TIEU LUAN TU TUONG HCM (CAO HOC), phân tích tư tưởng hồ chí minh về nhà nước sự vận dụng của đảng và nhà nước ta

LỜI MỞ ĐẦUChủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta, đồng thời Người làmột vĩ nhân của nhân loại, một người Cộng sản vĩ đại đã khai sinh ra Nước ViệtNam dân chủ Cộng hòa,

LỜI MỞ ĐẦU

Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta, đồng thời Người làmột vĩ nhân của nhân loại, một người Cộng sản vĩ đại đã khai sinh ra Nước ViệtNam dân chủ Cộng hòa, Nhà nước dân chủ kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam Á.Người đã dày công xây dựng, bảo vệ, vun đắp và phát triển Nhà nước ấy

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người yêu nước, thương dân nồng nàn thathiết, Người đến với chủ nghĩa Mác-Lê nin bằng niềm tin mãnh liệt “Bây giờ họcthuyết nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất là chủ nghĩa Mác-Lênin” và con đường duy nhất mang lại độc lập, tự do cho đồng bào là con đườngcách mạng vô sản, dùng bạo lực cách mạng để giành chính quyền về tay nhân dân,chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh đãxây dựng nền tảng tư tưởng cho đường lối chiến lược, sách lược và phương phápcách mạng Trong đó tư tưởng của người về vấn đề chính quyền nhà nước hìnhthành khá sớm và rõ nét Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong xây dựng nhà nướckiểu mới, trước hết phải bắt nguồn từ đường lối cách mạng của Đảng, một mặtNgười khẳng định bản chất giai cấp công nhân của nhà nước, mặt khác Người cũngkhẳng định sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân, tính chất nhân dân vàdân tộc của nhà nước pháp quyền, vì nó là đại diện cho toàn thể nhân dân và toàndân tộc

Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng về Nhà nước nói riêng đảmbảo chắc chắn cho thắng lợi của sự nghiệp Cách mạng nước ta, bảo đảm cho tươnglai và tiền đồ của dân tộc Việt Nam Một trong những tư tưởng lớn của Chủ tịch HồChí Minh là xây dựng một Nhà nước kiểu mới - Nhà nước pháp quyền của dân, dodân và vì dân Đây là tư tưởng độc đáo, sáng tạo của Người và của Đảng ta trongquá trình lãnh đạo Cách mạng Việt Nam, đã được minh chứng và kiểm nghiệm

trong lịch sử đấu tranh giành chính quyền và xây dựng chính quyền Nhà nước dânchủ nhân dân Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà nước kiểu mới - Nhà nước phápquyền phải là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, đó là tư tưởng, ý chí nhất quáncủa Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Để nghiên cứu và quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước, trước hếtchúng ta cần nghiên cứu về những tiền đề khách quan và chủ quan ảnh hưởng đếncon đường cách mạng của kiểu nhà nước của Hồ Chí Minh Đó là lý do để bản thân

em chọn đề tài: “Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước Sự vận dụng của Đảng và Nhà nước ta” để làm tiểu luận của mình.

Nội dung của tiểu luận ngoài phần mở đầu và kết luận gồm hai phần:

Phần I: Một số nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước Phần II: Sự vận dụng của Đảng và Nhà nước ta.

PHẦN I MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ NHÀ NƯỚC

I CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC:

1 Điều kiện khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến sự lựa chọn con đường Cách mạng của Hồ Chí Minh:

* Điều kiện khách quan:

Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta, trước hết là chủ nghĩa yêu nướcViệt Nam Quá trình chống giặc ngoại xâm, xây dựng đất nước, chống mọi sự đồnghóa của ngoại bang, bảo tồn nền văn hóa dân tộc đã hun đúc cho dân tộc ta truyềnthống yêu nước, tinh thần nhân ái, đoàn kết, kiên cường bất khuất, tự lực, tự cường,thông minh, sáng tạo Tinh thần yêu nước đã trở thành đạo lý sống, là một nhân tố

cơ bản đứng đầu trong bảng giá trị tinh thần của người Việt Nam Hồ Chí Minh đãsớm tiếp thu tinh thần đó và tinh thần này đã trở thành một định hướng cơ bản trongcuộc đời hoạt động cách mạng của Người

