từ những lý do trên, nhóm chúng tôi lựachọn nghiên cứu đề tài “THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀCHI NGÂN SÁCH CHO SỰ NGHIỆP Y TẾ”2.Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu đề tài
PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Trong thời đại phát triển nhanh của khoa học công nghệ, chiến lược phát triển con người là ưu tiên hàng đầu của các quốc gia, bởi nhân tố con người giữ vai trò quyết định và là nguồn lực năng động nhất của sự phát triển Sức khỏe con người được đặt lên hàng đầu trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, vì có sức khỏe, con người mới có thể học tập, lao động và sáng tạo để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Ngành y tế đóng vai trò then chốt trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng lao động của nhân dân Ngân sách nhà nước dành cho sự nghiệp y tế là một phần quan trọng, nhưng cần quản lý hiệu quả để đảm bảo chi tiêu hợp lý, phù hợp với tình hình ngân sách hạn hẹp, đồng thời vẫn hướng tới mục tiêu công bằng và nâng cao hiệu quả tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Chính những điều này thể hiện cam kết của Đảng và Nhà nước trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Y tế đang đối mặt với nhiều thách thức do diễn biến phức tạp của thời tiết, dịch bệnh và tình hình kinh tế xã hội, khiến ngành y tế phải không ngừng tăng cường quản lý Nhà nước, đa dạng hóa các hình thức phục vụ, đổi mới trang thiết bị và nâng cao kỹ năng chuyên môn để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân Tuy nhiên, phần ngân sách Nhà nước dành cho hoạt động y tế vẫn còn nhiều kẽ hở trong quá trình phân bổ, quản lý và sử dụng, dẫn đến lãng phí và giảm hiệu quả Những tồn tại này đặt ra yêu cầu cần thiết phải thực hiện các biện pháp khắc phục và hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế Từ những lý do đó, nhóm chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về chi ngân sách cho sự nghiệp y tế” để phân tích và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính ngành y tế.
Mục tiêu nghiên cứu đề tài này là:
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về chi ngân sách nhà nước và quản lý chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế.
- Phân tích, đánh giá thực trạng và vai trò của chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế.
Đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế nhằm đảm bảo sự minh bạch, công khai và hiệu quả trong quản lý tài chính công Cần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật thông qua việc tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý các vi phạm liên quan đến chi tiêu ngân sách y tế Đồng thời, xây dựng các giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý ngân sách, đảm bảo tính khách quan và chính xác trong quá trình phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính Việc hoàn thiện hệ thống pháp lý và thực thi chính sách một cách chặt chẽ sẽ góp phần thúc đẩy phát triển bền vững ngành y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân.
3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Pháp luật về việc chi ngân sách cho sự nghiệp y tế
- Phạm vi: + Địa bàn: Tại Việt Nam
+ Thời gian: Giai đoạn từ 2016 đến 2022.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, bài tiểu luận sử dụng các phương pháp phân tích, lập luận, diễn dịch, so sánh, tổng hợp và thống kê để đảm bảo tính chính xác và toàn diện của bài viết Những phương pháp này giúp làm rõ nội dung, phân tích dữ liệu một cách logic và có hệ thống, từ đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu và đảm bảo tính thuyết phục cho bài tiểu luận.
Bài tiểu luận gồm ba phần là Phần mở đầu, Phần nội dung và Phần kết luận.Trong Phần nội dung gồm có ba chương:
Chương 1: Lý luận và những quy định của pháp luật về chi ngân sách cho sự nghiệp y tế
Chương 2: Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật chi ngân sách cho sự nghiệp y tế tại việt nam
Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật
Lý luận và những quy định pháp luật về chi ngân sách cho sự nghiệp y tế
Khái niệm , đặc điểm chi Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế
Ngân sách nhà nước là tổng các khoản thu, chi của Chính phủ được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhằm đảm bảo thực hiện đầy đủ các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (theo quy định tại Luật Ngân sách Nhà nước).
Ngân sách Nhà nước Việt Nam gồm hệ thống ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, được phân định rõ nguồn thu và nhiệm vụ theo quy định của luật Ngân sách Nhà nước Cơ cấu chi ngân sách chủ yếu tập trung vào hai khoản lớn là chi cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên, đảm bảo 균ư rõ ràng và hiệu quả trong quản lý tài chính công.
Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động liên tục của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh một cách ổn định và hiệu quả.
Theo từng lĩnh vực, chỉ thị chi Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế là khoản chi thường xuyên nhằm đảm bảo hoạt động liên quan đến y tế và sức khỏe cộng đồng Đây là nguồn ngân sách quan trọng hỗ trợ các hoạt động chăm sóc sức khỏe, phòng chống dịch bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế Việc phân bổ ngân sách phù hợp giúp tăng cường hệ thống y tế, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân và thúc đẩy phát triển y tế bền vững.
Chi ngân sách Nhà nước dành cho sự nghiệp y tế thể hiện rõ mối quan hệ phân phối và sử dụng vốn từ quỹ ngân sách Nhà nước để duy trì cũng như phát triển hệ thống y tế quốc gia Việc đầu tư này nhằm đảm bảo cung cấp dịch vụ y tế chất lượng, nâng cao sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững của ngành y tế Việt Nam.
Dù trong bất kỳ giai đoạn nào, Nhà nước cũng luôn chú trọng đến việc chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển sự nghiệp y tế Nhiệm vụ của ngành y tế tập trung vào các hoạt động chính như khám chữa bệnh và phòng bệnh nhằm duy trì ổn định và nâng cao sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.
1 Khoản 14 Điều 4 Luật ngân sách nhà nước năm 2015; dịch, y tế dự phòng, nhằm chăm sóc và không ngừng nâng cao sức khoẻ cho nhân dân.
Có bốn đặc điểm về việc chi ngân sách cho sự nghiệp y tế như sau:
Chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế thường xuyên phát sinh đều đặn, bao gồm các khoản chi cho nhân lực y tế, nghiệp vụ chuyên môn, quản lý hành chính và mua sắm tài sản, sửa chữa lớn hoặc xây dựng nhỏ Nhờ vào đó, ngân sách nhà nước dành cho lĩnh vực y tế có tính ổn định rõ rệt, đảm bảo duy trì và phát triển các hoạt động y tế một cách bền vững.
Chi ngân sách Nhà nước dành cho sự nghiệp y tế mang tính chất tiêu dùng xã hội, nhằm phục vụ lợi ích nhân dân và không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, nhưng lại có giá trị tích lũy lâu dài thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội của quốc gia Trong bối cảnh khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức ngày càng phát triển, việc chăm sóc sức khỏe và nâng cao trí tuệ cho nhân dân trở thành yếu tố then chốt, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển Phần lớn ngân sách Nhà nước dành cho y tế phụ thuộc vào cơ cấu tổ chức ngành y tế và chính sách cung cấp dịch vụ y tế của Nhà nước, trong đó vai trò của Nhà nước là chủ yếu khi trực tiếp cung cấp dịch vụ y tế cho nhân dân.
