LỜI CAM ĐOANDựa vào các kiến thức đã được học và các buổi đi thực tập tại Bệnh viện Bệnhviện Ung Bướu Hà Nội về môn Dược Lâm Sàng, em xin cam đoan báo cáo này là do chính bản thân em độc
Giới thiệu bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Địa chỉ
Số 42A Thanh Nhàn, phường Thanh Nhàn, quận Hai Bà Trưng, thành phố
Các khoa ở bệnh viện Ung bướu Hà Nội
Từ khi thành lập và phát triển, đến nay Bệnh viện Ung bướu Hà Nội bao gồm các chuyên khoa như:
- Khoa điều trị Phẫu thuật Gây mê hồi sức
- Khoa điều trị Ngoại trú – Phụ khoa
- Khoa Chăm sóc giảm nhẹ
- Khoa Khám bệnh; Nội soi – Thăm dò chức năng
- Giải phẫu bệnh – Tế bào
Mỗi chuyên khoa được phân công đảm nhận một vai trò riêng biệt, tạo nên một hệ thống liên kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực Dù có chức năng khác nhau, các chuyên khoa vẫn phối hợp nhịp nhàng và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình điều trị và phục hồi của bệnh nhân.
Một số bác sĩ nổi tiếng ở bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Để đáp ứng nhu cầu điều trị của người bệnh và xứng tầm là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành ung bướu tại Hà Nội, bệnh viện không ngừng phát triển mọi mặt để chăm sóc sức khỏe cho nhiều đối tượng, kể cả bệnh nhân có thẻ BHYT và không có thẻ BHYT Bệnh viện liên tục đầu tư mua sắm và nâng cấp trang thiết bị hiện đại, đồng thời xây dựng đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao, tay nghề vững vàng và luôn tận tâm với người bệnh.
- Ts/Bs Đỗ Quan Trường
- Ths/Bs Nguyễn Thị Mai Lan
- Ths/Bs Vũ Tất Giao
- Ts/Bs Trần Đăng Khoa
- Ths/Bs Dương Hoàng Hảo
- Bs CKII Phạm Thị Hiền Lương
Giới thiệu khoa dược bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Cơ cấu tổ chức khoa dược
Tổng số 19 cán bộ nhân viên trong đó có: (Thạc sĩ: 02; Dược sĩ đại học: 08; Dược sĩ TH/CD: 07; Dược tá: 02)
Nghiệp vụ Dược lâm Kho, cấp phát (2 Nhà thuốc (1 Thống kê
Dược (3 sàng DSĐH + 3 DSCĐ+ DSĐH+4 Dược (
DSĐH) (2DSĐH) 2 DSTH) DSCĐ) 1 DSTH)
Chức năng nhiệm vụ
Lập kế hoạch và tổ chức cung ứng thuốc
- Xây dựng Danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện hàng năm theo nhu cầu điều trị hợp lý của các khoa lâm sàng
- Tham gia xây dựng Danh mục thuốc và cơ số thuốc của tủ trực tại khoa lâm sàng
Để bảo đảm cung ứng thuốc đầy đủ và có chất lượng phục vụ cho quá trình chẩn đoán và điều trị, bệnh viện cần lập kế hoạch cung ứng thuốc và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt Kế hoạch này nhằm đảm bảo nguồn cung thuốc ổn định cho cả bệnh nhân nội trú và ngoại trú, đồng thời đáp ứng yêu cầu của bảo hiểm y tế và phù hợp với ngân sách của bệnh viện Trong quá trình thiết kế, cần xem xét dự báo nhu cầu thuốc, quản lý tồn kho, đánh giá chất lượng và nguồn gốc thuốc, xây dựng cơ chế mua sắm minh bạch, và kịp thời điều chỉnh khi có biến động thị trường hoặc thay đổi phác đồ điều trị, nhằm giảm lãng phí và tối ưu chi phí mà vẫn đảm bảo an toàn, hiệu quả điều trị cho người bệnh.
- Tổ chức cung ứng thuốc
Theo dõi và quản lý nhập, xuất thuốc
+ Tất cả các loại thuốc phải được kiểm nhập trước khi nhập kho
+ Hội đồng kiểm nhập: Trưởng khoa Dược, Trưởng phòng Tài chính - Kế toán, thủ kho, thống kê dược, cán bộ cung ứng
+ Nội dung kiểm nhập: kiểm tra về chủng loại, số lượng, chất lượng thuốc, hóa chất đối với mọi nguồn thuốc (mua, viện trợ, dự án, chương trình)
+ Biên bản kiểm nhập có đủ chữ ký của thành viên hội đồng kiểm nhập. + Vào sổ kiểm nhập thuốc
- Kiểm soát chất lượng thuốc
+ 100% chất lượng cảm quan thuốc nhập vào khoa Dược.
+ Định kỳ và đột xuất thuốc tại các khoa lâm sàng.
+ Định kỳ và đột xuất tại kho, nơi pha chế và nơi cấp phát của khoa Dược.
