Toàn bộ diễn biến của sự phát triển này cũng có những mặt tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến Việt Nam và quan hệ Việt - Mỹ, một trong những thành tựu quan trọng đó là việc hình thành khuô
Trang 1HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA CHÍNH TRỊ HỌC
-MÔN: QUAN HỆ QUỐC TẾ ĐẠI CƯƠNG
ĐỀ TÀI: VAI TRÒ CỦA MỸ TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ GIAI
ĐOẠN HIỆN NAY
Họ và tên: Nguyễn Thùy Dương
Mã số sinh viên: 2156080013 Lớp: Báo Truyền Hình CLC K41
Hà Nội, tháng 6 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3
MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
KẾT CẤU 4
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NƯỚC MỸ 5
1, Sự hình thành 5
2, Địa lý 7
3, Kinh tế 8
4, Du lịch và văn hóa 9
5, Khoa học và kĩ thuật 9
CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA NƯỚC MỸ TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY 10
1, Mỹ- một cường quốc trên thế giới 10
2, Vai trò của Mỹ trong quan hệ với các nước lớn 10
3, Vai trò của Mỹ trong quan hệ với các nước vừa và nhỏ 12
CHƯƠNG III: QUAN HỆ MỸ- VIỆT HIỆN NAY 15
1 Nhân tố thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ 15
2, Quan hệ giữa Việt- Mỹ ở thời điểm hiện tại 17
3 Đánh giá triển vọng quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ 19
PHẦN KẾT LUẬN 23
TÀI LIỆU THAM KHẢO 24
Trang 3Có thể nói, Mỹ là một trong những thị trường rất lớn cho các trung tâm kinh tế quan trọng trên thế giới, qua quá trình phát triển, Mỹ đã đi lên không chỉ như một siêu cường độc nhất mà còn là một quốc gia chiếm ưu thế về mọi mặt Toàn
bộ diễn biến của sự phát triển này cũng có những mặt tác động trực tiếp và mạnh
mẽ đến Việt Nam và quan hệ Việt - Mỹ, một trong những thành tựu quan trọng
đó là việc hình thành khuôn khổ “Đối tác toàn diện”, đây là tiền đề quan trọng cho việc xây dựng quan hệ
Hiện nay, Mỹ dưới sự lãnh đạo của tổng thống J Biden đã có những chính sách ngoại giao bao gồm những chính sách, mục tiêu, giải pháp trên mọi lĩnh vực Quan
hệ quốc tế được xây dựng, được đặt ra với những mục đích cụ thể với từng quốc gia, khu vực Nó đóng vai trò then chốt trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm giúp Mỹ có được những thành tựu và vị thế nhất định trên trường quốc tế Những chính sách đối ngoại mới này chắn chắn rằng sẽ đem đến những cơ hội và thách thức lớn trong quá trình triển khai
Do đó, để làm rõ được vấn đề này, em đã chọn tìm hiểu và nghiên cứu
đề tài: “Vai trò của Mỹ trong quan hệ quốc tế giai đoạn hiện nay” để đi
sâu hơn vào những khía cạnh xoay quanh vấn đề này
MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
*Mục đích: Luận văn góp phần tìm hiểu một cách có hệ thống về vai trò của Mỹtrong quan hệ quốc tế giai đoạn hiện nay
* Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ sau: - Giới thiệu về nước Mỹ
- Làm rõ vai trò của nước Mỹ đối với quan hệ quốc tế hiện nay:
Trang 4+ Quan hệ của Mỹ với các nước lớn
+ Quan hệ của Mỹ với các nước vừa và nhỏ
- Quan hệ Mỹ- Việt hiện nay
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
* ĐỐI TƯỢNG : Nước Mỹ
* PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Trong khuôn khổ của một bài tiểu luận, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một sốnội dung cơ bản của vấn đề vai trò của Mỹ trong quan hệ quốc tế hiện nay…Bêncạnh đó, đề tài cũng sẽ đưa ra quan điểm, cái nhìn về tầm quan trọng của Mỹ đốivới thế giới
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duyvật lịch sử, phương pháp phân tích tổng hợp so sánh, quy nạp diễn dịch,
