ĐẶT VẤN ĐỀ Nhân loại đang bước vào thế kỷ 21 với hành trang văn hóa và văn minh hết sức đa dạng, phong phú. Chúng ta đã chứng kiến những thành tựu vô cùng to lớn trên tất cả các lĩnh vực mà nhân loại đã đạt được trong suốt chiều dài lịch sử, trong đó nền văn hóa, văn minh châu Á và châu Âu giữ vị trí hết sức quan trọng. Văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa đa dạng, được thể hiện qua nền văn hóa của 54 dân tộc anh em. Bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam và tính đa dạng của nó ngày càng được củng cố thông qua sự tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc anh em về phong tục tập quán, về truyền thống đạo đức, về tín ngưỡng tôn giáo, về các loại hình nghệ thuật phong phú. Từ thơ văn, âm nhạc, ca vũ, hội họa, điêu khắc, kiến trúc cho đến những đặc trưng về trang phục, về ẩm thực, về cách ứng xử trong gia đình và ngoài xã hội, tất cả đã tạo nên bức tranh muôn màu của nền văn hóa Việt Nam. Ngày nay, Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới mạnh mẽ với nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh toàn cầu hoá, đô thị hóa mạnh mẽ, với làn sóng thông tin ồ ạt từ các mạng lưới thông tin đại chúng tiện lợi. Toàn cầu hóa đã và đang tạo nên xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Hội nhập quốc tế tạo nên nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều thách thức, vì vậy việc BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM là rất cần thiết và hết sức quan trọng. Việc xây dựng để trở thành một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cần phải bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, làm sống động những gì đặc sắc, ưu tú nhất của văn hóa dân tộc, tạo ra xung lực mạnh mẽ để phát triển chính dân tộc mình, đóng góp xứng đáng vào đời sống văn hóa nhân loại, tham gia quá trình hội nhập quốc tế với sự tự biểu hiện, tự khẳng định giá trị, bản sắc Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại.
Trang 1Ngày nay, Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới mạnh mẽ với nền kinh
tế thị trường theo định hướng XHCN, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóađất nước trong bối cảnh toàn cầu hoá, đô thị hóa mạnh mẽ, với làn sóng thôngtin ồ ạt từ các mạng lưới thông tin đại chúng tiện lợi Toàn cầu hóa đã và đangtạo nên xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trên mọi lĩnh vực của đờisống xã hội Hội nhập quốc tế tạo nên nhiều cơ hội phát triển nhưng cũngchứa đựng nhiều thách thức, vì vậy việc BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN GIÁTRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM là rất cần thiết và hết sứcquan trọng Việc xây dựng để trở thành một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bảnsắc dân tộc cần phải bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, làmsống động những gì đặc sắc, ưu tú nhất của văn hóa dân tộc, tạo ra xung lựcmạnh mẽ để phát triển chính dân tộc mình, đóng góp xứng đáng vào đời sốngvăn hóa nhân loại, tham gia quá trình hội nhập quốc tế với sự tự biểu hiện, tựkhẳng định giá trị, bản sắc Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại
Trang 2- Các định nghĩa liệt kê: đại diện cho nhóm này là ông Tylor (1832 –1917), người Anh: “văn hóa hay văn minh hiểu theo nghĩa rộng trong dân tộchọc là một tổng thể phức hợp gồm kiến thức, đức tin, nghệ thuật, đạo đức,luật pháp, phong tục, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con ngườithu nhận được với tư cách là một thành viên của xã hội”
- Các định nghĩa lịch sử: đại diện Malinowski (1884 – 1942): “văn hóabao gồm các quá trình kế thừa về kỹ thuật, tư tưởng, tập quán và giá trị”
- Các định nghĩa chuẩn mực: W Thomas (1863 – 1947), nhà xã hộihọc người Mỹ: văn hóa là “các giá trị vật chất và xã hội của bất kỳ nhómngười nào (các thiết chế, tập tục, phản ứng cư xử, ) không phụ thuộc vàoviệc đó là người man rợ hay là người văn minh”
- Các định nghĩa tâm lý học: đại diện là W Sumner (1840 – 1910) viết:Tổng thể những thích nghi của con người với các điều kiện sinh sống của họchính là văn hóa”
- Các định nghĩa cấu trúc: đại diện Đào Duy Anh có định nghĩa gần củaUNESCO: “Người ta thường cho rằng văn hóa chỉ là những học thuật tưtưởng của loài người, nhân thế mà xem văn hóa vốn có tính chất cao thượngđặc biệt Thực ra không phải là như vậy Học thuật tư tưởng cố nhiên là ởtrong phạm vi của văn hóa, nhưng phàm sinh hoạt về kinh tế, về chính trị, về
Trang 3xã hội… không phải là phạm vi văn hóa hay sao? Có thể nói rằng: “Văn hóatức là sinh hoạt”.
