ViệtNam trong vòng 5 năm trở lại đây được coi là thời gian bùng nổ các sản phẩm TPCN.TPCN được biết đến với nhiều tác dụng và công dụng như: chống lão hóa, kéo dài tuổithọ, tăng sức đề k
Tổng quan
Số liệu thống kê
Thực phẩm chức năng đã xuất hiện tại Việt Nam từ những năm 2000, chủ yếu được nhập khẩu từ các thị trường lớn như Mỹ, Đức, Canada, Hàn Quốc và Nhật Bản Hiện nay, hơn 70% thực phẩm chức năng tiêu thụ trong nước là hàng sản xuất trong nước, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp nội địa Các sản phẩm thực phẩm chức năng trong nước ngày càng đa dạng về chức năng, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người tiêu dùng Việt Nam Ngoài ra, ngành thực phẩm chức năng còn ghi nhận những bước tiến đáng kể khi nhiều sản phẩm nội địa bắt đầu xuất khẩu ra thị trường quốc tế, góp phần nâng cao thương hiệu và vị thế của ngành trên thị trường toàn cầu.
Năm 2000, cả nước chỉ có 13 doanh nghiệp đăng ký và đủ điều kiện sản xuất thực phẩm chức năng, với hơn 63 sản phẩm được lưu hành trên thị trường Tuy nhiên, đến năm 2017, số lượng công ty đăng ký sản xuất và kinh doanh thực phẩm chức năng đã tăng lên gần 4.190 doanh nghiệp, cùng với hơn 10.930 sản phẩm được phép lưu hành, thể hiện sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp này tại Việt Nam.
Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ, từ ngày 1.7.2019, tất cả các cơ sở sản xuất thực phẩm chức năng đều bắt buộc phải đạt tiêu chuẩn an toàn và chất lượng Thị trường thực phẩm chức năng đang có xu hướng tăng trưởng mạnh mẽ, như thể hiện rõ qua biểu đồ tăng trưởng rõ rệt trong bài viết Việc tuân thủ các quy định mới không chỉ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành Điều này tạo điều kiện thuận lợi để thị trường thực phẩm chức năng mở rộng và thu hút thêm nhiều nhà đầu tư, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.
GMP Tuy nhiên hiện nay ( cập nhật năm 2020) có trên dưới 200 nhà máy đã đạt tiêu chuẩn GMP.
Tính đến năm 2019, số người sử dụng TPCN tại Việt Nam đã tăng mạnh, đạt hơn 20 triệu người, chiếm hơn 21% dân số cả nước Người tiêu dùng TPCN phân bổ đều ở khắp 63 tỉnh thành trên toàn quốc, cho thấy xu hướng sức khỏe ngày càng được quan tâm rộng rãi.
Nguyên nhân
Một cuộc sống khỏe mạnh không bệnh tật luôn là ước mơ của mọi người qua các thời đại Sức khỏe con người phụ thuộc vào nhiều yếu tố như di truyền, môi trường sống, chế độ dinh dưỡng và việc phòng ngừa bệnh tật Trong đó, việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý để phòng ngừa các bệnh là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe một cách hiệu quả.
Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy, tầm vóc và thể lực con người chủ yếu được ảnh hưởng bởi các yếu tố như dinh dưỡng, di truyền, thể dục thể thao và môi trường Trong đó, dinh dưỡng chiếm vai trò quan trọng nhất, chiếm tới 31% ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể Để duy trì sức khỏe và hoạt động hiệu quả, cơ thể cần một lượng vitamin và khoáng chất cân đối hàng ngày, nhưng liệu bạn đã ăn uống đủ, hợp lý và cân bằng để đảm bảo nguồn dinh dưỡng thiết yếu từ chế độ ăn hàng ngày?
Theo các nghiên cứu, hầu hết mọi người đều thiếu hụt trầm trọng các vi chất dinh dưỡng, kể cả người trẻ dù ăn đủ nhưng vẫn không đủ Vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể Thực phẩm ngày nay ngày càng nghèo về chất do đất đai bạc màu, qua nhiều công đoạn chế biến công nghiệp làm mất đi nhiều chất dinh dưỡng, cùng với sự phát triển mất tự nhiên của cây trồng và vật nuôi để phục vụ năng suất Ngoài ra, thực phẩm còn chứa nhiều độc tố từ phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng, cùng các chất hóa học sử dụng trong chăn nuôi và công nghiệp thực phẩm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng.