thống kê, logic
KẾT CẤU
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu
của tiểu luận gồm có 3 chương:
Chương 1: Giới thiệu chung về nước Mỹ
Chương 2: Vai trò của nước Mỹ trong quan hệ quốc tế hiện nay
Chương 3: Quan hệ Mỹ- Việt hiện nay
Trang 5CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NƯỚC MỸ
đó các quốc gia châu Âu bắt đầu xâm chiếm lục địa Châu Mỹ
Mở đầu là Tây Ban Nha, sau đó là những người công giáo bị đàn áp tôn giáo ở Anh di dân sang vùng Bắc Mỹ Vào thế kỷ 16, Pháp cũng đã đặt chân tới nơi đây và chiếm phần lớn các thuộc địa ở phía Đông Bắc Mỹ, trên một số đảo
Caribe và Nam Mỹ
B, Colombo khám phá ra châu Mỹ
Hành trình đầu tiên của Colombo
Đến năm 1763, chiến tranh Bảy Năm bùng phát ở châu Âu, hai nước Anh và Phápcũng đối đầu nhau tại thuộc địa Bắc Mỹ Pháp thua trong cuộc chiến nên phải nhượng bộ Canada cho Anh
Tuy nhiên để bù đắp tổn thất của chiến tranh, Anh buộc phải áp đặt tô thuế cao lênvùng thuộc địa Năm 1775, các thuộc nghĩa bắt đầu nổi loạn chống lại sự cai trịcủa người Anh
Ngày 4/7/1776, các thuộc địa tuyên bố độc lập khỏi Vương quốc Anh bằng
một văn kiện do Thomas Jeffeson viết ra, hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ ra đời
C, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ ra đời
Trang 6Năm 1783, tướng George Washington lãnh đạo phe cách mạng giải phóng nước
Mỹ và đánh bại Anh nhờ sự ủng hộ về tài chính và quân sự từ Pháp Hoa Kỳ trởthành 1 quốc gia độc lập Năm 1789, tổng tư lệnh Lục Quân GeorgeWashington được lựa chọn làm Tổng thống đầu tiên
Tổng thống Mỹ đầu tiên George Washington
George Washington – Tổng thống đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ
Từ năm 1800, những người láng giềng của Hoa Kỳ có sự biến động lớn khi Tây Ban Nha nhượng lại vùng Louisiana cho nước Pháp Pháp tham vọng quay trở lại và thành lập một đế chế Pháp tại đây Thế nhưng không lâu sau đó, Pháp bị cuốn vào cuộc chiến tranh Napoleon với các nước châu Âu
Đến năm 1803, Tổng thống Hoa Kỳ là Thomas Jeffeson đã mua lãnh thổ
Louisiana từ Pháp gia tăng diện tích của Hoa Kỳ lên gấp đôi
Năm 1812, Hoa Kỳ lần thứ hai cũng là lần cuối cùng chiến tranh với Anh quốc trong chiến cuộc người Anh liên kết với người da đỏ bản địa chống lại những người định cư ở miền Tây Hoa Kỳ Cuộc chiến cam go đến mức, có lúc Anh đã độtkích và đốt cháy thủ đô Washington nhưng cuối cùng người Mỹ cũng giành được thắng lợi
Công ước Anh – Mỹ năm 1818 đã phân chia biên giới Hoa Kỳ – Canada theo vĩ tuyến
49 và sau này khi mà lãnh thổ của Hoa Kỳ đã kéo dài đến miền Tây thì vĩ tuyến 49 cũng được dùng làm ranh giới phân chia biên giới hai nước và xứ Oregon
Chiến thắng trong chiến tranh với người Anh, biên giới Tây và Bắc Mỹ được phânđịnh rõ ràng, các vùng đất còn lại của người da đỏ bản địa bị sát nhập vĩnh viễn vàmua được liliana rộng lớn đã thúc đầy làn sóng di cư khai phá các vùng đất mớicủa người Mỹ Việc này cũng dẫn đến những xung đột với Tây Ban Nha, một đồngminh cũ của Hoa Kỳ
Sau những nỗ lực đàm phán để giải quyết những tranh chấp lãnh thổ, năm 1819, Hoa Kỳ và Tây Ban Nha ký với nhau hiệp ước Adam 1819 Tây Ban Nha đang khó khăn đồng ý nhượng lại Florida và xứ Oregon cho Hoa Kì, đổi lại Hoa Kỳ phải trả 5 triệu Đôla và chấm dứt chiến tranh
Tại phía Nam, Mexico tuyên bố độc lập, tách khỏi Tây Ban Nha Cả hai quốc gia này đều là các quốc gia của những người châu Âu di cư giành độc lập khỏi Anh
và Tây Ban Nha
