TIEU LUAN LOP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ,Quan điểm và phương hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thực trạng và giải pháp

A. LỜI MỞ ĐẦU Trong những năm qua, thực hiện đường lối của Ðảng, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được đẩy mạnh, đạt được kết quả tích cực: tổ chức bộ máy Nhà nước ngày càng được hoàn thiện hơn, phương thức hoạt động của Nhà nước được đổi mới; Nhà nước quản lý chủ yếu bằng luật pháp, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách; hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước được nâng lên, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của công cuộc đổi mới; tạo dựng được những bước đi tích cực trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa còn chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quản lý đất nước; năng lực xây dựng thể chế còn hạn chế, hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, thống nhất; công tác điều hành, tổ chức thực thi pháp luật có những mặt còn yếu; tổ chức bộ máy ở một số cơ quan nhà nước còn chưa hợp lý, chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan chưa đủ rõ, còn chồng chéo; chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới của đất nước. Cải cách hành chính chưa đạt yêu cầu đề ra, còn nhiều thủ tục hành chính gây phiền hà cho tổ chức và công dân; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực còn yếu. Cải cách tư pháp còn chậm, chưa đồng bộ; công tác điều tra, giam giữ, truy tố, xét xử trong một số trường hợp chưa chính xác, tình trạng án tồn đọng, án bị hủy, bị cải sửa còn nhiều. Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa đạt được yêu cầu đề ra; quan liêu, tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, chưa được ngăn chặn, đẩy lùi. Những hạn chế, yếu kém trong lĩnh vực xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã gây ra những khó khăn, cản trở, kềm hãm sự phát triển của đất nước. Sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của đất nước ta trong thời kỳ mới đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh, thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Với nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của vấn đề đã nêu trên, tôi đã chọn đề tài “Quan điểm và phương hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thực trạng và giải pháp” làm đề tài tiểu luận để nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu nhằm khảo sát, đánh giá kết quả thực hiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong thời gian qua. Trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp chủ yếu để tăng cường và đổi mới nội dung xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân. do dân, vì dân trong những năm sắp tới. Nội dung tiểu luận chủ yếu nghiên cứu trong phạm vi quan điểm và phương hướng xây dựng nhà nước pháp quyền có kết hợp nghiên cứu những giải pháp đã và đang thực hiện có hiệu quả trong lĩnh vực xây dựng nhà nước pháp quyền của các ngành, các cấp, các địa phương khác liên quan đến đề tài. Đây là một nội dung đang được đề cập rất nhiều trên lĩnh vực hoạt động của các cấp bộ đảng và chính quyền. Do vậy, đề tài có kế thừa, tiếp thu những kết quả nghiên cứu nói trên, nhưng quá trình thực hiện có thể tiếp cận vấn đề ở một góc độ khác nhằm làm rõ thực trạng và đề xuất những giải pháp mà đề tài quan tâm.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa còn chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội vàquản lý đất nước; năng lực xây dựng thể chế còn hạn chế, hệ thống luật pháp, cơchế, chính sách chưa đồng bộ, thống nhất; công tác điều hành, tổ chức thực thipháp luật có những mặt còn yếu; tổ chức bộ máy ở một số cơ quan nhà nước cònchưa hợp lý, chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan chưa đủ rõ, còn chồng chéo;chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tìnhhình mới của đất nước Cải cách hành chính chưa đạt yêu cầu đề ra, còn nhiều thủtục hành chính gây phiền hà cho tổ chức và công dân; hiệu lực, hiệu quả quản lýnhà nước trên một số lĩnh vực còn yếu Cải cách tư pháp còn chậm, chưa đồng bộ;công tác điều tra, giam giữ, truy tố, xét xử trong một số trường hợp chưa chínhxác, tình trạng án tồn đọng, án bị hủy, bị cải sửa còn nhiều Công tác phòng, chốngtham nhũng, lãng phí chưa đạt được yêu cầu đề ra; quan liêu, tham nhũng, lãng phívẫn còn nghiêm trọng, chưa được ngăn chặn, đẩy lùi