Ở nước ta, hệ thống cung cấp dịch vụ y tế được tổ chức theo bốn cấp chính nhau, bắt đầu từ cấp một là Bệnh viện Trung ương và các Bệnh viện chuyên khoa do Bộ Y tế quản lý trực tiếp, tiếp đến là cấp hai gồm các Bệnh viện tỉnh, cấp ba là các phòng khám đa khoa khu vực tại các Bệnh viện huyện, và cuối cùng là cấp bốn là các trung tâm y tế xã.
Trong nền kinh tế thị trường, khi Nhà nước không phải là chủ thể duy nhất cung cấp dịch vụ y tế, sự tăng mạnh của các khoản thanh toán bằng tiền túi của các hộ gia đình đã làm giảm phần ngân sách Nhà nước dành cho y tế Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch gánh nặng chi phí y tế từ ngân sách công sang người dân, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của mọi đối tượng trong xã hội.
1.1.3 Vai trò của chi ngân sách nhà nước cho sự nghiêp y tế
Việc chi ngân sách Nhà nước cho lĩnh vực y tế có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, bởi sức khỏe của dân là nền tảng tạo ra trí tuệ và tài sản quý giá nhất Quốc gia có nguồn nhân lực có sức khỏe tốt và trình độ chuyên môn cao sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn trong quá trình phát triển kinh tế xã hội Tốc độ tăng trưởng kinh tế phụ thuộc đáng kể vào năng lực và trình độ chuyên môn của người lao động, trong đó đội ngũ lao động hiểu biết về khoa học công nghệ hiện đại và có phẩm chất nhân cách phù hợp là điều kiện then chốt để nâng cao năng suất và thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh chóng.
Chi ngân sách Nhà nước dành cho y tế không chỉ là một khoản đầu tư vào dịch vụ xã hội mà còn đóng vai trò chủ đạo thúc đẩy sự phát triển bền vững của quốc gia Đầu tư vào lĩnh vực y tế góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và cải thiện chất lượng cuộc sống Chính sách ngân sách y tế hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động phòng chống dịch bệnh, nâng cao năng lực hệ thống y tế và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội toàn diện.
Chi ngân sách nhà nước dành cho sự nghiệp y tế không chỉ thể hiện vai trò xã hội quan trọng mà còn thúc đẩy công bằng xã hội thông qua hoạt động chi cho Bảo hiểm y tế Trong xã hội Việt Nam, sự phân chia giàu nghèo còn tồn tại rõ rệt, phản ánh quy luật của nền kinh tế thị trường; người giàu có khả năng thanh toán cao hơn và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt hơn, trong khi người nghèo dễ bị thiệt thòi khi cần khám chữa bệnh Nguyên nhân chính là hầu hết các bệnh viện tập trung ở thành phố, tạo thuận lợi cho cư dân đô thị, đồng thời chi phí điều trị trực tiếp cao khiến người có thu nhập trung bình trở lên mới thường xuyên sử dụng dịch vụ y tế tại bệnh viện.
Chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế nhằm đảm bảo mọi người dân được chăm sóc sức khỏe ở mức độ cơ bản phù hợp với khả năng của ngân sách Các chính sách ưu tiên hỗ trợ người nghèo không có khả năng chi trả giúp thúc đẩy công bằng xã hội Khoản chi này còn duy trì và phát triển các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe nhân dân Ngoài ra, ngân sách y tế là chiến lược quan trọng trong việc đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thể hiện qua cơ cấu và tỷ trọng chi tiêu phù hợp cho sự nghiệp y tế.
Chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế giúp kiểm tra việc sử dụng các khoản chi cho hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân và thu hút đóng góp từ các tầng lớp xã hội Việc xã hội hoá lĩnh vực y tế và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước góp phần đạt được các mục tiêu đề ra trong chăm sóc sức khỏe nhân dân Tuy nhiên, để phát huy tối đa các vai trò này, công tác quản lý ngân sách cần được tăng cường và hoàn thiện, đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong sử dụng ngân sách nhà nước cho y tế.
Các nguyên tắc chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế
Chi ngân sách Nhà nước dành cho sự nghiệp y tế là khoản chi thường xuyên, do đó việc tổ chức quản lý chi ngân sách này phải tuân theo các nguyên tắc của chi thường xuyên nhằm tăng cường hiệu quả và tiết kiệm ngân sách Nhà nước Trong bối cảnh ngân sách Nhà nước hạn chế, việc đảm bảo các nguyên tắc này giúp đảm bảo chi tiêu đúng mục đích, hợp lý và hiệu quả hơn trong lĩnh vực y tế Có 3 nguyên tắc quan trọng được áp dụng để quản lý và phân bổ chi ngân sách cho sự nghiệp y tế một cách hiệu quả, góp phần bảo đảm hoạt động y tế được duy trì ổn định và phát triển bền vững.
Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cho ngành y tế bắt buộc phải dựa trên dự toán đã được phê duyệt, đảm bảo tính minh bạch và có chu trình rõ ràng Mỗi nhu cầu chi cho ngành y tế đều phải được xác định trong dự toán kinh phí từ các đơn vị cơ sở, phù hợp với kế hoạch đã đề ra Quy trình xét duyệt dự toán được thực hiện qua các cấp cơ quan quyền lực nhà nước từ thấp đến cao, với quyết định cuối cùng về dự toán chi thường xuyên thuộc về Quốc hội Việc tổ chức thực hiện ngân sách y tế phải căn cứ vào dự toán đã duyệt để phân bổ và sử dụng ngân sách một cách chính xác Cuối cùng, công tác khẩu quyết toán cũng phải dựa trên dự toán làm căn cứ để đối chiếu và so sánh, đảm bảo quản lý ngân sách hiệu quả và minh bạch.
Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả là cơ sở quan trọng trong quản lý kinh tế tài chính và chi phí y tế Ngân sách Nhà nước có giới hạn, trong khi yêu cầu chi cho lĩnh vực y tế ngày càng tăng cao do sự phát triển của dân số và tiến bộ khoa học Do đó, việc vận dụng nguyên tắc này giúp đảm bảo chi tiêu phù hợp, hiệu quả mà vẫn đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của ngành y tế.
Việc chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp y tế phải được thực hiện trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước nhằm tăng cường kiểm soát chặt chẽ các khoản chi Thực hiện kiểm soát chi ngân sách nhà nước giúp nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, ngành, cấp và đơn vị có liên quan, đồng thời thúc đẩy vai trò trong công tác quản lý và sử dụng ngân sách Điều này góp phần lập lại kỷ cương tài chính quốc gia, đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong chi tiêu ngân sách y tế.
