Phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội giết người phân biệt tội giết người với tội cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả làm chết người

Quyền sống, quyền bất khả xâm phạm tính mạng của con người là những quyền dân sự, chính trị cơ bản của con người được ghi nhận trong công ước quốc tế về quyền dân sự, chính trị, được Nhà nước ta pháp điển hóa trong Hiến pháp năm 2013. Nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân cơ bản này, Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định hẳn Chương XIV nhằm bảo vệ chúng một cách tốt nhất. Trong tình hình xã hội hiện nay, các tội phạm xâm phạm quyền này mà thường là tội phạm giết người thường xuyên xảy ra với tính chất, mức độ ngày càng nguy hiểm. Điều này gây ảnh hưởng đến trật tự trị an, niềm tin của nhân dân đối với nhà nước.

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 2

I Dấu hiệu pháp lý 2

1.1 Khách thể 2

1.2 Mặt khách quan 2

1.3 Mặt chủ quan 4

1.4 Chủ thể 4

2 Một số vần đề lưu ý 4

3 Hình phạt 5

II Phân biệt tội giết người với tội cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả làm chết người 9

C KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

A.MỞ ĐẦU

Quyền sống, quyền bất khả xâm phạm tính mạng của con người là những quyền dân sự, chính trị cơ bản của con người được ghi nhận trong công ước quốc tế về quyền dân sự, chính trị, được Nhà nước ta pháp điển hóa trong Hiến pháp năm 2013 Nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân cơ bản này, Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định hẳn Chương XIV nhằm bảo vệ chúng một cách tốt nhất Trong tình hình xã hội hiện nay, các tội phạm xâm phạm quyền này mà thường là tội phạm giết người thường xuyên xảy ra với tính chất, mức độ ngày càng nguy hiểm Điều này gây ảnh hưởng đến trật tự trị an, niềm tin của nhân dân đối với nhà nước Do vậy để

tìm hiểu về cấu thành tội phạm của tội giết người em đã chọn đề tài “Phân tích

các dấu hiệu pháp lý của tội giết người? Phân biệt tội giết người với tội cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả làm chết người? Do tầm hiểu biết còn nhiều

hạn chế, không thể tránh khỏi những sai sót, mong quý thầy cô đóng góp ý kiến

để bài tập cá nhân giữa kỳ của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

B.NỘI DUNG I.Dấu hiệu pháp lý

1.1.Khách thể

Tội phạm xâm phạm quyền sống của con người - là một quyền thiêng liêng và bất khả xâm phạm

1.2.Mặt khách quan

a) Mặt khách quan của tội phạm thể hiện ở hành vi tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái pháp luật Có hành vi làm chết người khác Được thể hiện qua hành vi dùng mọi thủ đọan nhằm làm cho người khác chấm dứt cuộc sống

Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt:

 Nếu đối tượng bị chết là con mới đẻ trong vòng 07 ngày tuổi thì không cấu thành tội này mà cấu thành tội giết con mới đẻ được quy định tại Điều 124 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

 Nếu làm chết chính bản thân mình thì bị coi là tự tử hoặc tự sát chứ không cấu thành tội này

 Nếu vì vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng mà làm chết người khác thì cấu thành tội giết người do vượt quá phòng vệ chính đáng được quy định tại Điều 126 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).1

Hành vi phạm tội có thể được thực hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động:

 Hành động: thể hiện qua việc người phạm tội đã chủ động thực hiện các hành vi mà pháp luật không cho phép như dùng dao đâm, dùng súng bắn, dùng cây (khúc gỗ) đánh… nhằm giết người khác

 Không hành động: thể hiện qua việc người phạm tội đã không thực hiện nghĩa vụ phải làm (phải hành động) để đảm bảo an toàn tính mạng của người

1 Đoàn Tấn Minh – Nguyễn Ngọc Điệp (2018), Phương pháp định tội danh với 538 tội danh trong BLHS năm

2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, NXB Lao động, TP Hồ Chí Minh, tr 59-60.

khác…nhằm giết người khác Ví dụ: để trả thù người có thai đến thời kì sinh nở, không thể sinh bình thường cần phải mổ, bác sĩ phụ sản tực tiếp xử lý ca mổ đã

cố ý trì hoãn không cho mổ với mục đích giết hại người đó dẫn đến người đó chết

Hành vi phạm tội có hoặc không có sử dụng vũ khí, hung khí khác, cụ thể:

 Không sử dụng vũ khí hoặc hung khí: Trường hợp này người phạm tội chủ yếu sử dụng sức mạnh cơ thể của mình tác động lên cơ thể của nạn nhân hoặc đẩy nạn nhân vào điều kiện không thể sống được như đấm, đá, bóp cổ… hoặc dùng thủ đoạn khác như đẩy xuống sông…

 Có sử dụng vũ khí, hung khí hoặc các tác nhân gây chết người khác Trường hợp này người phạm tội có sử dụng các công cụ phạm tội như: súng, lựu đạn, bom, mìn, dao búa, gậy gộc hoặc tác nhân gây chết người khác như thuốc độc, điện,

Hành vi giết người được thể hiện dưới hình thức dung vũ lực hoặc không dung vũ lực, cụ thể là:

 Dùng vũ lực: được hiểu là trường hợp người phạm tội đã sử dụng sức mạnh vật chất (Có hoặc không có công cụ, phương tiện phạm tội) tác động lên thân thể nạn nhân

 Không dùng vũ lực: nghĩa là dùng các thủ đoạn khác m,à không sử dụng sức mạnh vật chất để tác động đến lên cơ thể nạn nhân như: dung thuốc độc để đầu độc nạn nhân, gài bẫy điện cho nạn nhân vướng vào…

b) Về hậu quả Các hành vi nêu trên thông thường gây hậu quả trực tiếp là người khác chết (tức là chấm dứt sự sống của người khác) Tuy nhiên chỉ cần hành vi mà người phạm tội đã thực hiện có mục đích nhằm chấm dứt sự sống của người khác (hay nhằm làm cho người khác chết) thì được coi là cấu thành tội giết người cho dù hậu quả chết người có xảy ra hay không Trong trường hợp này người phạm tội vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người

ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội hoặc phạm tội chưa đạt Ví dụ: để giết B, A đã dùng súng bắn B, tuy nhiên do đạn lép, A không giết được B Trong trường hợp

này, hậu quả B chết vẫn chưa xảy ra là do trở ngại khách quan ngoài mong muốn của A nhưng A vẫn phạm tội giết người ở giai đoạn phạm tội chưa đạt

1.3 Mặt chủ quan

Người phạm tội thực hiện tội phạm với lỗi cố ý2 (có thể với lỗi cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp)

 Lưu ý: với lỗi cố ý gián tiếp, hậu quả đến đâu sẽ xử lý đến đó Theo thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP ngày 2/12/2001 có phân biệt trường hợp người phạm tội nhận được hành vi của mình

có khả năng làm chết người mà vẫn có ý thức bỏ mặt cho hậu quả xảy ra muốn sao cũng được, nếu hậu quả gây thương tích thì định tội cố ý gây thương tích, nếu hậu quả chết người thì người phạm tội phạm vào tội giết người

Động cơ, mục đích không phải dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm Trong tội giết người, chủ thể có thể có những động cơ, mục đích khác nhau.3

1.4.Chủ thể

Chủ thể của tội phạm này là người từ đủ 14 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự

2.Một số vấn đề lưu ý

Cấu thành tội phạm giết người là tội phạm có cấu thành vật chất Hậu quả bắt buộc là hậu quả chết người

Thời điểm tội phạm giết người hoàn thành là khi có hậu quả chết người xảy ra Trường hợp một người có hành vi tước đoạt tính mạng của người khác do được nạn nhân yêu cầu thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm giết người

Trường hợp giết nhằm người:

2 Điều 10 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) Cố ý phạm tội

3 Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (2016), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), tập 1, Hà

Nội, tr 39.

 Định giết người nhưng lại đâm nhằm vào đối tượng không phải là

là người thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người (Sai lần về khách thể)

 Trong khi đi săn, bắn chết người do nhằm là thú thì không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người (Sai lầm về khách thể)

 Định giết A nhưng đã giết nhằm B vì tưởng là A thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người (Sai lầm về quan hệ nhân quả)

 Nhắm bắn vào A để giết A nhưng đã bắn chệch vào B làm B chết phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người (Sai lầm về quan hệ nhân quả)

 Tưởng súng không có đạn nên đã bóp cò và làm chết người thì không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người (Sai lầm về công cụ, phương tiện)

3.Hình phạt

 Khung hình phạt tại khoản 1:

Người phạm tội giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt

tù từ 12 đến 20 năm, tù chung than hoặc tử hình:

 Giết 02 người trở lên:

Trong trường hợp người phạm tội có mục đích giết 02 người trở lên trở lên,

đã có hành vi giết 02 người trở lên nhưng hậu quả người trở lên chết chưa xảy ra thì người phạm tội cũng bị áp dụng tình tiết “giết 02 người trở lên” nhưng là trường hợp giết 02 người trở lên chưa đạt

