Tùy theo tính nhạy cảm, tính kháng thuốc của vi khuẩn; độ nặng của bệnh và thậm chí là giá thuốc để chọn và dùng thuốc sao cho hợp lý… Khi nào cần dùng thuốc?. Các thuốc hiện nay vẫn đượ
Trang 1Dùng thuốc cho trẻ dưới 5 tuổi như thế nào?
Nhiễm khuẩn hô hấp cấp (NKHHC) ở trẻ dưới 5 tuổi chủ yếu do
S.pneumoniae, H influenzae… gây viêm phổi Đây là bệnh nguy hiểm có tỷ
lệ tử vong cao Tùy theo tính nhạy cảm, tính kháng thuốc của vi khuẩn; độ nặng của bệnh và thậm chí là giá thuốc để chọn và dùng thuốc sao cho hợp lý…
Khi nào cần dùng thuốc?
Các thuốc hiện nay vẫn được chọn dùng trong điều trị nhiễm khuẩn hô hấp cấp ở trẻ dưới 5 tuổi như: penicilin, ampicilin, amoxicylin, cotrimoxazol, chloramphenicol, gentamycin
Trường hợp NKHHC độ I (nhẹ): Không viêm phổi với các biểu hiện trẻ chỉ
ho nhưng không thở nhanh (dưới 1 tuổi chỉ dưới 50 lần/phút, 1 đến dưới 5 tuổi chỉ dưới 40 lần/phút) thì chưa cần dùng kháng sinh Có thể dùng các loại thuốc ho đơn chất
Trường hợp NKHHC độ II (vừa):
Có viêm phổi nhưng không nặng, trẻ có ho, nhịp thở nhanh nhưng lồng ngực không co rút chủ yếu dùng kháng sinh uống như amoxicylin (đây là kháng sinh nhạy cảm tốt với S.pneuminiae, hấp thu tốt qua đường ruột) Nếu dùng kháng sinh này không đỡ (nghi ngờ kháng thuốc) có thể dùng amoxicylin kết hợp với acid clavulanic
Trang 2Thuốc lựa chọn thứ hai có thể dùng là ampicilin (đây là thuốc có tính kháng khuẩn rộng hơn nhưng hấp thu qua đường ruột kém, do vậy phải uống liều cao và nhiều lần trong ngày), cotrimoxazol (phối hợp giữa một sufamid là sulfamethoxazol và trimethoprim, chất giống kháng sinh) Phối hợp này cho phổ kháng khuẩn rộng, mạnh Thuốc gây bí tiểu tiện, độc cho thận Không dùng thuốc cho trẻ sơ sinh, trẻ đẻ non có vàng da Hiện S.pneumoniae đã kháng cotrimoxazol với tỷ lệ cao tới 62% nên hiện ít dùng
Ngoài ra, có thể dùng là thuốc tiêm (nếu cần thiết) Thuốc tiêm có thể dùng
là penicilin Thuốc còn có tác dụng tốt với S pneumoniae Nếu dùng dạng tiêm thì phải thử phản ứng dị ứng trước khi tiêm và phải được thực hiện tại
cơ sở y tế
Trường hợp NKHHC độ III (nặng): Trẻ ho, khó thở, co rút lồng ngực nhưng chưa tím tái, vẫn uống được thuốc Nhất thiết phải chuyển trẻ đến ngay bệnh viện (vì ở nhà hay trạm y tế không có các điều kiện cấp cứu hỗ trợ) Dùng bezylpenicilin tiêm bắp mỗi ngày 4 lần cách mỗi 6 giờ một lần Sau 3 – 5 ngày tiêm nếu đỡ thì tiếp tục cho dùng thuốc uống 3 – 5 ngày nữa cho đến lúc khỏi hẳn (không dùng penicilin V mà dùng amoxicyclin)
Trường hợp NKHHC độ IV (rất nặng): Trẻ có các triệu chứng như ở độ III nhưng co rút lồng ngực thường xuyên hơn, có thể đến mức có tím tái Phải khẩn cấp đưa trẻ đến bệnh viện Có 3 cách dùng thuốc: Hoặc tiêm bắp
chloramphenicol mỗi ngày 4 lần, cách nhau mỗi 6 giờ một lần Hoặc tiêm bắp hay tĩnh mạch benzylpenicilin mỗi ngày 4 lần, cách nhau mỗi 6 giờ một lần Hoặc tiêm bắp hay tiêm tĩnh mạch benzylpenicllin kết hợp với
gentamycin mỗi ngày 2 lần Liều lượng và đợt dùng tùy theo bệnh, riêng chloramphenicol thường dùng khoảng 3-5 ngày (không kéo dài hơn)
Trang 3Cần chú ý, chloramphenicol gây độc với tủy xương, bị S.pneumoniae kháng mức trung bình (27%) vì vậy ít người sử dụng Gentamycin độc với thính giác (ù tai, giảm thính lực, điếc) bị S.pneumoniae kháng với mức thấp (5-10%), thuốc này bị lạm dụng nhiều Các bệnh viện thường chọn dùng
peniclin khi cần mới phối hợp với gentamycin tiêm
Cũng có trường hợp bị S.pneumoniae kháng hay dị ứng, hay viêm phổi do các tác nhân khác mà dùng các kháng sinh trên không có hiệu quả thì dùng đến fluoroquinolon (FQ) Đến nay, trừ acid nalidixic, không thuốc nào trong nhóm FQ được FDA (Mỹ) và các nước khác chấp nhận chính thức cho trẻ
em dưới 5 tuổi Lý do: FQ làm hỏng các sụn chịu lực của động vật còn non, nghi ngờ gây hại cho trẻ Tuy nhiên, sau nhiều nghiên cứu, nghi ngờ này chưa tìm được chứng cớ trên người nên thầy thuốc vẫn cho dùng FQ khi cần, coi như tận dụng thêm một cơ hội chữa bệnh hữu ích FQ đề xuất là cyclofloxacin (hoặc FQ mới hơn levofloxacin, moxifloxacin)
Và những trở ngại…
Trẻ dưới 5 tuổi thường bị viêm đường hô hấp trên do nhiễm các virut ( 50 – 60% các trường hợp) Biểu hiện chỉ ho khan, sau đó có ít đờm, có tiếng thở khô, ran phế quản Nếu trẻ khỏe mạnh, có sức đề kháng tốt cộng với sự tự thoái của virut thì chỉ sau 4-5 ngày sẽ tự khỏi, dùng kháng sinh là không cần thiết Tuy nhiên cũng nên cho trẻ đi khám để yên tâm Nếu phát hiện có bội nhiễm vi khuẩn mới dùng kháng sinh hoặc nghi ngờ nhiễm loại virut đặc biệt (qua khám lâm sàng) thì chuyển đến tuyến trên điều trị bằng kháng virut