Những quy định pháp luật về chi ngân sách cho sự nghiệp y tế
1.3.1 Điều kiện chi ngân sách Nhà nước:
Các điều kiện chi ngân sách nhà nước được quy định tại khoản 2 Điều 12 Luật ngân sách nhà nước năm 2015:
Dự toán ngân sách nhà nước được lập ra nhằm đảm bảo chi ngân sách phù hợp với kế hoạch, hạn chế tối đa bội chi và kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phù hợp với dự toán đã được giao Trong quá trình thực hiện, cần phải đảm bảo các khoản chi được thực hiện đúng mục đích, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan sử dụng ngân sách, trừ trường hợp theo quy định tại Điều 51 Luật Ngân sách nhà nước Việc kiểm soát chi ngân sách đòi hỏi phải đặt ra điều kiện dựa trên các khoản đã có trong dự toán, qua đó đảm bảo ngân sách được sử dụng hiệu quả, minh bạch và đúng quy định pháp luật.
Thủ trưởng đơn vị hoặc người có thẩm quyền quyết định chi là người chịu trách nhiệm quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, đảm bảo các khoản chi đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức trong phạm vi dự toán của đơn vị Việc có quyết định của thủ trưởng đơn vị trước khi chi ngân sách giúp xác định rõ trách nhiệm và nâng cao khả năng kiểm soát các khoản chi tại đơn vị sử dụng ngân sách Thủ trưởng đơn vị cần ký duyệt chi như một hình thức xác nhận và kiểm soát việc chi tiêu ngân sách hiệu quả.
Thứ ba, các điều kiện cụ thể khác :
Theo khoản 6 Điều 34 Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách Nhà nước, các khoản chi sử dụng vốn ngân sách để đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc bắt buộc phải qua đấu thầu hoặc thẩm định giá theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện Quy định này nhằm đảm bảo chi hoạt động đúng, đủ, minh bạch, tránh thất thoát tài sản và giá cả không rõ ràng Việc tổ chức đấu thầu hoặc thẩm định giá giúp xác định giá trị thực sự của tài sản, từ đó đảm bảo khoản chi hành chính phục vụ hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước một cách hợp pháp, đúng đắn và minh bạch.
Theo khoản 4 Điều 34 Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016, các khoản chi có tính chất thường xuyên phải được phân bổ đều trong năm để chi Trong khi đó, các khoản chi thời vụ hoặc chỉ phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn và các khoản chi không thường xuyên khác phải thực hiện theo dự toán quý do đơn vị dự toán cấp I giao cùng với dự toán năm Quy định này nhằm đảm bảo tính rõ ràng và phù hợp với dự toán năm đối với các khoản chi không mang tính chất thường xuyên của các đơn vị.
Dự toán cấp dưới bao gồm các khoản chi có tính chất thường xuyên, đảm bảo việc chi tiêu định kỳ được thực hiện đầy đủ và chính xác Quy định này giúp quản lý ngân sách hiệu quả, đảm bảo các khoản thu và chi được thực hiện đúng theo quy định hiện hành Việc kiểm soát chặt chẽ các khoản chi này góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính.
Khoản chi dự định thực hiện cần có đầy đủ hồ sơ, chứng từ thanh toán hợp lệ, đáp ứng điều kiện cụ thể theo quy định Các khoản chi bao gồm chi thường xuyên, chi sự nghiệp kinh tế, chi chương trình mục tiêu, chi kinh phí ủy quyền và các khoản chi khác của ngân sách nhà nước đều phải đảm bảo đầy đủ hồ sơ, chứng từ phù hợp với tính chất của từng khoản chi Điều kiện này nhằm đảm bảo tính minh bạch, hợp pháp và chính xác trong quản lý ngân sách nhà nước.
Việc có chứng từ và hóa đơn kèm theo là điều kiện rất cần thiết để tạo nền tảng chắc chắn, chính xác cho các khoản chi tiêu Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch trong quản lý ngân sách mà còn hình thành thói quen sử dụng chứng từ khi phát sinh các khoản chi mới Việc này giúp đơn giản hóa công tác thống kê và điều tra, hỗ trợ công tác kiểm soát tài chính hiệu quả hơn.
Lập dự toán ngân sách nhà nước là quá trình xây dựng và quyết định dự toán thu, chi ngân sách của nhà nước trong vòng 1 năm, phản ánh các chương trình, kế hoạch và chính sách của chính phủ trong một kỳ tài khóa Dự toán ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính thống nhất, toàn diện và cân đối của ngân sách, trong đó các khoản chi phải phù hợp với mục tiêu đề ra và nguồn thu là phương tiện để thực hiện các chính sách đó Mỗi khoản ngân sách đều có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội của đất nước, góp phần định hình sự ổn định và phát triển bền vững của quốc gia.
Dựa trên chỉ thị của Thủ tướng Chính Phủ, thông tư hướng dẫn và các số kiểm tra về dự toán ngân sách của Bộ Tài Chính, Sở hướng dẫn và thông báo các số kiểm tra dự toán phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Các đơn vị sự nghiệp y tế và UBND cấp dưới căn cứ vào các số kiểm tra này, cùng với khả năng cân đối ngân sách địa phương, để lập dự toán ngân sách phù hợp với tình hình thực tế Việc lập dự toán của các đơn vị dựa trên số kiểm tra về dự toán ngân sách, các phương hướng phát triển của tỉnh theo Nghị quyết Đảng bộ tỉnh và Nghị quyết của HĐND tỉnh, cũng như hoạt động của ngành y tế, nhằm đảm bảo ngân sách phù hợp và hiệu quả.
- Tại điểm b, khoản 3 Điều 3 Thông tư 122/2021/TT-BTC quy định về tổ chức thực hiện dự toán ngân sách nhà nước năm 2022:
Chính sách ngân sách được bố trí cho y tế dự phòng, y tế cơ sở và các bệnh viện vùng khó khăn, biên giới, hải đảo, nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe tại những khu vực đặc thù Ngoài ra, ngân sách còn hỗ trợ các lĩnh vực phong, lao, tâm thần và các lĩnh vực khác theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 5 của Nghị quyết số 01/2021/UBTVQH15 ngày 01 tháng.
Năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành quy định về các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho năm 2022, nhằm đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách Đồng thời, chính phủ chủ động bố trí kinh phí để đảm bảo cho công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19, góp phần kiểm soát và giảm thiểu tác động của đại dịch đối với toàn bộ hệ thống y tế và đời sống xã hội.
- Tại Khoản 3 Điều 5 Nghị quyết 01/2021/UBTVQH15 quy định về các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước năm 2022
Dựa trên khả năng ngân sách địa phương, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phân bổ tối thiểu 30% ngân sách y tế cho y tế dự phòng, trong đó ưu tiên cho y tế cơ sở và các bệnh viện ở vùng khó khăn, biên giới, hải đảo Việc phân bổ này nhằm đảm bảo nguồn lực cho các lĩnh vực phòng, chống các bệnh dịch, bệnh lao, bệnh tâm thần và các lĩnh vực y tế khác theo Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày.
