Mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệ
Quá trình hình thành và hoàn thiện
Đây là đề tài mà bản thân tôi đã có trăn trở cả một quá trình từ hình thành ý tưởng đến khảo sát, áp dụng và hoàn thiện:
- Năm học 2017 – 2018 hình thành ý tưởng
- Năm học 2018 – 2019 tiến hành khảo sát thực tế ở một số trường THPT trên địa bàn Thành Phố Vinh và một số đơn vị trong tỉnh
- Năm học 2019-2020 đúc rút kinh nghiệm, tìm kiếm giải pháp và hoàn thành thiết kế dạy học và kế hoạch bài dạy
- Từ năm học 2020-2021 và năm học 2021 -2022 triển khai áp dụng ở Trường THPT Hà Huy Tập và một số trường THPT ở Thành phố Vinh.
Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý thuyết dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
- Khảo sát thực tế dạy học Ngữ văn 11 tại Trường THPT Hà Huy tập và một số đơn vị khác ở địa bàn Nghệ An
- Khảo sát kết quả, kiểm tra đánh giá học sinh qua các lớp có áp dụng và chưa áp dụng đề tài để so sánh
- Phân tích kết quả, đúc rút sáng kiến kinh nghiệm.
Đối tượng và mục đích nghiên cứu
- Truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam trong sách giáo khoa Ngữ văn
11, Tập 1 (chương trình cơ bản)
- Thực trạng dạy học truyện Hai đứa trẻ tại trường THPT Hà Huy Tập
- Xác lập kế hoạch dạy học bài Hai đứa trẻ đạt hiệu quả theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực
- Biết cách đọc- hiểu một tác phẩm hoặc một đoạn trích tự sự hiện đại theo đặc trưng thể loại
- Đạt được mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh qua bài học.
Cấu trúc của đề tài
Cấu trúc đề tài gồm các phần Đặt vấn đề, Nội dung, Kết luận và Phụ lục; phần Nội dung của đề tài tập trung vào các phần chính như mục tiêu nghiên cứu, phương pháp và dữ liệu, kết quả và thảo luận, nhằm trình bày một cách logic và mạch lạc, đồng thời tối ưu hóa cho SEO bằng cách diễn đạt rõ ràng, có từ khóa liên quan và hình thành các ý chính dễ nhận diện.
1.Cơ sở của đề tài
2.Thiết kế mô hình kế hoạch bài dạy
3.Thiết kế “ Kế hoạch bài dạy văn bản Hai đứa trẻ của Thạch Lam (Ngữ văn11) theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh”
4.Thực hành dạy học văn bản “ Hai đứa trẻ” ( Thạch Lam)
5 Xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá
Cơ sở của đề tài
Cơ sở thực tiễn
Đổi mới phương pháp dạy học và giáo dục theo định hướng hình thành phẩm chất, năng lực của học sinh là yêu cầu then chốt của đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay Dạy học và tổ chức hoạt động giáo dục nhằm phát huy phẩm chất, năng lực của học sinh không có nghĩa là loại bỏ phương pháp dạy học truyền thống hay các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục đã có, mà là kết hợp hài hòa, nhịp nhàng giữa các phương pháp truyền thống và các hình thức giáo dục hiện đại để đạt mục tiêu dạy học hiệu quả Mô hình này tập trung vào sự tích cực, chủ động, tự giác, độc lập và sáng tạo của người học, thông qua các hoạt động học tập đa dạng và linh hoạt, nhằm hình thành các năng lực cần thiết cho học sinh để vận dụng kiến thức vào thực tiễn và tiếp tục phát triển trong tương lai.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện dự án đổi mới chương trình giáo dục với chương trình 2018, được tập huấn cho giáo viên thông qua cả hình thức trực tiếp và trực tuyến trong những năm gần đây Một trong những quan điểm cốt lõi là chương trình giáo dục phổ thông nhằm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kỹ năng cơ bản, thiết thực và hiện đại; đồng thời hài hòa đức, trí, thể, mỹ; chú trọng thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống Chương trình được tích hợp ở mức độ cao ở các lớp học dưới, phân hoá dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh, và các phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đó.
Mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông là giúp học sinh của chương trình giáo dục trung học phổ thông phát triển toàn diện các phẩm chất và năng lực cần thiết cho người lao động, xây dựng ý thức về nhân cách công dân và tinh thần tự học cũng như ý thức học tập suốt đời; nâng cao khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động; đồng thời tăng cường khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới.
Trong những năm gần đây, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã chú trọng tổ chức các đợt tập huấn về dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho giáo viên Các khóa tập huấn vừa giúp giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới giáo dục, vừa nắm vững các yêu cầu về chương trình, mục tiêu và phương pháp dạy học, từ đó hình thành hành động và thói quen dạy theo tinh thần đổi mới Dù chưa triển khai chương trình phổ thông 2018, giáo viên trong tỉnh đã có những nhận thức và hành động để tiếp cận với cách dạy học đổi mới và tiến tới thực hiện nó trong thực tế giảng dạy.
Thông qua các đợt tập huấn do Bộ Giáo dục và Sở Giáo dục Nghệ An tổ chức, các trường học và giáo viên đã thực hiện các hoạt động nghiên cứu, thí nghiệm và đổi mới với các kế hoạch cụ thể như kế hoạch hoạt động chuyên môn, kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn, kế hoạch cá nhân và kế hoạch bài dạy Trong đó, việc xây dựng kế hoạch bài dạy theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực được giáo viên đặc biệt quan tâm, vì nó liên hệ trực tiếp tới phương pháp lên lớp và chất lượng giảng dạy hàng ngày.
Ở thành phố Vinh, THPT Hà Huy Tập và các trường THPT khác tiếp cận đổi mới giáo dục bằng cách chú trọng dạy học theo nghiên cứu bài học và xây dựng Kế hoạch bài học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Tổ chuyên môn và giáo viên thường nghiên cứu và soạn giảng các bài học tại các buổi sinh hoạt chuyên môn, đồng thời dự giờ, nhận xét và đánh giá giờ dạy để nâng cao chất lượng giảng dạy Nhờ những hoạt động này, giáo viên có cơ hội tiếp cận với yêu cầu đổi mới và liên tục điều chỉnh phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục và phát triển năng lực học sinh.
Chương trình hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ sự thay đổi về nội dung nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của người học, nên việc soạn bài theo yêu cầu đổi mới gặp nhiều khó khăn đối với giáo viên; ở trường THPT nói chung và trường Hà Huy Tập nói riêng, hầu hết giáo viên mới làm quen với yêu cầu đổi mới và việc thiết kế Kế hoạch bài dạy đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực được triển khai trong thời gian gần đây Tuy nhiên, không phải bài học nào trong chương trình hiện hành cũng dễ thiết kế, do đó giáo viên vẫn tích cực thực hiện với mong muốn Chương trình giáo dục 2018 được nhận thức và triển khai thuận lợi hơn Đối với bộ môn Ngữ Văn tại trường THPT Hà Huy Tập, giáo viên đã bắt đầu thiết kế bài dạy theo yêu cầu của Công văn số 5512/BGĐT ngày 18/12/2021, nhưng việc thiết kế vẫn đối mặt với nhiều khó khăn do nội dung và thời lượng dạy của chương trình hiện hành còn nhiều bất cập; thêm vào đó, nhiều bản thiết kế mang tính đối phó, chưa thực sự chú trọng đến yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực, một số kế hoạch còn mang tính chắp vá nên khó thực hiện trên thực tế giảng dạy.