Chính truyền thống quý báu đó của dân tộc ta đã ảnh hưởng sâu sắc đến tưtưởng chính trị của Hồ Chí Minh Đó cũng là động lực tinh thần chi phối mọi suynghĩ, hành động trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, là cơ sở tưtưởng để Người tiếp thu tinh hoa văn hóa Đông-Tây và đến với chủ nghĩa Mác-Lênin

+ Về tinh hoa tư tưởng văn hóa phương Đông:

Trên con đường học hỏi, Hồ Chí Minh đã biết làm giàu vốn trí thức của mìnhbằng những di sản quý báu của văn hóa nhân loại Người đã kế thừa và khai thácnhững yếu tố hợp lý trong tư tưởng chính trị của Nho giáo; tư tưởng thân dân tronghọc thuyết chính trị của Nho giáo được Hồ Chí Minh vận dụng nhuần nhuyễn Việc

đề cao dân trong tư tưởng của Nho giáo không chỉ nói lên mục đích vì dân của hoạt

động nhà nước mà còn nói lên vai trò to lớn của dân chúng, sức mạnh của dânchúng trong việc thực hiện các chính sách quản lý của nhà nước.

Tìm hiểu cách mạng Tân Hợi và tư tưởng Tôn Trung Sơn, Nguyễn Ái Quốc

đã thấy chủ nghĩa tam dân mới và chính sách “Thân Nga, liên Cộng, phù trợ côngnông” có những tư tưởng tiến bộ, có thể vận dụng vào cách mạng Việt Nam

Tư tưởng chính trị của Mặc gia và Lão gia cũng được Hồ Chí Minh kế thừa

và phát triển Phật giáo cũng góp phần vào việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

Như vậy tư tưởng Hồ Chí Minh có nguồn gốc từ các trường phái triết họcphương Đông

+ Về tư tưởng văn hóa phương Tây:

Trong những năm học ở Trường Quốc học Huế, được làm quen với nhữngkhẩu hiệu “Tự do, bình đẳng, bác ái” của cách mạng tư sản Pháp, Người đã có ýđịnh sang phương Tây để tìm hiểu bản chất của tư tưởng đó Trong 30 năm hoạtđộng ở nước ngoài, Người đã lao động và dừng chân ở nhiều nơi khắp các châu lục.Người đến Brúclin thăm khu da đen Háclem, đã chiêm ngưỡng tượng Thần Tự Do,

đã đọc bản tuyên ngôn độc lập (1776) của nước Mỹ, trong đó đề cập đến “quyềnbình đẳng, quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của con người” ỞPháp, Người đã có dịp tiếp xúc với những tư tưởng chính trị nhân văn tư sản, thoátthai từ thời đại Phục Hưng, được thể hiện trong tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ vàtuyên ngôn về nhân quyền và dân quyền của Cách mạng tư sản Pháp (1789) Trongkhi khẳng định và tiếp thu những giá trị tư tưởng chân chính, những nhân tố nhânvăn tiến bộ của cách mạng dân chủ tư sản, nhất là tư tưởng Dân chủ-Tự do-Bìnhđẳng-Bác ái, tư tưởng giải phóng con người khỏi thần quyền và sự thống trị củanhững quan hệ phong kiến, Người cũng đánh giá đúng những hạn chế của nó

Các lý thuyết về tổ chức nhà nước và thực tiễn tổ chức nhà nước ở các quốcgia hiện đại có ảnh hưởng nhất định đến quá trình Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm kiếmmột mô hình tổ chức nhà nước phù hợp cho Việt Nam Học thuyết của các nhà tưtưởng cách mạng tư sản về tổ chức quyền lực nhà nước, chính thể cộng hòa Tổng

thống Mỹ, chính thể cộng hòa đại nghị ở Pháp đã ảnh hưởng đến quá trình tìm kiếmmột mô hình nhà nước hợp lý cho cách mạng Việt Nam.