+ Duyệt thuốc trước khi cấp phát
+ Cấp phát thuốc cho khoa lâm sàng
+ Phát thuốc theo đơn cho người bệnh ngoại trú có thẻ bảo hiểm y tế
+ Kiểm tra, đối chiếu khi cấp phát thuốc
Việc cấp phát thuốc tuân thủ nguyên tắc nhập trước xuất trước (FEFO): ưu tiên cấp phát các lô thuốc có hạn dùng ngắn hơn trước và chỉ phân phối những thuốc còn hạn sử dụng, đồng thời đảm bảo thuốc đạt tiêu chuẩn chất lượng.
- Thống kê, báo cáo, thanh toán tiền thuốc
+ Xử lý thuốc thừa, thiếu, hư hao, thuốc hết hạn dùng
+ Thuốc do khoa lâm sàng trả lại được kiểm tra và tái nhập theo quy trình kế toán xuất, nhập.
Khoa Dược: 01 lần/tháng; Tủ trực tại các khoa lâm sàng 1 tháng/lần
Kho của khoa Dược hàng tháng gồm Trưởng khoa Dược, kế toán (thống kê) dược, thủ kho dược và cán bộ phòng Tài chính - Kế toán Tại khoa lâm sàng, danh sách nhân sự gồm bác sĩ khoa Dược, điều dưỡng trưởng và điều dưỡng viên.
Nội dung kiểm kê: đối chiếu xuất, nhập,tồn, chất lượng Lập biên bản kiểm kê
Bảo quản thuốc - Vị trí, thiết kế
+ Bố trí ở nơi cao ráo, an toàn, thuận tiện cho việc xuất, nhập, vận chuyển và bảo vệ
+ Đảm bảo vệ sinh chống nhiễm khuẩn
+ Diện tích kho cần đủ rộng
+ Tủ lạnh, quạt thông gió, điều hòa nhiệt độ, nhiệt kế, ẩm kế, máy hút ẩm, giá, kệ, bình cứu hỏa
- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn chung của Trưởng khoa trong bệnh viện.
- Tổ chức hoạt động của khoa
Chịu trách nhiệm trước Giám đốc bệnh viện về mọi hoạt động của khoa dược và công tác chuyên môn về dược tại các khoa lâm sàng và nhà thuốc trong bệnh viện Nhiệm vụ bao gồm quản lý, giám sát và đảm bảo chất lượng an toàn thuốc, tuân thủ quy trình dược lâm sàng và chuẩn hóa hướng dẫn sử dụng thuốc, đồng thời phối hợp với các khoa lâm sàng nhằm tối ưu việc sử dụng thuốc và chi phí điều trị, báo cáo định kỳ cho Giám đốc bệnh viện và tham gia vào xây dựng chiến lược phát triển dược khoa của bệnh viện.
- Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng thuốc và điều trị
- Lập kế hoạch và tổ chức thực hiện việc cung ứng, bảo quản và sử dụng thuốc
Chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện đầy đủ các hoạt động nhập, xuất thuốc, kiểm tra việc nhập – xuất, thống kê, kiểm kê và báo cáo, đồng thời phối hợp với Phòng Tài chính - Kế toán để thanh quyết toán; theo dõi và quản lý kinh phí sử dụng thuốc, đảm bảo tính chính xác và tuân thủ đúng các quy định hiện hành.
- Thông tin, tư vấn, hướng dẫn sử dụng thuốc cho cán bộ y tế
- Chịu trách nhiệm tham gia hôi chân hoăc phân công dươc sỹ trong khoa tham gia hôi chân khi co yêu câu của Lãnh đạo bệnh viện
- Quản lý hoạt động chuyên môn của Nhà thuốc bệnh viện
- Tham gia nghiên cứu khoa học, giảng dạy, đào tạo chuyên môn dược cho đồng nghiệp và cán bộ tuyến dưới.
- Thực hiện các nhiệm vụ khác khi được Giám đốc bệnh viện giao
- Kiểm tra quy định chuyên môn dược tại khoa Dược, các khoa lâm sàng và Nhà thuốc trong bệnh viện
Chủ động cập nhật thường xuyên các văn bản quy định về quản lý chuyên môn; tham mưu cho Trưởng khoa trình Giám đốc bệnh viện kế hoạch phổ biến và triển khai các quy định này tại các khoa trong bệnh viện.
- Đảm nhiệm việc cung ứng thuốc.
- Định kỳ kiểm tra việc bảo quản, quản lý, cấp phát thuốc tại khoa Dược
- Kiểm tra việc sử dụng và bảo quản thuốc trong tủ trực tại các khoa lâm sàng
- Thực hiện một số nhiệm vụ khác khi được Trưởng khoa Dược giao
Phụ trách kho, cấp phát
- Thực hiện đầy đủ nguyên tắc về “Thực hành tốt bảo quản thuốc”, đảm bảo an toàn của kho.
Kiểm tra và giám sát nghiêm ngặt việc xuất, nhập thuốc theo quy định của công tác Khoa Dược Báo cáo thường xuyên hoặc đột xuất cho Trưởng khoa về công tác kho và cấp phát nhằm bảo đảm sự tuân thủ và kịp thời xử lý mọi sai lệch Quản lý kho và công tác cấp phát được thực hiện chặt chẽ, minh bạch và đúng quy trình, đóng góp vào an toàn thuốc cho người bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.