Ngày 25 tháng 10 năm 2017, Ban Chấp hành Trung ương khóa XII đã ban hành nghị quyết về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới Dự toán chi sự nghiệp y tế, dân số và gia đình được phân bổ dựa trên tiêu chí bổ sung, bao gồm ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho các đối tượng năm 2021 theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế.
1.3.3.Quy trình thực hiện (vẽ cái bảng bên dưới vào)
Sở Y tế và các bệnh viện tuyến tỉnh lập dự toán gửi Sở Tài chính.
Sở Tài chính đã giao số kiểm tra cho Sở Y tế dựa trên dự toán sơ bộ về chi ngân sách y tế trong kỳ kế hoạch Việc này giúp Sở Y tế xác định các định mức chi tổng hợp dự kiến sẽ phân bổ cho các đơn vị dự toán cấp dưới Sau đó, Sở Tài chính hướng dẫn các đơn vị này lập dự toán ngân sách y tế chính xác và phù hợp với kế hoạch đã đề ra.
Bên cạnh đó, Sở Tài chính báo cáo UBND tỉnh trình HĐND tỉnh quyết định phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán thuộc tỉnh Theo nghị quyết của HĐND tỉnh, UBND tỉnh tiến hành giao dự toán ngân sách cho từng đơn vị dự toán để đảm bảo sử dụng nguồn lực hiệu quả và phù hợp với kế hoạch phát triển của địa phương Quá trình phân bổ ngân sách này nhằm thúc đẩy hoạt động của các đơn vị dự toán, góp phần hoàn thành các mục tiêu đề ra của tỉnh.
Bước 2: Chấp hành dự toán
Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật chi ngân sách cho sự nghiệp y tế tại Việt Nam
Những kết quả đạt được
2.1.1 Những kết quả đạt được trong giai đoạn từ 2016 đến 2021
Chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế 2016-2019 6 Đơn vị: nghìn tỷ đồng
8.9 10.16 13.65 14.86 pháp luật; duyệt quyết toán đối với các đơn vị dự toán cấp dưới.
5 Khoản 2 Điều 6 Nghị Quyết 01/2021/UBTVQH15 Quy định về tổ chức thực hiện
6 Công khai ngân sách nhà nước – Thông tin công khai ngân sách Link: https://ckns.mof.gov.vn/SitePages/home.aspx?fbclid=IwAR3ZWGok4ud- ngân sách nhà nước.
(kẻ cái bảng này vào)
Trong giai đoạn từ 2016 đến 2018, ngân sách nhà nước dành cho sự nghiệp phát triển y tế đã tăng từ 8,9 nghìn tỷ đồng lên 13,65 nghìn tỷ đồng, thể hiện xu hướng tăng về tổng số chi Tuy nhiên, tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho toàn ngành y tế lại có xu hướng giảm, từ 97.600 tỷ đồng (chiếm 7,67% tổng chi ngân sách nhà nước năm 2016) xuống dự kiến 92.715 tỷ đồng (chiếm 5,85% tổng chi ngân sách nhà nước năm 2018) Tại phiên họp toàn thể của Quốc hội ngày 29/10/2018, đại biểu Ngô Thị Kim Yến bày tỏ lo ngại về xu hướng giảm của tỷ lệ ngân sách dành cho y tế, gây ảnh hưởng đến công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Tổng dự toán ngân sách nhà nước chi cho sự nghiệp y tế được Quốc hội quyết định năm 2019 là 14.86 nghìn tỷ đồng, bằng 6,98% tổng chi ngân sách nhà nước 8
Trong dự toán chi ngân sách năm 2020 trình lên Quốc hội, Bộ Y tế được cấp khoảng 15,37 nghìn tỷ đồng để thực hiện các hoạt động y tế Tính đến tháng 11 năm 2021, tổng ngân sách chi cho Bộ Y tế cho phát triển sự nghiệp y tế đạt khoảng 9,14 nghìn tỷ đồng, thể hiện sự phân bổ nguồn lực phù hợp với nhu cầu, đặc biệt trong bối cảnh dịch Covid-19 xuất hiện, gây nhiều thách thức cho ngành y tế Các gói chi trả từ ngân sách nhằm chống dịch bệnh và hỗ trợ các bệnh nhân gặp khó khăn đã được triển khai mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng lực dịch vụ y tế và cải thiện chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Thu Hằng đề nghị Chính phủ tiếp tục tăng cường ngân sách nhà nước cho lĩnh vực y tế nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe và đảm bảo an sinh xã hội Việc mở rộng ngân sách y tế sẽ góp phần phát triển cơ sở hạ tầng y tế, nâng cao năng lực đội ngũ y bác sĩ và phát triển các chương trình phòng chống dịch bệnh hiệu quả hơn Đề xuất này nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống y tế Việt Nam, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân và tăng cường khả năng phòng chống các dịch bệnh nguy hiểm Đầu tư mạnh mẽ hơn vào y tế là yếu tố then chốt để thực hiện mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn diện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Năm 2019, công tác y tế đạt nhiều kết quả tích cực, đồng thời đề ra các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu cho năm 2020 nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo an toàn cho cộng đồng Trong bối cảnh tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, dự kiến ngân sách nhà nước dành cho ngành y tế năm 2021 sẽ thấp hơn các năm trước do khó khăn trong thu ngân sách và các yếu tố khách quan khác Việc dự chi ngân sách nhà nước cho y tế năm 2021 bị ảnh hưởng bởi tình hình dịch bệnh, dẫn đến hạn chế về nguồn lực để thực hiện các mục tiêu phát triển y tế trong năm tới.
2.1.2 Dự toán ngân sách cho sự nghiệp y tế năm 2022
Dự toán ngân sách nhà nước chi cho Bộ Y tế năm 2022 đã có sự điều chỉnh đáng kể tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội Chính phủ đã trình và Quốc hội đã thông qua quyết định về dự toán ngân sách, đảm bảo nguồn lực phù hợp để tăng cường lĩnh vực y tế Việc điều chỉnh này nhằm đáp ứng tốt hơn các mục tiêu chăm sóc sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế trong năm 2022.
Bộ Y tế sẽ được giao dự toán ngân sách 11,2 nghìn tỷ đồng để đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ phát triển y tế quốc gia Các biến thể phức tạp của Covid-19 đã tác động lớn đến ngành y tế, đòi hỏi ngân sách phù hợp để đảm bảo công tác phòng chống dịch hiệu quả Trước tình hình đó, Quốc hội đã điều chỉnh và phê duyệt dự toán chi ngân sách cho Bộ Y tế, nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế và đáp ứng tốt hơn các tình huống khẩn cấp về y tế cộng đồng.
Tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phân bổ ngân sách Trung ương năm 2022, đảm bảo phân bổ ngân sách hợp lý trong điều kiện ngân sách nhà nước còn khó khăn Trong phương án này, việc dành ngân sách cho lĩnh vực y tế, đặc biệt là công tác phòng, chống dịch, luôn được ưu tiên hàng đầu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo an toàn xã hội.
Năm nay, Dự toán chi sự nghiệp y tế tăng 38,5%: 10
Dự kiến phân bổ ngân sách trung ương năm 2022 dành cho lĩnh vực y tế tăng mạnh, với chi sự nghiệp y tế dự kiến đạt 28.560 tỷ đồng, tăng 38,5% so với dự toán năm 2021 Ngân sách đã bố trí khoảng 10.000 tỷ đồng để thực hiện các chế độ, chính sách cho lực lượng tuyến đầu chống dịch, cũng như mua thuốc, vắc xin, trang thiết bị y tế Nghị quyết số 01/2021/UBTVQH15 quy định tiếp tục duy trì chi cho y tế dự phòng với mức tối thiểu, thể hiện sự ưu tiên của ngân sách đối với lĩnh vực y tế trong giai đoạn 2022-2025.
Chính phủ đã chi hơn 56 nghìn tỷ đồng từ ngân sách để phòng chống dịch COVID-19 và hỗ trợ người gặp khó khăn, thể hiện nỗ lực lớn của Nhà nước trong công tác ứng phó khủng hoảng Các khoản chi tiêu này nhằm đảm bảo an sinh xã hội, hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng và duy trì hoạt động kinh tế trong bối cảnh dịch bệnh kéo dài Chính phủ đã tập trung nguồn lực để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phục hồi kinh tế đất nước Các chiến lược sử dụng ngân sách được thực hiện hiệu quả, góp phần ổn định tình hình an sinh xã hội trong thời gian qua.
Trong năm 2022, ngân sách trung ương được ưu tiên hàng đầu cho lĩnh vực y tế và công tác phòng chống dịch Theo Thời báo tài chính, phân bổ ngân sách đã phản ánh rõ sự tập trung của nhà nước vào tăng cường hệ thống y tế, cập nhật trang thiết bị và nhân lực để đảm bảo đáp ứng tốt nhất các yêu cầu phòng chống dịch bệnh Chính sách này nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế tại địa phương, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp về y tế Việc ưu tiên ngân sách trung ương cho y tế không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà còn thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
30% ngân sách y tế và ưu tiên cho y tế cơ sở Bên cạnh đó, Quỹ phòng, chống Covid-19 là nguồn lực quan trọng cho công tác phòng, chống dịch.
Để tăng cường nguồn lực trong bối cảnh dịch COVID-19 phức tạp, UBTVQH đã đề nghị Chính phủ chủ động cân đối ngân sách Nhà nước năm 2022, tập trung vào việc thực hiện tiết kiệm và cắt giảm các nhiệm vụ chi chưa cần thiết Điều này nhằm dành nguồn lực bổ sung cho lĩnh vực y tế, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế dự phòng, đảm bảo công tác phòng chống dịch hiệu quả.
Trong dự thảo phân bổ ngân sách Nhà nước năm 2022 trình Quốc hội, đã nhấn mạnh việc tăng cường tiết kiệm chi, giảm bình quân 10% chi thường xuyên để đảm bảo hiệu quả ngân sách Đối với các cơ quan, đơn vị áp dụng cơ chế tài chính, thu nhập đặc thù theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, yêu cầu giảm bình quân 15% chi thường xuyên, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước trong năm tới.
Những hạn chế, bất cập trong việc thực hiện quy định pháp luật về ngân sách cho sự nghiệp y tế
Hiện nay, Chính phủ Việt Nam vừa bổ sung ngân sách hỗ trợ từ trung ương, vừa thiết lập các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) nhằm thúc đẩy phát triển Mặc dù đã tập trung nhiều nguồn lực vào lĩnh vực y tế, đất nước vẫn đối mặt với nhiều hạn chế và bất cập trong công tác chi ngân sách Các chương trình này góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy tiến bộ y tế toàn diện Tuy nhiên, cần cải tiến quản lý và tăng cường đầu tư để khắc phục những điểm yếu còn tồn tại.
Hiện nay, việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế đang gặp nhiều khó khăn do hạn chế về nguồn đầu tư Nhiều bệnh viện và trung tâm y tế huyện vẫn chưa được trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại, lạc hậu, ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc sức khỏe Thống kê cho thấy khoảng 40% trạm y tế xã chưa đạt các tiêu chí quốc gia, phản ánh rõ những tồn tại cần cải thiện trong hệ thống y tế cơ sở.
Vào thứ hai, việc phân bổ ngân sách y tế dự phòng tại địa phương chưa hợp lý do thiếu hướng dẫn cụ thể Nhiều địa phương chưa đảm bảo tối thiểu 30% ngân sách y tế dành cho y tế dự phòng, dẫn đến tình trạng phân chia không đồng đều Một số địa phương phân bổ ngân sách theo biên chế như chi quản lý hành chính, khiến nguồn kinh phí cho hoạt động y tế dự phòng bị hạn chế hoặc không đủ để duy trì hoạt động cần thiết.
- Thứ ba, hạn chế có thể kể đến đó là năng lực quản lý và điều hành ở các tuyến còn rất yếu.
- Thứ tư, các quyết định dự toán và phân bổ ngân sách cho ngành y tế vẫn còn sự trùng lắp, chồng chéo và mang tính hình thức.
- Thứ năm, về quy trình như lập, xem xét, xét duyệt, phê duyệt quyết định ngân sách còn khá phức tập và phiền phức.
- Thứ sáu, khi quy trình ngân sách địa phương phức tạp, rườm rà thì cũng kéo theo việc chấp hành cũng gặp nhiều vướng mắc.
Hiện nay, bộ máy quản lý ngân sách địa phương còn phân tán và thiếu khả năng phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan Cụ thể, hệ thống này bao gồm ba đầu mối chính là Sở Tài chính, Thuế và Kho bạc; trong đó, chỉ có Sở Tài chính trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, còn lại cơ quan Thuế và Kho bạc đều thuộc trung ương theo ngành dọc.
Sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan đã được thực hiện tốt ở một số nơi, nhưng còn gặp phải các khó khăn, vướng mắc chưa được xử lý và tháo gỡ kịp thời Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và cần có các giải pháp để nâng cao sự phối hợp, đảm bảo tiến độ và chất lượng công tác.
- Thứ tám, trong hoạt động thanh tra kiểm tra vẫn còn nhiều vướng mắc.
Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế trên
Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương chịu trách nhiệm đầu tư vào y tế địa phương, tuy nhiên nhiều tỉnh hiện chưa bố trí đủ nguồn vốn do ngân sách khó khăn Ngoài ra, các địa phương chưa có nguồn vốn riêng mạnh mẽ từ ngân sách trung ương để hỗ trợ đầu tư cho y tế cơ sở, gây ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ y tế tại cơ sở.