Điều kiện chủ quan:

* Về Chủ nghĩa Mác-Lênin: cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã lập ra

nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới, mở ra một thời đại mới trong sự pháttriển của lịch sử loài người Cũng chính năm 1917, Người từ Anh trở lại Pháp, được

sự giúp đỡ của một số đảng viên Đảng xã hội Pháp, Người đã gia nhập Đảng xã hộiPháp rồi Người tiếp xúc với sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dântộc và thuộc địa của Lênin Không lâu, sau đó Người tham gia thành lập Đảng Cộngsản Pháp và đứng hẳn về lập trường quốc tế cộng sản

Qua tìm hiểu và học tập các tác phẩm của Lênin và của Mác, Người tìm thấycon đường giải phóng dân tộc đúng đắn Chính thế giới quan và phương pháp luậncủa Mác-Lênin đã giúp Hồ Chí Minh tổng kết kiến thức và kinh nghiệm thực tiễncủa loài người để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn Hồ Chí Minh không chỉ vậndụng mà còn phát triển một cách sáng tạo lý luận Mác-Lênin Đối với Người, việchọc tập chủ nghĩa Mác-Lênin trước hết là phải nắm vững cái cốt lõi, “linh hồnsống” của nó - phép biện chứng - phải học tập tinh thần của Chủ nghĩa Mác-Lênin,dựa trên lập trường quan điểm và phương pháp do chủ nghĩa Mác-Lênin đề ra đểgiải quyết tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta

Lý luận mác-xít về nhà nước cách mạng vô sản là cơ sở để người đánh giá

mô hình nhà nước vô sản mà những nhà kinh điển của chúng ta đưa ra ảnh hưởngmột cách quyết định đến quá trình Hồ Chí Minh xác lập mô hình nhà nước cáchmạng Việt Nam

* Thực tiễn hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh:

Hồ Chí Minh đã đến các nước tư bản Anh, Pháp, Mỹ, đã đến nhiều nướcthuộc địa và phụ thuộc ở khắp các châu lục, ở đâu Người cũng sống và lao độngthực sự như một người công nhân để xem xét đời sống kinh tế-chính trị-xã hội củacác tầng lớp nhân dân; nghiên cứu cách thức tổ chức xã hội và nhà nước, chế độchính trị hiện thời; xem xét đời sống, nguyện vọng, hoạt động đấu tranh của các dântộc Đặc biệt Người có một số năm sống và lao động, học tập trên đất nước Liên

Xô, đã chứng kiến những ưu việt của chế độ và nhà nước xã hội chủ nghĩa Xô Viếtmột cách cụ thể, toàn diện Người đã đi nhiều nơi, làm việc, nghiên cứu học tậpkinh nghiệm của các nước và phụ trách nhiều cương vị trong những điều kiện, hoàncảnh khác nhau Sau này, Người tổ chức đào tạo Đảng cộng sản Việt Nam, thànhlập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á,Người đứng đầu Đảng và Nhà nước Đó là kết quả của sự tác động biện chứng giữanhận thức và hành động, lý luận và thực tiễn, vì vậy mà Người ngày càng tiếp cậnvới chân lý của thời đại

Từ thực tiễn hoạt động cách mạng sôi nổi, phong phú, Hồ Chí Minh đã tìm ranhững quy luật, đúc kết thành lý luận Cũng chính xuất phát từ thực tiễn hoạt độngcách mạng mà Người đã có những bước phát triển lớn trong tư tưởng về hình thứcnhà nước trên con đường cách mạng Việt Nam, cụ thể là sự chuyển biến trong tưtưởng của Người từ một nhà nước công-nông-binh sang nhà nước cộng hòa dân chủnhân dân