Trước thực trạng hiện nay, tôi đã chủ động tìm tòi, nghiên cứu để xây dựng thiết kế bài học đáp ứng các yêu cầu đổi mới của môn Ngữ văn 11 Vì vậy, tôi thực hiện đề tài “Kế hoạch bài dạy văn bản Hai đứa trẻ của Thạch Lam” nhằm định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Thiết kế bài giảng chú trọng kết nối nội dung văn bản với kỹ năng đọc hiểu, phân tích ngữ cảnh, trình bày suy nghĩ và hình thành tư duy cảm thụ văn học Qua đó, mục tiêu là nâng cao chất lượng giảng dạy và kết quả học tập môn Ngữ văn, đồng thời khuyến khích học sinh phát triển toàn diện theo chuẩn phát triển phẩm chất, năng lực.
Thiết kế mô hình thiết kế bài dạy
Xác định nội dung và phương tiện dạy học
2.1 Xác định nội dung Để xác định được nội dung học cho bài “Hai đứa trẻ”, giáo viên cần căn cứ vào yêu cầu cần đạt của bài học, mục tiêu bài học, vào đối tượng học sinh và thực trạng nhà trường
Việc lựa chọn và xây dựng nội dung dạy học giúp giáo viên xác định chính xác nội dung và tiến trình tổ chức các hoạt động học tập theo một trình tự nhất định để đạt được mục tiêu dạy học Giáo viên có thể bổ sung hoặc mở rộng thêm các nội dung liên quan nhằm phù hợp với trình độ của lớp và đáp ứng mục tiêu đã đề ra Dựa trên tính logic của các nội dung dạy học, giáo viên có thể tích hợp những nội dung mới vào mạch nội dung đã xác định trong KHGD một cách phù hợp.
Cách xác định nội dung dạy học
Sau khi xác định được mục tiêu dạy học, giáo viên cần lựa chọn được nội dung dạy học phù hợp để đáp ứng mục tiêu đã xác định Chẳng hạn:
- Xuất phát từ yêu cầu cần đạt: biết thu thập thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn “Hai đứa trẻ”, giáo viên xác định được nội dung dạy học là “ Tìm hiểu chung” trong đó tìm hiểu những nét chính về tác giả và tác phẩm
- Xuất phát từ các mục tiêu:
+ Hiểu được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tác phẩm
+ Hiểu những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản
+ Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng mà Thạch Lam muốn gửi gắm qua truyện ngắn
+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam
Giáo viên có thể lựa chọn và xác định nội dung dạy học chi tiết cho bài Hai đứa trẻ qua phần Đọc hiểu, tập trung vào các nội dung trọng tâm như phân tích nhân vật, cốt truyện và bối cảnh xã hội để làm nổi bật thông điệp của tác phẩm Việc xác định mục tiêu và nội dung giúp học sinh phát triển các kỹ năng đọc hiểu cơ bản (nhận diện ý chính, rút ra ý nghĩa, suy luận và liên hệ văn bản với thực tế) cùng với vốn từ và ngữ liệu liên quan Giáo viên cũng nên thiết kế các hoạt động giảng dạy phù hợp, từ câu hỏi gợi mở, phân tích đoạn trích, đến thảo luận nhóm và viết phản hồi ngắn, nhằm nâng cao khả năng diễn đạt ý kiến và vận dụng kiến thức vào bài tập, kiểm tra và đánh giá chuẩn kiến thức kỹ năng môn ngữ văn.
1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
2 Bức tranh phố huyện lúc đêm xuống
3 Bức tranh phố huyện lúc đoàn tàu đến và đi qua: Cảnh đợi tàu
2.2 Xác định phương tiện dạy học
Phương tiện dạy học trước hết phải phù hợp với điều kiện của nhà trường và phải gắn liền với quá trình tổ chức tiết dạy, đồng thời phục vụ đắc lực cho mọi hoạt động dạy học Vì vậy, với bài “Hai đứa trẻ”, cần có những phương tiện dạy học được lựa chọn kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính trực quan, sinh động và phù hợp với mục tiêu bài học Các công cụ phù hợp có thể gồm bảng trực quan, thiết bị trình chiếu, tranh ảnh minh họa, trích dẫn văn bản, video ngắn và tài liệu tham khảo; đồng thời kết hợp với các hoạt động tương tác, thảo luận và đánh giá nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập.
- Sách giáo khoa, các nguồn học liệu khác, mạng, mô hình, hình ảnh, video clip liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn “Hai đứa trẻ”…
Xác định phương pháp, hình thức dạy học và thiết kế mô hình kế hoạch bài dạy
Trên cơ sở mục tiêu và nội dung kiến thức đã xác định, giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và hình thức tổ chức dạy học phù hợp, đồng thời áp dụng các cách thức đánh giá nhằm giúp học sinh học tập tích cực và chủ động sáng tạo Giáo viên thiết kế kế hoạch bài giảng chi tiết, trình bày rõ cách triển khai các hoạt động dạy học cụ thể và ghi nhận đầy đủ các yếu tố cho mỗi hoạt động: mục tiêu, nội dung, sản phẩm và tổ chức thực hiện.
Giáo viên xây dựng chuỗi hoạt động dạy học, vốn là các hoạt động học của học sinh, để hình dung tổng thể phương án dạy học và đảm bảo giải quyết đầy đủ mọi mục tiêu của bài học theo trình tự phù hợp Việc xác định chuỗi hoạt động là bước trung gian làm cơ sở cho thiết kế các hoạt động học cụ thể trong tiến trình dạy học Ngoài mạch nội dung đã xác định, giáo viên có thể bổ sung hoặc mở rộng thêm các kiến thức liên quan, phù hợp với trình độ của lớp, nhằm đáp ứng mục tiêu bài học mà vẫn đảm bảo tính logic của kiến thức.
Chuỗi hoạt động dạy học cần thể hiện được tiến trình tổ chức dạy học gồm:
Mở đầu/xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Hình thành kiến thức mới-giải quyết vấn đề-thực thi nhiệm vụ đặt ra/ Luyện tập/Vận dụng
3.1 Cách tiến hành việc xác định phương pháp, hình thức dạy học
Để xác định nội dung trọng tâm của bài học “Hai đứa trẻ”, giáo viên cần rà soát mục tiêu của kế hoạch bài dạy và chọn ra những đơn vị kiến thức, kỹ năng thực sự mới đối với học sinh Việc này giúp xác định kiến thức trọng tâm, nhấn mạnh các phần cốt lõi mà học sinh cần nắm vững, đồng thời đảm bảo bài giảng phù hợp với trình độ và nhu cầu học tập, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học và chuẩn bị cho đánh giá kết quả học tập.
+ Có kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện hiện đại;
+ Hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản “Hai đứa trẻ”
+ Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng mà Thạch Lam muốn gửi gắm qua truyện ngắn
+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam
Trong kế hoạch bài giảng, giáo viên xác định mục tiêu của các hoạt động dựa trên mục tiêu chung và phân bổ mục tiêu cụ thể cho từng hoạt động Ví dụ ở hoạt động khởi động, mục tiêu là kết nối kiến thức cũ với bài học mới, kích thích sự hứng thú và động lực học tập của học sinh, đồng thời khơi gợi nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới Ở hoạt động hình thành kiến thức, mục tiêu cần được xác định rõ ràng để hướng dẫn học sinh nắm bắt khái niệm trọng tâm, phát triển tư duy và vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế của bài học.