- Thực hiện một số nhiệm vụ khác khi được Trưởng khoa Dược giao.
- Theo dõi, giám sát, báo cáo ADR
- Tư vấn về sử dụng thuốc an toàn, hợp lý
- Tham gia theo dõi, kiểm tra, giám sát việc kê đơn thuốc nội trú và ngoại trú
- Nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ
- Thực hiện một số nhiệm vụ khác khi được Trưởng khoa Dược yêu cầu
Theo dõi và thống kê chính xác số liệu thuốc nhập về kho Dược và số liệu thuốc cấp phát cho nội trú, ngoại trú cũng như các nhu cầu đột xuất khác Dữ liệu được ghi nhận đầy đủ từ quá trình nhập kho tới cấp phát, giúp quản lý tồn kho thuốc và lên báo cáo một cách kịp thời Việc thông tin được cập nhật liên tục hỗ trợ quyết định cung ứng thuốc, tối ưu hoạt động của bệnh viện và đảm bảo đáp ứng nhu cầu điều trị cho người bệnh.
- Báo cáo số liệu thống kê
- Thực hiện báo cáo công tác khoa Dược, tình hình sử dụng thuốc
- Thực hiện một số nhiệm vụ khác khi được Trưởng khoa Dược giao
Hình 2: Sơ đồ chức năng và nhiệm vụ của khoa dược
Hoạt động dược lâm sàng tại bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Duyệt thuốc
- Xem phiếu lĩnh thuốc có phù hợp + Liều dùng
+ Cách dùng thuốc ( đường dùng, tốc độ truyền, thời điểm uống thuốc so với bữa ăn , khoảng cách đưa thuốc,…)
Thông tin thuốc
Thông tin thuốc chủ động cung cấp và cập nhật liên tục thông tin sử dụng thuốc, thông tin về thuốc mới và cảnh giác dược gửi tới cán bộ y tế bằng nhiều hình thức khác nhau, bao gồm văn bản, tờ hướng dẫn sử dụng và trang thông tin điện tử Hệ thống này giúp cán bộ y tế nắm bắt kịp thời các thay đổi trong phác đồ, nhận diện thuốc mới và các cảnh báo an toàn, từ đó hỗ trợ quyết định điều trị an toàn và hiệu quả cho người bệnh.
- Trả lời câu hỏi thông tin thuốc: trực tiếp, qua điện thoại hoặc Email
Tham gia hội chẩn chuyên môn
- Sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân có xuất hiện đề kháng KS
- Bệnh nhân dùng thuốc nguy cơ cao
- Sử dụng thuốc trên đối tượng đặc biệt (suy thận, suy gan,…)
Xây dựng quy trình chuyên môn, liên quan đến sử dụng thuốc
thuốc - Quy trình pha chế thuốc điều trị ung thư
Nội dung thực tập
Tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ của Dược lâm sàng và Dược sĩ lâm sàng tại Khoa dược và tại bệnh viện
Dược sĩ lâm sàng có nhiệm vụ chung sau:
- Tham gia phân tích, đánh giá tình hình sử dụng thuốc
Tham gia tư vấn trong quá trình xây dựng danh mục thuốc của đơn vị, tôi đưa ra ý kiến và cung cấp thông tin dựa trên bằng chứng để xác định thuốc nên đưa vào hoặc loại bỏ khỏi danh mục, nhằm bảo đảm việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả Quá trình này nhằm tối ưu hóa chất lượng chăm sóc, tuân thủ các chuẩn y tế và cân đối giữa hiệu quả điều trị với chi phí, giúp danh mục thuốc trở nên phù hợp và bền vững cho người bệnh.
Tham gia xây dựng và triển khai các quy trình chuyên môn liên quan đến sử dụng thuốc, bao gồm trình pha chế thuốc dành cho chuyên khoa nhi và chuyên khoa ung bướu, quy trình dịch truyền nuôi dưỡng nhân tạo ngoài đường tiêu hóa, đồng thời tham gia biên soạn và cập nhật hướng dẫn điều trị và quy trình kỹ thuật của bệnh viện nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả và tuân thủ các chuẩn mực y tế.
Chúng tôi phối hợp với Hội đồng Thuốc và Điều trị để xây dựng quy trình giám sát sử dụng các thuốc trong danh mục, đặc biệt là những thuốc có khoảng điều trị hẹp, thuốc có nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng, kháng sinh và các thuốc cần pha truyền đặc biệt (chuyên khoa nhi, ung bướu); quy trình này cũng xem xét các yêu cầu về điều kiện bảo quản đặc biệt của thuốc và phải được Giám đốc bệnh viện phê duyệt trước khi triển khai, nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả điều trị và quản lý rủi ro cho người bệnh.