* Trí tuệ và phẩm chất chính trị của Hồ Chí Minh:

Có thể nói, Hồ Chí Minh là một con người có phẩm chất chính trị và phẩmchất cá nhân tiêu biểu, đặc sắc nhất của con người Lẽ sống của Người là suốt đờiđấu tranh cho “Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta

ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Người là hiện thân của phẩmchất cao quý: toàn tâm, toàn ý phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, luôn khắcphục và vượt qua mọi khó khăn, thử thách, vững vàng trong lập trường cách mạng,

sáng suốt trong đường lối chính sách, dũng cảm trong hành động, thắng không kiêu,bại không nản .

Nét đặc biệt trong phong cách chính trị Hồ Chí Minh là luôn gần gũi với nhândân, lắng nghe ý kiến của quần chúng, quan tâm đến nguyện vọng và quyền lợi củamọi tầng lớp nhân dân Là một bậc đại nhân, đại trí, đại dũng, Người đã cho ta một

ý niệm đầy đủ nhất về phẩm chất chính trị nhân văn hết sức tiêu biểu của con người,phẩm chất đó được phát huy trong suốt cuộc đời hoạt động của Người Nhờ vậy,giữa vô vàn đường lối, học thuyết khác nhau, Hồ Chí Minh đã tìm ra được mục tiêu

lý tưởng và con đường cách mạng đúng đắn ấy là lựa chọn đảng kiểu mới, lựa chọnnhà nước kiểu mới, lựa chọn lực lượng và phương thức đấu tranh, lựa chọn chế độmới theo con đường xã hội chủ nghĩa, phấn đấu vì sự độc lập của dân tộc, vì hạnhphúc của nhân dân

2 Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh:

Vào giữa năm 40 của thế kỷ XIX, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đãthống trị ở Anh, Pháp và một số nước Tây Âu khác Chủ nghĩa tư bản đem lại sựphát triển to lớn về lực lượng sản xuất, thúc đẩy tiến bộ xã hội so với xã hội phongkiến, song nó đã bộc lộ những mâu thuẩn và hạn chế lịch sử vốn có của nó, trongcác mâu thuẩn đó, mâu thuẩn giữa vô sản và tư sản trở nên gay gắt đã dẫn tới nhữngxung đột giai cấp

Đến cuối thế kỳ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn

đế quốc chủ nghĩa Vào thời kỳ này, chủ nghĩa xét lại trong phong trào công nhân

đã trở thành phổ biến và trung tâm cách mạng thế giới đã chuyển sang nước Nga.Thực tiễn cách mạng đòi hỏi phải có đường lối chiến lược và sách lược mới thúcđẩy tiến trình cách mạng ở các nước và trên thế giới phát triển Cũng vào thời kỳnày, cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, thực dân diễn ra sôi nổi tại các nước

thuộc địa và phụ thuộc ở phương Đông, điển hình là Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Ấn

Độ, Việt Nam , đòi hỏi phải có một lực lượng tiên phong dẫn đường, chỉ lối chophong trào Cách mạng

Cũng như các nước ở Đông Nam Á, chủ nghĩa đế quốc đã nhòm ngó, thựchiện mưu đồ xâm lược Việt Nam; đến giữa thế kỷ XIX, đế quốc Pháp tiến hành xâmlược và đặt ách thống trị của chúng lên dân tộc ta Tình cảnh đó đã đặt trước dân tộcViệt Nam câu hỏi: “làm thế nào để đánh đuổi thực dân Pháp, giành chủ quyền chođất nước, đem lại hạnh phúc cho nhân dân.?”