Những hạn chế, yếu kém trong lĩnh vực xây dựng Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa đã gây ra những khó khăn, cản trở, kềm hãm sự phát triển của đất

nước Sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của đất nước ta trong thời

kỳ mới đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh, thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn nhiệm

vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Với nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của vấn đề đã nêu

trên, tôi đã chọn đề tài “Quan điểm và phương hướng xây dựng Nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Thực trạng và giải pháp” làm đề tài

tiểu luận để nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu nhằm khảo sát, đánh giá kết quả thực hiện xây dựngNhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong thời gian qua Trên cơ sở đó đưa ranhững giải pháp chủ yếu để tăng cường và đổi mới nội dung xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân do dân, vì dân trong những năm sắp tới

Nội dung tiểu luận chủ yếu nghiên cứu trong phạm vi quan điểm và phươnghướng xây dựng nhà nước pháp quyền có kết hợp nghiên cứu những giải pháp đã

và đang thực hiện có hiệu quả trong lĩnh vực xây dựng nhà nước pháp quyền củacác ngành, các cấp, các địa phương khác liên quan đến đề tài

Đây là một nội dung đang được đề cập rất nhiều trên lĩnh vực hoạt động củacác cấp bộ đảng và chính quyền Do vậy, đề tài có kế thừa, tiếp thu những kết quảnghiên cứu nói trên, nhưng quá trình thực hiện có thể tiếp cận vấn đề ở một góc độkhác nhằm làm rõ thực trạng và đề xuất những giải pháp mà đề tài quan tâm

Về cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, đề tài dựa trên cơ sở lý luận chủnghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh, đường lối, chính sách, nghị quyết, chỉ thicủa Đảng và Nhà nước về xây dựng nhà nước; về cải cách hành hành chính; vềdân chủ và phát huy dân chủ để làm rõ một số vấn đề có liên quan đến nội dungxây dựng nhà nước pháp quyền trong điều kiện mới

Về phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp phân tích tổnghợp để thực hiện đề tài, trong đó có kết hợp điều tra, khảo sát, so sánh với phươngpháp lịch sử, tổng kết thực tiễn để rút ra những kết luận, giải pháp khoa học.

Tiểu luận chỉ giới hạn làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu bổ sung nội dunghọc tập, là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu các lĩnh vực liên quan, đồng thờitạo tiền đề cho bản thân nghiên cứu rộng hơn, sâu hơn trên lĩnh vực này về sau

B PHẦN NỘI DUNG

QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP

QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM:

1 Khái niệm và những đặc trưng về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:

1.1 Khái niệm về nhà nước pháp quyền:

Nhà nước pháp quyền là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp đượchiểu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau Nhà nước pháp quyền là nhà nướctrong đó pháp luật thống trị trong xã hội Nhà nước phải điều chỉnh được các quan

hệ xã hội bằng pháp luật, một quốc gia nào đó chủ yếu điều chỉnh bằng văn bảndưới luật thì quốc gia đó chưa đủ về chất của nhà nước pháp quyền Nói một cáchkhác, nhà nước pháp quyền còn được hiểu là một hình thức tổ chức nhà nước vàhoạt động chính trị quyền lực công khai (công quyền), thể hiện mối quan hệ bìnhđẳng giữa các cá nhân và nhà nước dựa trên cở sở của pháp luật Hiểu theo mộtcách đơn giản nhà nước pháp quyền đó là một nhà nước quản lý kinh tế - xã hộibằng pháp luật và nhà nước hoạt động tuân theo pháp luật

Tại hội nghị quốc tế họp tại Benin vào tháng 09 năm 1991 với sự tham giacủa 40 quốc gia, các luật gia đã đưa ra một quan niệm chung về nhà nước phápquyền như sau: Nhà nước pháp quyền là một chế độ chính trị mà ở đó nhà nước và

cá nhân phải tuân thủ pháp luật, mọi quyền và nghĩa vụ của tất cả, của mỗi ngườiđược pháp luật ghi nhận và bảo vệ, các quy trình và quy phạm pháp luật được bảođảm thực hiện bằng một hệ thống toà án độc lập Nhà nước pháp quyền có nghĩa

vụ tôn trọng giá trị nhất của con người và đảm bảo cho công dân có khả năng, điềukiện, chống lại sự tuỳ tiện của cơ quan nhà nước bằng việc lập ra cơ chế kiểm tratính hợp hiến và hợp pháp của pháp luật cũng như các hoạt động của bộ máy nhànước Nhà nước pháp quyền phải đảm bảo cho công dân không bị đòi hỏi bởinhững cái ngoài Hiến pháp, và pháp luật đã quy định Trong hệ thống pháp luật thì