- Hướng dẫn và giám sát việc sử dụng thuốc trong bệnh viện
Thông tin thuốc cho người bệnh và cán bộ y tế được dược sĩ lâm sàng cập nhật thường xuyên về cách sử dụng thuốc, thông tin về thuốc mới và các cảnh giác dược học, nhằm tăng cường an toàn và hiệu quả điều trị Các thông tin này được gửi đến người bệnh và cán bộ y tế bằng nhiều hình thức khác nhau như trực tuyến trên hệ thống quản lý dược, email, bảng tin tại cơ sở y tế và ứng dụng di động để đảm bảo mọi người nắm bắt kịp thời các khuyến cáo mới và biện pháp cảnh giác khi dùng thuốc.
9 tiếp, văn bản, bảng tin bệnh viện, thư điện tử, tranh ảnh, tờ hướng dẫn, trang thông tin điện tir
Chương trình tập huấn và đào tạo về dược lâm sàng được dược sĩ lâm sàng lập kế hoạch, chuẩn bị tài liệu và cập nhật kiến thức sử dụng thuốc cho bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng viên, kỹ thuật viên và hộ sinh viên của đơn vị mình Kế hoạch và nội dung tập huấn phải được Giám đốc bệnh viện phê duyệt.
Trong quản trị dược, báo cáo định kỳ về sử dụng thuốc được thực hiện hàng tháng, hàng quý và hàng năm, kèm theo báo cáo đột xuất theo yêu cầu của Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc và Điều trị Dược sĩ lâm sàng trình bày công tác sử dụng thuốc tại buổi họp của Hội đồng Thuốc và Điều trị hoặc tại buổi giao ban của đơn vị, đồng thời đưa ra ý kiến nhận định khi phát hiện các trường hợp sử dụng thuốc chưa phù hợp, nhằm nâng cao an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh.
Chúng tôi theo dõi và giám sát phản ứng có hại của thuốc, là đầu mối báo cáo các phản ứng có hại của thuốc tại đơn vị theo quy định hiện hành; tham gia các hoạt động và công trình nghiên cứu khoa học, đặc biệt là các nghiên cứu liên quan đến vấn đề sử dụng thuốc an toàn - hợp lý, cải tiến chất lượng và nâng cao hiệu quả công tác dược lâm sàng, nghiên cứu sử dụng thuốc trên lâm sàng.
Tham gia hội chẩn chuyên môn về thuốc nhằm tối ưu hóa phác đồ điều trị, đặc biệt trong các trường hợp bệnh nặng, khi người bệnh cần dùng thuốc đặc biệt hoặc gặp nhiễm vi sinh vật kháng thuốc Quá trình hội chẩn giúp đánh giá hiệu quả và an toàn của điều trị, lựa chọn thuốc phù hợp với tình trạng bệnh, nguy cơ tương tác và độc tính, đồng thời tăng cường quản lý thuốc kháng sinh theo nguyên tắc hợp lý để giảm kháng thuốc và cải thiện kết quả điều trị.
- Tham gia bình ca lâm sàng định kỳ tại khoa lâm sàng, tại bệnh viện
- Giám sát chặt chẽ việc tuân thủ quy trình sử dụng thuốc đã được Hội đồng Thuốc và Điều trị thông qua và Giám đốc bệnh viện phê duyệt
4.1.2 Các nhiệm vụ tại khoa lâm sàng
Dược sĩ lâm sàng tham gia đi buồng bệnh và phân tích sử dụng thuốc của người bệnh, nhằm tối ưu phác đồ và đảm bảo an toàn thuốc Tùy đặc thù của từng bệnh viện, mỗi cơ sở y tế sẽ lựa chọn khoa lâm sàng và đối tượng người bệnh cần ưu tiên để triển khai các hoạt động thực hành dược lâm sàng Đối với từng người bệnh, dược sĩ lâm sàng phải thực hiện bốn nhóm nhiệm vụ sau để quản lý thuốc một cách toàn diện.
- Khai thác thông tin của người bệnh (bao gồm cả khai thác thông tin trên
10 bệnh án và tiến hành phỏng vấn trực tiếp người bệnh) về:
+ Tiền sử sử dụng thuốc;
+ Tóm tắt các dữ kiện lâm sàng và các kết quả cận lâm sàng đã có
Xem xét các thuốc được kê đơn cho người bệnh là bước then chốt trong quá trình chăm sóc sức khỏe, đặc biệt khi người bệnh đi buồng bệnh cùng bác sĩ và được rà soát y lệnh trong hồ sơ bệnh án và đơn thuốc Quá trình này bao gồm đánh giá liều lượng, thời gian dùng, cách dùng, tương tác giữa các thuốc, chống chỉ định và tác dụng phụ có thể xảy ra để đảm bảo phác đồ điều trị phù hợp với tình trạng lâm sàng và lịch sử bệnh lý Đồng thời, việc đối chiếu danh sách thuốc trong hồ sơ với thuốc đang được dùng giúp phát hiện thuốc thừa hoặc thiếu, nâng cao an toàn thuốc, tối ưu hiệu quả điều trị và tăng cường tuân thủ y lệnh.