Ngoài chế độ ăn uống, môi trường xung quanh cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của chúng ta Hàng ngày, cơ thể chịu tác động của tia phóng xạ, tia cực tím, chất thải công nghiệp, khí thải từ ô tô và xe máy, cùng nguồn nước ô nhiễm Những yếu tố gây hại này chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các bệnh tim mạch, ung thư và nhiều bệnh nguy hiểm khác.
Các nguyên nhân gây suy giảm hệ miễn dịch khiến sức đề kháng của cơ thể yếu đi và dễ mắc bệnh Để bảo vệ sức khỏe, chúng ta cần có các biện pháp tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể phòng tránh bệnh tật hiệu quả.
Việc sử dụng thực phẩm chức năng hàng ngày mang lại tác động tích cực trong việc hỗ trợ điều trị và phòng chống nhiều bệnh lý Nhờ đặc tính chống oxy hóa và khả năng tăng cường hệ miễn dịch, thực phẩm chức năng giúp tế bào cơ thể chống lại quá trình lão hóa Thực phẩm chức năng cung cấp các vitamin và khoáng chất – những nhóm chất hữu cơ thiết yếu mà cơ thể không thể tự tổng hợp Các nhà khoa học dự báo rằng, trong thế kỷ 21, thực phẩm chức năng sẽ trở thành loại thức ăn chủ đạo của con người.
Thực trạng hiện nay
Trong những năm gần đây, “thực phẩm chức năng” đã trở thành một thuật ngữ phổ biến trong đời sống hàng ngày, mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng trong công cuộc phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh tật Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ của các sản phẩm TPCN trong vòng 5 năm gần đây, góp phần chống lão hóa, tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh, làm đẹp da, duy trì sức khỏe sung mãn và hỗ trợ điều trị nhiều chứng bệnh Trong xu thế phát triển của thế giới hiện đại, các bệnh mãn tính không lây ngày càng gia tăng và việc bổ sung vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa qua thực phẩm chức năng trở thành giải pháp hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Người tiêu dùng Việt Nam còn có nhận thức hạn chế về thực phẩm chức năng (TPCN), dẫn đến sự e dè khi tiếp xúc do thiếu thông tin rõ ràng về tác dụng và cách sử dụng Nhiều sản phẩm TPCN bị quảng cáo quá mức, thổi phồng khả năng chữa bệnh, khiến người tiêu dùng bỏ ra nhiều tiền với hy vọng phục hồi sức khỏe, nhưng thực tế chỉ làm gia tăng sự hoang mang và mất niềm tin Cùng với đó, việc cấp phép, đăng ký, sản xuất và quản lý chất lượng TPCN vẫn còn nhiều bất cập, gây lo lắng trong cộng đồng và ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của ngành thực phẩm chức năng tại Việt Nam.
Trong số hơn 3000 loại thực phẩm chức năng trên thị trường Việt Nam, nhiều sản phẩm có nguồn gốc nhập khẩu hoặc sản xuất nội địa, nhưng công dụng thường bị thổi phồng quá mức so với hồ sơ đăng ký ban đầu Nhiều sản phẩm được quảng cáo rầm rộ như "thần dược" có khả năng chữa bệnh hoặc mang lại lợi ích sức khỏe vượt ngoài thực tế đã được chứng minh, gây hiểu lầm cho người tiêu dùng Thực tế, nhiều loại thực phẩm chức năng “quảng cáo một đằng, đăng ký một nẻo”, thiếu minh bạch trong công bố thành phần và tác dụng, khiến người tiêu dùng dễ bị lạc hướng khi chọn mua Việc này làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng do sử dụng phải các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc công dụng không đúng sự thật.
Câu "bách bệnh tiêu tan, vạn bệnh tiêu trừ" thể hiện mong muốn chữa trị hiệu quả mọi loại bệnh Tuy nhiên, nhiều sản phẩm trên thị trường có giá bán quá cao chủ yếu dựa vào mô hình bán hàng đa cấp, điều này gây nguy hiểm cho người tiêu dùng Do nhận thức hạn chế, nhiều người đã từ bỏ thuốc đặc trị đang sử dụng để chuyển sang sử dụng thực phẩm chức năng một cách thiếu hiểu biết, khiến bệnh trở nên nặng hơn hoặc gặp phải những tai biến nguy hiểm không lường trước.
