thứ hai, sự tương đồng về các cú sốc kinh tế Bởi nếu các quốc gia có các cú sốc kinh tế quá khác nhau kèm theo chu kỳ kinh doanh khác nhau thì buộc các chính phủ phải có những biện pháp điều chỉnh khác nhau, điều này không thể chấp nhận được trong một khu vực đồng tiền chung duy nhất.
Thứ ba nhấn mạnh sự đồng nhất về tỷ lệ lạm phát giữa các nền kinh tế Sự chênh lệch lớn về tỷ lệ lạm phát sẽ làm các quốc gia có lạm phát cao kém cạnh tranh hơn so với các nước có lạm phát thấp Việc lạm phát không đồng đều dẫn tới biến động chi phí và giá thành, ảnh hưởng tới chi phí sản xuất, cạnh tranh xuất khẩu và sức mua của người tiêu dùng Vì vậy, sự đồng bộ trong tỷ lệ lạm phát được xem là yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế và tăng cường vị thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Thứt°, sự hình thành chính sách tiền tệ thống nhÁt Điều này sẽ giúp các quốc gia kiềm chế lạm phát tốt h¡n.
Vào năm 1992, các quốc gia thành viên Cộng đồng Châu Âu đã ký Hiệp ước Maastricht (Treaty on European Union), mở đường cho sự hình thành đồng tiền chung châu Âu và đặt ra các tiêu chí để một quốc gia có thể tham gia Liên minh tiền tệ châu Âu Những tiêu chí này bao gồm sự ổn định giá cả, quản lý tài chính công với thâm hụt ngân sách và nợ công ở mức an toàn, sự ổn định của tỷ giá hối đoái và sự hội tụ của lãi suất dài hạn để đảm bảo đồng euro vận hành ổn định và bền vững.
• Thứ nhÁt, tỷ lệ lạm phát: Không v°ợt quá 1.5% mức lạm phát bình quân cāa 3 n°ớc có chỉ số lạm phát thÁp nhÁt
• Thứ hai, lãi suÁt dài hạn: Không đ°ợc v°ợt quá 2% mức lãi suÁt dài hạn trung bình cāa 3 n°ớc có mức lãi suÁt dài hạn thÁp nhÁt
Thứ ba, thâm hụt ngân sách: Mức bội chi ngân sách không được vượt quá 3% GDP; các trường hợp được xem xét gồm: thâm hụt đang có xu hướng cải thiện để đạt tới tỷ lệ quy định; thâm hụt vượt quá 3% GDP chỉ mang tính chất tạm thời, không đáng kể và không phải là mức bội chi cơ cấu.
• Thứt°, nợcông (% theo GDP): Không v°ợt quá 60%
Nhờ vậy, để hình thành một đồng tiền chung khu vực, các yếu tố được xem xét trước hết là mức độ mở cửa của nền kinh tế và sự tương đồng về tỷ lệ lạm phát Bên cạnh đó, sự đồng bộ trong trình độ phát triển kinh tế giữa các quốc gia thành viên cũng đóng vai trò quan trọng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của quá trình hội nhập tiền tệ khu vực.
CĂ Sổ Lí LU ắ N VÀ TH Ā C TI ặ N CHO S Ā RA Đọ I C ĂA Đõ NG EURO
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, châu Âu nhận thức rõ tính tất yếu của xu hướng vận động không thể cưỡng lại của thế giới hiện đại: hội nhập kinh tế, và cao hơn nữa là liên kết kinh tế Thực tế cho thấy mối liên kết kinh tế giữa các nước và khu vực ngày càng phát triển về cả chiều rộng lẫn chiều sâu Nhìn chung, quá trình liên kết diễn ra theo một trình tự nhất định: từ liên kết thương mại, đến liên kết thị trường, rồi liên kết kinh tế và cuối cùng là liên kết kinh tế - tiền tệ Liên kết kinh tế - tiền tệ là hình thức liên kết cao nhất của một khối liên kết khu vực; nó được hình thành từ sự hợp tác chặt chẽ giữa tự do hoá thương mại và đầu tư trong một khu vực và là công cụ hiệu quả để đẩy nhanh quá trình khu vực hóa, từ đó tạo ra sức cạnh tranh mới cho khu vực trên thị trường quốc tế.