Trang 7Sau khi tạo dựng lên quốc gia riêng, cả hai trỗi dậy mạnh mẽ, đã dẫn đến một cuộc chiến tranh sống còn và người chiến thắng sẽ trở thành thế lực kiểm soát toàn
bộ Bắc Mỹ nói riêng và toàn bộ châu Mỹ nói chung
Texas trở thành nơi phân định lịch sử ấy, sau khi rất nhiều người dân Hoa Kỳ
di dân sang vùng Texas lật đổ quân đội Mexico thành lập Cộng hòa Texas
Năm 1845, Hoa Kì sát nhập với Cộng Hòa Texas dưới sự đề nghị từ họ, điều này làm nổ ra chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Mexico
Quân đội Hoa Kỳ đã đánh bại và chiếm được thủ đô của Mexico Cuối cùng, Mexico phải ký kết hiệp ước hòa bình và công nhận California là một phần lãnhthổ của Hoa Kỳ
2, Địa lý
Nước Mỹ là nước cộng hòa lập hiến liên bang gồm có 50 tiểu bang và một quận liên bang Thủ đô là Washington DC nằm giữa Bắc Mỹ Mỹ quốc giáp Thái Bình Dương ở phía tây, Đại Tây Dương ở phía đông, Canada ở phía bắc và Mexico ở phía nam Tiểu bang Alaska nằm trong vùng tây bắc của lục địa Bắc Mỹ, giáp vớiCanada ở phía đông Tiểu bang Hawaii nằm giữa Thái Bình Dương Mỹ cũng có
14 lãnh thổ hay còn được gọi là vùng quốc hải rải rác trong Biển Caribe và TháiBình Dương New York là thành phố lớn nhất nước Mỹ
Trang 8Mỹ thường đóng vai trò lãnh đạo trong các tổ chức quốc tế và là lực lượng sáng lập đằng sau các tổ chức như Liên hợp quốc, NATO và Ngân hàng Thế giới.
Trang 9Quy mô tuyệt đối của nền kinh tế Hoa Kỳ khiến nó trở thành yếu tố quan trọng nhất trong thương mại toàn cầu Xuất khẩu của nó chiếm hơn một phần mười tổng kim ngạch thế giới.
Hoa Kỳ cũng có ảnh hưởng đến nền kinh tế của phần còn lại của thế giới vì đây
là một nguồn vốn đầu tư đáng kể
4, Du lịch và văn hóa
Du lịch ở Hoa Kỳ là một ngành công nghiệp trị giá nghìn tỷ đô la
Hoa Kỳ nhận hơn một tỷ chuyến đi mỗi năm và ngành công nghiệp du lịch
trực tiếp đóng góp một lượng lớn thu nhập và doanh thu trên khắp đất nước
Hoa Kỳ được tạo thành từ nhiều nhóm sắc tộc đa dạng và nền văn hóa của nó rấtkhác nhau Dấu ấn văn hóa của Mỹ trải dài khắp thế giới, phần lớn được dẫn dắtbởi văn hóa đại chúng thể hiện trong âm nhạc, phim ảnh và truyền hình
5, Khoa học và kĩ thuật
Mỹ đã và đang dẫn đầu trong lĩnh vực khoa học- sáng tạo- kỹ thuật cũng như trong lĩnh vực nghiên cứu Từ cuối thế kỉ 19, nước Mỹ đã luôn là nước dẫn đầu thế giới trong việc nghiên cứu khoa học và đạt được các thành tựu từ các nghiên cứu này
Mỹ hiện là quốc gia phát triển với các sản phẩm trồng trọt- các thực phẩm biến đổigen, trên một nửa những vùng đất canh tác của thế giới hiện đang trồng các vụmùa có kỹ thuật sinh học xuất xứ từ Mỹ
Trang 10CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA NƯỚC MỸ TRONG QUAN
HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY
1, Mỹ- một cường quốc trên thế giới
Nước lớn (cường quốc) là khái niệm dùng để chỉ những quốc gia có diện tích rộng, dân số đông và có nguồn lực phát triển vượt trội so với nhiều nước khác Đó
là nước có tiềm lực, sức mạnh và ảnh hưởng vượt trội về chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế và văn hóa, có khả năng tạo ảnh hưởng, chi phối và định hình chính sách và hành vi của các quốc gia khác trên thế giới cũng như chi phối sự vận động của hệ thống quan hệ quốc tế, của các xu thế quốc tế và việc giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu
Dựa vào tổng hợp các tiêu chí nhận diện và theo cách hiểu phổ biến hiện nay thì năm nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc và cũng là năm quốc gia