Thực phẩm chức năng không chỉ cung cấp dưỡng chất cơ bản mà còn hỗ trợ chức năng các bộ phận trong cơ thể, giúp tạo cảm giác thoải mái, nâng cao đề kháng và giảm nguy cơ bệnh tật Các loại thực phẩm này bao gồm những sản phẩm tự nhiên chứa hoạt chất có lợi với hàm lượng cao, cũng như nhóm thực phẩm đã qua bổ sung, tinh chế hoặc biến đổi gene để tăng cường lợi ích sức khỏe Người tiêu dùng cần biết cách đọc nhãn mác, đặc biệt là với các sản phẩm đã qua chế biến hoặc biến đổi, để đảm bảo nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, đồng thời phải cảnh giác với những sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc giả mạo tên gọi như “thực phẩm chữa bệnh” nhằm né tránh quy định kiểm duyệt Thực tế, nhiều sản phẩm bổ sung chất có lợi không ghi rõ thông tin, gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc xác định tính xác thực và mức độ tin cậy của sản phẩm.
Hiện nay, nhiều công ty đông dược đã tung ra thị trường các sản phẩm dưới danh nghĩa “thực phẩm chức năng” nhưng thực chất lại là thuốc trị bệnh đích thực do quá trình đăng ký và công nhận là thuốc quá phức tạp, khó khăn và tốn kém Các sản phẩm này thường chứa các vị thuốc đông y có tác dụng chữa bệnh, trong khi không có thành phần nào có tác dụng bổ dưỡng hay nâng cao sức đề kháng, thậm chí còn gồm những vị thuốc cần thận trọng như đại hoàng, phan tả diệp, phụ tử Một số trà giảm béo hay các loại nước tăng lực cố ý sử dụng thuật ngữ “trà” hoặc “nước tăng lực” nhằm qua mặt các nhà kiểm duyệt và được xem như thực phẩm chức năng mặc dù trong y học cổ truyền, các vị thuốc này không bao giờ được xếp vào nhóm thực phẩm vừa làm thực phẩm vừa làm thuốc Việc sử dụng các sản phẩm này cần có sự khám bệnh, kê đơn và hướng dẫn từ thầy thuốc chuyên khoa, bởi nếu tự ý dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt là khi quảng cáo cho phép sử dụng lâu dài, cho mọi đối tượng mà không cần kiểm tra y học cổ truyền sẽ gây nguy hiểm lớn cho sức khỏe người tiêu dùng.
Các sản phẩm TPCN do Việt Nam sản xuất sử dụng công nghệ enzyme chất lượng cao, được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng Nhiều sản phẩm từ tài nguyên sinh vật rừng và biển như viên nang, viên nén, dung dịch uống đã được sản xuất trên dây chuyền hiện đại của các doanh nghiệp trong nước Các chế phẩm tiêu u, tạo máu, dưỡng não, sáng mắt, hỗ trợ làm đẹp và tăng cường sinh lực là kết quả của các nghiên cứu khoa học nghiêm túc từ các viện nghiên cứu và trường đại học hàng đầu trong nước Các sản phẩm này không chỉ đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng mà còn có khả năng thay thế hàng ngoại nhập, góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp thực phẩm chức năng Việt Nam.
Trong khu vực, việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất thuốc và TPCN đang được quan tâm đặc biệt và đạt được nhiều thành tựu trong nâng cấp công nghệ y dược cổ truyền thành công nghệ cao Tuy nhiên, chúng ta cần tập trung hơn vào việc tăng cường quản lý về quy trình sản xuất và quảng cáo các sản phẩm TPCN để đảm bảo tính minh bạch và an toàn Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền và phổ biến kiến thức cho người tiêu dùng về giá trị thực tiễn cũng như cách sử dụng TPCN nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng Nhờ đó, người tiêu dùng sẽ có cái nhìn đúng đắn, khách quan hơn về dòng sản phẩm này, góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp TPCN phát triển bền vững.
Theo ý kiến của các chuyên gia, người tiêu dùng cần đặt ra mười câu hỏi quan trọng trước khi lựa chọn thực phẩm chức năng, bao gồm thành phần mang lại hiệu quả là gì và liệu chúng có tự nhiên hay được bổ sung; sản phẩm có được nghiên cứu và chứng minh mang lại lợi ích không; nhà sản xuất có uy tín và đáng tin cậy không; nhãn mác có ghi rõ hàm lượng các thành phần không; thành phần bổ sung có ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và chuyển hóa không; dạng sinh học của thành phần có dễ hấp thu và phù hợp không; thành phần dinh dưỡng có phù hợp với mục tiêu sức khỏe của người dùng không; giá cả có xứng đáng với lợi ích mang lại không; phương pháp chế biến và bảo quản có ảnh hưởng đến hiệu quả của sản phẩm không.