- Thu thập thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn
+ Hiểu được các chi tiết tiêu biểu trong truyện ngắn, trong việc thể hiện nội dung văn bản
Phân tích bức tranh phố huyện ở những thời điểm chiều xuống, đêm và đêm khuya khi đoàn tàu đi qua giúp người đọc hình dung cuộc sống và số phận con người nơi đây Những ánh đèn leo lét, tiếng rì rào của đoàn tàu và nhịp sống của người dân phác thảo nên những câu chuyện riêng phía sau từng cửa hàng và ngõ phố Từ đó hiện lên một bức tranh vừa sinh động vừa thấm đẫm những thăng trầm của cuộc sống, cho thấy mối liên hệ giữa thời khắc trong ngày và số phận của con người nơi phố huyện.
+ Phân tích được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật Liên
+ Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng mà Thạch Lam muốn gửi gắm qua truyện ngắn
+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam
Định hướng hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học và phương án đánh giá được thiết kế để đáp ứng mục tiêu cụ thể của từng hoạt động và mục tiêu chung của bài dạy Khi hoạt động cá nhân có thể giải quyết được, nên sử dụng phương pháp gợi mở kết hợp với kĩ thuật KWL để học sinh làm việc cá nhân và hoàn thiện phiếu học tập, sau đó cho các em tự đánh giá và nhận xét phiếu của bạn bè Nếu vấn đề đòi hỏi làm việc nhóm, giáo viên tổ chức hoạt động thảo luận nhóm để tìm hiểu, và học sinh sẽ đánh giá nhận xét thông qua bảng kiểm hoặc rubric để đảm bảo tiêu chí đánh giá được làm rõ và công bằng.
Xác định thời lượng bài học là quá trình phân bổ thời gian dựa trên kinh nghiệm giảng dạy, dung lượng kiến thức, độ khó của nhiệm vụ, trình độ của học sinh và điều kiện cơ sở vật chất; từ đó giáo viên có thể dự kiến thời lượng cho từng hoạt động nhằm đảm bảo sự liên kết và hiệu quả của giờ học Ví dụ, khi tìm hiểu “Cảnh phố huyện về đêm”, giáo viên cần ước lượng khoảng 30 phút để tổ chức hoạt động tìm tòi và khám phá, giúp học sinh tiếp cận nội dung một cách chủ động và có thời gian cho phần thảo luận, tổng kết.
Mục tiêu Nội dung dạy học trọng tâm
Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam
Huy động,kích hoạt kiến thức trải nghiệm nền của học sinh về tác giả và tác phẩm
- Nêu và giải quyết vấn đề
- Đánh giá của giáo viên qua câu trả lời của cá nhân
- Phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tác phẩm
- Nhận xét được những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản
- Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng, thông điệp mà văn bản gửi gắm
- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của thể loại truyện ngắn
- Biết cảm nhận, trình bày ý kiến của mình về các vấn đề thuộc giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Hai đứa
II Đọc hiểu văn bản
1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
2 Bức tranh phố huyện lúc đêm xuống
3 Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya- Cảnh đoàn tàu đến và tâm trạng đợi tàu
III.Tổng kết: Đàm thoại gợi mở;Dạy học hợp tác (Thảo luận nhóm, thảo luận cặp đôi);
Trong quá trình đánh giá học tập, có thể kết hợp nhiều phương pháp như thuyết trình và hình thức trực quan để trình bày kiến thức và kỹ năng của học sinh Đánh giá sản phẩm được thực hiện bằng công cụ bảng KWL (Biết - Muốn biết - Đã học) nhằm nắm bắt quá trình nhận thức và kết quả học tập Đánh giá qua hỏi đáp và qua trình bày do giáo viên đánh giá giúp đo lường mức độ hiểu biết và khả năng trình bày của mỗi học sinh Bên cạnh đó, đánh giá còn dựa trên quan sát thái độ tham gia thảo luận của học sinh, do giáo viên ghi nhận và đánh giá mức độ tích cực, hợp tác và chủ động trong học tập.
Mục tiêu Nội dung dạy học trọng tâm
Phương án đánh giá trẻ
- Năng lực giao tiếp- hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề
Rút ra những thành công đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Nhận biết và phân tích được một số nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn
- Năng lực giao tiếp và hợp tác
Thực hành bài tập luyện kiến thức, kĩ năng viết đoạn văn
Vấn đáp, dạy học nêu vấn đề, thực hành; Kỹ thuật: động não Đánh giá qua hỏi đáp; qua trình bày do GV và
- Viết thu hoạch của cá nhân sau khi học xong tác phẩm
- Biết vận dụng bài học vào cuộc sống
Liên hệ thực tế đời sống để làm rõ thêm thông điệp tác giả gửi gắm trong tác phẩm Đàm thoại gợi mở;
Thuyết trình; Đánh giá do Đánh giá qua quan sát thái độ của học sinh
3.2 Xây dựng mô hình dạy học thông qua các hoạt động dạy học cụ thể
Cách thức tổ chức hoạt động bao gồm:
Chuyển giao nhiệm vụ học tập cần đảm bảo nhiệm vụ học tập rõ ràng và phù hợp với khả năng của học sinh, thể hiện ở yêu cầu về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ Hình thức giao nhiệm vụ nên sinh động, hấp dẫn và kích thích hứng thú nhận thức của học sinh, từ đó tăng động lực và sự tập trung trong quá trình học Đồng thời, quy trình thiết kế nhiệm vụ phải đảm bảo cho tất cả học sinh tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và sự tham gia của học sinh.
Thực hiện nhiệm vụ học tập bằng cách khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi làm bài tập, nhằm tăng cường sự hỗ trợ lẫn nhau và phát huy tinh thần làm việc nhóm Đồng thời, cần phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hiệu quả để đảm bảo mọi em được trợ giúp và không có học sinh nào bị bỏ quên.
Trong báo cáo kết quả và thảo luận, hình thức báo cáo được lựa chọn phù hợp với nội dung học tập và kỹ thuật dạy học tích cực đã áp dụng, nhằm thể hiện rõ kết quả giáo dục và tiến bộ của học sinh; báo cáo không chỉ tóm tắt thành tích mà còn khuyến khích học sinh trao đổi, thảo luận với nhau về nội dung học tập, từ đó tăng cường sự chủ động và sự tương tác trong lớp học; các tình huống sư phạm nảy sinh được xử lý một cách hợp lý, đảm bảo tính công bằng và chất lượng giảng dạy, góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học tích cực và sự tiến bộ của người học.
Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập là quá trình nhận xét chi tiết về quá trình học sinh tham gia và thực hiện nhiệm vụ, phân tích kết quả đạt được cùng các ý kiến thảo luận của học sinh nhằm làm rõ mức độ hiểu và vận dụng kiến thức Việc chính xác hóa các kiến thức mà học sinh đã học được thông qua hoạt động giúp nhận diện khoảng trống kiến thức và điểm mạnh, từ đó đề xuất biện pháp cải thiện, củng cố phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả học tập cho các tiết học tiếp theo.
Trên cơ sở chuỗi hoạt động, mục tiêu, thời lượng và định hướng phương pháp dạy học cùng với nội dung kiểm tra đánh giá dành cho từng hoạt động, giáo viên tiến hành xây dựng các hoạt động dạy học cụ thể cho bài “Hai đứa trẻ” Việc kết hợp đầy đủ các yếu tố này giúp bài học được tổ chức một cách logic, phù hợp với trình độ và nhu cầu nhận thức của học sinh Nhờ vậy, các hoạt động giảng dạy và đánh giá được thiết kế đồng bộ, nhằm phát huy tối đa sự tham gia, tiếp thu và hiểu biết của học sinh về tác phẩm.