Chế độ chính sách đãi ngộ chưa thỏa đáng, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế tuyến tỉnh và trung ương, đôi khi còn thấp hơn phụ cấp trực Mặc dù phụ cấp ưu đãi cho y tế xã cao hơn y tế tuyến tỉnh, huyện, nhưng vẫn chưa đủ để tạo động lực khuyến khích cán bộ y tế về tuyến cơ sở Nhiều địa phương giao tự chủ chi thường xuyên cho bệnh viện hoặc trung tâm y tế huyện có thu nhập không đủ chi tiêu, khiến phần lớn cán bộ y tế cơ sở chỉ nhận lương theo mức lương cơ sở và hệ số lương, không có thu nhập thêm ngoài lương Tình trạng đào tạo bác sĩ tuyến cơ sở thường dẫn đến chuyển việc hoặc nghỉ việc để làm việc tại các bệnh viện tuyến trên hoặc các cơ sở tư nhân, hoặc chuyển từ tuyến dưới lên tuyến trên, từ chuyên khoa ít hấp dẫn sang các chuyên khoa hấp dẫn hơn, đặc biệt là từ nông thôn, miền núi về các thành phố lớn Phân bổ ngân sách chi thường xuyên ngoài lương cho trạm y tế xã còn thấp, có địa phương chỉ đạt 10-20 triệu đồng/trạm/năm Việc phân bổ ngân sách trung ương hỗ trợ cho chương trình mục tiêu y tế - dân số còn chậm và chưa đầy đủ, nhiều tỉnh chưa bố trí đủ ngân sách địa phương cho các hoạt động này theo Quyết định 1125/QĐ-TTg của Thủ tướng Nhiều hoạt động dự phòng, nâng cao sức khỏe, chăm sóc sức khỏe ban đầu chưa được phân bổ kinh phí hoặc chỉ có mức rất thấp để triển khai Các trung tâm y tế huyện đa chức năng, gồm khám bệnh, dự phòng, nâng cao sức khỏe, dân số, an toàn thực phẩm và quản lý trạm y tế xã, chưa có hướng dẫn cụ thể về nguồn lực và cơ chế quản lý tài chính.
Việc phân bổ ngân sách chưa thật sự hợp lý, như tại một số tỉnh đồng bằng mặc dù không có dịch sốt rét nhưng vẫn nhận kinh phí trợ cấp từ Trung ương cho chương trình phòng chống sốt rét Điều này cho thấy tình trạng phân bổ ngân sách chưa dựa trên nhu cầu thực tế, đặc biệt khi xem xét về tỷ lệ mắc và tử vong, điều kiện dân tộc và miền núi, cũng như khả năng cung cấp dịch vụ y tế.
Thứ ba, nguyên nhân chính xuất phát từ khả năng quản lý và hệ thống thông tin quản lý còn chậm và chưa được cải tiến Hệ thống theo dõi y tế cơ sở thiếu tính đổi mới, gây ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành Ngoài ra, việc thiếu hệ thống đánh giá chính sách khiến quá trình ra quyết định chưa tối ưu, làm giảm hiệu suất công tác quản lý y tế.
Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước, bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, thể hiện rõ tính trùng lặp và chồng chéo trong phân bổ ngân sách Căn cứ theo Điều 12 của Luật tổ chức Hội đồng nhân dân, quy trình lập và phân bổ ngân sách cần được thực hiện rõ ràng để tránh sự trùng lặp không cần thiết trong quản lý tài chính của nhà nước Việc hiểu rõ các quy định này giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước cả ở cấp trung ương lẫn địa phương.
Uỷ ban nhân dân hiện hành thì Hội đồng nhân dân quyết định dự toán ngân sách
Hội đồng nhân dân chỉ phê duyệt các nguồn thu và nhiệm vụ đã được cấp trên quyết định, không tự quyết định thu chi ngân sách của địa phương, mà phải theo phân bổ và dự toán do cấp trên giao Vai trò của Hội đồng nhân dân các cấp đối với ngân sách địa phương rất bị động và gò bó, vì phải tuân thủ quy trình do chính phủ quy định Quá trình lập dự toán ngân sách từ dưới lên và phân bổ ngược lại gây ra nhiều khó khăn, phức tạp, dẫn đến dự toán không đảm bảo chất lượng và đúng thời gian quy định.
Việc xây dựng dự toán ngân sách bắt đầu từ cơ sở chưa rõ ràng về trình tự lập và trách nhiệm của các cấp, gây ra chậm trễ, phức tạp và thiếu hiệu quả Thời gian hạn chế để lập, xem xét và quyết định ngân sách khiến cho quá trình này thiếu dân chủ, chất lượng thấp và mang tính áp đặt, gây khó khăn trong việc thực hiện dự toán ngân sách một cách chủ động Các căn cứ tính toán thu chi ngân sách chưa dựa trên các cơ sở khoa học vững chắc, hệ thống định mức tiêu chuẩn chi tiêu còn lạc hậu, thiếu đồng bộ và chưa phù hợp với thực tế.
Việc xét duyệt và quyết định ngân sách của Quốc hội, Hội đồng nhân dân còn mang tính hình thức và chưa có thực quyền, chủ yếu do dự toán ngân sách địa phương đã được trung ương quyết định từ trước Nguyên nhân khác là các thành viên Chính phủ, Uỷ ban nhân dân chiếm tỷ lệ lớn trong cấu trúc Quốc hội và Hội đồng nhân dân, khiến việc phê duyệt ngân sách chủ yếu diễn ra sớm hơn qua các cuộc họp nội bộ như hội nghị chủ tịch, hội nghị Uỷ ban nhân dân, và các cuộc họp của Tỉnh uỷ Các vấn đề chung về ngân sách đã được tập thể xem xét kỹ lưỡng từ các cuộc họp này Thêm vào đó, thời gian họp của Hội đồng nhân dân có hạn khiến các đại biểu chưa có điều kiện được thông báo trước về dự toán ngân sách địa phương để nghiên cứu và phát biểu ý kiến một cách chất lượng.
Hệ thống cơ quan liên quan đến quản lý ngân sách hoạt động chồng chéo, gây ra sự chậm trễ trong xử lý công việc Cơ quan Kho bạc kiểm soát chi phí, trong khi các cơ quan tài chính duyệt quyết toán lại chồng lên nhau, làm giảm hiệu quả quy trình Hệ thống kiểm tra, thanh tra còn yếu, thiếu khả năng phát hiện và xử lý các sai phạm kịp thời Công tác kiểm toán hạn chế về nhân lực và trình độ, chủ yếu tập trung vào kiểm toán tính tuân thủ thay vì đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách Một lượng lớn các khoản chi ngân sách chưa được kiểm toán, làm giảm độ tin cậy của số liệu quyết toán để trình Quốc hội và Hội đồng nhân dân phê duyệt chính xác Ngoài ra, chế độ trách nhiệm về sai, đúng trong chi tiêu ngân sách chưa rõ ràng, ít có trường hợp phải xuất toán hoặc hoàn trả ngân sách khi phát hiện chi tiêu sai luật, sai chế độ, sai chính sách.