Do đó, từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, ở nước ta đã xuất hiện nhữngdòng tư tưởng mới và các cuộc vận động cách mạng dân tộc lớn Các dòng tưtưởng, các cuộc vận động cách mạng đều có chung mục đích là đánh đuổi thực dânPháp, giành độc lập tự do cho dân tộc

Đầu thế kỷ XX, phong trào cách mạng tư sản bên ngoài đã ảnh hưởng đếnViệt Nam, làm xuất hiện những dòng tư tưởng mang màu sắc mới, đại biểu xuất sắcđầu tiên là Phan Bội Châu Ông chủ trương đánh Pháp giành độc lập dân tộc bằngphương pháp bạo động, sau đó xây dựng nhà nước quân chủ chuyên chính ở ViệtNam theo kiểu dân chủ lập hiến Nhật Bản hoặc một chính quyền cộng hòa dân chủtheo kiểu Âu-Tây Tiếp theo đó là phong trào cải cách Duy Tân của Phan ChâuTrinh, thiết lập dân quyền thông qua con đường cải cách tiến tới giành độc lập dântộc

Vào cuối những năm 20, Việt Nam Quốc dân đảng-một chính đảng của giaicấp tư sản Việt Nam ra đời với chủ trương đánh Pháp Đường lối cách mạng củaViệt Nam Quốc dân đảng không phù hợp với thực tiễn Việt Nam và đã đi đến thấtbại Sự thất bại của các cuộc vận động cách mạng và của Việt Nam Quốc dân đảngđầu thế kỷ XX đã chứng tỏ rằng: Nhà nước tư sản và nền dân chủ tư sản khôngphải là mục tiêu của cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ

Trong thời điểm đó, Nguyễn Tất Thành, một thanh niên mới 15 tuổi đã sớmhiểu biết và rất đau xót trước cảnh thống khổ của đồng bào Tuy rất khâm phục cácnhà cách mạng đương thời, nhưng Nguyễn Tất Thành không tán thành với đườnglối cách mạng của họ, trong đó có vấn đề về chính quyền nhà nước Có thể thấyrằng, vào thời điểm này đã bắt đầu hình thành nên tư tưởng Nguyễn Tất Thành,một tư tưởng xây dựng nhà nước độc lập, có chủ quyền, biểu hiện ở chủ trươnggiành độc lập dân tộc, không chấp nhận sự cai trị của thực dân Pháp ở Việt Nam.Việc Nguyễn Tất Thành không đồng tình với con đường cách mạng của những nhàyêu nước đương thời, trong đó có vấn đề nhà nước, cho thấy rằng, chưa tìm ra một

cơ sở lý luận toàn diện, nhưng bước đầu Người đã nhận thấy nhà nước quân chủchuyên chế, quân chủ lập hiến, cộng hòa dân chủ kiểu tư sản không phù hợp với conđường cách mạng Việt Nam

Trong những năm bôn ba hải ngoại, với tên “ người yêu nước”, Nguyễn ÁiQuốc đã nhận thấy và tố cáo bộ mặt thật của thực dân Pháp ở Việt Nam, trong đóthể hiện sự phản đối hình thức nhà nước của chính quyền thuộc địa

Khi Việt Nam bị Pháp chiếm làm thuộc địa thì Pháp đã tổ chức bộ máy nhànước theo chính thể cộng hòa nghị viện Hình thức chính thể nhà nước Pháp được

ấn định trong Hiến pháp 1875 Khi xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp đã đặt ở đâymột hình thức tổ chức nhà nước gần giống nước Pháp, tuy nhiên có sự điều chỉnhcho phù hợp với một địa bàn ở quá xa chính quốc Đây là hệ thống cai trị của thựcdân Pháp ở Đông Dương nói chung, ở Việt Nam nói riêng

Với sự phủ nhận chính quyền thực dân Pháp ở Việt Nam, có thể thấy rằngNguyễn Ái Quốc không chấp nhận nhà nước tư sản, nhất là nhà nước thực dân trongcon đường cách mạng Việt Nam Lúc này, trong tư tưởng Nguyễn Ai Quốc, ViệtNam phải được độc lập và có chủ quyền, mô hình tổ chức nhà nước Việt Nam trong

tương lai phải là một mô hình tổ chức nhà nước kiểu mới đối lập với mô hình nhànước của chính quyền thuộc địa.