- Các định nghĩa biến sinh: P Sorokin (1889 – 1968): Với nghĩa rộngnhất của từ, văn hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến bởihoạt động có ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau
và tác động đến lối ứng xử của nhau
Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa có những đặc trưng nổi bật sau đây:
- Văn hóa là những sáng tạo và phát minh của con người, thuộc về conngười và vì mục đích cuộc sống của chính con người
- Những sáng tạo và phát minh đó thể hiện sự thích ứng một cách có ýthức của con người trong quan hệ với tự nhiên và xã hội để tồn tại và pháttriển
- Văn hóa bao gồm những giá trị, những sản phẩm cả vật chất và tinhthần
- Các yếu tố cấu thành văn hóa rất phong phú, thể hiện trên nhiều lĩnhvực của đời sống xã hội, chứ không chỉ là văn học, nghệ thuật
- Văn hóa không tách rời mà có nhiệm vụ xây dựng kinh tế, chính trị,
xã hội, trong đó nhiệm vụ xây dựng tâm lý, luân lý – thực chất là xây dựngnhân cách văn hóa của con người – được đặt lên hàng đầu
Văn hóa là một tập hợp những quan niệm, những giá trị, những chuẩn mực và những mục tiêu mọi người trong xã hội cùng nhau chia sẻ trong hoạt động sống thường ngày.
Những khuôn mẫu tác phong nói trên đặc thù cho từng nhóm, từngcộng đồng xã hội, đặc thù cho mỗi xã hội nhất định Tuy nhiên văn hóa cũng
có những đặc điểm phổ quát cho toàn nhân loại Mỗi yếu tố của văn hóa đềumang tính quy luật xã hội
Trang 42 Giá trị.
Giá trị là cái mà mọi người quan niệm là cần phải có, là thứ người ta cho là quan trọng, đáng khâm phục, đáng noi theo và là cái ảnh hưởng đến hành vi hoạt động của mọi người; là cái mà người khác căn cứ để đánh giá các hành vi, tác phong của các thành viên trong một nhóm, một cộng đồng xã hội.
- Giá trị chi phối và hướng dẫn hành động của con người, vì vậy có thểnhìn anh ta hành động để mà đoán định được giá trị của anh ta Trong mỗinền văn hóa, các giá trị xã hội được biểu hiện ra qua các khuôn mẫu tácphong, qua các mô hình hành vi của cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội
- Có nhiều loại giá trị: lẽ sống, sức khỏe, sự thành đạt, tri thức, laođộng…
- Có giá trị toàn thể, bất biến và giá trị cho từng lúc, từng nơi…
- Phân tích một số giá trị (cũ và mới, như…)
3 Chuẩn mực
- Chuẩn mực là những quy tắc xã hội của một nhóm hay một cộng đồng
xã hội, đợc mô hình hóa thống nhất dành cho một vị thế xã hội và cho biếtphải hành động như thế nào Đó là những cung cách có tính bắt buột cho hành
vi của các thành viên nhóm xã hội, cộng đồng xã hội
- Chuẩn mực có tính phổ biến trong một nhóm xã hội, một cộng đồng
xã hội; những chuẩn mực của nhóm, cộng đồng xã hội này chưa hẳn đã làchuẩn mực của nhóm, cộng đồng xã hội khác, và chuẩn mực của giai đoạnnày cũng khác của giai đoạn khác
- Chuẩn mực là khuôn mẫu hóa hệ thống các giá trị Có hai loại chuẩnmực: Chuẩn mực về nhân văn-đạo đức để điều tiết quan hệ xã hội; và Chuẩnmực về chính trị-pháp lý để điều tiết quan hệ nhóm, kể cả quan hệ giữa cácquốc gia
Trang 5- Biểu tượng có tính thời đại, nghĩa là thay đổi theo điều kiện xã hội cụthể (xa ở nông thôn, “nhà ngói cây mít”, “sập gụ tủ chè” là biểu tượng của sựgiàu có thì nay ở nông thôn đã khác).- mốt là một biến thể của biểu tượng.
