Giáo án STT Nội dung Phương pháp Phương tiện Thời gian A MỞ ĐẦU BÀI GẢNG Câu hỏi đầu tiên đặt ra với chúng ta là vấn đề nào là vấn đề cơ bản của triết học? Từ thời kỳ Cổ đại cho đến nay, tất cả các tr.
Trang 1Giáo án
tiện
Thời gian
Câu hỏi đầu tiên đặt ra với chúng ta là
vấn đề nào là vấn đề cơ bản của triết
học?
Từ thời kỳ Cổ đại cho đến nay, tất cả các
trào lưu triết học đều xác định cho mình
một vấn đề cụ thể và xác định đó là vấn
đề cơ bản của mình để vận dụng vào
nghiên cứu
VD:
Các nhà triết học Ấn Độ cổ đại coi vấn
đề về đời sống tâm linh của con người là
vấn đề cơ bản của họ
Các nhà triết học Trung Quốc coi vấn đề
chính trị - đạo đức là vấn đề cơ bản
Các nhà triết học Hy Lạp cho rằng vấn
đề nguồn gốc, bản chất của thế giới, vấn
đề nhận thức thế giới,… là vấn đề cơ
bản
=> Vậy vấn đề nào là vấn đề cơ bản của
triết học?
phút
1 Vấn đề cơ bản của triết học
1.1 Khái niệm
Triết học cũng như các khoa học khác
phải giải quyết các vấn đề liên quan với
nhau, trong đó có vấn đề quan trọng, là
nền tảng để giải quyết những vấn đề còn
lại được gọi là vấn đề cơ bản của triết
học
Theo Ph.Ăngghen: “Vấn đề cơ bản của
mọi triết học, đặc biệt là triết học hiện
đại là vấn đề quan hệ giữa tư duy với
tồn tại”.
Theo cách nói thông thường là mối quan
hệ giữa vật chất và ý thức
Thuyết trình Máy
tính, máy chiếu, bảng, phấn, mic
2 phút
1.2 Vì sao đó là vấn đề cơ bản của triết
học
Hỏi – đáp: Vì sao mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại, giữa vật chất và
Mic, máy chiếu
5 phút
Trang 2Thứ nhất,
- Những hiện tượng chúng ta gặp hàng
ngày hoặc là hiện tượng vật chất tồn tại
bên ngoài ý thức, hoặc là hiện tượng tinh
thần tồn tại trong ý thức, không có hiện
tượng nào nằm ngoài 2 lĩnh vực đó
- Bất kỳ trường phái triết học nào cũng
phải đề cập và giải quyết mối quan hệ
giữa vật chất và ý thức, giữa tồn tại và tư
duy => đây là vấn đề chung, nó tồn tại
cùng con người và xã hội loài người
Thứ hai,
Việc giải quyết mối quan hệ giữa vật
chất và ý thức quyết định bản chất của
các trường phái triết học, lập trường của
các nhà triết học
- Căn cứ vào cách trả lời câu hỏi 1 =>
nhà triết học DV/DT, triết học nhị
nguyên
- Căn cứ vào cách trả lời câu hỏi 2 =>
biết được hệ thống triết học, nhà triết
học theo thuyết khả tri/ bất khả tri
Thứ ba, cách giải quyết vấn đề cơ bản
quyết định cách giải quyết các vấn đề
khác của triết học
ý thức là vấn đề cơ bản của triết học?
1.3 Hai mặt của vấn đề cơ bản
Thứ nhất, đề cập đến vấn đề giữa tồn tại
và tư duy, cái nào có trước, cái nào có
sau, cái nào quyết định cái nào? Đây
chính là phương diện và cơ sở cho việc
tìm hiểu về cội nguồn của thế giới và
con người – “Bản thể luận”.
Thứ hai, lý giải việc con người có khả
năng nhận thức thế giới cũng như chính
bản thân mình hay không? Đây chính là
phương diện về “Nhận thức luận”.