Thu thập và thiết kế dữ liệu dạy học nhằm đáp ứng mục tiêu của từng hoạt động và phù hợp với các phương pháp, kỹ thuật dạy học đã chọn Quá trình này đảm bảo dữ liệu được sử dụng cho việc lên kế hoạch giảng dạy, điều chỉnh nội dung và hình thức giảng dạy sao cho phù hợp với từng nhóm học sinh Đồng thời, xác định các phương pháp đánh giá hiệu quả và đa dạng, bao gồm các phương tiện trực quan như tranh, ảnh và video, cùng với câu hỏi, phiếu học tập và bài tập, nhằm đo lường và hỗ trợ quá trình học tập.
Nội dung là phần nhiệm vụ do giáo viên thiết kế và giao cho học sinh ở bước Chuyển giao nhiệm vụ, hoặc là nội dung hoạt động học của học sinh Nội dung có thể ở dạng câu hỏi, bài tập, hay xử lý tình huống và có tác dụng kích thích học sinh huy động kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm đã có để thực hiện các thao tác tư duy và các hành động học tập cụ thể, từ đó tạo ra kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Thiết kế “Kế hoạch bài dạy văn bản Hai đứa trẻ củaThạch Lam (Ngữ văn 11) theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh”
KẾ HOẠCH BÀI DẠY “HAI ĐỨA TRẺ” (Thạch Lam)
Vẻ đẹp tâm hồn của Liên và tấm lòng của Thạch Lam giúp học sinh cảm nhận tình yêu thương và sự đồng cảm với những người nghèo khổ, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên và sự trân trọng vẻ đẹp bình dị của cuộc sống Bài viết nhấn mạnh việc yêu cái đẹp và tôn trọng những ước mơ của mỗi con người, từ đó khơi gợi động lực nuôi dưỡng ước mơ và hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn Qua đó, người đọc nhận ra giá trị của sự giản dị, của lòng nhân ái và ý thức trách nhiệm trong đời sống hàng ngày Nội dung này tập trung các chủ đề như vẻ đẹp tâm hồn, đồng cảm, tình yêu thiên nhiên, vẻ đẹp bình dị và khát vọng sống tích cực, giúp người đọc dễ dàng tìm thấy và kết nối với các ý tưởng tương tự.
* Năng lực chung: Năng lực giao tiếp; NL hợp tác; NL giải quyết vấn đề
- Biết thu thập thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn
- Hiểu được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tác phẩm
- Hiểu những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản
- Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng, thông điệp Thạch Lam muốn gửi gắm qua truyện ngắn
- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam
Có khả năng tạo lập một văn bản nghị luận văn học bằng cách trình bày rõ ràng suy nghĩ và cảm nhận cá nhân về một nhân vật, một chi tiết hoặc yếu tố nghệ thuật trong truyện ngắn Hai đứa trẻ Bài viết cần xác định trọng tâm phân tích, ví dụ như cách Thạch Lam khắc họa nỗi buồn và khát vọng của hai đứa trẻ trong bối cảnh quê thôn làng, từ đó đưa ra luận điểm và luận cứ thuyết phục Việc phân tích nhân vật và chi tiết được hỗ trợ bởi việc chỉ ra các yếu tố nghệ thuật như hình ảnh, nhịp điệu câu chữ và sự tinh tế trong miêu tả cảnh vật Kết quả là một bài nghị luận văn học có cấu trúc mạch lạc, nội dung giàu cảm xúc và thể hiện được quan điểm riêng của người viết, đồng thời tối ưu cho SEO với các từ khóa như văn nghị luận văn học, truyện ngắn Hai đứa trẻ, phân tích nhân vật, cảm nhận cá nhân.
2 Phương tiện và học liệu dạy học
- Phương tiện: Sử dụng tài khoản Microsoft Teams, một số phần mềm khác,
- Sách giáo khoa, các nguồn học liệu khác, mạng, mô hình, hình ảnh, video clip liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn “Hai đứa trẻ”…
Hoạt động khởi động của tiết học nhằm kết nối kiến thức đã có của học sinh với kiến thức mới, kích thích hứng thú và động lực tìm hiểu, đáp ứng nhu cầu nắm bắt bài học từ những ngày đầu Nội dung của hoạt động là giáo viên áp dụng kỹ thuật KWL để học sinh hoàn thiện bảng KWL, ghi nhận những gì học sinh biết (K), những điều học sinh muốn biết (W) và những gì học sinh đã học được (L) Sản phẩm của hoạt động là câu trả lời của học sinh trên bảng KWL, làm cơ sở cho các phần tiếp theo của tiết học Tổ chức thực hiện được thực hiện bằng cách giáo viên giới thiệu mục tiêu, hướng dẫn học sinh điền bảng KWL, theo dõi sự tham gia và tổng hợp kết quả để điều chỉnh nội dung và hình thức giảng dạy cho các hoạt động tiếp theo.
Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập
Trong buổi học, giáo viên tổ chức trò chơi "Đi tìm ẩn số" nhằm kích thích tư duy và sự tò mò của học sinh Học sinh được yêu cầu trả lời bốn câu hỏi để tìm các ô chữ theo hàng ngang, mỗi câu hỏi mở ra một ô chữ tương ứng Sau khi xác định đúng bốn ô chữ, các em ghép lại để tìm từ chìa khóa và ẩn số sẽ được tiết lộ.
Câu hỏi 1: Hàng ngang gồm 7 chữ cái Đây là nét đặc sắc trong giọng văn của Thạch Lam (Đáp án: Chất thơ.)
Truyện ngắn Hai đứa trẻ nổi bật với sự hòa quyện giữa hiện thực và lãng mạn trữ tình, tạo nên một bức tranh sống động về cuộc sống của người dân lao động và những ước vọng nhỏ nhoi của trẻ thơ Những chi tiết đời thường được tác giả khắc họa tinh tế, vừa phản ánh thực tại vừa làm nổi bật cảm xúc, khiến người đọc thấy vừa gần gũi vừa day dứt Đáp án cho câu hỏi là Lãng mạn trữ tình, một yếu tố chính giúp câu chuyện chuyển tải thông điệp về sự tinh tế và hi vọng trong hoàn cảnh khó khăn.
Câu hỏi 3: Hàng ngang gồm 13 chữ cái: Tên tập truyện ngắn của Thạch Lam gồm 12 tác phẩm ra đời năm 1938 (Đáp án: “Nắng trong vườn”.)
Câu hỏi 4: Hàng ngang gồm 8 chữ cái Tên của phố huyện đã trở thành không gian nghệ thuật trong nhiều sáng tác của Thạch Lam?(Đáp án: Cẩm Giàng.)
ĐOÀN TÀU là từ khóa gồm 7 chữ cái và là biểu tượng của ước mơ, của khát khao hạnh phúc và những điều tốt đẹp trong cuộc sống được Thạch Lam thể hiện qua truyện ngắn Hai đứa trẻ Trong tác phẩm, âm thanh của đoàn tàu và nhịp chạy của con đường sắt gợi lên niềm hi vọng vượt lên sự nghèo khó và giới hạn của đời sống làng quê Đoàn tàu trở thành hình ảnh chuyển động của hy vọng, mở ra một không gian tưởng tượng về một thế giới tươi sáng phía trước Hình ảnh này nhắc người đọc về sự đối lập giữa sự im lặng của thực tại và mong ước cháy bỏng, để thấy được vẻ đẹp của những khoảnh khắc tốt đẹp dù chỉ đến thoáng qua Vì vậy, ĐOÀN TÀU không chỉ là một chi tiết văn học mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của ước mơ và sự kiên nhẫn theo đuổi hạnh phúc trong cuộc sống hàng ngày.