- Văn hóa biểu tượng là một bộ phận của văn hóa nhân loại, là cơ sởcủa hành vi và mọi sự biến đổi trong xã hội
5 Bản sắc văn hoá.
- Bản sắc văn hoá là những đăc điểm nổi bật và ổn định, tạo ra tính
đồng nhất của con người ở các cấp độ cá nhân và nhóm, cũng như ở cấp độtoàn thể xã hội Nó được thể hiện ở tất cả các lĩnh vực của đời sống như ýthức về nguồn cội, cách tư duy, cách sáng tạo khoa học và nghệ thuật, phongcách sinh sống, phong tục tập quán, lễ nghi, tín ngưỡng.v.v mà một dân tộchay một cộng đồng người nào đó cùng chia sẻ với nhau và khu biệt họ vớinhững dân tộc hay cộng đồng khác
- Mỗi con người đều bắt rễ rất sâu vào bản sắc văn hoá dân tộc
- Ý nghĩa của bản sắc văn hoá đối với sự cách tân, đổi mới
- Bản sắc văn hoá do đâu mà có?
- Bản sắc văn hoá trong tiến trình toàn cầu hoá?
6 Bảo tồn văn hóa: không phải là hoạt động cản trở sự phát triển văn
hóa, mà trong một chừng mực nào đó còn là cơ sở cho sự phát triển văn hóatheo đúng hướng Bản thân quá trình phát triển văn hóa có sự đào thải yếu tốvăn hóa lỗi thời, lạc hậu, không phù hợp với hiện thực khách quan Sẽ là sai
Trang 6lầm khi coi bảo tồn văn hóa triệt tiêu sự phát triển văn hóa và ngược lại pháttriển văn hóa sẽ triệt tiêu bảo tồn văn hóa Bảo tồn và phát triển văn hóa cóthể được coi là thúc đẩy nhau; bảo tồn văn hóa giữ vai trò là cơ sở góp phầnthúc đẩy phát triển văn hóa Bên cạnh đó, thông qua phát triển văn hóa, conngười nhận thức và thực hiện hoạt động bảo tồn văn hóa nhằm thể hiện bảnsắc riêng của mình Cũng bởi tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa màtrong quá trình phát triển chứa đựng sự đánh giá, xác lập vị thế của yếu tố vănhóa mới dựa trên nền tảng giá trị đã được bảo tồn.
II Bảo tồn và phát triển hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt.