Nguyễn Ái Quốc đã chỉ ra cho nhân dân ta thấy rằng cách mạng Việt Namkhông thể đi theo con đường cách mạng tư sản, mà phải đặt cách mạng giải phóngdân tộc trong quỹ đạo của cách mạng vô sản thế giới Con đường cách mạng quyếtđịnh kiểu nhà nước Cách mạng Việt Nam không thể theo con đường cách mạng tưsản Điều đó cũng có nghĩa là nhà nước sau khi giành chính quyền không thể kiểunhà nước tư sản Cách mạng Việt Nam đi theo con đường cách mạng vô sản cũng

có nghĩa là nhà nước được thiết lập sau khi giành chính quyền là nhà nước kiểumới, thể hiện bản chất giai cấp vô sản của nhà nước

Trong tuyên ngôn của Đảng cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chưa chỉ

rõ mô hình cụ thể của nhà nước vô sản mà chỉ đề cập tổng quát đó là “giai cấp vôsản được tổ chức thành giai cấp thống trị” Lênin cũng đặc biệt quan tâm tìm kiếmmột mô hình tổ chức nhà nước cho giai cấp vô sản nước Nga, nhà nước đó là XôViết Xô Viết là hình thức chuyên chính vô sản ở Nga Nhà nước Xô Viết có ảnhhưởng lớn đến Nguyễn Ái Quốc trong quá trình khảo sát mô hình nhà nước chocách mạng Việt Nam Mô hình nhà nước Xô Viết sau cách mạng tháng Mười Ngađáp ứng được yêu cầu tổ chức chính quyền vô sản ở Nga nhưng phải chăng đó làmột mô hình thích hợp với cách mạng Việt Nam

Năm 1941, tình hình thế giới và trong nước có nhiều diễn biến quan trọng,hội nghị lần VIII của Trung ương Đảng đã được triệu tập vào tháng 5/1941, phântích đúng đắn, sâu sắc tình hình thế giới và trong nước Trước tình hình đó, Nguyễn

Ái Quốc trong lời kính báo đồng bào, đã kêu gọi toàn dân đoàn kết, trong lúc nàyquyền lợi giải phóng dân tộc cao hơn hết, chúng ta phải đoàn kết lại đánh đổ bọnthực dân đế quốc và bọn Việt gian để cứu giống nòi ra khỏi áp bức bóc lột Với tính

chất của cuộc cách mạng dân tộc như thế, hình thức chính quyền cũng phải thể hiệntính nhân dân.

Nghị quyết Trung ương VIII (5/1941) đã nêu rõ chủ trương “ Sau lúc đánhđuổi Pháp-Nhật sẽ thành lập một nước Việt Nam dân chủ mới theo tinh thần dânchủ, chính quyền của nước dân chủ mới ấy không phải thuộc quyền riêng của giaicấp nào mà là của chung của toàn thể dân tộc, chỉ trừ bọn tay sai của đế quốc Pháp-Nhật và những bọn phản quốc, bọn thù”

Sau khi đánh đuổi bọn đế quốc phát xít Nhật đã lập nên chính phủ nhân dâncủa nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Sự chuyển biến từ hình thức chính phủ công-nông-binh sang hình thức chính phủ nhân dân của nước Việt Nam dân chủ cộng hòatrong đường lối của Đảng, trong tư tưởng Hồ Chí Minh là một bước chuyển biếnmang tính cách mạng, xuất phát từ điều kiện đặc thù của cách mạng Việt Nam Giátrị cách mạng của sự chuyển biến đó không phải mang tính sách lược nhất thời màmang tính chiến lược lâu dài của cả quá trình phát triển mô hình tổ chức nhà nướcViệt Nam

Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước trong con đường cáchmạng Việt Nam đã phát triển từ chính phủ công-nông-binh đến chính phủ nhân dâncủa nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - nhà nước cộng hòa dân chủ nhân dân

II NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ NHÀ NƯỚC.