Trong Bước 2, học sinh thực hiện nhiệm vụ bằng cách làm việc cá nhân, suy nghĩ các câu hỏi theo hàng ngang và trả lời nhanh để tìm từ khóa Quá trình này tăng cường sự tập trung và khả năng tư duy nhanh nhạy, đồng thời giúp học sinh nhận diện từ khóa một cách hiệu quả để ứng dụng vào bài học tiếp theo.
Bước 3 Báo cáo, thảo luận:
- Cá nhân trình bày đáp án, lật ô chữ ở các hàng ngang, nếu học sinh trả lời sai, các bạn khác bổ sung
- Học sinh trả lời từ chìa khóa phải kết nối các ngữ liệu với bài học
Bước 4 Kết luận, nhận định
- Giáo viên nhận xét tinh thần tham gia trò chơi của lớp
- Giáo viên giới thiệu bài học
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC a Mục tiêu: Học sinh tiến hành thực hiện các nhiệm vụ để:
- Thu thập thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn
- Hiểu được các chi tiết tiêu biểu trong truyện ngắn, trong việc thể hiện nội dung văn bản
Phân tích bức tranh phố huyện ở hai thời điểm chiều xuống và đêm khuya khi đoàn tàu đi qua cho thấy cuộc sống và số phận con người được phản chiếu qua cảnh vật đê và phố chợ Ở chiều xuống, phố huyện rạng lên trong ánh hoàng hôn trên đê và mái ngói, nhịp sống vừa bình yên vừa rộn ràng, và những câu chuyện nhỏ của người dân được khắc họa bằng bóng tối và ánh sáng đan xen Đêm khuya, đoàn tàu vượt qua làm nổi bật sự cô đơn lẫn khát vọng của mỗi người, gợi mở cách mà vận mệnh cá nhân hòa vào nhịp điệu của phố huyện Từ những hình ảnh ấy có thể hiểu rõ hơn cuộc sống và số phận con người ở phố huyện, được định hình bởi thời tiết, âm thanh và mạng lưới quan hệ xã hội nơi đây.
- Phân tích được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật Liên
- Phân tích và đánh giá được chủ đề tư tưởng mà Thạch Lam muốn gửi gắm qua truyện ngắn
- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam b Nội dung
- Hoạt động cá nhân hoàn thành bảng KWL để nắm bắt thông tin về tác giả
Thạch Lam và truyện ngắn “Hai đứa trẻ” hoàn thành mục “Tìm hiểu chung”
- Hoạt động nhóm để thảo luận, phân tích bức tranh phố huyện trong các thời điểm: khi chiều tàn, khi đêm xuống và lúc về khuya c Sản phẩm
- Cá nhân hoàn thiện bảng KWL thông tin chính về tác giả Thạch Lam và truyện ngắn “ Hai đứa trẻ”
Hoạt động thảo luận nhóm được thiết kế để tìm hiểu chi tiết và phân tích cảnh phố huyện ở các thời điểm khác nhau, từ đó giúp người học nắm bắt giá trị nghệ thuật và ý nghĩa tư tưởng của tác phẩm Quá trình này được hỗ trợ bởi hệ thống câu hỏi và phiếu học tập cho từng nhiệm vụ học tập, đảm bảo sự kết nối giữa phân tích hình ảnh và suy nghĩ triết lý Tổ chức thực hiện bao gồm phân công nhiệm vụ cho nhóm, lập lịch làm việc, hướng dẫn thu thập bằng chứng và trình bày lập luận về các yếu tố nghệ thuật, đồng thời đánh giá kết quả dựa trên tiêu chí rõ ràng để tối ưu hóa hiệu quả học tập.
Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập: Qua phần Tiểu dẫn kết hợp với việc tìm hiểu về tác giả, em hãy hoàn thiện bảng KWL sau:
K(Điều đã biết) W(Điều muốn biết) L(Điều học được)
Hãy trình bày những điều đã biết về tác giả Thạch
Trước khi đọc- hiểu văn bản, các em có muốn biết thêm gì về tác giả Thạch Lam và văn bản “Hai đứa trẻ” không?
Sau khi đọc phần Tiểu dẫn, em đã học được điều gì?
- Tài năng sáng tác của Thạch Lam?
- Tấm lòng của tác giả đối với con người?
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ: học sinh làm việc cá nhân trong thời gian 5 phút và hoàn thành bảng KWL
Bước 3 Báo cáo, thảo luận: Giáo viên gọi một số học sinh trình bày từng nội dung:
K(Điều đã biết) W(Điều muốn biết) L(Điều học được)
Hãy trình bày những điều đã biết về tác giả
Thạch Lam và truyện ngắn “Hai đứa trẻ”
Trước khi đọc- hiểu văn bản, các em có muốn biết thêm gì về tác giả Thạch Lam và văn bản
Sau khi đọc phần Tiểu dẫn, em đã học được điều gì?
- Tài năng sáng tác của Thạch Lam?
- Tấm lòng của tác giả đối với con người?
- Là con người điềm đạm, nồng hậu và rất đỗi tinh tế
- Có biệt tài về truyện ngắn
- Truyện của ông không có chuyện, chủ yếu khai thác nội tâm nhân vật
- Mỗi truyện như một bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm, chứa đựng tình cảm chân thành và sự nhạy cảm tinh tế của nhà văn
2 Truyện ngắn “Hai đứa trẻ”:
1 Tấm lòng đối với con người
Học sinh khác nhận xét về bảng KWL của bạn, nêu rõ những điều bạn đã biết, những điều bạn cần biết và những gì bạn đã học được Bạn bổ sung thêm các bài học cá nhân rút ra từ quá trình học tập để làm rõ sự tiến bộ và tăng độ tin cậy cho bài viết.
Bước 4 Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét chung và chốt những kiến thức cần ghi nhớ
II Đọc hiểu văn bản
1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc đoạn văn miêu tả cảnh phố huyện lúc chiều tàn, yêu cầu giọng đọc truyền cảm, nhẹ nhàng
- Tổ chức 4 nhóm thảo luận 6 phút:
Nhóm 1 phân tích cách cảm nhận toàn bộ cảnh vật thiên nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện thông qua cái nhìn và tâm trạng của một nhân vật được chọn Việc lựa chọn điểm nhìn miêu tả ấy có tác dụng nghệ thuật rõ rệt: tạo nhịp điệu và sắc thái cảm xúc cho bài văn, tăng tính nhập vai và đồng cảm của người đọc, đồng thời làm nổi bật mối quan hệ giữa thiên nhiên và đời sống nơi phố huyện Nhờ đó người đọc hiểu sâu hơn về quan điểm nghệ thuật của tác giả, nhận diện sự biến đổi của cảnh vật theo trạng thái tâm lý và khám phá ý nghĩa nhân văn được gửi gắm qua cách miêu tả.