1 Hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam.
1.1 Văn hóa là hoạt động sáng tạo và là hệ thống các giá trị do chính con người tạo ra trong mỗi thời đại lịch sử.
Việt Nam, xét trên phương diện đất nước học, là cả một địa - văn hóahết sức độc đáo bên cạnh một địa - kinh tế và địa - chính trị rất đặc thù
Lịch sử hằng ngàn năm dựng nước và giữ nước đã tạo cho Việt Nam cómột truyền thống lâu đời, bền vững đó là truyền thống lịch sử, truyền thốngdân tộc Cái hồn của truyền thống ấy là văn hóa và bản lĩnh sáng tạo, sức sốngcủa con người Việt Nam Dân tộc Việt Nam có một truyền thống từ lâu đời vềvăn hóa và văn hiến, kết tinh thành hệ giá trị chân - thiện - mỹ như một hệ giátrị phổ quát của văn hóa, của mọi dân tộc trong quốc gia - dân tộc mình vàtrong cộng đồng nhân loại Song mỗi dân tộc, do những điều kiện và hoàncảnh lịch sử riêng của mình, từ những trải nghiệm trực tiếp trong thực tiễn laođộng và đấu tranh, trong môi trường tự nhiên và xã hội để tồn tại và pháttriển, lại có những quan niệm và cách thức biểu hiện riêng của mình về chân -thiện - mỹ Nó biểu hiện thành tâm lý và ý thức, phong tục tập quán và lốisống, tạo thành tính cách của con người và cộng đồng dân tộc Các giá trị vănhóa truyền thống đó kết tinh lại trong quan niệm, tư tưởng, triết lý, trong đạođức và cách thức ứng xử, phản ánh diện mạo tinh thần, tâm hồn và tình cảm
Trang 7của cả một dân tộc, có trong các sản phẩm vật thể và phi vật thể của văn hóa.Trong văn hóa tinh thần (phi vật thể) và đời sống văn hóa tinh thần của dântộc Việt Nam truyền thống, qua các thời đại lịch sử cần đặc biệt chú trọng tớimột lĩnh vực rất phong phú và tinh tế nằm chung trong cấu trúc của văn hóa,
ấy là văn học, nghệ thuật, bao gồm cả dòng văn học dân gian và dòng văn họcbác học Đây là di sản tinh thần rất quan trọng mà các thế hệ người Việt Nam
từ xa xưa - tổ tiên, ông cha chúng ta đã sáng tạo ra, đã để lại cho đời sau
1.2 Con người sản xuất và sáng tạo ra văn hóa đồng thời văn hóa đã phát triển và hoàn thiện con người, định hình bản chất người và nhân tính của nó.
Văn hóa trong ý nghĩ sâu xa của nó là trình độ người trong phát triển, làtất cả những gì chứng tỏ nhân tính vượt lên trên thú tính (bản năng của loàivật)
Văn hóa được hình dung như một lĩnh vực hoạt động của đời sống xãhội, theo cách này, có văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần, có hoạt động vănhóa, sản phẩm văn hóa, có quản lý nhà nước về văn hóa Trong nền kinh tế thịtrường, đã và đang hình thành thị trường văn hóa, xuất phát từ đặc tínhthương mại của văn hóa (có sản xuất, kinh doanh, dịch vụ văn hóa, tuân theoquy luật thị trường, quy luật giá trị, cạnh tranh, quy luật cung - cầu) Cũng cầnphải tính đến xu hướng thương mại, thương mại hóa văn hóa, tuy nhiên hiệntượng này có thể xem trên hai mặt hợp lý, cần thiết và những biến thái củahiện tượng này có thể dẫn đến những lệch lạc về định hướng giá trị, nhu cầu,thị hiếu mà quản lý văn hóa và giáo dục văn hóa phải điều tiết
Tiếp cận văn hóa từ hoạt động cho thấy, văn hóa gắn liền với chủ thểhoạt động là con người, văn hóa là phương thức độc đáo của con người, chỉriêng có ở con người để biểu hiện và tự biểu hiện mình, để khẳng định và tựkhẳng định mình trong phát triển và tự phát triển Với con người và loàingười, hoạt động căn bản quan trọng, quyết định nhất là hoạt động lao động
Trang 8sản xuất ở trong thực tiễn đời sống, gắn liền xã hội với tự nhiên, như mộtchỉnh thể Con người không chỉ sản xuất ra văn hóa mà còn cảm thụ, tiêudùng văn hóa, cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần
Nếu hoạt động lao động sản xuất là hoạt động tồn tại mãi mãi, vĩnhviễn, cùng với bản chất con người như một tổng hòa các quan hệ xã hội thìlao động như một phạm trù vĩnh viễn, là hằng số của phát triển văn hóa Rõràng, văn hóa không sinh ra từ một hoạt động bất kỳ, tự phát nào Văn hóa lànhững giá trị được chọn lọc và thẩm thấu rất sâu rộng trong đời sống thựctiễn, trước hết là thực tiễn tồn tại và phát triển của con người Theo đó, laođộng là phạm trù vĩnh viễn cùng tồn tại với con người, và trong các loại hìnhvăn hóa cần phải dành cho văn hóa lao động một sự tôn vinh đặc biệt Từ laođộng đến văn hóa lao động là cả một quá trình lịch sử lâu dài Để có văn hóalao động thì lao động phải là lao động tự do, tự nguyện, sáng tạo, nó khôngcòn bị giam hãm bởi phương tiện sinh tồn vì miếng cơm, manh áo mà nó phảitrở thành nhu cầu sống của con người, lao động phải nhằm bộc lộ và pháttriển những năng lực sáng tạo, những phẩm giá, đức hạnh của con người.Muốn vậy phải giải phóng lao động và người lao động khỏi tình trạng bị bóclột, áp lực, bị đầy đọa trong cực nhọc, tăm tối, tức là lao động bị tha hóa kéotheo tha hóa bản chất con người C Mác gọi tình trạng đó là làm nhục conngười Phải sao cho trong lao động và trong đời sống, con người được tôntrọng như một con người Chỉ khi đó, con người mới có thể coi lao động nhưmột nhu cầu sống đầu tiên và con người được tự do khi ở bên ngoài lĩnh vựclao động tất yếu Văn hóa lao động đòi hỏi phải nhân đạo hóa không ngừngmôi trường sống, hoàn cảnh sống, cũng như điều kiện lao động Quan hệ laođộng có thấm nhuần chuẩn mực bình đẳng và công bằng thì thái độ lao độngcủa con người mới là thái độ lao động có văn hóa, tức là tự nguyện, tự giác vàsáng tạo Tình yêu đối với lao động và đức tính cần cù lao động trở thành mộtgiá trị văn hóa Đó cũng là một giá trị văn hóa nổi bật, hàng đầu trong giá trịvăn hóa truyền thống của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam mà ngày
Trang 9nay chúng ta phải bảo tồn và phát huy Bởi hoạt động tạo ra giá trị nên tiếpcận văn hóa từ hoạt động gắn liền với tiếp cận văn hóa từ giá trị Chỉ nhữnghoạt động sáng tạo, tích cực, hướng tới sự phát triển và tiến bộ mới được coi
là hoạt động văn hóa Do đó, về phương diện giá trị, cái gọi là văn hóa phải điliền với những giá trị đích thực, những chân giá trị (chân - thiện - mỹ) Cầnphải khẳng định rằng, văn hóa chỉ dùng để nói về những gì tốt đẹp, đúng đắn,hướng tới phát triển và hoàn thiện nhân tính Những gì đối lập với nó khôngthể gọi là văn hóa và giá trị văn hóa
1.3 Các giá trị văn hóa truyền thống trong điều kiện hiện đại hóa xã hội đòi hỏi phải thấm nhuần quan điểm và phương pháp biện chứng về phát triển.
Trong một xã hội tại mỗi thời điểm lịch sử đều có những điều được xãhội hoặc một số nhóm xem là "giá trị" (những cái muốn được đạt tới, theođuổi, những cái được đánh giá cao, được xem trọng, ) Hệ các giá trị này tạo
ra một môi trường định hướng tư tưởng và hành động cho con người, cho các
cá nhân và nhóm, qua đó tạo ra hành động chung và liên kết xã hội Khi hệgiá trị này hỗn loạn, không rõ ràng, đối nghịch nhau, xã hội sẽ rơi vào trạngthái "phi chuẩn mực" (anomie), ở đó các cá nhân và nhóm thiếu được địnhhướng trong tư tưởng, cảm xúc và hành vi
Bảng 1 Khác biệt giữa kiểu xã hội cổ truyền và xã hội hiện đại
Cấu trúc
xã hội Kinh tế Phân công lao động đơn giản, ít năngsuất, nông nghiệp, thủ công nghiệp, sản
xuất hộ gia đình là phổ biến, ít lao động trí óc.