Quá trình liên kết kinh tế dẫn tới sự hình thành đồng euro bắt nguồn từ sự liên kết thị trường giữa các nước thành viên EEC, sau này là EU Liên kết thị trường nội bộ EU bắt đầu từ năm 1968 khi các nước thành viên EEC thỏa thuận thiết lập một biểu thuế quan chung Lúc đó, biểu thuế quan được áp dụng cho các hàng hóa công nghiệp, còn các mặt hàng nông nghiệp được áp dụng từ năm 1970 Theo thỏa thuận này, các nước cam kết thiết lập và duy trì biểu thuế quan chung và tăng cường sự liên kết của thị trường.
1 Xóa bỏ hàng rào thuế quan trong buôn bán với nhau
2 Thực hiện biểu thuế quan chung trong quan hệ quốc tế
Xóa bỏ những hạn chế đối với luân chuyển lao động giữa các nước thành viên và chấm dứt sự phân biệt đối xử về thu nhập cũng như quyền được hưởng an sinh xã hội cho công dân của các nước thành viên sẽ tạo điều kiện cho một thị trường lao động liên thông và công bằng hơn Việc đồng bộ và bãi bỏ các rào cản sẽ giúp tăng cơ hội làm việc ở nước ngoài, thúc đẩy sự di động lao động và tối ưu hóa nguồn lực nhân lực ở khu vực Đồng thời đảm bảo quyền tiếp cận các chế độ phúc lợi xã hội theo nguyên tắc bình đẳng giữa các công dân sẽ tăng tính cạnh tranh của thị trường lao động và đóng góp vào sự thịnh vượng chung.
Xác lập chế độ tự do hóa lưu chuyển vốn và các tư liệu sản xuất đã được đẩy mạnh nhằm liên kết thị trường vào cuối thập kỷ 1980, và thị trường thống nhất của Liên minh châu Âu bắt đầu đi vào hoạt động chính thức từ ngày 1/1/1993 Việc tự do hóa lưu thông hàng hóa, dịch vụ và sự di chuyển tự do của vốn, lao động và công dân giữa các nước EU đặt ra yêu cầu về một chính sách tiền tệ thống nhất Thực tế cho thấy sự đồng bộ này sẽ gặp nhiều khó khăn nếu thiếu một cơ chế thanh toán chung cho các luồng tiền và hàng hóa Sự bất cập này được khắc phục bằng việc ra đời một hệ thống tiền tệ chung và yêu cầu châu Âu có công cụ trao đổi thống nhất được điều tiết bởi một chính sách tiền tệ chung.
Ngay sau khi thị trường chung bắt đầu hoạt động, thực tế cho thấy nếu thiếu một khuôn khổ chính sách tiền tệ thống nhất và mỗi nước thành viên EU vẫn giữ đồng tiền riêng của mình, sẽ không có cơ sở để thực hiện một chính sách tỷ giá chung khi tham gia thị trường thương mại quốc tế Điều này khiến việc hình thành một thị trường thống nhất thực sự trở nên khó khăn và phụ thuộc vào mức độ phối hợp tiền tệ giữa các nước Vì vậy, để đạt được một thị trường chung thực sự và hiệu quả, cần có sự nhất quán về chính sách tiền tệ và chấp nhận một khuôn khổ tỷ giá chung giữa các nước thành viên.
Những biến động về tỷ giá ở Châu Âu năm 1992–1993 cho thấy các chế độ điều hành tỷ giá kém hiệu quả có thể gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế khu vực Dù các nước đã nỗ lực thúc đẩy một thị trường thương mại thống nhất, thiếu một chính sách tiền tệ chung sẽ làm giảm hiệu quả đạt được Các nước tham gia thị trường mong muốn lợi ích từ lưu thông hàng hóa và vốn trên khu vực, đồng thời muốn mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư với các nước ngoài khu vực Những mong muốn này khó có thể đáp ứng đầy đủ nếu thiếu đi đồng tiền chung và một cơ chế tỷ giá thống nhất giữa các thành viên.