Trong quản lý dùng thuốc cho người bệnh, cần xác định rõ liều dùng, khoảng cách giữa các liều, thời điểm dùng, đường dùng và thời gian dùng thuốc, đồng thời xem xét đối tượng đặc biệt như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có suy giảm chức năng để điều chỉnh phù hợp Cùng lúc đó, nhận diện các tương tác thuốc cần chú ý và các phản ứng có hại của thuốc nhằm phòng ngừa và xử trí khi cần thiết, giúp tối ưu hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh.
Sau khi hoàn thành quá trình xem xét các thuốc được kê đơn cho người bệnh, nếu phát hiện có vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, dược sĩ lâm sàng trao đổi với bác sĩ điều trị để tối ưu hóa việc dùng thuốc và đồng thời điền vào mẫu phân tích sử dụng thuốc trên người bệnh Trong trường hợp cần thiết, báo cáo trưởng khoa Dược xin ý kiến chỉ đạo.
- Hướng dẫn sử dụng thuốc cho điều dưỡng viên.
- Phối hợp với bác sĩ điều trị để cung cấp thông tin tư vấn cho người bệnh về những điều cần lưu ý trong quá trình sử dụng thuốc
Tìm hiểu các quy định hành chính và văn bản về dược lâm sàng áp dụng tại khoa dược
áp dụng tại khoa dược
Thực tập kỹ năng tư vấn thuốc tại quầy thuốc ngoại trú của bệnh viện
Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, dược sĩ đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn thuốc cho bệnh nhân, đưa ra lời khuyên và hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn Với kiến thức chuyên môn vững vàng và cập nhật liên tục, dược sĩ có trách nhiệm đảm bảo các lời khuyên và khuyến cáo được đưa ra phù hợp với từng tình huống, từ liều lượng và thời điểm uống cho tới cảnh báo tác dụng phụ và nguy cơ tương tác thuốc Nhiệm vụ của họ là giúp người bệnh hiểu rõ cách dùng thuốc, tăng cường tuân thủ điều trị và nhận thức về các rủi ro, từ đó tối ưu hóa hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh.
- Kỹ̃ năng giao tiếp chung + Quan sát bệnh nhân
+ Tạo môi trường giao tiếp thoải mái
Tôn trọng sự riêng tư và giữ bí mật cho bệnh nhân Tạo bầu không khí giao tiếp thoải mái, ân cần
Khi giao tiếp với bệnh nhân, luôn sử dụng lời nói một cách nhẹ nhàng, ân cần thể hiện sự tôn trọng bệnh nhân
Dùng các câu từ đơn giản dễ hiểu Thận trọng khi dùng thuật ngữ chuyên môn, nếu dùng thuật ngữ chuyên môn thì phải giải thích rõ ràng
Tránh lời nói có tính phê phán về đạo đức Không cáu gắt quát tháo bệnh nhân dù bất cư lý do gì Ngôn ngữ nhẹ nhàng đúng mực
+ Đặt câu hỏi “mở” và câu hỏi “đóng” một cách có hiệu quả
Tìm cách khen bệnh nhân Khuyến khích bệnh nhân nói về mối quan tâm của họ Không phê phán, chê bai bệnh nhân
Nghiêm túc nhưng luôn thân thiện
Lịch sự tôn trọng bệnh nhân Ân cần quan tâm và đồng cảm với bệnh nhân
- Thu thập thông tin từ bệnh nhân
- Đưa ra các lời khuyên, khuyến cáo phù hợp
Thực hành tra cứu thông tin thuốc và tương tác thuốc tại
Trong thực hành lâm sàng, phối hợp thuốc là hiện tượng không thể tránh và ngày càng phổ biến do tình trạng đa bệnh lý và đa triệu chứng Việc phối hợp này làm tăng nguy cơ gặp các tương tác thuốc bất lợi và là một trong những nguyên nhân chính gây ra các phản ứng có hại của thuốc Tác động của tương tác thuốc có thể làm thay đổi tác dụng hoặc độc tính của một trong những thuốc tham gia tương tác Tuy vậy, một số tương tác cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể nếu được thầy thuốc chủ động phối hợp nhằm tăng hiệu quả điều trị.
Hiện nay có tới 12 cách điều trị hoặc giảm tác dụng phụ, nhưng một số tương tác thuốc vẫn nằm ngoài dự đoán của thầy thuốc do các yếu tố sinh lý, bệnh lý và di truyền Với sự phong phú và đa dạng của các nguồn thông tin về thuốc—trong nước và nước ngoài, cả online lẫn offline—dược sĩ lâm sàng có thể tiếp cận dễ dàng dữ liệu về tương tác thuốc để đánh giá mức độ an toàn và hợp lý của phác đồ điều trị Vì vậy, dược sĩ lâm sàng cần trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng về tương tác thuốc nhằm hỗ trợ bác sĩ ra quyết định lâm sàng, đào tạo điều dưỡng – y tá, tư vấn cho người bệnh và góp phần nâng cao tính an toàn, chất lượng sử dụng thuốc.
Việc thực hành Tra cứu thông tin thuốc, tương tác thuốc giúp sinh viên phát triển kỹ năng tìm kiếm thông tin thuốc từ các nguồn dữ liệu có sẵn và nhận diện các tương tác thuốc Nhờ đó, sinh viên có thể đánh giá xử trí lâm sàng và đề xuất kế hoạch sử dụng thuốc hợp lý, tối ưu phác đồ điều trị dựa trên bằng chứng, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.