sở hữu vũ khí hạt nhân, bao gồm: Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp được xem là các nước lớn hay cường quốc Ngoài ra, Đức và Nhật Bản cũng được nhìn nhận như là những cường quốc bởi sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng quốc tế của họ Trong đó, Mỹ là siêu cường toàn cầu duy nhất sau chiến tranh lạnh, Trung Quốc vàNga được xếp ở cấp độ thứ hai sau Mỹ Hai cường quốc này được xem là hội tụ đầy đủ những tiêu chí và khả năng để có thể vươn lên thành những siêu cường thế giới, đối trọng và sánh ngang với Mỹ Xét về diện tích, dân số và tiềm lực phát triển thì Anh, Pháp, Đức và Nhật Bản có thể chỉ được nhìn nhận như những cường quốc khu vực hay châu lục nổi bật Nhưng trên một số khía cạnh như: kinh tế, quân
sự, khoa học - công nghệ và ảnh hưởng quốc tế thì bốn quốc gia này cũng có thể được xem như những nước lớn của thế giới
Qua nhiều năm lịch sử, Mỹ thật sự là một siêu cường trên thế giới, là một trong những quốc gia nắm quyền lực về mọi mặt Vì vậy, vai trò của Mỹ trong quan
hệ quốc tế là rất quan trọng
2, Vai trò của Mỹ trong quan hệ với các nước lớn
A, Quan hệ Mỹ- Nga
Trang 11Đây vốn là mối quan hệ song phương quan trọng bậc nhất trên thế giới, xét trêntiềm lực sức mạnh chính trị-quân sự của hai nước và tầm ảnh hưởng của mối quan
hệ giữa hai nước đến các vấn đề quốc tế Tuy thế, trong những năm qua, quan hệ
Mỹ – Nga chẳng mấy khi êm dịu, nhất là trong hai nhiệm kỳ của chính quyềnG.W Bu-sơ Song, có vẻ khác với vị tiền nhiệm, người ta thấy, ngay sau khi trởthành ông chủ Nhà trắng, Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đã chủ động đối thoại, hợptác nhằm cải thiện, “hạ nhiệt” quan hệ Mỹ – Nga Ông nói: “Mỹ và Nga có nhiềuđiểm tương đồng hơn là sự khác biệt” Tháng 3-2009, Mỹ – Nga tái khởi động đàmphán về cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược Tháng 6-2009, hai bên tiếp tục “đạtđược tiến triển” trong vòng đàm phán thứ ba về hiệp ước mới thay thế Hiệp ước cắtgiảm vũ khí tiến công chiến lược giai đoạn I (START-I) Đặc biệt, tháng 7-2009,trong chuyến thăm chính thức nước Nga, Tổng thống B.Ô-ba-ma và Tổng thốngĐ.Mét-vê-đép đã tiến hành hội đàm trong bầu không khí được đánh giá là “thânthiện, cởi mở và chân thành” Hai bên đã đưa vào chương trình nghị sự nhiều vấn
đề quan trọng không chỉ đối với hai nước, mà còn đối với cả thế giới Đó là cácvấn đề: hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Đông Âu, chương trình hạt nhân củaI-ran và của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, Hiệp ước cắt giảm vũ khí tiếncông chiến lược mới, việc mở rộng NATO sang phía Đông, cuộc xung đột ở Cáp-ca-dơ, ảnh hưởng trong không gian hậu Xô-viết, v.v Trong các vấn đề đó, tuy haibên còn tồn tại những bất đồng, nhưng kết thúc đàm phán, hai Tổng thống đã đặtbút ký một số văn kiện ghi nhận sự thoả thuận đối với một số vấn đề cụ thể trongquan hệ song phương Đặc biệt, Nga đã thoả thuận cho Mỹ vận chuyển quá cảnhhàng hoá, binh sĩ và vũ khí qua lãnh thổ Nga trong cuộc chiến “chống khủng bố”
mà Mỹ đang tiến hành tại Áp-ga-ni-xtan Hai bên còn ra tuyên bố chung về hệthống phòng thủ tên lửa ở Đông Âu, về sự hợp tác Mỹ – Nga trong lĩnh vực hạtnhân và nhất trí thành lập Ủy ban của các Tổng thống để điều phối các vấn đề vềphát triển, hợp tác
Trang 12tích quốc tế, mâu thuẫn về lợi ích chiến lược trong cuộc đua tranh giành ngôi vị giữa Mỹ và Trung Quốc là điều không dễ gì hóa giải, nên cái gọi là “cơ chế G-2”còn quá xa vời, thậm chí là ảo tưởng, chứ chưa nói đến một “cấu trúc quyền lực chính trị thế giới” trong thế kỷ 21.