 Giết người dưới 16 tuổi:

Đây là trường hợp nạn nhân là người chưa đủ 16 tuổi, không phụ thuộc vào khả năng nhận thức là của người phạm tội có nhận thức được nạn nhân của mình

là người dưới 16 tuổi hay không

 Giết phụ nữ mà biết là có thai:

Đây là trường hợp nạn nhân bị giết là người đang mang thai và người phạm tội cũng biết được đều đó “Biết nạn nhân có thai” có thể qua nhiều cách như

nhìn thấy hoặc nghe thấy được nạn nhân có thai, biết từ những nguồn thông tin khác như giấy khám thai,

 Giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân:

Giết người đang thi hành công vụ là trường hợp giết người mà nạn nhân đang thi hành công vụ Công vụ là một công việc mà cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức

xã hội giao cho một người thực hiện.4 Ví dụ: cảnh sát bảo vệ trật tự đang bảo vệ trật tự công cộng, giáo viên đang coi thi,

Người thực hiện một công việc vì nghĩa vụ công dân (như bắt giữ kẻ phạm tội đang chạy trốn) tuy không phải là người thi hành công vụ, nhưng nếu do công việc đó mà họ bị giết, thì họ có thể được hưởng chính sách bảo hiểm xã hội như đối với người thi hành công vụ và hành vi của kẻ giết người đó cũng bị xử lý theo Điểm d, khoản 1 Điều 123 BLHS.5

Kẻ giết người có thể thực hiện tội phạm khi nạn nhân sắp thi hành công vụ hoặc đang thi hành công vụ để cản trở họ thi hành công vụ, hoặc giết người đã thi hành công vụ để trả thù hoặc để đe dọa người khác

 Giết ông bà, cha mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình:

Giết ông, bà, cha,mẹ là giết ông bà nội, ông bà ngoại; cha mẹ đẻ hoặc cha mẹ nuôi

Giết người nuôi dưỡng là giết người chăm sóc, quản lý, giáo dục người phạm tội như vai trò cha, mẹ của người phạm tội,

Giết thầy giáo, cô giáo của mình là giết người đã hoặc đang làm công tác giảng dạy theo biên chế hoặc theo hợp đồng tại cơ quan,tổ chức có chức năng giáo dục,đào tạo, dạy nghề được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép Người phạm tội giết nạn nhân vì lý do nạn nhân thực hiện vụ giáo dục, đào tạo,

4 Nghị quyết 04-HĐTP/NQ ngày 29/11/1986 Hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của BLHS.

5 Nghị quyết 04-HĐTP/NQ ngày 29/11/1986 Hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của BLHS.

dạy nghề của họ đối với người phạm tội, không phân biệt nhiệm vụ đó đã được thực hiện hay đang được thực hiện và không kể thời gian dài hay ngắn.6

 Giết người mà liền trước đó hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặt biệt nghiệm trọng

“ Liền trước đó” hoặc “ngay sau đó” là vừa kết thúc tội phạm trước đã thực hiện ngay tội phạm sau Tuy chưa có giải thích hoặc hướng dẫn như thể nào là liền trước đó, nhưng qua thực tiễn xét xử chỉ coi là liền trước đó hoặc ngay sau hành vi giết người, nếu như tội phạm được thực hiện trước đó hoặc ngay sau đó

về thời gian phải liền kề với hành vi giết người có thể trong khoảng thời gian vài giờ đồng hồ hoặc cùng lắm là trong ngày,7 Ví dụ: ngay sau khi thực hiện xong tội phạm giết người, người phạm tội lại tiếp tục thực hiện một tội phạm khác rất nghiệm trọng hoặc đặt biệt nghiêm trọng như tội cướp tài sản,… Trong trường hợp này, cùng với việc viện dẫn khung hình phạt tăng nặng này, người phạm tội còn bị truy cứu về hai tội (tội giết người theo điểm e Khoản 1 Điều 123 BLHS

và tội rất nghiêm trọng hoặc đặt biệt nghiêm trọng khác) Hình phạt được quyết định đối với mỗi tội phạm rồi tổng hợp thành hình phạt chung theo quy định tại Điều 55 BLHS năm 2015(sửa đổi, bổ sung năm 2017)

 Để thực hiện hoặc che dấu tội phạm khác:

Đây là trường hợp sau khi giết người, người phạm tội lại thực hiện một tội phạm khác Tội phạm khác là tội phạm bất kỳ do Bộ luật hình sự quy định, không phân biệt đó là tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng hay tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, tất nhiên tội phạm khác ở đây không phải là tội giết người