+ Website tra cứu online về tương tác thuốc trong đơn thuốc: https://www.drugs.com https://www.medicines.org.uk/emc#gref
Thực hành công tác báo cáo ADR tại khoa Dược
4.5.1 Cách phát hiện phản ứng có hại của thuốc
Trong quá trình điều trị, một biến cố bất lợi có thể bắt nguồn từ tiến triển của bệnh hoặc từ thuốc điều trị, và việc phân định nguyên nhân thường gặp khó khăn Khi bệnh nhân đang sử dụng thuốc, mọi biến cố đều cần được xem xét để xác định liệu chúng có phải là phản ứng có hại của thuốc hay không Các cán bộ y tế khi nghi ngờ một biến cố là phản ứng có hại của thuốc có thể xem xét các nội dung liên quan nhằm đưa ra đánh giá và hướng xử lý phù hợp.
- Mô tả lại phản ứng một cách rõ ràng
Việc tìm hiểu kỹ tiền sử bệnh nhân giúp loại trừ mọi nguyên nhân có thể giải thích cho biến cố đó, bao gồm các bệnh nền mắc kèm, yếu tố liên quan đến thức ăn và việc dùng đồng thời các thuốc có khả năng gây tương tác thuốc.
Quan tâm tới mối quan hệ thời gian giữa thời điểm xảy ra biến cố và thời điểm sử dụng thuốc giúp đánh giá đúng tác dụng của thuốc Có phản ứng phụ có thể xuất hiện ngay sau khi uống thuốc, trong khi một số phản ứng khác diễn biến chậm và chỉ xuất hiện sau một khoảng thời gian nhất định Hiểu rõ thời gian khởi phát của các phản ứng sẽ hỗ trợ nhận biết sớm, quản lý rủi ro và điều chỉnh liều hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
Thăm khám bệnh nhân định kỳ và tiến hành các xét nghiệm liên quan là nền tảng để giám sát sức khỏe và phát hiện sớm các phản ứng cận lâm sàng Kết quả xét nghiệm không chỉ hữu ích trong việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng mà còn được dùng để đo lường mức độ bệnh và theo dõi quá trình chăm sóc bệnh nhân một cách hiệu quả.
- Ngừng thuốc và sử dụng lại thuốc
Việc bệnh nhân cải thiện sau khi ngừng thuốc là dấu hiệu gợi ý mạnh cho mối liên hệ giữa thuốc và ADR Phản ứng xuất hiện trở lại khi dùng lại thuốc cũng là một tiêu chí đánh giá quan trọng để xác định ADR Tuy nhiên, việc tái sử dụng thuốc chỉ nên được cân nhắc khi không có thuốc thay thế hoặc khi lợi ích của thuốc vượt trội hơn so với nguy cơ mà thuốc mang lại.
- Xem lại tác dụng dược lý của thuốc
+ và kiểm tra xem liệu phản ứng xảy ra đã được liệt kê ở các tài liệu tra cứu về thuốc hay chưa (tờ hướng dẫn sử dụng thuốc, bản tóm tắt đặc tính sản phẩm trong hồ sơ đăng ký thuốc, các tài liệu tham khảo tin cậy khác) Nếu phản ứng chưa được biết đến và không giải thích được bằng cơ chế tác dụng dược lý thì nên lưu ý trong quá trình theo dõi, xử lý và báo cáo
4.5.2 Cách báo cáo một trường hợp nghi ngờ là phản ứng có hại của thuốc
- Đối tượng thực hiện báo cáo Tất cả các cán bộ y tế, bao gồm:
+ Bác sĩ, Nha sĩ + Dược sĩ
+ Y tá, điều dưỡng, nữ hộ sinh
+ Các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác
Nên báo cáo tất cả các biến cố nghi ngờ là phản ứng có hại gây ra bởi:
+ Thuốc và các chế phẩm sinh học
+ Thuốc cổ truyền và thuốc có nguồn gốc dược liệu
+Thực phẩm chức năng (có thuộc quyền quản lý của bệnh viện?) Đặc biệt nên chú trọng báo cáo các phản ứng có hại
+ Chưa từng được biết đến với thuốc đó - Thời điểm báo cáo
+ Nên báo cáo sớm nhất có thể sau khi xảy ra phản ứng và ngay cả khi thông tin thu được chưa đầy đủ Báo cáo trong khi bệnh nhân vẫn còn nằm viện sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn để khai thác đủ thông tin và tiến hành các xét nghiệm cận lâm sàng nếu cần thiết
- Hoàn thành mẫu báo cáo phản ứng có hại của thuốc Nguyên tắc chung
Các cán bộ y tế nên hoàn thành mẫu báo cáo với tối đa thông tin có được để bảo đảm dữ liệu đầy đủ cho quá trình chăm sóc và quản lý hồ sơ sức khỏe Mỗi bệnh nhân cần được báo cáo bằng một bản báo cáo riêng nhằm duy trì sự phân biệt dữ liệu và tạo điều kiện tra cứu nhanh chóng, thuận tiện trong hệ thống y tế.