Lập dự toán ngân sách nhà nước là bước quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý ngân sách Quá trình này yêu cầu xây dựng kế hoạch chính xác, đảm bảo tính đúng đắn, khả thi và cân đối tài chính để đáp ứng các mục tiêu đề ra Để lập dự toán, cần căn cứ vào các quy định phân cấp quản lý ngân sách, tình hình phát triển kinh tế - xã hội, nhiệm vụ của ngành và địa phương, chính sách pháp luật hiện hành, hướng dẫn của Chính phủ và Bộ Tài chính, cũng như kết quả thực hiện ngân sách các năm trước Quá trình này mang tính phức tạp và đòi hỏi nhiều công đoạn xem xét, duyệt, thường mất nhiều thời gian và công sức để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.
Quy trình ngân sách địa phương vào thứ sáu thường khá phức tạp, gồm nhiều bước và thủ tục hành chính kéo dài, gây mất thời gian cho các cơ quan và đơn vị thụ hưởng ngân sách Điều này không chỉ làm chậm quá trình phân bổ ngân sách mà còn tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị và phát triển địa phương.
Mặc dù Hội đồng nhân dân các cấp được giao quyền quyết định ngân sách địa phương theo quy định của pháp luật, nhưng thực tế họ chưa thực hiện tốt công tác giám sát để thúc đẩy việc thực hiện ngân sách đạt hiệu quả cao Uỷ ban nhân dân các cấp thường rất bị động trong việc chấp hành ngân sách địa phương do phần lớn các tỉnh phải dựa vào sự trợ cấp từ trung ương vì nguồn thu không đủ chi tiêu Việc phân bổ trợ cấp của ngân sách trung ương phụ thuộc vào nguồn thu và cân đối ngân sách chung của toàn quốc, ảnh hưởng tới khả năng thực thi ngân sách của các địa phương.
Ngân sách địa phương thường gặp phải tình trạng thu ít, chi nhiều vào đầu năm, gây khó khăn trong điều hành và thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan như Tài chính, Thuế, Kho bạc và Ngân hàng, dẫn đến tình trạng bị động và căng thẳng Nhiều địa phương chưa tận dụng hiệu quả các nguồn thu để đảm bảo chi tiêu, chưa khai thác tiềm năng kinh tế địa phương, còn dựa quá nhiều vào vay nợ lớn để duy trì hoạt động Thiếu các tiêu chuẩn định mức chi ngân sách thống nhất khiến tình trạng thu chi không cân đối, có nơi chi nhiều, thu ít hoặc ngược lại, tạo ra sự mất công bằng trong phân bổ nguồn lực Hoạt động của các chính quyền cấp cơ sở có sự chênh lệch về nguồn tài chính, gây ra bất bình đẳng trong chi tiêu cho các dịch vụ công, phúc lợi, ảnh hưởng đến chất lượng và mức độ phục vụ cộng đồng.
Vào thứ bảy, các cơ quan chức năng chưa rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, dẫn đến việc lấn sân hoặc bao biện chức năng của cơ quan khác Điều này gây ra chồng chéo, trùng lặp công việc, làm giảm hiệu quả quản lý ngân sách Ngân sách không phát huy được vai trò là công cụ tài chính hữu hiệu của chính quyền địa phương, đồng thời quy trình ngân sách trở nên phức tạp do phải qua nhiều đầu mối.
Hệ thống quản lý tài chính ngân sách xã vẫn chưa ổn định, đặc biệt là chưa rõ chức năng nhiệm vụ của Ban Tài chính xã và các chức danh liên quan Sự chưa quy định cụ thể quyền hạn giữa Chủ tịch xã và Trưởng ban Tài chính xã dẫn đến nhiều vướng mắc trong công tác xử lý Hiện tại, Sở Tài chính và Phòng Tài chính đã có con dấu riêng, nhưng Ban Tài chính xã vẫn chưa có con dấu riêng, gây ảnh hưởng đáng kể đến tính độc lập và hiệu quả hoạt động của tài chính xã.
Thứ tám, thực trạng này do một số nguyên nhân:
Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật
Cải cách thủ tục hành chính trong kiểm soát chi ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo quy trình chặt chẽ nhưng linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị trong việc thực hiện chi và sử dụng ngân sách Đặc biệt, chi ngân sách cho lĩnh vực y tế cần được thực hiện nhanh, kịp thời và hiệu quả để nâng cao sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy quá trình hồi phục sau đại dịch trong bối cảnh hiện nay.
Thứ hai, hoàn thiện pháp luật về cơ chế tự chủ nhằm thúc đẩy phân cấp quản lý và nâng cao tính chủ động cho các đơn vị sự nghiệp công lập Nghị định 60/2021/NĐ-CP đã bổ sung quy định về tự chủ trong hoạt động liên doanh, liên kết, cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ và tự chịu trách nhiệm khi hợp tác với các tổ chức, cá nhân để đáp ứng nhu cầu dịch vụ xã hội Tuy nhiên, nghị định chưa quy định rõ về việc sử dụng thương hiệu, giấy phép và bản quyền tác phẩm trong các hình thức liên doanh, liên kết, dẫn đến sự chưa thống nhất trong các quy định của luật pháp hiện hành Điều này gây ra khó khăn và vướng mắc khi áp dụng trong thực tiễn, đề xuất cần có sự thống nhất chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động liên doanh, liên kết của các đơn vị sự nghiệp công lập.
Thứ ba, cần có cơ chế tài chính phù hợp để huy động mọi nguồn lực xã hội đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ sự nghiệp công, đặc biệt là ngành y tế Điều này giúp đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống y tế công, nâng cao chất lượng dịch vụ và quyền lợi của người dân Đồng thời, cần thực hiện theo nguyên tắc tiết kiệm và hợp lý để sử dụng nguồn lực hiệu quả, tránh lãng phí trong ngân sách công.
Thứ tư, đổi mới cơ chế phân cấp quản lý và phân bổ ngân sách nhà nước để đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương và tính chủ động, tích cực của ngân sách địa phương Việc đổi mới hướng tới phân định rõ trách nhiệm và quyền hạn giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương, giữa nhà nước và thị trường, cũng như giữa ngân sách nhà nước với các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách và nguồn tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.
Nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật
Đổi mới cơ chế phân bố nguồn lực và quản lý ngân sách nhà nước là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả đầu tư công Ngân sách nhà nước cần đảm bảo cung cấp nguồn lực cho các dịch vụ công thiết yếu, đặc biệt là tại các địa phương vùng sâu, vùng xa và khu vực có đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm thúc đẩy phát triển toàn diện và bền vững.