Về thời gian, tội phạm được thực hiện sau khi giết người, có thể là liền ngay sau khi vừa giết người hoặc có thể xảy ra sau một thời gian nhất định nhưng khác với trường hợp "giết người mà liền ngay sau đó lại phạm một tội nghiêm trọng khác" (điểm e khoản 1 Điều 123 BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung năm

6 Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (2016), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), tập 1, Hà

Nội, tr 41 trích dẫn từ Nghị quyết 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/05/2006

7 Đinh Văn Quế, Bình luận Bộ luật Hình sự năm 1999 (Phần riêng) Các tội xâm phạm xâm phạm tính mạng,

sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, NXB Tp Hồ Chí Minh.

2017) ở chỗ tội phạm được thực hiện sau khi giết người ở trường hợp này có liên quan mật thiết với hành vi giết người Hành vi giết người là tiền đề, là phương tiện để thực hiện tội phạm sau, nếu không giết người thì không thực hiện được tội phạm sau Ví dụ: Giết người để cướp của, giết người để khủng bố, giết người để trốn đi nước ngoài v.v

 Để lấy bộ phận cơ thể nạn nhân:

Đây là trường hợp giết người để chiếm đoạt bộ phận nào đó của cơ thể nạn nhân như giác mạc, tim , gan,…với bất cứ động cơ nào, có thể đem bán, cho người khác hoặc sử dụng cho mục đích của bản than

 Thực hiện tội phạm một cách man rợ:

Tính chất man rợ của hành vi giết người thể hiện ở chỗ, làm cho nạn nhân đau đớn, quằn quại trước khi chết như: mổ bụng, moi gan, khoét mắt, chặt chân tay, xẻo thịt, lột da, tra tấn cho tới chết Các hành vi trên, người phạm tội thực hiện trước khi tội phạm hoàn thành, tức là trước khi nạn nhân bị chết

 Bằng cách lợi dụng nghề nghiệp:

Đây là trường hợp người phạm tội đã sử dụng nghề nghiệp chuyên môn của mình để thực hiện việc giết người Ví dụ: y tá tiêm thuốc độc cho nạn nhân,…

 Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người

Đây là trường hợp người phạm tội đã sử dụng công cụ, phương tiện hoặc thủ đoạn phạm tội trong hoàn cảnh cụ thể nhất định có khả năng làm chết từ hai người trở lên

 Thuê giết người hoặc giết người thuê:

Thuê giết người là trường hợp trả cho người khác tiền hoặc lợi ích vất chất để

họ giết người mà mình muốn giết

Là trường hợp người phạm tội lấy việc giết người làm phương tiện để kiếm tiền hoặc lợi ích vật chất khác

 Có tính chất côn đồ:

Là trường hợp khi giết người, người phạm tội rõ ràng đã coi thường những quy tắc trong cuộc sống, có những hành vi ngang ngược, giết người vô cớ (không có nguyên cớ) hoặc cố tình sử dụng những nguyên cớ nhỏ nhặt để giết người Ví dụ: chỉ vì cái nhếch mắt mà người phạm đã dùng dao đâm thủ sẵn trong người đâm chết nạn nhân

 Có tổ chức:

Giết người có tổ chức là giết người với hình thức đồng phạm có sự cấu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.8

 Tái phạm nguy hiểm:

Khoản 2 Điều 53 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có quy định:

“Những trường hợp sau đây được coi là tái phạm nguy hiểm:a) Đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý;b) Đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.”

 Vì động cơ đê hèn:

Giết người vì động cơ đê hèn là giết người vì tính ích kỷ, phản trắc, bội bạc

Ví dụ: Giết vợ hoặc chồng để tự do lấy vợ hoặc chồng khác, Giết chồng để lấy

vợ hoặc giết vợ để lấy chồng nạn nhân, Giết người tình mà biết họ đã có thai với mình để trốn tránh trách nhiệm, Giết chủ nợ để trốn nợ,…9

 Khung hình phạt tại khoản 2:

Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm Đây là cấu thành tội phạm cơ bản của tội này

II.Phân biệt tội giết người với tội cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả làm chết người

 Giống nhau: đều gây ra hậu quả chết người

8 Nghị quyết 02-HĐTP/NQ ngày 16/11/1988 Hướng dẫn bổ sung nghị quyết số 02-HĐTP ngày 05/01/1986

9 Đinh Văn Quế, Bình luận Bộ luật Hình sự năm 1999 (Phần riêng) Các tội xâm phạm xâm phạm tính mạng,

sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, NXB Tp Hồ Chí Minh.