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước của dân, do dân, vì dân:

Theo nguyên lý chung của chủ nghĩa Mác-Lênin, nhà nước kiểu mới là nhànước của dân, do dân, vì dân, do giai cấp công nhân lãnh đạo chủ yếu để tổ chứcxây dựng xã hội mới-xã hội chủ nghĩa

Hồ Chí Minh đã vận dụng nguyên lý đó vào việc thiết lập nhà nước kiểu mới

ở Việt Nam trong hoàn cảnh một nước nông nghiệp lạc hậu, lao động thủ công cònphổ biến, chưa trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân còn nhỏ bé

Ngay từ lúc đầu thiết lập nhà nước, Hồ Chí Minh đã khẳng định nhà nướcViệt Nam Dân chủ cộng hòa là nhà nước dân chủ nhân dân đặt dưới sự lãnh đạo củagiai cấp công nhân thông qua chính đảng của mình Đó là một nguyên tắc bất di bấtdịch và là cơ sở đầu tiên quyết định sự vững chắc và phát triển của nhà nước cũngnhư cách mạng Việt Nam trong hơn nữa thế kỷ qua Trong khi đó, có người lạikhẳng định vai trò lãnh đạo của cách mạng dân chủ kiểu mới là thuộc về giai cấpnông dân Điều đó càng thấy rằng, sự lựa chọn và khẳng định nói trên của Hồ ChíMinh về vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân đối với nhà nước thể hiện tính kiên

định và sáng suốt, nhạy cảm nắm bắt được xu thế mới của thời đại Chủ nghĩa

Mác-Lênin khẳng định rằng: Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới có bảnchất giai cấp sâu sắc và bản chất dân chủ thực sự, là nhà nước thực sự của dân, dodân, vì dân

Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh và phân tích cụ thể bản chất giai cấp của nhànước xã hội chủ nghĩa Người khẳng định giai cấp công nhân, Đảng của giai cấpcông nhân có vai trò là người lãnh đạo Nhà nước và xã hội Người cho rằng: sở dĩgiai cấp công nhân có vai trò lãnh đạo là do nó có đặc tính cách mạng “Đặc tínhcách mạng của giai cấp công nhân là kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷluật”

Người đã phân biệt rõ ràng sự khác nhau giữa nhà nước kiểu mới với nhànước đã có trong lịch sử, đồng thời Người còn chỉ rõ tính chất chuyên chính của nhànước xã hội chủ nghĩa là chuyên chính của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảngnhằm bảo vệ lợi ích của nhân dân và chuyên chính chỉ áp dụng với bọn đế quốc,bọn phong kiến, phản động Người nhấn mạnh: “Chế độ nào cũng có chân chính,vấn đề là ai chuyên chính với ai ?” Dưới chế độ phong kiến, tư bản, chuyên chính

là số ít người chuyên chính với đại đa số nhân dân Dưới chế độ dân chủ nhân dân,chuyên chính là đại đa số nhân dân chuyên chính với thiểu số phản động chống lạilợi ích của nhân dân, chống lại chế độ dân chủ của nhân dân”.

Khi cách mạng thành công, với cương vị là nguyên thủ quốc gia, dòng tưtưởng chủ đạo của Hồ Chí Minh vẫn là xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vìdân, dựa vào khối đại đoàn kết dân tộc do Đảng và giai cấp công nhân lãnh đạo

* Nhà nước của dân: là nhân dân làm chủ thể của quyền lực nhà nước,

quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân Hồ Chí Minh nói “ Nước ta là nước dânchủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ Trong bộ máy cách mạng, từ người quétnhà, nấu ăn cho đến Chủ tịch một nước đều là phân công làm đầy tớ cho dân” Hiếnpháp năm 1946 khẳng định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dânViệt Nam”