Giải nghĩa:
Bản thể luận: là khuynh hướng triết học
nghiên cứu các khái niệm về thực tại và
bản chất của sự tồn tại
Nhận thức luận: là khuynh hướng triết
học nghiên cứu về bản chất, nguồn gốc,
và phạm vi của quá trình nhận thức
Thuyết trình
Hỏi – đáp: Các bạn hiểu thế nào là bản thể luận và nhận thức luận?
Neo chốt
Máy tính, máy chiếu, bảng, phấn, mic
4 phút
2 phút
Trang 32 Các trường phái triết học
2.1 Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa
duy tâm
Việc giải quyết mặt 1, căn cứ và phương
diện bản thể luận => chia thành 2 trường
phái lớn: CNDV và CNDT
2.1.1 Chủ nghĩa duy vật và các hình
thức tồn tại của nó
* Khái niệm
CNDV là khuynh hướng triết học cho
rằng vật chất, giới tự nhiên là cái có
trước, sinh ra và quyết định ý thức của
con người Bản chất của CNDV là khảng
định thế giới vật chất tồn tại khách quan,
không do ai sáng tạo ra, ý thức là sản
phẩm của vật chất, phản ánh của thế giới
trong óc con người
Hỏi - đáp: Mặt thứ nhất của vấn đề cơ bản của triết học trả lời cho những câu hỏi nào?
Thuyết trình
Máy tính, máy chiếu, bảng, phấn, mic
5 phút
* Các hình thức cơ bản
- CNDV mộc mạc, chất phác thời cổ
đại: kết quả nhận thức của các nhà th
thời cổ đại Đđ chung là mang tính trực
quan, mộc mạc, chất phác
+ Tích cực: Thừa nhận tính thứ nhất của
vật chất, lấy bản thân giới tự nhiên để
giải thích thế giới
+ Hạn chế: Đồng nhất vật chất với một
hay một số chất cụ thể của vật chất, quan
niệm về thế giới cảm tính, chất phác
VD: Quan niệm về VC
Talet: nước >< Heraclit: lửa, Anaximen:
không khí, Đêmocrit: nguyên tử
- CNDV máy móc, siêu hình: kết quả
nhận thức của các nhà th duy vật từ tk
15-18 (đặc biệt tk 17,18) Tính máy
móc, siêu hình do ảnh hưởng của KHTN
phân tích và sự phát triển của cơ học
+ Tích cực: Thừa nhận tính thứ nhất của
VC, cơ học đạt được những thành tựu
rực rỡ nên phát triển quan điểm duy vật
thời cổ đại, góp phần đẩy lùi thế giới
quan duy tâm, tôn giáo
+ Hạn chế: Không phản ánh đúng hiện
thực trong tính toàn diện, còn tác động
Phỏng vấn nhanh: Giải nghĩa mộc mạc, chất phác/ máy móc, siêu hình/ biện chứng theo cách hiểu của mình
Thuyết trình, Trực quan hoá
phút
Trang 4của phương pháp siêu hình, máy móc
nên còn xem thế giới như cỗ máy khổng
lồ, các bộ phận biệt lập tĩnh tại, nguồn
gốc của vận động từ bên ngoài sự vật
VD: Sự phát triển của tri thức, năng lực,
kỹ năng của chúng ta là từ bên trong hay
bên ngoài? Nếu từ bên ngoài, khi chúng
ta học kém sẽ đổ lỗi cho thầy cô, gia
đình, nhà trường Tuy nhiên, học kém là
do bản thân mỗi chúng ta, chúng ta cần
nhìn lại bản thân mình
- CNDV biện chứng: kết quả nhận thức
của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác kế
thừa những tinh hoa của các học thuyết
trước đó, đồng thời khắc phục nhưng sai
lầm, hạn chế của CNDV siêu hình, dựa
trên những thành tựu của hoa học hiện
đại CNDVBC của triết học Mác mang
tính chất cách mạng triệt để và bản chất
khoa học, không chỉ phản ánh hiện thực
đúng như bản thân nó mà còn là công cụ
hữu ích giúp con người cải tạo hiện
thực
2.1.2 Chủ nghĩa duy tâm và các hình
thức tồn tại của nó
* Khái niệm
CNDT là khuynh hướng triết học cho
rằng ý thức, tinh thần có trước giới tự
nhiên; sinh ra giới tự nhiên CNDT xem
xét ý thức tách rời giới tự nhiên =>
thường dẫn tới thần bí hoá ý tố tinh thần,
ý thức
Thuyết trình
Máy tính, máy chiếu, bảng, phấn, mic
3 phút
* Các hình thức cơ bản
- CNDT chủ quan là khuynh hướng triết
học thừa nhận ý thức con người là cái có
trước, sinh ra và quyết định vật chất
Khuynh hướng này phủ nhận sự tồn tại
khách quan của thế giới hiện thực, cho
rằng mọi sự vật hiện tượng chỉ là phức
hợp cảm giác của cá nhân, của chủ thể
- CNDT khách quan cũng thừa nhận tính
thứ nhất của ý thức, nhưng đó là thứ tinh
thần khách quan có trước và tồn tại độc
lập với con người Thực thể tinh thần
khách quan thường mang tên gọi khác
Phỏng vấn nhanh: Chủ quan và khách quan là
gì?