Hiến pháp giữ vị trí tối cao và nó phải được xây dựng trên cơ sở đảm bảo quyền tự

do và quyền công dân

1.2 Khái niệm, những đặc trưng cơ bản về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội(bổ sung, phát triển năm 2011) đã ghi rõ: “ Nhà nước phục vụ nhân dân Gắn bóchặt chẽ với nhân dân, thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng,lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biệnpháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô tráchnhiệm, lạm quyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷ cương

xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân”

Nhà nước ta xây dựng đó là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân,

do dân, vì dân Nhà nước lấy pháp luật làm công cụ để điều hành và quản lý xãhội Pháp luật hợp với lòng dân, hợp với quy luật của cuộc sống là yếu tố cơ bản

để ổn định cuộc sống và phát triển đất nước Xây dựng bộ máy nhà nước có hiệulực, hiệu quả là vấn đề được Đảng ta và toàn xã hội quan tâm

Trước hết, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước rađời, tồn tại và phát triển dựa trên nền tảng: "Tất cả quyền lực nhà nước thuộc vềnhân dân" Ðây là yếu tố cơ bản đầu tiên của mô hình nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa Việt Nam Yếu tố này thể hiện nguồn gốc, bản chất, sức mạnh và tínhchính đáng của quyền lực nhà nước Điều quan trọng là "Tất cả quyền lực nhànước thuộc về nhân dân" có nội dung và yêu cầu mới Ðó là nhân dân không chỉchủ yếu thực hiện quyền lực nhà nước của mình thông qua dân chủ đại diện nhưQuốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp như trước đây, mà còn từng bước thựchiện các hình thức dân chủ trực tiếp Ðó còn là cơ sở, là tiêu chí để nhân dân kiểmsoát, đánh giá hiệu quả hoạt động của nhà nước Ðiều đó đang đặt ra yêu cầu "tất

cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân" không những được ghi nhận trongCương lĩnh, trong Hiến pháp và từng bước thể chế trong các đạo luật, mà còn phảiđược bảo đảm thực hiện trong thực tế, để cho quyền lực nhà nước thật sự là của

nhân dân, được nhân dân ủy quyền, giao quyền cho Nhà nước mà không bị mấtquyền, không bị lạm quyền

Dựa trên các Văn kiện của Đảng cộng sản Việt nam và Hiến pháp nướcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có thể khái quát những đặc trưng cơ bảnthuộc nội hàm khái niệm nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhưsau:

+ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước phải có hệthống pháp luật đồng bộ, hoàn chỉnh, chất lượng cao thể hiện được ý chí, lợi ích vànguyện vọng của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, phù hợp với hiện thựckhách quan, thúc đẩy tiến bộ xã hội, trong đó Hiến pháp và các đạo luật phải giữ vịtrí tối cao Các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, cán bộ, công chức nhà nước

và mọi thành viên trong xã hội phải tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành phápluật

+ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước bảo đảm tất

cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Nhân dân thực hiện quyền lực của mìnhthông qua hình thức dân chủ đại diện (qua cơ quan nhà nước do mình bầu ra) vàhình thức dân chủ trực tiếp

+ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện được quản lý

xã hội bằng pháp luật, tăng cường được pháp chế trong xã hội, xử lý nghiêm minhmọi vi phạm pháp luật, bảo đảm thực hiện và bảo vệ được các quyền tự do và lợiích chính đáng, hợp pháp của công dân, chịu trách nhiệm trước công dân về mọihoạt động của mình

+ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước tổ chứctheo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợpgiưã các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tưpháp, nhằm hạn chế sự lộng quyền, lạm quyền, xâm hại tới lợi ích hợp pháp củacông dân từ phía Nhà nước

+ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước do ĐảngCộng sản Việt Nam lãnh đạo Đây là đặc điểm, đặc trưng, cơ bản, rất quan trọng

mang tính lý luận và đã được kiểm chứng bằng thực tế lịch sử của cách mạng ViệtNam.