Vai trò của thực phẩm chức năng
4.1 Tác dụng tạo sức khỏe sung mãn của thực phẩm chức năng
Theo Byron Johnson Esq (2007), Chủ tịch Liên minh Toàn cầu các Hiệp hội về Dược liệu và TPCN (IADSA), sức khỏe sung mãn chính là trạng thái sức khỏe tối ưu nhất mà mỗi người có thể đạt được trong suốt cuộc đời Sức khỏe sung mãn thể hiện một cơ thể khỏe mạnh, cân bằng và tràn đầy năng lượng, giúp bạn tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn Điều này bao gồm việc không gặp phải các vấn đề về bệnh tật hoặc suy giảm sức khỏe, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng làm việc hiệu quả Để duy trì sức khỏe sung mãn, việc bổ sung dược liệu tự nhiên và thực phẩm chức năng là một phần quan trọng trong chế độ chăm sóc sức khỏe toàn diện.
4.1.2 Cơ chế tác dụng của TPCN
Cơ thể sống cần 2 yếu tố cơ bản
- Cấu tạo các cơ quan,tổ chức của cơ thể từ các tế bào với các thành phần cấu tạo từ protid, glucid, lipid, chất khoáng, vitamin, nước
Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa vật chất diễn ra qua hàng loạt phản ứng hóa học với tốc độ nhanh và nhạy, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống Để đảm bảo sự sống và hoạt động của các quá trình sinh học này, cần cung cấp đầy đủ các yếu tố cần thiết một cách kịp thời Trong bối cảnh sản xuất, chế biến và tiêu dùng thực phẩm hiện nay, tình trạng thiếu hụt các chất dinh dưỡng ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình trao đổi chất Thực phẩm chức năng (TPCN) giúp bổ sung vitamin, khoáng chất, acid amin và hoạt chất sinh học, hỗ trợ duy trì hoạt động bình thường của quá trình sinh học thiết yếu này.
TPCN là một trong ba yếu tố cơ bản đảm bảo sức khỏe sung mãn Để duy trì thể trạng khỏe mạnh, cần kết hợp các yếu tố như chế độ dinh dưỡng hợp lý, luyện tập thể thao đều đặn và chế độ sinh hoạt khoa học Sự cân đối giữa các yếu tố này giúp nâng cao sức đề kháng, duy trì năng lượng, và nâng cao chất lượng cuộc sống Việc chăm sóc sức khỏe toàn diện, bao gồm bổ sung TPCN phù hợp, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sung mãn của cơ thể mỗi ngày.
Chế độ ăn uống và dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung các vitamin, khoáng chất, amino axit và hoạt chất sinh học cần thiết cho sự phát triển và duy trì các cơ quan, tổ chức trong cơ thể Sử dụng TPCN là cách hiệu quả giúp bù đắp thiếu hụt các chất dinh dưỡng này, hỗ trợ quá trình chuyển hóa vật chất và duy trì sức khỏe toàn diện.
4.1.3 Đối với chế độ ăn uống và dinh dưỡng
Ngoài việc áp dụng chế độ ăn phù hợp, việc sử dụng TPCN là cần thiết để bù đắp thiếu hụt chất dinh dưỡng và tăng cường các vi chất có lợi cho cơ thể Trong từng giai đoạn phát triển, nhu cầu về các vi chất và hàm lượng chúng khác nhau, nhưng do ảnh hưởng của môi trường, quy trình sản xuất và thói quen ăn uống, khẩu phần ăn hiện nay thường thiếu hụt nhiều chất dinh dưỡng Việc sử dụng TPCN giúp đảm bảo khẩu phần ăn của mỗi độ tuổi đủ các chất cần thiết để phát triển toàn diện và nâng cao chức năng của cơ thể Ví dụ, có thể bổ sung DHA, acid folic cho trẻ em, calcium cho người cao tuổi, hoặc các sản phẩm bổ sung vitamin khoáng chất để nâng cao sức đề kháng, ngăn ngừa thiếu hụt dinh dưỡng và phòng ngừa các bệnh mãn tính.
4.1.4 Đối với vấn đề vận động thân thể
Muốn có sức khỏe sung mãn cần phải có một chế độ tập luyện theo 4 nguyên tắc:
Để đạt được sự phát triển toàn diện, cần tập luyện toàn thân và từng bộ phận cơ thể, kết hợp giữa rèn luyện thể lực và nâng cao sức chịu đựng, bền bỉ, dẻo dai Đây còn là quá trình giúp cơ thể thích ứng linh hoạt với các hoàn cảnh, điều kiện sống, môi trường và môi trường làm việc khác nhau, đảm bảo sức khỏe và khả năng vận động tối ưu.