Thuyết trình
Máy tính, máy chiếu, bảng, phấn, mic
5 phút
Trang 5nhau như: ý niệm, tinh thần tuyệt đối, lý
tính thế giới
Một hình thức biến tưởng của CNDTKQ
là CNDT tôn giáo, thừa nhận Thượng đế
sáng tạo ra thế giới
=> Khác nhau: CNDT tôn giáo: lòng tin
là cơ sở chủ yếu, đóng vai trò chủ đạo
CNDT triết học: sản phẩm của tư duy lý
tính dựa trên cơ sơ tri thức và lý trí
2.1.3 Quan điểm nhị nguyên
Ngoài hai khuynh hướng chính CNDV
và CNDT còn có khuynh hướng triết học
nhị nguyên Đây là khuynh hướng triết
học cho rằng vật chất và ý thức song
song tồn tại, không cái nào có trước, cả
hai đều là nguồn gốc tạo nên thế giới =>
điều hoà CNDV và CNDT, cuối cùng
vẫn rơi và CNDT
Thuyết trình Mic,
máy chiếu, máy tính
1 phút
2.2 Khả tri luận và bất khả tri luận
Việc giải quyết mặt 2, căn cứ vào
phương diện nhận thức luận => chia
thành các phái: Khả tri, Bất khả tri và
Hoài nghi
Thuyết Khả tri (có thể biết): là khuynh
hướng triết học khẳng định con người có
khả năng nhận thức được thế giới
Thuyết Bất khả tri (không thể biết): là
khuynh hướng triết học khẳng định con
người không thể hiểu được thế giới,
hoặc có chăng chỉ là hiểu cái bề ngoài
chứ không thể nhận thức được bản chất
của nó, khuynh hướng này phủ nhận khả
năng nhận thức của con người
VD: Chúng ta bất khả tri về việc quái
vật hồ Lọc Ness có thật không!
Thuyết Hoài nghi: là khuynh hướng triết
học luôn hoài nghi khả năng nhận thức
thế giới của con người, các triết gia nghi
ngờ tính đúng đắn của các tri thức đã đạt
được và cho rằng con người không thể
đạt tới chân lý khách quan
VD: Rõ ràng ngoài trời đang mưa nhưng
lại hoài nghi và cho rằng “Chắc gì trời
đã đang mưa”
Hỏi – đáp: Mặt thứ hai của vấn đề cơ bản của triết học trả lời cho những câu hỏi nào?
Thuyết trình, Trực quan hoá
Trang 6C Câu hỏi củng cố Phỏng vấn nhanh: Nội
dung ấn tượng nhất trong bài học ngày hôm nay là gì?
Bảng, phấn
3 phút
duy phút2
Bài soạn được thông qua khoa ngày….tháng… năm
XÁC NHẬN CỦA TRƯỞNG KHOA GIẢNG VIÊN
(Ký và ghi rõ họ tên) (Ký và ghi rõ họ tên)