Phân công lao động cao, sản xuất công nghiệp hàng loạt, năng suất và hiệu quả, công xưởng và công ty là phổ biến, tỷ
Vị thế, vai Phổ biến vị thế gán, ít chuyên biệt hóa Phổ biến vị thế giành được,
Trang 10trò vai trò tăng chuyên biệt hóa vai trò Khuôn mẫu
giới Bất bình đẳng, gia trưởng, bên tronggia đình. Bình đẳng hơn, nhiều tham giangoài gia đình Khuôn mẫu
tuổi Bất bình đẳng, gia trưởng, đề cao tuổitác một chiều. Bình đẳng hơn cả trong giađình, tổ chức và xã hội Nhà nước Chuyên chế, ít trách nhiệm xã hội Dân chủ, đảm nhiệm trách
Giáo dục Hạn chế trong giới tinh hoa Phổ cập, tiên tiến.
Sức khỏe Mức sinh, mức chết cao, tuổi thọ thấp,
chưa có ý niệm vệ sinh. Mức sinh, mức chết thấp, tuổithọ cao, nếp sống vệ sinh Truyền
thông Trực tiếp cá nhân đến cá nhân. Truyền thông đại chúng.
Kiểm soát
xã hội Trực tiếp, phi kết cấu (informal). Hệ thống tư pháp, cảnh sát cókết cấu (formal) Hình thái tổ
chức Thuần nhất, toàn trị. Khác biệt hóa cao.
Văn hóa Tri thức Dân gian, nghèo Dựa trên khoa học, tích lũy
nhanh.
Công nghệ Tiền công nghiệp, năng lượng cơ bắp
con người hoặc động vật. Công nghiệp, khoa học, nguồnnăng lượng cao cấp Giá trị Thuần nhất, bị thiêng hóa, cộng đồng
luận (hẹp), ít khoan dung. Đa dạng, thế tục, cá nhân luận,toàn cầu luận, khoan dung Chuẩn
mực Luật tục, cứng nhắc về phong tục tậpquán. Đề cao luật pháp, khoan dungvề phong tục tập quán Phong
cách sống Kiểu cộng đồng nông thôn. Lối sống đô thị.
Định hướng Gắn với quá khứ. Gắn với hiện tại và tương lai.Biến đổi xã hội Chậm, qua nhiều thế hệ Nhanh, ngay trong một thế hệ.
Nguồn: Bùi Thế Cường phát triển thêm dựa trên sơ đồ của Macionis (1980)
Khi bàn về sự thành công của các con rồng và con hổ châu Á, người tathường nhắc đến vai trò của chính sách nhấn mạnh “giá trị quan châu Á”, đếnvai trò của nền văn hóa Khổng giáo Điều này là đúng đắn Tuy nhiên, cầnthấy một khía cạnh khác là những nước phát triển thành công ấy, trong khi đềcao các cơ sở văn hóa truyền thống, trên thực tế họ đều cam kết rất mạnh mẽvới hệ giá trị của xã hội công nghiệp Chẳng hạn, trong nhiều thập niên, địnhhướng chính sách và tuyên truyền ở các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc,
Trang 11Malaysia, Singapore, ở các lãnh thổ như Đài Loan, Hongkong, đều lấy pháttriển kinh tế và đời sống thịnh vượng làm trung tâm, coi trọng sản xuất vàthương mại hiệu quả, đặt toàn bộ xã hội trên nền tảng khoa học và công nghệ.Cuộc cải cách ở Trung Quốc do Đặng Tiểu Bình khởi xướng năm 1978 cũngbắt đầu bằng những mục tiêu (giá trị) mới: làm giàu, để một số giàu trước, 4hiện đại hóa, v.v
Trở lại trường hợp Việt Nam, Văn hóa không chỉ hoạt động và kết tinhthành giá trị Văn hóa còn mang bản chất sáng tạo mà muốn sáng tạo thì phảithường xuyên đổi mới
Văn hóa là đổi mới và sự nghiệp đổi mới của Đảng, của nhân dân ta làmột sự nghiệp văn hóa, là quá trình sáng tạo văn hóa Đó là một chỉ dẫn rấtsâu sắc của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng - một học trò ưu tú của Chủ tịch