- Nâng dần: có một chế độ tập luyện từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, khi đến ngưỡng thích hợp thì duy trì.
- Thường xuyên: tập luyện thường xuyên hàng ngày, mỗi ngày với thời gian tăng dần cho đến ngưỡng thích hợp (trung bình mỗi ngày tập luyện từ 30 đến 60 phút).
Tùy thuộc vào điều kiện của từng người và từng gia đình, có thể lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp như tập tại nhà, ngoài công viên hoặc tại các câu lạc bộ thể thao Các hình thức luyện tập đa dạng gồm có tập trên máy, đi bộ, tham gia các môn thể thao và thể dục, cũng như gia nhập các câu lạc bộ nhảy múa để duy trì sức khỏe một cách hiệu quả.
4.1.5 Đối với vấn đề giải tỏa căng thẳng
Căng thẳng thần kinh, hay còn gọi là stress, là vấn đề phổ biến hàng ngày do áp lực tâm lý và những biến động trong gia đình, xã hội, và nơi công tác gây mất cân bằng cho con người Nếu stress xảy ra thường xuyên và không được kiểm soát, nó có thể làm người ta không thích ứng kịp với những biến đổi, dẫn đến rối loạn về thể chất và tâm thần Những rối loạn này có thể gây ra các bệnh tật nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người gặp phải.
Khi bị căng thẳng, cơ thể tăng tiết hormone glucocorticoid và adrenalin từ tuyến thượng thận, gây co mạch, giảm lượng Na và nước trong cơ thể, dẫn đến giảm bài tiết nước tiểu và cao huyết áp.
- Khi nồng độ glucocorticoid và adrenalin trong máu cao do stress sẽ ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch, do đó dễ bị các bệnh nhiễm trùng.
Khi bị căng thẳng, cơ thể tiết ra insulin đầy đủ hoặc thậm chí tăng insulin, nhưng do các tế bào trở nên "kháng insulin" hoặc đề kháng insulin, chúng không thể chuyển hóa glucose hiệu quả Điều này dẫn đến tình trạng tăng đường huyết và nguyên nhân chính gây ra bệnh đái tháo đường.
Khi bị stress, cơ thể gặp phải rối loạn chuyển hóa chất béo, làm tăng lượng triglycerid và cholesterol trong máu Điều này làm tăng nguy cơ hình thành các mảng xơ vữa động mạch, gây biến chứng cao huyết áp, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đột quỵ Quản lý căng thẳng là yếu tố quan trọng để phòng tránh các bệnh tim mạch nguy hiểm này.
Như vậy, nếu không giải tỏa được căng thẳng thì không thể có được sức khỏe sung mãn.
Vì vậy, mỗi người cần phải có biện pháp giải tỏa căng thẳng, thực hiện được “Tam tâm”:
- Tâm bình thường: không tham vọng, hài lòng công việc, cuộc sống.
- Tâm bình thản: không ham địa vị, kèn cựa công danh Bình tĩnh khi thành công, bình thản khi thất bại.
- Tâm bình hòa: xây dựng mối quan hệ hài hòa trong cơ quan, gia đình và xã hội.
Stress là yếu tố quan trọng, mang lại chất muối thi vị cho cuộc đời, giúp cuộc sống trở nên thú vị và ý nghĩa Tuy nhiên, nếu quá nhiều stress và sử dụng nó một cách quá đà, nó có thể gây hại và phản tác dụng Việc cân bằng giữa việc chấp nhận và kiểm soát stress là chìa khóa để sống khỏe mạnh và hạnh phúc.
4.2 Tác dụng tăng sức đề kháng
- Sức đề kháng là khả năng chống đỡ của cơ thể với các tác nhân xâm phạm vào cơ thể từ ngoại lai hoặc nội lai.
- Có hai hệ thống đề kháng:
Hệ thống đề kháng không đặc hiệu đóng vai trò là hàng rào vật chất quan trọng ngăn cản tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể, bao gồm da, niêm mạc, cũng như các chất dịch như mồ hôi và dịch nhầy Ngoài ra, hệ thống này còn bao gồm các thực bào, kháng thể không đặc hiệu như lyzin, leukin, propecdin, cùng với hệ thống lông và nhung mao giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh một cách toàn diện và hiệu quả.