Nhóm 2 tìm những chi tiết miêu tả bức tranh phố huyện lúc chiều tàn bằng cách tập trung vào âm thanh, hình ảnh, màu sắc và đường nét để tái hiện không gian một cách sống động Có thể nghe tiếng gió rì rào trên ngõ, tiếng người nói khẽ tại quán ven đường, tiếng xe qua lại và tiếng thì thầm của bóng tối đang kéo tới; hình ảnh hiện lên với mái ngói cong, những quầy hàng ven đường, bảng hiệu treo và ánh đèn vàng nhấp nháy nơi góc khuất phố; màu sắc nổi bật bởi ánh hoàng hôn vàng cam nhuộm lên tường và cửa sổ, xen lẫn xám của tường cũ và xanh đen của bóng tối đang lan ra; các đường nét của phố huyện được nắn bởi đường cong mái ngói, mép tường và những vệt đạn màu trên mặt đường, tạo nhịp điệu nhẹ nhàng mà đầy chất thơ Cảnh chiều tàn gợi lên trong em những suy nghĩ và xúc cảm về hoài niệm quê hương, sự bình dị và nỗi cô quạnh thoáng qua nhưng vẫn ấm áp của ký ức tuổi thơ.
Trong buổi chiều tàn, cảnh chợ tàn lặng xuống, ánh đèn le lói và tiếng rao vặt rời rạc trong gió chiều Những con người nghèo khó hiện lên rõ nét trước mắt với khuôn mặt khắc khổ, đôi tay chai sạn, bước đi gập ghềnh và nụ cười mỏng manh cố níu lấy sự sống từ những món hàng cuối ngày ở các quầy hàng ven đường Cảnh tượng ấy nói lên sự chênh lệch và khó khăn của đời sống, nhưng đồng thời tôn vinh lòng kiên nhẫn, phẩm chất kiên cường và niềm hy vọng nhỏ nhoi của họ Tôi cảm thấy vừa xót xa vừa ngẫm nghĩ về cảm nhận và suy nghĩ của mình, nhận ra rằng mỗi câu chuyện ở khu chợ tàn đều có giá trị và đáng được lắng nghe Từ đó, ta rút ra nhận thức về hiện thực xã hội và trách nhiệm của mỗi người để góp phần làm dịu bớt gánh nặng của những mảnh đời trong buổi chiều tàn này.
+ Nhóm 4: Tâm trạng của Liên như thế nào khi chứng kiến cảnh chiều tàn ở phố huyện?
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ
Học sinh thảo luận nhóm, trao đổi và thống nhất kết quả chung
Bước 3 Báo cáo, thảo luận
Các nhóm lên trình bày kết quả thảo luận của mình
Học sinh khác nhận xét, bổ sung, phản biện và hoàn thiện
Ở bước kết luận và nhận định, giáo viên tổng hợp và nhận xét tinh thần, thái độ học tập của từng nhóm qua phiếu đánh giá, đồng thời chốt kiến thức cơ bản và đánh giá mức độ nắm bắt nội dung Quá trình này giúp đánh giá sự tham gia, tính chủ động và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh, từ đó xác định phần cần bổ sung trong bài giảng tiếp theo Ví dụ về nội dung a: Cảnh thiên nhiên ở phố huyện lúc chiều tàn được dùng làm minh chứng cho năng lực quan sát, diễn đạt và trình bày ý tưởng của nhóm Kết quả nhận định được ghi nhận và tổng hợp để điều chỉnh kế hoạch dạy học, bảo đảm mỗi nhóm nắm vững kiến thức nền và phát triển tư duy phản biện Giáo viên cung cấp phản hồi chi tiết, động viên và gợi ý cải thiện cho từng nhóm nhằm nâng cao hiệu quả học tập.
- Âm thanh: Tiếng trống thu không gọi chiều về Tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng Tiếng muỗi vo ve (“Tiếng trống thu không trên nền trời”)
- Hình ảnh, màu sắc: “Phương tây đỏ rực như lửa cháy”, “Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”
- Đường nét: dãy tre làng trước mặt cắt hình rõ rệt trên nền trời
Những hình ảnh êm đềm pha thi vị với nét buồn man mác tạo nên một bức tranh đồng quê quen thuộc mà vẫn gợi cảm và đầy thi vị Bức hoạ đồng quê bình dị, thơ mộng, mang cốt cách Việt Nam rõ nét, chạm đến cảm xúc sâu thẳm của người xem Câu văn dịu êm, nhịp điệu chậm, giàu hình ảnh và nhạc điệu, uyển chuyển và tinh tế, khiến ngôn từ trở nên mềm mại và dễ hình dung Sự kết hợp này vừa làm nổi bật vẻ đẹp giản dị của làng quê vừa tối ưu cho người đọc với các từ khóa liên quan đến hình ảnh êm đềm, đồng quê và cốt cách Việt Nam.
Người đọc nhìn, nghe, xúc cảm trước một bức tranh quê rất Việt Nam b Cảnh chợ tàn nơi phố huyện
- Cảnh chợ tàn: Chợ đã vãn từ lâu, người về hết và tiếng ồn ào cũng mất
Chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía
Xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá
Để bài học "Hai đứa trẻ" đạt hiệu quả ở phần Đọc, mục tiêu dạy học cụ thể được xây dựng là học sinh biết cách thu thập và tổng hợp thông tin liên quan đến tác giả Thạch Lam và truyện ngắn "Hai đứa trẻ", nhận diện bối cảnh sáng tác, phong cách văn chương và các yếu tố nội dung của tác phẩm; biết xác định nguồn tin đáng tin cậy để phân tích tiểu sử tác giả và mối liên hệ giữa hoàn cảnh viết và nội dung truyện Học sinh sẽ phân tích các yếu tố như chủ đề, nhân vật và hình ảnh trong truyện dựa trên thông tin thu thập được, từ đó nâng cao kỹ năng đọc hiểu và tư duy phản biện Kết quả kỳ vọng là học sinh có thể trình bày ngắn gọn về thông tin liên quan đến Thạch Lam và "Hai đứa trẻ", và vận dụng những kiến thức này vào các bài tập liên quan đến đọc hiểu.
- Đọc diễn cảm các văn bản truyện trong chương trình
- Tóm tắt, kể lại được rõ ràng và mạch lạc truyện ngắn
- Cảm nhận, phân tích được các văn bản truyện được học theo đặc trưng của thể loại, cụ thể:
+ Hiểu được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tác phẩm
+ Hiểu những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản
+ Nhận biết và phân tích được một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện ngắn Thạch Lam: không gian, thời gian, nhân vật
Trong khuôn khổ văn nghị luận văn học, bài viết có thể trình bày suy nghĩ và cảm nhận cá nhân về một nhân vật, một chi tiết tiêu biểu hoặc phong cách nghệ thuật trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” Việc phân tích những yếu tố này giúp người đọc hình dung sâu sắc hơn ý nghĩa tác phẩm, nhận diện tính cách nhân vật, nhịp kể và cách tác giả dùng hình ảnh, ngôn ngữ để khơi gợi cảm xúc và suy nghĩ Bài nghị luận thuyết phục khi biết lựa chọn những chi tiết quan trọng, nêu luận cứ vững chắc và dẫn chứng từ văn bản một cách súc tích Để tối ưu SEO, có thể tích hợp các từ khóa như văn nghị luận văn học, phân tích nhân vật, chi tiết nghệ thuật, truyện ngắn “Hai đứa trẻ”, cảm nhận cá nhân, từ đó tăng khả năng tiếp cận của độc giả và công cụ tìm kiếm.