C, Quan hệ giữa các nước lớn và an ninh toàn cầu
Dư luận chung cho rằng, trong khuôn khổ của các mối quan hệ giữa các nước lớn,thì đi đôi với lợi ích của mình, vấn đề an ninh toàn cầu phải được các bên quantâm, được thể hiện bằng những hành động cụ thể hơn Chủ thể của các mối quan hệnày cần phải biết “cầu đồng tồn dị” để ngăn chặn xung đột, chiến tranh, loại bỏchạy đua vũ trang; đồng thời, tăng cường chia sẻ trách nhiệm để đối phó với cácvấn đề an ninh phi truyền thống Chỉ có đạt được những điều đó, mới có thể xóa đinhững mối quan ngại cho rằng, quan hệ giữa các nước lớn không loại trừ chỉ làkiểu quan hệ “sớm nở tối tàn”, quan hệ “tay đôi, tay ba” để áp đặt, hay là quan hệtheo kiểu “bắt tay nhau trên lưng kẻ khác”, làm tổn hại đến lợi ích của nước thứ ba
3, Vai trò của Mỹ trong quan hệ với các nước vừa và nhỏ
Quan hệ quốc tế ngày càng được dân chủ hóa, được điều chỉnh bởi Hiến chương Liên Hợp quốc và luật pháp quốc tế, nhưng chính trị dựa trên sức mạnh vẫn là bản chất cốt lõi của chính trị quốc tế và ngoại giao Theo đó, các nước lớn như Mỹ luôn
có ảnh hưởng chi phối đối với các nước nhỏ, cũng như đóng vai trò chi phối, thậm chí quyết định sự vận động, phát triển của các xu thế quốc tế và cục diện thế giới Vai trò của Mỹ đối với các nước nhỏ được thể hiện rõ nhất trong quan hệ bền chặt
và gắn bó mật thiết của Mỹ với ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á)
Trang 13Trong tuyên bố "tầm nhìn chung" được phát trên trang web Nhà Trắng sáng
14-5 (giờ Việt Nam), Mỹ và ASEAN quyết định sẽ nâng cấp quan hệ lên đối tácchiến lược toàn diện "có ý nghĩa, thực chất và cùng có lợi" từ tháng 11-2022
Việc Mỹ thúc đẩy việc nâng cấp quan hệ với ASEAN đã được giới quan sát dự đoán từ trước, xét đến việc khối này và Trung Quốc, Úc đã thiết lập quan hệ đốitác chiến lược toàn diện vào năm ngoái
Tuyên bố chung Mỹ - ASEAN gồm 28 điểm đúc kết những gì Tổng thống Biden
và các nhà lãnh đạo ASEAN đã trao đổi, làm việc suốt 2 ngày tại Mỹ
Trong đó, Mỹ cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ ASEAN đảm bảo an ninh y tế và cùng nhau phục hồi hậu COVID-19, cam kết phối hợp với các nước để đáp ứng nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng "tiêu chuẩn cao, minh bạch, phát thải carbon thấp và thích ứng với khí hậu"
Về vấn đề Biển Đông, các nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự ổn định và hòa bình trên vùng biển này có ý nghĩa với tất cả các bên, đồng thời kêu gọi giải quyết bất
đồng bằng luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982
"Chúng tôi sẽ hết lòng duy trì hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực cũng nhưđảm bảo an ninh và an toàn hàng hải, tự do hàng hải - hàng không cùng các hoạt động sử dụng hợp pháp khác trên biển như được mô tả trong UNCLOS năm 1982, đảm bảo thương mại hàng hải hợp pháp không bị cản trở cũng như phi quân sự hóa
và tự kiềm chế trong việc tiến hành các hoạt động", tuyên bố có đoạn nêu rõ
Một số vấn đề khác như đảm bảo ASEAN là khu vực không có vũ khí hạt nhân, hợp tác bảo vệ đa dạng sinh học, tăng cường giao lưu nhân dân, cũng được nhắcđến trong tuyên bố
Vấn đề xung đột ở Ukraine được đưa vào cuối tuyên bố, trong đó các nhà lãnhđạo khẳng định tầm quan trọng của việc tôn trọng chủ quyền, độc lập chính trị vàtoàn vẹn lãnh thổ một nước
"Chúng tôi nhắc lại lời kêu gọi tuân thủ Hiến chương Liên Hiệp Quốc và luật phápquốc tế Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch và tạo ra một môi trường thuận lợi để giải quyết hòa bình.Chúng tôi ủng hộ những nỗ lực của Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc trong việc tìm kiếm một giải pháp hòa bình Chúng tôi cũng kêu gọi tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận hỗ trợ nhân đạo nhanh chóng, an toàn và không bị cản trở cho những