Hệ thống đề kháng đặc hiệu gồm các kháng thể được sinh ra để trung hòa các tác nhân gây bệnh, giúp bảo vệ cơ thể một cách chính xác và hiệu quả Các kháng thể này bao gồm kháng thể dịch thể do tế bào lympho B sản xuất và kháng thể tế bào do tế bào lympho T tạo ra Nhờ vào hệ thống này, cơ thể có khả năng nhận diện và tiêu diệt các kháng nguyên một cách hiệu quả, tăng cường khả năng đề kháng tự nhiên.
4.2.2 Các nguy cơ suy giảm sức đề kháng
Chế độ ăn uống không cân đối, thiếu protein, vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học, chất chống oxy hóa, và chất xơ là nguyên nhân chính gây rối loạn vi khuẩn đường ruột Việc thiếu hụt các dưỡng chất này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tiêu hóa và khả năng đề kháng của cơ thể Đảm bảo chế độ ăn đa dạng, giàu chất dinh dưỡng giúp duy trì cân bằng vi sinh vật đường ruột, nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ quá trình tiêu hóa hiệu quả.
Xu hướng tương lai
Nhu cầu
Trong vài thập kỷ qua, thực phẩm chức năng đã phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, nhờ vào những phát hiện về tác dụng sinh năng lượng và vai trò của các thành phần dinh dưỡng thiết yếu Những tiến bộ này giúp con người hiểu rõ hơn về bí mật của thức ăn và từ đó kiểm soát tốt hơn các bệnh tật cùng vấn đề sức khỏe liên quan.
Dù con người sử dụng thực phẩm hàng ngày, nhưng vẫn chưa hiểu rõ về các thành phần dinh dưỡng và tác động của chúng đối với chức năng sinh lý Sự phát triển của xã hội kéo theo những thay đổi trong mô hình bệnh tật và các vấn đề sức khỏe, đặc biệt từ giữa thế kỷ 20 đến nay Hiểu biết đúng về thành phần dinh dưỡng trong thực phẩm là chìa khóa để nâng cao sức khỏe và phòng chống bệnh tật hiệu quả.
Dân số ngày càng già hóa, tuổi thọ trung bình tăng cao, và lối sống thay đổi khiến các bệnh mãn tính liên quan đến dinh dưỡng và thực phẩm ngày càng gia tăng Việc chăm sóc và kiểm soát các bệnh này đặt ra những thách thức lớn cho ngành y học, y tế và phúc lợi xã hội trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị các bệnh mãn tính, góp phần nâng cao sức khỏe toàn diện Nghiên cứu về mối liên hệ giữa dinh dưỡng và bệnh lý đã thúc đẩy sự phát triển của ngành khoa học mới - khoa học Thực phẩm chức năng Việc sử dụng thực phẩm chức năng có thể hỗ trợ quá trình phòng chống và kiểm soát các chứng bệnh mãn tính một cách hiệu quả.
Nhu cầu sử dụng TPCN ngày càng tăng:
Theo số liệu mới nhất, người tiêu dùng tại Nhật Bản trung bình chi 126 USD mỗi năm cho các sản phẩm TPCN, cao hơn nhiều so với mức 70 USD ở Mỹ và 61 USD tại châu Âu Điều này cho thấy thị trường TPCN tại Nhật Bản có mức tiêu thụ lớn hơn, phản ánh xu hướng chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của người tiêu dùng trưởng thành trên toàn cầu.
2006 có 40% sử dụng TPCN Năm 2007 tăng lên 52% và năm 2010 tăng lên 72% Ở Nhật Bản tỷ lệ này là 80%.
Năm 2004, thế giới thành lập Hiệp hội TPCN quốc tế (IADSA) với hơn 60 nước thành viên, đánh dấu bước ngoặt trong hợp tác toàn cầu về ngành thực phẩm chức năng Hội nghị quốc tế đầu tiên về TPCN được tổ chức tại Mỹ với chủ đề “TPCN cho dự phòng và điều trị”, nhằm thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này Tính đến hết năm 2012, thế giới đã tổ chức 13 hội nghị quốc tế về TPCN, còn khu vực ASEAN đã tổ chức 16 hội nghị về TPCN và thuốc y học cổ truyền, thúc đẩy hợp tác và phát triển ngành trong khu vực.
ASEAN member countries established the ASEAN Alliance of Health Supplements Association (ASEAN – Alliance of Health Supplements Association) in December 2007, serving as a key organization dedicated to the health supplement industry within the region As a member of both the TPCN (health supplements) association and ASEAN, the alliance plays a vital role in promoting collaboration, setting standards, and supporting the growth of the health supplement market across Southeast Asia.