VIẾT:Viết được văn bản nghị luận nêu và nhận xét về nội dung, một số nét nghệ thuật đặc sắc
Đoạn văn này nhấn mạnh kỹ năng Nói và Nghe trong việc trình bày ý kiến cảm nhận, phân tích và đánh giá một vấn đề xã hội được gợi ra từ truyện ngắn Hai đứa trẻ, với kết cấu rõ ràng và chặt chẽ; đồng thời nêu ra và phân tích các ý kiến trái chiều, từ đó đưa ra bình luận có căn cứ Người viết kết hợp đa dạng giữa phương tiện ngôn ngữ và các phương tiện phi ngôn ngữ để tăng tính thuyết phục và sinh động cho bài viết, giúp người đọc dễ hiểu và đồng thời có thể nhận thức sâu sắc về bối cảnh và ý nghĩa của câu chuyện Việc trình bày có hệ thống các ý kiến đối lập và cách đánh giá chúng sẽ tối ưu hóa tính SEO nhờ lồng ghép tự nhiên các từ khóa liên quan như "Nói và Nghe", "truyện Hai đứa trẻ", "vấn đề xã hội", "phân tích", "đánh giá" và "bình luận".
2 Lập kế hoạch kiểm tra, đánh giá trong dạy học “Hai đứa trẻ”:
Kĩ năng Thời điểm đánh giá Công cụ đánh giá Đọc - Đánh giá từng hoạt động đọc hiểu của học sinh trong quá trình học trên lớp
- Đánh giá cả quá trình và các sản phẩm đọc của học sinh sau khi hoàn thành chủ đề
- Câu hỏi, bài tập đọc hiểu
- Bảng kiểm các kĩ năng đọc hiểu
- Rubric đánh giá kĩ năng phân tích nhân vật
- Thang đo kĩ năng đọc hiểu
- Rubric đánh giá hồ sơ đọc
- Bài kiểm tra đọc hiểu
Viết - Đánh giá từng hoạt động viết của học sinh (lập dàn ý, viết đoạn…)
- Đánh giá cả quá trình và các sản phẩm viết của học sinh sau khi hoàn thành chủ đề
- Bảng kiểm các kĩ năng viết
- Rubric đánh giá bài viết
Nói và nghe - Đánh giá từng hoạt động nói và nghe trong quá trình học chủ đề
- Rubric đánh giá bài trình bày
Trong phần 3, bài viết giới thiệu một số mẫu phiếu đánh giá hoạt động học tập của học sinh, nhằm đánh giá cả quá trình và sản phẩm học tập Đánh giá cho cá nhân học sinh hoặc cho nhóm học sinh có thể được thực hiện bằng các phiếu đánh giá sau, giúp giáo viên và học sinh nhận diện mức độ nắm bắt kiến thức, kỹ năng và sự tham gia, từ đó làm cơ sở điều chỉnh phương pháp dạy và lập kế hoạch nâng cao chất lượng học tập.
+ Phiếu số 1 Đánh giá nhiệm vụ chuẩn bị bài mới theo tiêu chí sau:
PHIẾU ĐÁNH GIÁ CÁ NHÂN
(Đối với nhiệm vụ chuẩn bị bài mới)
Lớp 11D2; Trường THPT Hà Huy Tập- Thành phố Vinh- Nghệ An
Qúa trình học tập bài mới
- Hoàn thành số câu hỏi trong phiếu học tập
- Trình bày khoa học, rõ ràng
- Tích cực giơ tay phát biếu bài
- Chủ động, sẵn sàng nhận nhiệm vụ
- Thảo luận, trao đổi tích cực
+ Phiếu số 2 Đánh giá bài thuyết trình theo tiêu chí sau:
PHIẾU ĐÁNH GIÁ CÁ NHÂN
(Đối với bài thuyết trình/ báo cáo sản phẩm)
Họ và tên HS được đánh giá:………
Lớp 11D2; Trường THPT Hà Huy Tập- Thành phố Vinh- Nghệ An
Trình bày/báo cáo sản phẩm
Thuyết trình (2,0 điểm) Đầy đủ các ý chính
Trình bày ý được ẵ yêu cầu
Không có đồ dùng học tập
Chủ động, tự tin, mạnh dạn
Còn lúng túng, chưa thật tự tin
Còn chưa rõ ràng, chung chung
HS/ nhóm HS tham gia đánh giá
+ Phiếu số 3 Đánh giá hoạt động thảo luận nhóm theo các tiêu chí sau
PHIẾU ĐÁNH GIÁ NHÓM HS
(Phiếu dành cho HS đánh giá chéo– đánh giá hoạt động thảo luận nhóm)
Họ và tên nhóm HS được đánh giá:
Nhóm được đánh giá … Lớp 11D2; Trường THPT Hà Huy Tập- Thành phố Vinh- Nghệ An
10,0 điểm 5,0 điểm 3,0 điểm Ghi chú
- ND trình bày khoa học, rõ ràng, sáng tạo
- Trả lời đủ, đúng ý trong các câu hỏi
- Nội dung trình bày rõ ràng
- Trả lời đúng 1/2 ý trong các câu hỏi
- ND trình bày chưa khoa học, rõ ràng
- Trả lời đúng 1/3 ý trong câu hỏi
4 Định hướng các mức độ câu hỏi phù hợp với các mức độ nhận thức của học sinh
4.1 Câu hỏi nhận biết (mức 1): yêu cầu học sinh nắm vững, nhớ lại những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa và tài liệu tham khảo đã đọc
- Hãy trình bày những nét chính về tác giả và tác phẩm
- Tìm các chi tiết miêu tả âm thanh, ánh sáng trong tác phẩm
- Nêu những chi tiết miêu tả cảnh phố huyện lúc chiều tàn
- Tìm những chi tiết miêu tả cảnh phố huyện lúc đêm xuống
4.2 Câu hỏi thông hiểu (mức 2): kiểm tra học sinh khả năng hiểu biết về các sự kiện và giải thích được các sự kiện đó
Để trả lời các câu hỏi thường gặp về phân tích văn học, bài viết này tập trung vào việc phân tích tâm trạng, đánh giá giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm; đồng thời trình bày qui trình phân tích tác phẩm để chứng minh cho một nhận định cụ thể bằng cách đối chiếu các chi tiết văn bản, chứng cứ và giải thích ngữ cảnh Phân tích tâm trạng giúp làm rõ cảm nhận của người đọc và mối liên hệ giữa nhân vật, ngôi kể và bối cảnh, trong khi đánh giá giá trị nội dung nêu bật chủ đề, thông điệp và ý nghĩa sâu sắc của tác phẩm Giá trị nghệ thuật được xem xét qua ngôn ngữ, hình ảnh, nhịp điệu và biện pháp tu từ, từ đó chỉ ra cách tác giả xây dựng hình ảnh và hiệu ứng thẩm mỹ Phân tích tác phẩm để chứng minh một nhận định đòi hỏi hệ thống luận chứng, so sánh các yếu tố hình thức và nội dung, và sử dụng dẫn chứng văn bản rõ ràng để củng cố quan điểm Đồng thời, bài viết khái quát các đặc điểm phong cách của tác giả như chủ đề xuyên suốt, giọng điệu, phương thức biểu đạt và kỹ thuật điêu luyện, giúp người đọc nhận diện dấu ấn riêng biệt và so sánh với các tác phẩm khác.
- Liên có tâm trạng như thế nào trước cảnh phố huyện lúc chiều tàn?
- Vì sao mỗi đêm, chị em Liên cố thức khuya để đợi chuyến tàu đi qua?
Câu hỏi vận dụng thấp (mức 3) nhằm đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào các tình huống mới; đề bài yêu cầu học sinh dựa trên sự nắm vững và hiểu sâu sắc các vấn đề để khái quát lên các vấn đề ở mức độ cao hơn và liên hệ kiến thức đã học với thực tế Các câu hỏi này thúc đẩy tư duy tổng hợp, liên kết giữa các khái niệm và mở rộng phạm vi ứng dụng kiến thức để giải quyết các bài toán ở mức độ cao hơn.