Với những đặc trưng nêu trên, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa củanước ta toát lên những tư tưởng quan điểm tiến bộ, phản ánh khát vọng ngàn đờicủa nhân dân Việt Nam với một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng ta về nhà nước pháp quyền – nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:

2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền:

Với tiêu chí đề cao dân chủ, pháp luật và tính nhân văn của pháp luật như lànhững giá trị cơ bản của nhà nước pháp quyền, Các Mác và Ph.Ăngghen đã hướngtới một nhà nước pháp quyền mà về mặt nhà nước, chủ trương xây dựng một chế

độ dân chủ triệt để, dân chủ do nhân dân quy định, là bước chuyển từ xã hội thầndân sang xã hội công dân, là từ nhân dân của nhà nước sang nhà nước của nhândân Dân chủ là xuất phát từ con người và pháp luật cũng vì con người, trong đó

sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do cho tất cảmọi người Xã hội mới đó sẽ tạo ra những điều kiện cơ bản nhất để giải phóng conngười, và do vậy xã hội đó phải được xây dựng trên cơ sở pháp luật Chủ nghĩaMác - Lênin cho rằng nhà nước vô sản phải chú trọng xây dựng và hoàn thiện hệthống pháp luật sao cho nó đáp ứng được yêu cầu của đời sống kinh tế - xã hội, vìvậy nhà nước xã hội chủ nghĩa sử dụng pháp luật như là phương tiện để thể hiện

và thực hiện nền chính trị cho phù hợp với lợi ích của nhân dân

“…Trăm điều phải có thần linh pháp quyền” (Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG,

Hà Nội 2000, t.I tr 436) đã tỏ rõ quan niệm của Hồ Chí Minh về quản lý xã hội theopháp luật trong một nhà nước dân chủ theo tinh thần pháp quyền, thượng tôn phápluật Theo Người, nhà nước dân chủ là một nhà nước hợp hiến, hợp pháp Đó lànhà nước pháp quyền, quản lý xã hội bằng pháp luật, bằng Hiến pháp Ở Hồ ChíMinh, độc lập gắn liền với Hiến pháp và các lý tưởng dân quyền, một công thức

chứa đựng đầy đủ yếu tố về một nhà nước pháp quyền Tư tưởng Hồ Chí Minh vềnhà nước pháp quyền là tư tưởng về một nền pháp luật dân chủ, bảo đảm quyềncon người, quyền công dân trong đời sống xã hội Người viết: “Luật pháp là vũkhí của một giai cấp thống trị, dùng để trừng trị giai cấp chống lại mình Luật pháp

cũ là ý chí của thực dân Pháp, không phải ý chí chung của toàn thể nhân dân…Phong kiến đặt ra luật pháp để trị nông dân Tư bản đặt ra luật pháp để trị côngnhân và nhân dân lao động…Luật pháp của chúng ta hiện nay là ý chí của giai cấpcông nhân lãnh đạo cách mạng… Pháp luật của ta hiện nay bảo vệ cho hàng triệungười lao động” (Hồ Chí Minh: Nhà nước và Pháp luật, Nxb Pháp lý, Hà Nội 1985, tr 185- 187)

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền là tư tưởng về một nhànước có hiệu lực mạnh mẽ, có sự phân công và phối hợp giữa các nhánh quyền lựclập pháp, hành pháp, tư pháp Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền gắnliền với củng cố đạo đức truyền thống của dân tộc, là sự thống nhất cao giữa phápluật và đạo đức Mối quan hệ giữa đức trị - pháp trị là đặc trưng quan trọng trong

tư tưởng của Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền tập trung ở 4 vấn

+ Nhà nước pháp quyền là một nhà nước hợp hiến, hợp pháp; tôn trọng tínhtối cao của Hiến pháp và pháp luật; quản lý xã hội, quản lý nhà nước theo phápluật Hệ thống pháp luật phải thể hiện đầy đủ tính dân chủ, nhân văn và minh bạch

+ Nhà nước pháp quyền là nhà nước có bộ máy trong sạch, vững mạnh, hiệuquả, hiện đại, phù hợp với tình hình và điều kiện phát triển của một quốc gia Độingũ công chức trong nhà nước đó thể hiện trách nhiệm cao trước dân chúng vớicác phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

2.2 Quan điểm chỉ đạo của Đảng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân:

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dândưới sự lãnh đạo của Đảng là nhiệm vụ cốt lõi của cải cách tổ chức, hoạt động củanhà nước, là cách cơ bản để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm mọiquyền lực thuộc về nhân dân Xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam chính

là quá trình tiếp tục xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hoàncảnh mới Dựa trên các văn kiện của Đảng, các quy định của Hiến pháp, quá trìnhxây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải tuân thủ cácnguyên tắc cơ bản sau:

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải đượcthực hiện trên cơ sở nắm vững những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh xây dựng đất nước và các văn kiệncủa Đảng ta

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhưng phảigiữ vững bản chất giai cấp, bản chất dân chủ thực sự rộng rãi của Nhà nước xã hộichủ nghĩa Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước phápquyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo Tất cảquyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp côngnhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Quyền lực nhà nước là thống nhất,

có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện cácquyền lập pháp, hành pháp, tư pháp

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dưới sự lãnhđạo của Đảng cộng sản Việt Nam Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quátrình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải đảm bảophù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, phù hợp với đặc điểm truyền thống về lịch

sử, văn hoá Việt Nam, có bản sắc Việt Nam; đảm bảo kế thừa và phát huy truyền

thống, kinh nghiệm quản lý đất nước của dân tộc ta qua suốt chiều dài lịch sử, tiếpthu có chọn lọc thành tựu của thế giới.

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải trở thành yêu cầucấp bách đối với toàn bộ tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Nói cáchkhác bất cứ nội dung nào của cải cách tổ chức, hoạt động của nhà nước đều phảithấm nhuần yêu cầu và định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là một quá trình từ thấpđến cao, từ chưa hoàn thiện đến ngày càng hoàn thiện, phải tiến hành từng bướcvững chắc, phải dựa trên cơ sở thường xuyên tổng kết thực tiễn, kịp thời điềuchỉnh bổ sung Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN gắn liền với quá trình đổimới kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, phát triển nền dân chủ xã hộiXHCN và tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị Phải chuẩn bị các điều kiện cần thiết

và phải đảm bảo ổn định chính trị, ổn định kinh tế-xã hội, ngăn chặn được âm mưu

và hành động của các thế lực thù địch và bọn cơ hội

II THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM QUA:

1 Đặc điểm tình hình chung:

Với đặc điểm của thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa, xây dựng nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hướng tớimột nhà nước trong sạch, vững mạnh; có hiệu lực, hiệu quả dưới sự lãnh đạo củaĐảng thì việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là mộttất yếu khách quan để đảm bảo sự thành công của công cuộc đổi mới đất nước

Cần khẳng định rằng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam vì bản thân lý luận về nhà nước pháp quyền có những điểm tiến bộ, hợp lýtrong việc thực hành quyền dân chủ, trong việc tổ chức, hoạt động của nhà nước.Nhà nước pháp quyền trong các đặc trưng của nó có nhiều điểm phù hợp với bảnchất của nhà nước ta Nhà nước pháp quyền là trình độ phát triển hiện đại của tổ

chức và hoạt động của nhà nước với sự hoàn thiện của công cụ quản lý là phápluật Vì vậy Đảng ta xác định rõ: xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩaViệt Nam của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.

Xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN là một quá trình lâu dài, bên cạnhnhững thuận lợi cơ bản, những cơ hội, vận hội tốt, Việt Nam vẫn phải đối mặt vớinhiều cam go, trở ngại và những thách thức lớn Có thể nhận thấy rất rõ nhiều vấn

đề phức tạp và những trở ngại, thậm chí là cả những lực cản vô hình và hữu hìnhkềm hãm quá trình phát triển của đất nước ta Điều đó thể hiện ở thực trạng tổchức, hoạt động của nhà nước ta còn nhiều khiếm khuyết, yếu kém, chưa thực sự

là nhà nước tuân thủ pháp luật và thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật Bộ máynhà nước ta chưa thực sự trong sạch, vững mạnh; trình độ quản lý kém, bất cập;tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu còn diễn ra nghiêm trọng; kỷ cương xãhội bị buông lỏng; sự hiểu biết, ý thức tuân thủ pháp luật của đại bộ phận nhân dâncòn kém.; niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý củaNhà nước có giảm sút