Nhóm thực phẩm tiềm năng
2.1 Thực phẩm bổ sung (Supplement Food)
Thực phẩm bổ sung vi chất và các yếu tố có lợi cho sức khỏe như vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzym, probiotic, prebiotic và các hoạt chất sinh học khác đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe tổng thể Việc bổ sung các thành phần này giúp cải thiện hệ miễn dịch, hỗ trợ quá trình tiêu hóa, nâng cao năng lượng và phòng ngừa các bệnh lý Đây là các loại thực phẩm thông thường nhưng lại là nguồn cung cấp thiết yếu các yếu tố vi lượng cần thiết cho cơ thể mỗi ngày.
Thực phẩm chức năng bổ sung vitamin giúp bổ sung vi chất quan trọng mà khó hấp thụ đủ qua thực phẩm tự nhiên như hoa quả và rau xanh do hàm lượng thấp, làm cho việc sử dụng viên uống bổ sung vitamin trở nên phổ biến và cần thiết để duy trì sức khỏe optimal.
Có dạng bổ sung Vitamin tổng hợp và có dạng bổ sung một hoặc một vài loại Vitamin cần thiết như:
+ Vitamin A: Cơ thể thiếu Vitamin này dễ bị quáng gà, mờ đục giác mạc, dày lớp biểu bì.
+ Vitamin B: Gồm Vitamin B1 - Thiamine, Vitamin B2 - Riboflavin, Vitamin B3 - Niacin, Vitamin B5 - Pantothenic,…
+ Vitamin C: Sức khỏe hệ miễn dịch và làn da, thiếu Vitamin này cơ thể dễ bị chảy máu, chậm lành vết thương.
+ Vitamin D: Ảnh hưởng đến sức khỏe và hoạt động của xương, thực tế con người có thể tự tổng hợp Vitamin này dưới ánh nắng mặt trời.
Vitamin E hiếm khi thiếu hụt, nhưng những nhóm đối tượng có nhu cầu cao như phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, người bị khô da hoặc mắc các bệnh về gan cần bổ sung vitamin E từ thực phẩm chức năng để duy trì sức khỏe làn da và hỗ trợ chức năng gan hiệu quả.
+ Vitamin K: Sự thiếu hụt Vitamin K liên quan đến các tình trạng xuất huyết như chảy máu nướu, ban xuất huyết, đốm máu trên da, chảy máu mũi,…
Thực phẩm chức năng bổ sung acid béo
Acid béo đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe con người, đặc biệt là nhóm acid béo cần thiết gồm Omega 3, Omega 6 và Omega 9 Trong đó, Omega 9 là loại chất béo cơ thể có khả năng tự tổng hợp, còn Omega 3 và Omega 6 bắt buộc phải được bổ sung từ nguồn thực phẩm bên ngoài để duy trì sức khỏe tốt.
Nhiều người gặp tình trạng thiếu hụt acid béo do chế độ ăn uống nghèo nàn, khiến việc bổ sung từ thực phẩm chức năng trở nên cần thiết để duy trì sức khỏe Đặc biệt, việc bổ sung Omega-3 được khuyến cáo cho những đối tượng gặp vấn đề về thị lực, cũng như nhằm tăng cường hoạt động của não bộ và mắt, giúp duy trì tinh thần minh mẫn và thị lực khỏe mạnh.
Thực phẩm chức năng bổ sung khoáng chất
Oxi, cacbon, hydro và nitơ là các nhóm khoáng chất thiết yếu nhất của cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong quá trình duy trì sức khỏe và chức năng sinh học, và có mặt trong hầu hết các loại thực phẩm tự nhiên Ngoài ra, nhiều khoáng chất vi lượng khác với hàm lượng cần thiết thấp hơn nhưng cũng đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như hỗ trợ tuyến giáp, nâng cao hệ miễn dịch và duy trì cân bằng điện giải Đảm bảo cung cấp đầy đủ các khoáng chất này qua chế độ ăn uống hàng ngày giúp duy trì sức khỏe toàn diện và phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến thiếu hụt khoáng chất.
Thông thường, cơ thể cần khoáng chất từ thực phẩm tự nhiên nhưng do bệnh lý, cơ địa hoặc hoạt động thể thao quá mức, việc bổ sung khoáng chất bằng thực phẩm chức năng được khuyến khích Các thực phẩm chức năng giúp bổ sung các khoáng chất thiết yếu như natri, canxi, photpho, kẽm, sắt, selen, coban, magie và hỗ trợ duy trì sức khỏe tối ưu.