- Khái quát phong cách của nhà văn Thạch Lam qua tác phẩm “Hai đứa trẻ”
- Chất thơ trong văn xuôi được thể hiện như thế nào qua tác phẩm “Hai đứa trẻ”?
4.4 Câu hỏi vận dụng cao(mức 4): yêu cầu ở học sinh khả năng đặt các vấn đề với nhau để khát quát lên một vấn đề tổng hợp
Vấn đề được đặt ra trong văn bản văn học có thể được tìm hiểu thêm ở các văn bản khác có liên quan, dựa trên đặc điểm thể loại và khuynh hướng sáng tác Việc so sánh và đối chiếu giữa các tác phẩm cùng thể loại giúp làm rõ những chủ đề, phương thức thể hiện và cách thể hiện hiện thực của tác giả Phân tích liên văn bản dựa trên đặc điểm thể loại và khuynh hướng sáng tác cho phép nhận diện các xu hướng văn học, sự biến đổi của tư duy xã hội và những điểm tương đồng hay khác biệt giữa các tác phẩm Do đó, khai thác mối quan hệ giữa vấn đề trong văn bản văn học và các văn bản liên quan là một phương pháp hữu ích để diễn giải nội dung, thông điệp và giá trị thảo luận của văn học.
- Vận dụng ý nghĩa và bài học rút ra từ văn bản để giải quyết các vấn đề của thực tiễn( học tập và đời sống), thể hiện được trải nghiệm của bản thân
- Để trả lời cho câu hỏi ở mức độ này, yêu cầu học sinh cần có khả năng tổng hơp các vấn đề, có tư duy sâu sắc, chặt chẽ và có đầu óc sáng tạo
Trong quá trình phân tích, cần tiến hành so sánh tác phẩm và tác giả được nghiên cứu với các tác phẩm và tác giả khác để làm rõ sự kế thừa và những sáng tạo mới mẻ, từ đó phân tích tư tưởng mới của tác phẩm Đồng thời tổng hợp và khái quát các đặc điểm nổi bật của từng giai đoạn văn học, phân tích rõ khuynh hướng của các trào lưu văn học và ảnh hưởng của chúng lên tác phẩm và giai đoạn được đề cập Nhờ đó người đọc nắm được bức tranh toàn cảnh của giai đoạn văn học và cách tác phẩm phản ánh khuynh hướng chung của trào lưu Cuối cùng, bài viết nên gợi ý cách tạo lập các kiểu văn bản từ kiến thức đã học, liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn viết và tối ưu hóa nội dung cho SEO với các từ khóa như so sánh tác phẩm, kế thừa sáng tạo, phân tích tư tưởng, đặc điểm giai đoạn, khuynh hướng trào lưu và ứng dụng kiến thức vào viết.
VD: - Đặt một nhan đề khác cho tác phẩm
- Từ ý nghĩa của tác phẩm, em có suy nghĩ gì về ước mơ, khát vọng của con người trong cuộc sống?
Đánh giá được thực hiện tại lớp 11D2 và diễn ra cả trong quá trình dạy học lẫn sau khi kết thúc bài dạy Đánh giá của đề tài dựa trên ba quan điểm: đánh giá là học tập, đánh giá vì học tập và đánh giá kết quả học tập, cho thấy hoạt động đánh giá có ý nghĩa đối với quá trình giảng dạy và học tập Dưới đây là kết quả đánh giá từ bài kiểm tra 15 phút ở cuối tiết học, phản ánh mức độ tiếp thu kiến thức và hiệu quả của phương pháp đánh giá được áp dụng tại lớp 11D2.
Lớp được đánh giá: 11D2- trường THPT Hà Huy Tập Sĩ số: 49 học sinh Đề bài:
Bài tập 1 Đọc kĩ đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:
Buổi chiều đến nhẹ như ru, tiếng ếch nhái rì rào từ ngoài đồng theo gió lùa vào cửa hàng tối om, nơi muỗi bắt đầu vo ve quanh tai Liên ngồi yên bên những lọ sơn đen, đôi mắt càng đen và nỗi buồn của buổi chiều quê thấm sâu vào tâm hồn ngây thơ của cô; Liên không hiểu sao, nhưng lòng cô đã rung lên trước giờ khắc ngày tàn đang tới.
1 Chọn từ hoặc cụm từ đúng để điền vào chỗ trống của đoạn văn trên
A Buồn xao xuyến B Buồn man mác
C Nao nao mong đợi D Nao nao
2 Đoạn văn trên đã sử dụng phương thức diễn đạt nào?
A Miêu tả kết hợp với thuyết minh và biểu cảm
B Biểu cảm kết hợp với nghị luận
C Tự sự kết hợp với nghị luận
D Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
3: Đoạn văn trên tập trung phản ánh nội dung gì?
A Cảnh chiều tàn nơi phố huyện
B Miêu tả hoạt động của con người trong buổi chiều tà
C Tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của Liên trước giờ khắc của ngày tàn
D Nghệ thuật tả cảnh, tả tình rất tinh tế
Đoàn tàu đối với nhân vật Liên mang ý nghĩa tượng trưng cho thế giới bên ngoài và khát vọng thoát khỏi cảnh đồng quê nghèo; nó vừa mở ra niềm hy vọng vừa cho thấy khoảng cách giữa ước mộng và thực tế Qua tâm trạng đợi tàu, Thạch Lam muốn nói với độc giả rằng vẻ đẹp của những khoảnh khắc bình dị có thể soi sáng tâm hồn và thức tỉnh mong ước vụn vặt quanh ta, đồng thời nhắc rằng cuộc sống ở làng quê cũng chứa đựng sự cô đơn và nỗi niềm riêng Khi đoàn tàu đến rồi đi, Liên vừa thấy hé mở cơ hội vừa nhận ra sự mỏng manh của hạnh phúc và sự cách ly giữa thế giới trong tưởng tượng và thế giới thực tại Vì vậy, thông điệp của Thạch Lam dành cho người đọc là trân trọng những giây phút yên ắng, đồng thời hiểu được giá trị của sự dựa vào niềm tin và hy vọng trong cuộc sống hàng ngày.
Bài tập 1: 1 Đáp án: B(Mức 1); 2 Đáp án: D(Mức 1); 3 Đáp án: C(Mức
+ Đoàn tàu đến xua tan sự buồn tẻ ở phố huyện
+ Đoàn tàu gợi nhớ về những kỉ niệm khi gia đình Liên ở Hà Nội
+ Khơi gợi trong tâm hồn hai đứa trẻ những ước mơ, hi vọng về cuộc sống tươi đẹp hơn
-Thông điệp (mức 4): Hãy biết sống một cuộc sống có ý nghĩa, có ước mơ, đừng để cuộc sống của mình trôi đi “mờ mờ nhân ảnh”
5.2.Kết quả đạt được sau bài kiểm tra:
* Thống kê điểm kiểm tra cuối bài học:
HS đạt điểm đánh giá (8,9,10)
HS đạt điểm đánh giá
HS đạt điểm đánh giá dưới 5
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ %
Phân tích biểu đồ cho thấy phân bố điểm thi của học sinh: 33/49 em đạt từ 8–10 điểm, chiếm 65,5%; 14/49 em đạt 5–7 điểm, chiếm 30,7%; chỉ có 2/49 em có điểm dưới 5, tương ứng 3,8% Đánh giá tổng thể cho thấy đa số học sinh có điểm cao và tỷ lệ điểm thấp rất thấp, đây là kết quả đáng ghi nhận của lớp.