+ Hạn chế sử dụng các từ viết tắt
Xin hãy điền tối đa thông tin có được trên mẫu báo cáo ADR (phụ lục….) theo những nội dung cơ bản sau
+ Ghi tên cơ sở điều trị hay nơi phát hiện phản ứng
Hoạt động tại nhà thuốc
Nhiệm vụ
Phạm vi hoạt động chuyên môn của Nhà thuốc Bệnh viện là bán lẻ thuốc thành phẩm được phép lưu hành tại Việt Nam, đảm bảo tuân thủ quy định về lưu hành thuốc và chất lượng sản phẩm Giá bán lẻ tại cơ sở được thực hiện đúng theo thặng số bán lẻ tối đa được quy định cho từng loại thuốc thành phẩm.
Hoạt động tại nhà thuốc bệnh viện
Tiếp nhận và kiểm tra đơn thuốc ➡ Tư vấn sử dụng thuốc ➡ Lựa chọn thuốc ➡ Lấy thuốc ➡ Thu tiền ➡ Giao thuốc và hướng dẫn sử dụng.
Tiếp đón chào Giao thuốc cho Cảm ơn khách, hỗ trợ tư vấn hỏi khách hàng khách thêm
Tiếp nhận đơn Hướng dẫn
Cất tiền vào nơi thuốc và kiểm cách sử dụng quy định tra thuốc thuốc
Bán thuốc Lấy thuốc Ghi chép sổ sách
Hình 3: Sơ đồ quy trình bán thuốc
Tiếp nhận và kiểm tra đơn thuốc được thực hiện theo Thông tư 52/2017, quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú Trong bước kiểm tra đơn thuốc, người thực hiện rà soát tính hợp lệ và đầy đủ thông tin của đơn, đảm bảo thuốc, liều lượng và đường dùng phù hợp với điều trị ngoại trú, nhằm chuẩn hóa quy trình cấp phát và giảm thiểu sai sót.
- Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh.
Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi, cần ghi số tháng tuổi, ghi đầy đủ tên và số chứng minh nhân dân hoặc số căn cước công dân của bố hoặc mẹ hoặc người giám hộ của trẻ.
- Ghi tên thuốc theo quy định như sau:
Thuốc có một hoạt chất được ghi theo tên chung quốc tế (INN) và tên thương mại (nếu có) Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại.
- Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác.
- Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước.
- Đơn thuốc co gia tri trong 05 ngày kể từ ngày kê đơn b) Kiểm tra tính an toàn , hiệu quả và hợp lý về sử dụng thuốc của đơn.
- Kiểm tra về dược lâm sàng: liều dùng, tương tác thuốc, các phản ứng có hại
16 trường hợp khác liên quan đến kê trùng thuốc Trường hợp phát hiện đơn thuốc không rõ ràng về tên thuốc, nồng độ, hàm lượng, số lượng, hoặc có sai phạm về pháp lý, chuyên môn hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh, phải thông báo lại cho người kê đơn biết.
Chú ý các đối tượng như trẻ em, người già, phụ nữ có thai và những người bị suy gan, suy thận để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc Người bán cần giải thích rõ cho người mua và có quyền từ chối bán thuốc theo đơn trong các trường hợp như thiếu đơn hợp lệ từ cơ sở y tế, đơn kê không đầy đủ hoặc không phù hợp với tình trạng hiện tại, nghi ngờ thuốc có thể gây tương tác hoặc tác dụng phụ bất lợi, hoặc khi đối tượng sử dụng thuộc nhóm đặc biệt đòi hỏi thận trọng hơn Việc tuân thủ quyền từ chối và cung cấp thông tin đầy đủ giúp người mua hiểu rõ quy định bán thuốc theo đơn và bảo vệ sức khỏe của người dùng.
- Đơn thuốc không hợp lệ, đơn thuốc có sai sót hoặc nghi vấn, đơn thuốc kê không nhằm mục đích chữa bệnh.
- Người mua không có khả năng tiếp nhận những chỉ dẫn cần thiết
- Thuốc kê đơn mà không có đơn thuốc
- Thực phẩm chức năng, mỹ̃ phẩm không được kê trong đơn thuốc
Tư vấn và giao tiếp với khách hàng
Hỏi thêm để nắm rõ tình trạng bệnh lý, hỏi tiền sử dị ứng và các biểu hiện tác dụng phụ của những thuốc bệnh nhân đã dùng
Hỏi xem có đang dùng loại thuốc nào không để tránh tương tác thuốc Lựa chọn thuốc
Trường hợp đơn thuốc kê tên biệt dược:
- Bán theo đúng tên thuốc đã kê trong đơn Nếu nhà thuốc không có loại thuốc nào thì đánh dấu vào đơn để khách hàng đi mua ở nơi khác
Trong trường hợp tại nhà thuốc không có biệt dược kê trong đơn hoặc khi khách hàng yêu cầu được tư vấn để lựa chọn loại thuốc phù hợp với điều kiện của mình, Dược sĩ đại học sẽ giới thiệu các loại biệt dược (cùng hoạt chất, liều lượng, cùng dạng bào chế, tác dụng, chỉ định) kèm theo giá của từng loại để khách hàng tham khảo và tự chọn loại thuốc phù hợp với khả năng kinh tế của mình.