Hồ Chí Minh, nhà văn hóa lớn, nhà nhân văn chủ nghĩa của Việt Nam thờihiện đại
Có thể tìm thấy trong tư tưởng Hồ Chí Minh những chỉ dẫn quan trọng,mới mẻ và hiện đại về phương pháp luận nghiên cứu văn hóa trong phát triển,
về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống hướng đích vào pháttriển mà sâu xa nhất là phát triển con người
Chăm lo phát triển con người phải không bỏ sót một người nào, khôngphí phạm một tài năng nào Phải làm cho mọi sáng kiến, sáng tạo của các cánhân được khích lệ, phát huy
Hồ Chí Minh xem việc phát triển con người không chỉ là phát triển cánhân mà còn là phát triển cả cộng đồng xã hội, đó là nhân dân, đồng bào, làdân tộc, là từng tổ chức, đoàn thể đến toàn Đảng và toàn xã hội Người nêurõ: phát triển sức dân, đi liền với bồi dưỡng sức dân và tiết kiệm sức dân
Mỗi người phải vừa là một công dân, vừa là một chiến sĩ, vì nước, vìdân mà tranh đấu, coi phục vụ dân, làm đầy tớ, công bộc của dân là lẽ sốngcao thượng nhất
Trang 12Cả dân tộc phải trở thành một dân tộc thông thái.
Cả xã hội là một xã hội văn hóa cao
Muốn vậy phải dày công phát triển kinh tế, văn hóa, phải làm cho vănhóa đủ sức soi đường cho quốc dân đi, văn hóa không ở bên ngoài mà ở bêntrong kinh tế và chính trị Lại phải làm cho chính trị, thấm sâu vào đời sốngdân gian, phải đem sức mạnh văn hóa để chữa thói phù hoa xa xỉ, quan liêulãng phí, tham ô (ngày nay là tham nhũng) Chiến lược phát triển xã hội trongtrù tính của Hồ Chí Minh là cả một phức hợp các chiến lược làm cho kinh tếphồn vinh, chính trị dân chủ pháp quyền, xã hội công bằng, bình đẳng, nước
có độc lập, dân có tự do và hạnh phúc, con người, xã hội hài hòa với môitrường tự nhiên, luôn được chăm sóc, giữ gìn và bảo vệ Một xã hội như vậy
là một xã hội văn hóa cao, con người sống trong xã hội ấy trở thành ngườichủ, biết làm chủ, có quyền và địa vị làm chủ thì phải có nghĩa vụ của ngườichủ
Giải phóng dân tộc để phát triển dân tộc, con đường giải phóng và pháttriển ấy là độc lập dân tộc và gắn liền với chủ nghĩa xã hội
Muốn vậy, phát triển kinh tế phải đi liền với chấn hưng giáo dục đểchấn hưng dân tộc, bởi kiến thiết chế độ mới phải có nhân tài, có rất nhiềunhân tài, làm cho đời sống vật chất ngày một tăng, đời sống tinh thần ngàymột tốt, xã hội ngày càng văn minh, tiến bộ
Văn hóa có mặt và tham dự vào tất cả các quá trình ấy Muốn xây dựngchủ nghĩa xã hội trước hết phải có những con người xã hội chủ nghĩa
Đảng phải tỏ ra xứng đáng là một Đảng chân chính cách mạng, thựchiện một nền chính trị đoàn kết và thanh khiết, làm gương cho toàn dân, bởigương mẫu là cách lãnh đạo tốt nhất, một tấm gương tốt còn quý hơn hàngtrăm bài diễn văn
Như vậy, trên phương diện giá trị, ngoài giá trị lao động và đức tínhyêu lao động, cần cù sáng tạo trong lao động, Văn hóa Việt Nam còn nổi bật