Việc ra mắt đồng tiền chung và xóa bỏ tỷ giá hối đoái giữa các nước trong khu vực sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế, tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế về hàng hóa và dịch vụ, đồng thời đẩy tổng cầu ở Châu Âu lên do người tiêu dùng có nhiều lựa chọn và chi phí giảm Môi trường lãi suất ổn định và sự ra đời của đồng tiền chung cũng sẽ khuyến khích đầu tư và giảm chi phí giao dịch giữa các quốc gia Sau chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Châu Âu đối mặt với nhu cầu khôi phục nền kinh tế bị tàn phá nặng nề; cũng trong thời kỳ này, Mỹ trở thành cường quốc số một và tận dụng sức mạnh kinh tế để củng cố vị thế thông qua kế hoạch Marshall viện vốn cho Tây Âu và Nhật Bản Để đối phó với áp lực từ bên ngoài và ngăn ngừa chiến tranh giữa các nước, Châu Âu đã chuyển từ đối đầu sang hợp tác kinh tế, và hiện nay đã có hơn nửa thế kỷ hợp tác chặt chẽ để cùng phát triển.
Việc thành lập Cộng đồng than thép châu Âu (CECS) vào năm 1951 là khởi đầu cho sự hợp tác kinh tế giữa các nước châu Âu CECS nhằm tạo liên kết bền vững giữa hai ngành then và thép, đảm bảo sản xuất và tiêu thụ than của các nước châu Âu trong một khuôn khổ thống nhất Thông qua CECS, tiến bộ khoa học kỹ thuật được đẩy mạnh trong các quá trình sản xuất, phân phối và tiêu thụ, đồng thời năng suất lao động được nâng cao Các nước tham gia đầu tiên của CECS gồm Đức, Pháp, Ý, Bỉ, Luxembourg và Hà Lan.
Hà Lan, Bỉ, Italia và Luxembourg tham gia CECS, đánh dấu một chặng đường hợp tác liên kết giữa các nước châu Âu Sau thời gian ngắn, CECS đã đạt được những kết quả như mong đợi của các nhà sáng lập, mang lại lợi ích kinh tế và chính trị to lớn cho cả khu vực Nhờ vậy, các nước thành viên tiếp tục phối hợp phát triển và mở rộng hợp tác dưới các hình thức tiên tiến, đóng góp vào sự tăng trưởng và ổn định khu vực.
Sau sự ra đời của CECA (Cộng đồng Than và Thép châu Âu) năm 1951, các nước châu Âu ký Hiệp ước Roma năm 1957 thành lập Cộng đồng Kinh tế châu Âu (EEC) Từ EEC, quá trình hợp tác kinh tế ngày càng chặt chẽ phát triển theo một trình tự logic, dẫn tới sự hình thành Liên minh Kinh tế và tiền tệ; từ rổ tiền tệ ECU được xây dựng và dần đổi mới thành đồng tiền chung châu Âu EURO Những mốc lịch sử này làm nổi bật sự ra đời và liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các nước châu Âu, và EURO được hình thành, ra đời từ ngày 1/1/1999.
18/04/1951 Thành lập Cộng đồng than thép Châu Âu (CECS) gồm 6 n°ớc:Pháp, Đức, Bỉ, Hà Lan, Italia, Luc-xăm -bua
Vào ngày 25/03/1957 tại Italia, Hiệp ước Roma được ký kết, đánh dấu sự thành lập của Cộng đồng Kinh tế Châu Âu (EEC) và Cộng đồng Châu Âu về năng lượng nguyên tử (EURATOM) Hiệp ước này bao gồm đầy đủ các thành viên của Cộng đồng Than-Thép Châu Âu (ECSC) và xây dựng nền tảng cho quá trình hội nhập kinh tế, thương mại và hợp tác năng lượng giữa các quốc gia thành viên.
Năm 1965, Cộng đồng Châu Âu (EC) được hình thành trên cơ sở hợp nhất ba tổ chức trọng yếu: Cộng đồng Than và Thép châu Âu (ECSC), Cộng đồng Kinh tế châu Âu (EEC) và Cộng đồng Năng lượng Nguyên tử châu Âu (Euratom) Sự hợp nhất này đẩy mạnh hợp tác kinh tế, công nghệ và năng lượng giữa các nước thành viên, đặt nền móng cho một thị trường chung và tiến tới liên kết sâu rộng hơn trong khu vực.
08/10/1970 XuÁt b¿n báo cáo đầu tiên về Liên minh kinh tế tiền tệ
(EMU) mang tên Werner –thā t°ớng Luc-xăm-bua lúc đó.
24/04/1972 Thành lập