- Đối với bệnh nhân nghèo thì cần tư vấn lựa chọn thuốc có giá cả hợp lý và đảm bảo điều trị bệnh có hiệu quả
- Không tiến hành thông tin quảng cáo thuốc tại nơi bán trái với quy định,
- Chỉ dược sỹ̃ đại học có quyền thay thế thuốc bằng một thuốc khác có cùng hoạt
17 chất, dạng bào chế, cùng liều lượng khi có sự đồng ý của người mua Lấy thuốc
Thuốc được xuất kho theo nguyên tắc FIFO và FEFO: hạn dùng ngắn bán trước, hạn dài bán sau; hàng nhập trước bán trước, hàng nhập sau bán sau Trước khi giao cho khách, cần kiểm tra hạn dùng và số lượng thuốc, đồng thời thực hiện kiểm soát chất lượng cảm quan nhằm đảm bảo thuốc đạt chuẩn, an toàn và hiệu quả trong quá trình phân phối.
- Lấy thuốc theo đơn đã kê, Đối với các thuốc không còn bao bì ngoài thì cho thuốc vào các bao bì khác nhau:
+ Thuốc kiểm soát đặc biệt dùng bao bì màu hồng
+ Thuốc dùng ngoài dùng bao bì màu vàng
+ Các thuốc còn lại dùng bao bì màu trắng.
+ Thuốc không có bao bì trực tiếp để trong bào bì kín khí
Các bao bì đựng thuốc cần ghi đầy đủ thông tin thiết yếu trên nhãn, bao gồm tên thuốc, nồng độ, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và hạn dùng của từng loại thuốc để người dùng nhận diện và sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả.
Trong quá trình bán thuốc, nếu khách không mua hết cả vỉ thuốc thì trước khi cắt vỉ phải cho khách xem hạn dùng của thuốc Để lại phần vỉ có hạn dùng tại nhà thuốc để theo dõi, kiểm soát hạn dùng Phần không có hạn dùng giao cho khách nhưng phải ghi rõ hạn dùng, số lô sản xuất của thuốc trên bao bì ra lẻ.
- Ghi vào đơn: Tên thuốc, số lượng thuốc đã thay thế ( Nếu có).
- Ghi rõ số lượng thuốc đã bán vào đơn.
Quy trình bán thuốc tuân thủ giá thuốc niêm yết: tính tiền đúng theo giá niêm yết và không được tính cao hơn Để khách hàng dễ kiểm tra, hiển thị rõ ràng từng loại thuốc đã tính trong hóa đơn Tính tổng số tiền và thu tiền của khách một cách minh bạch Cuối cùng, giao thuốc cho khách và cung cấp đầy đủ hướng dẫn sử dụng kèm theo cho người dùng.
- Giao từng khoản cho khách hàng
- Hướng dẫn sử dụng thuốc bằng lời nói và viết trực tiếp trên bao bì Hướng dẫn, giải thích cho khách hàng về:
+ Tác dụng, chỉ định, chống chỉ định, tương tác thuốc, tác dụng không mong muốn,
+ Liều lượng và cách dùng thuốc: uống vào thời điểm nào, các tương tác của thuốc với thức ăn đồ uống,
Đối với thuốc dạng lỏng, bảo quản nơi mát, khô, tránh ánh nắng trực tiếp và để xa tầm với của trẻ em; sau khi mở nắp, thời hạn sử dụng của thuốc lỏng thường ngắn hơn khi thuốc còn đóng, nên ghi rõ ngày mở trên bao bì hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất Không dùng thuốc quá hạn và tuân thủ các điều kiện bảo quản ghi trên nhãn để đảm bảo hiệu quả và an toàn Nếu có thắc mắc chưa rõ hoặc gặp tác dụng phụ, hãy gọi điện hoặc liên hệ lại với nhà thuốc để được tư vấn kịp thời.
- Nhắc nhở người mua thực hiện đúng đơn thuốc.
Lưu các thông tin và số liệu.
Đối với thuốc kháng sinh và thuốc kháng virus, cần lưu lại đơn thuốc hoặc lưu trữ thông tin về đơn thuốc vào “Sổ sao lưu đơn thuốc kháng sinh, kháng virus” Sổ sao lưu đối với các đơn thuốc có kê thuốc kháng sinh hoặc kháng virus được lưu giữ 01 năm kể từ ngày kê đơn.
Mô tả nhà thuốc
- Các thuốc được phân thành từng khu rõ ràng, chia làm ba kệ ba tầng.
- Các thuốc được sắp xếp theo thứ tự alpha bet.
- Danh mục thuốc thuốc độc và thuốc kiểm soát đặc biệt được để ở bên trên.
- Thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn được để riêng biệt với nhau và riêng biệt với thực phẩm chức năng.
- Một số thuốc có tiêu chuẩn cần được bảo quản trong tủ mát.