Quản lý nhà nước chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ mới Tổchức bộ máy nhà nước còn cồng kềnh, nặng nề, hiệu quả thấp, hiệu lực quản lýđiều hành còn chưa nghiêm; sự phân công phối hợp giữa các cơ quan nhà nướctrong việc thực hiện ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp còn những điểm chưa

rõ về chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ phân cấp giữa Trung ương và địa phươngcòn một một số mặt chưa cụ thể làm cho tình trạng tập trung quan liêu cũng nhưphân tán, cục bộ chậm được khắc phục Năng lực điều hành, quản lý, đạo đức công

vụ là những vấn đề lớn cần phải khắc phục ngay

Nhu cầu hội nhập quốc tế bắt buộc chúng ta phải tiếp tục đẩy mạnh côngcuộc cải cách nhà nước, cải cách pháp luật; tăng cường xây dựng nhà nước khôngngừng vững mạnh toàn diện, có đủ năng lực thực tiễn cả về đối nội và đối ngoại đểthực hiện có hiệu quả cao các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng và pháthuy dân chủ, hội nhập vững chắc vào đời sống quốc tế vì mục tiêu dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, văn minh

2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thực tiễn:

2.1 Những thành tựu đạt được:

Trong thực tế, qua hơn hai mươi lăm năm đổi mới, thực tiễn đã chứng minhquá trình cải cách tổ chức, hoạt động của nhà nước theo định hướng xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn Dưới sự lãnhđạo của Đảng, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trong xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở nước ta

Trong những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới của Ðảng, việc xâydựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được đẩy mạnh, đạt được kết quảtích cực, tổ chức bộ máy Nhà nước ngày càng được hoàn thiện hơn, phương thứchoạt động của Nhà nước được đổi mới; Nhà nước quản lý chủ yếu bằng luật pháp,chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách và các nguồn lực của Nhànước, giảm bớt các mệnh lệnh hành chính can thiệp vào các lĩnh vực kinh tế, hiệulực, hiệu quả quản lý của Nhà nước được nâng lên, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêucầu của công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Điều đầu tiên phải nói đến, đó là những thành tựu trong quá trình tổng kết thực tiễn và phát triển về lý luận xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Tư tưởng về xây dựng nhà nước kiểu mới của dân, do dân và vì dân ngàycàng được thể hiện rõ nét trong các văn kiện của Đảng cộng sản Việt Nam, trongcác bản Hiến pháp qua các thời kỳ Lần đầu tiên Văn kiện của Đảng sử dụng thuậtngữ “Nhà nước pháp quyền” là Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm

kỳ khoá VII Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên cở sởtăng cường, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, lấy liên minh giữa giai cấp côngnhân với nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng do Đảng lãnh đạo

Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương (khoá VII) tiếp tục nêu quanđiểm cơ bản cần nắm vững trong quá trình xây dựng kiện toàn nhà nước là xâydựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam là nhà nước xã hội chủ nghĩa của dân, dodân, vì dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp tríthức làm nền tảng do Đảng cộng sản lãnh đạo Gắn xây dựng nhà nước phápquyền với tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa; quản lý xã hội bằng pháp luậtđồng thời coi trọng giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa.

Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương khoá (VIII) khi phân tíchnguyên nhân yếu kém trong xây dựng nhà nước đã chỉ rõ: việc xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện chuyển đổi nền kinh tế là nhiệm vụmới mẻ, hiểu biết của chúng ta còn ít, có nhiều việc phải vừa làm vừa tìm tòi rútkinh nghiệm

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nhận thức về nhà nước pháp quyền đãđược khẳng định, được coi là một chủ trương có tính chiến lược, lâu dài Đảng takhẳng định: “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhândân, là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Quyền lực nhà nước là thốngnhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiệncác quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật”

(Đảng CSVN: Văn kiện ĐHĐB IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, tr 131). Mọi cơ quan nhànước, các tổ chức, cán bộ, công chức, mọi công dân đều có nghĩa vụ chấp hànhHiến pháp và pháp luật

Đại hội X xác định xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay là xây dựng cơchế vận hành của Nhà nước; xây dựng hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát các cơquan công quyền; tiếp tục đổi mới hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp; tíchcực phòng ngừa và kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí

Đại hội XI tiếp tục khẳng định: chế độ ta là chế độ do nhân dân làm chủ,quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện chủ yếu bằng Nhà nước Ðảng ta làđảng cầm quyền, đảng lãnh đạo toàn xã hội cũng chủ yếu bằng Nhà nước và thôngqua Nhà nước Vì vậy, chăm lo xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩaViệt Nam thật sự của dân, do dân, vì dân, trong sạch, vững mạnh, quản lý có hiệu