Thứ hai, cần bám sát thực tiễn và lấy thực tiễn làm thước đo để điều chỉnh các vấn đề chưa dự báo được, đảm bảo phản ứng linh hoạt với tình hình thực tế Chủ động xem xét các vấn đề cấp thiết cần ngân sách nhà nước để xử lý gấp, đồng thời loại bỏ các dự án không còn phù hợp hoặc không cần thiết từ nhiều năm qua để tập trung nguồn lực vào các vấn đề trọng điểm Đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp, việc điều chỉnh linh hoạt các chiến lược và phân bổ nguồn lực hiệu quả là cực kỳ quan trọng để ứng phó và duy trì hoạt động xã hội hiệu quả.
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
Ngày thứ tư, cần tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong việc chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước cho ngành y tế, đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các cán bộ quản lý khi xảy ra vi phạm, tiêu cực, thất thoát hoặc lãng phí trong công tác quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước tại các cơ quan, đơn vị Việc này giúp cải thiện công tác quản lý tài chính công và tăng cường sự tin tưởng của dư luận về việc sử dụng nguồn ngân sách một cách hợp lý, đúng mục đích.
Thứ năm, việc thực hiện kỷ luật chi tiêu cần tuân thủ chặt chẽ theo đúng điều kiện, trình tự thủ tục chi ngân sách để đảm bảo sử dụng ngân sách hiệu quả Công tác kiểm soát khoảng cách giữa chi tiêu thực tế và dự toán chi ngân sách là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong ngân sách nhà nước Việc công khai, minh bạch ngân sách, đặc biệt là các khoản chi cho thành phố và khu vực nông thôn, huyện, xã, giúp nâng cao trách nhiệm và tạo niềm tin cho cộng đồng Đồng thời, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát kịp thời trong mọi giai đoạn từ lập dự toán đến thực hiện và sử dụng ngân sách nhà nước nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí và đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích.
Thứ sáu, chính phủ cần tăng cường khuyến khích sự tham gia của người dân và các cơ quan truyền thông xã hội trong quá trình lập và thực hiện Ngân sách nhà nước Việc này giúp phản hồi về chất lượng dịch vụ, hàng hóa, công trình dự án công được xây dựng, từ đó thúc đẩy minh bạch và giảm thiểu các hành vi tham nhũng Các phản hồi của cộng đồng góp phần đẩy lùi các hành vi gian lận trong chi tiêu, đấu thầu dự án, mua sắm hàng hóa dịch vụ, và đảm bảo xây dựng các công trình đạt tiêu chuẩn chất lượng cao hơn.
PHẦN KẾT LUẬN
Bài viết đã làm rõ các vấn đề về quy định của pháp luật liên quan đến chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế, nhấn mạnh việc áp dụng pháp luật ngày càng được cải thiện thông qua tổng hợp nhu cầu chi, xây dựng dự toán đúng nguyên tắc và trình tự Quá trình phân bổ, giao dự toán và kiểm soát các khoản chi ngân sách y tế đã có nhiều điều chỉnh phù hợp với quy định pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách Công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động chi ngân sách y tế tại các đơn vị ngày càng được chú trọng, đảm bảo thực hiện nghiêm túc công khai tài chính và nâng cao năng lực cán bộ trong công tác tham mưu và quản lý ngân sách Qua phân tích thực tế, nhà nước đạt được nhiều thành tựu nhưng vẫn còn hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp luật và thực tiễn để tăng cường hiệu quả, tiết kiệm ngân sách, đáp ứng yêu cầu pháp lý và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững Việc áp dụng pháp luật chi thường xuyên giúp hạn chế thất thoát, tránh lãng phí ngân sách y tế, đồng thời nâng cao phẩm chất và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách y tế.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015;
2 Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân;
3 Nghị định 85/2012/NĐ-CP Quy định về cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp y tế công lập và giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập;
4 Thông tư 122/2021/TT-BTC Quy định về tổ chức thực hiện dự toán ngân sách nhà nước năm 2022;
5 Nghị quyết 01/2021/UBTVQH15 Quy định về các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước năm 2022;
6 Thông tư 62/2020/TT-BTC ngày 22 tháng 6 năm 2020 Hướng dẫn kiểm soát, thanh toán các khoản chi thường xuyên từ ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước
7 Công khai ngân sách nhà nước – Thông tin công khai ngân sách Link: https://ckns.mof.gov.vn/SitePages/home.aspx?fbclid=IwAR3ZWGok4ud- o3FcRwwoeu3G87vvLOoESqvLim2KLGFVfXoGemQ8zYvo-8Q#ListReport
8 Thu Hằng – Đề nghị Chính phủ tiếp tục tăng chi ngân sách nhà nước cho y tế
Dự kiến, Chính phủ sẽ đề xuất nâng mức tăng chi ngân sách nhà nước dành cho y tế nhằm cải thiện hệ thống y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe Việc này nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân và đối phó với các thách thức trong lĩnh vực y tế ngày càng phức tạp Chính sách tăng ngân sách cho y tế góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống y tế, đồng thời góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng Theo đề xuất, ngân sách dành cho y tế sẽ được tăng để tập trung đầu tư vào cơ sở hạ tầng, trang thiết bị y tế hiện đại cùng đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao Đây là bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo quyền lợi sức khỏe của người dân.
9 Tổng kết công tác y tế năm 2019 và nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm 2020 Link: https://moh.gov.vn/documents/176127/0/25-02-
2020+1611+Bao+cao+tong+ket+2019.pdf/48c61f6c-c153-40e9-a51f- b9d4854a6134
10 Anh Minh – Ngân sách đã chi hơn 56 nghìn tỷ đồng chống dịch và hỗ trợ người gặp khó khăn – Báo điện tử Chính phủ Link: https://baochinhphu.vn/ngan- sach-da-chi-hon-56000-ty-dong-chong-dich-va- ho-tro-nguoi-gap-kho-khan-
11 Hoàng Yến – Phân bổ ngân sách trung ương năm 2022: Ngân sách ưu tiên hàng đầu cho y tế, chống dịch – Thời báo tài chính Link: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/ngan-sach-uu-tien-hang-dau-cho-y-te-chong- dich- 95737.html
12 Một số chính sách lớn về y tế của Việt Nam hiện nay – Thư viện y khoa Link: https://healthvietnam.vn/thu-vien/tai-lieu-tieng-viet/to-chuc-quan-ly-y- te/mot- so-chinh-sach-lon-ve-y-te-cua-viet-nam-hien-nay? fbclid=IwAR0d1YhKtnSo4Lb7WhYyXmzWYFyRQZdNzAQ- i25yYPg8Yt3nSQOulZhTzQg
13 Nguyễn Phương Thảo – Một số hạn chế, bất cập trong quy trình ngân sách trong Luật ngân sách nhà nước – Trang thông tin điện tử tổng hợp Link: https://noichinh.vn/ho-so-tu-lieu/201411/mot-so-han-che-bat-cap-trong-quy-