Thực phẩm chức năng bổ sung lợi khuẩn
Lợi khuẩn Probiotic giúp cung cấp hệ vi sinh vật phong phú cho đường ruột, hỗ trợ và tăng cường sức khỏe tiêu hóa một cách hiệu quả Việc bổ sung lợi khuẩn không chỉ giúp cải thiện hệ miễn dịch mà còn kích thích cảm giác thèm ăn ở trẻ biếng ăn Ngoài ra, probiotic còn giúp ngăn ngừa các vấn đề về tiêu hóa như táo bón, rối loạn tiêu hóa, góp phần duy trì sự cân bằng sinh học trong hệ tiêu hóa.
Hình 3: Thực phẩm bổ sung lợi khuẩn hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn
Thực phẩm chức năng bổ sung lợi khuẩn thường gặp là prebiotic và probiotic.
Thực phẩm chức năng bổ sung protein và acid amin
Protein và acid amin đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái cấu trúc tế bào và điều tiết hoạt động của cơ thể Chúng giúp thúc đẩy quá trình trao đổi chất và hỗ trợ phục hồi nhanh chóng, đặc biệt đối với những người bị chấn thương hoặc sau phẫu thuật Nhờ hoạt động của protein và acid amin, cơ thể có khả năng tự phục hồi hiệu quả hơn.
Thực phẩm chức năng bổ sung protein được sử dụng để kiểm soát năng lượng, tăng cơ cho người tập thể hình hoặc giúp giảm cân hiệu quả Các dạng phổ biến của protein bổ sung gồm whey protein, protein đậu, protein casein, protein shake và protein gạo lứt, phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng và mục tiêu sức khỏe của từng người.
2.2 Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (Health Supplement, Food Supplement,
Sản phẩm tiến hành chế biến dưới nhiều dạng như viên nang, viên hoàn, viên nén, cao, cốm, bột, dạng lỏng và các dạng khác, chứa hỗn hợp các thành phần quan trọng Các thành phần chính bao gồm vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzym, probiotic và các chất có hoạt tính sinh học khác, giúp bổ sung dinh dưỡng và hỗ trợ sức khỏe Ngoài ra, còn có hoạt chất sinh học có nguồn gốc tự nhiên từ động vật, thực vật và khoáng chất, được tinh chế qua các phương pháp như chiết xuất, phân lập, cô đặc và chuyển hóa để đảm bảo tối đa lợi ích cho sức khỏe người dùng.
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe thường được chế biến thành các dạng như viên nang, viên hoàn, viên nén, cốm, bột, dạng lỏng và các dạng bào chế khác để dễ sử dụng Những sản phẩm này được phân liều thành các đơn vị nhỏ nhằm đảm bảo liều lượng chính xác và tiện lợi cho người dùng.
Hình 4: Thực phẩm bảo vệ sức khỏe được trình bày ở dạng chế biến như viên nang, viên hoàn, viên nén
2 3 Thực phẩm dinh dưỡng y học còn gọi là thực phẩm dinh dưỡng dùng cho mục đích y tế đặc biệt (Food for Special Medical Purposes, Medical Food)
Thực phẩm này có thể được tiêu thụ qua đường miệng hoặc qua ống xông, phù hợp để điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh nhằm đáp ứng các nhu cầu dinh dưỡng đặc thù Việc sử dụng loại thực phẩm này chỉ nên thực hiện dưới sự giám sát của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị.
Hình 5: Thực phẩm dinh dưỡng y học Fomeal 237ml/hộp - Dinh dưỡng cho người bệnh, kém hấp thu, phục hồi nhanh chóng
2.4 Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt (Food for Special Dietary Uses)
Thực phẩm này dành cho người ăn kiêng, người cao tuổi và các đối tượng đặc biệt, theo quy định của Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (CODEX) Chúng được chế biến hoặc pha trộn theo công thức đặc biệt để đáp ứng các yêu cầu về chế độ ăn phù hợp với thể trạng, bệnh lý hoặc rối loạn sức khỏe của người tiêu dùng Thành phần của loại thực phẩm này phải rõ ràng và khác biệt so với thành phần của các loại thực phẩm thông thường cùng loại.
Hình 6: Viên uống bổ xương khớp Glucosamine hỗ trợ cho xương khớp cho người lớn tuổi