Như vậy, cần phải giải thích như thế nào về tính giai cấp của nhà nước củanhân dân Một chính phủ của toàn dân không phải là một chính phủ phi giai cấp,bản thân khái niệm nhân dân đã mang tính giai cấp Đối với Hồ Chí Minh, mộtchính phủ nhân dân không có nghĩa là một chính phủ phi giai cấp, không thực hiệnchuyên chính cách mạng Dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và của Đảng,các giai cấp này đoàn kết lại bầu ra chính phủ của mình Trong nước Việt Nam dânchủ cộng hòa của chúng ta, tất cả mọi quyền lực đều của nhân dân, tức là của giaicấp công nhân, tiểu tư sản và tư sản dân tộc

Theo Hồ Chí Minh, trong nhà nước của dân, nhân dân thực hiện quyền làmchủ của mình, trước hết là quyền bầu ra nhà nước, bầu ra chính quyền các cấp Nhànước chỉ là tổ chức do dân lập ra để thực hiện quyền lực nhân dân Chính sách bầu

cử, ứng cử là vấn đề cốt tử của tính hợp hiến trong việc hình thành bộ máy nhànước, tự do hay hạn chế, bình đẳng hay phân biệt, giả hay thật, áp đặt hay tự do, lựachọn là những chuẩn mực của việc xem xét một bộ máy chính quyền có thực sự củadân hay không

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân không chỉ bao hàm ý nghĩa nhànước do dân tín nhiệm bầu ra, mà còn là dân phải kiểm soát nhà nước Muốn kiểmsoát, nhà nước phải có cách tổ chức thuận tiện, tránh cửa quyền, hách dịch, thựchiện quyền khiếu tố của nhân dân Nhân dân không chỉ bầu mà còn có quyền giámsát các đại biểu, có quyền bãi miển họ.

* Nhà nước do dân: là một nhà nước phát huy được sức mạnh của nhân dân

trong việc thực hiện các công việc của nhà nước Hiến pháp năm 1946 đã ghi nhậnchế độ trưng cầu dân ý, điều 32 nêu rõ : “Những việc quan hệ đến vận mệnh quốcgia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết, nếu hai phần ba tổng số nghị viện đồng ý” Vềđiểm này, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc để dân thảo luận, phát huy sáng kiến

và tìm cách giải quyết mọi vấn đề

Nhà nước do dân tức là công việc xây dựng đất nước là trách nhiệm của nhândân Chính vì vậy, nhà nước do dân là nhà nước tin dân, nhà nước tin dân, dân tinnhà nước thì việc gì cũng làm được “khó vạn lần dân liệu cũng xong”

* Nhà nước vì dân: là nhà nước phải phục vụ cuộc sống hàng ngày của nhân

dân, không được có đặc quyền đặc lợi Nhà nước vì dân là hệ quả tất yếu của nhànước của dân, do dân, vì dân Nhà nước vì dân có nghĩa là cơ quan nhà nước và cán

bộ nhà nước phải lấy việc phục vụ dân làm mục đích Theo Hồ Chí Minh, nhà nước

vì dân là nhà nước làm lợi cho dân “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm, việc gìhại cho dân, ta phải hết sức tránh” Chính vì lẽ đó, nhà nước vì dân không chỉ làmlợi cho dân, mà còn phải yêu dân, kính dân; mọi chủ trương chính sách, mọi quyđịnh của pháp luật từ Trung ương xuống địa phương đều phải xuất phát từ lợi íchcủa nhân dân Nhà nước có trách nhiệm và chịu trách nhiệm trước dân; nhà nướcphải sống trong lòng dân, công bằng với nhân dân, hoạt động vì lợi ích của nhândân, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết Vì dân, vì con người là sợi chỉ đỏ xuyếtsuốt trong tư tưởng của Hồ Chí Minh

Tư tưởng nhà nước “thân dân”, nhà nước “lấy dân àm gốc” đã sớm xuất hiện

ở những nhà chính trị kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam Nhưng đến Hồ Chí Minh, tưtưởng nhà nước dân chủ, nhà nước của dân, do dân, vì dân mới được thể hiện vàphát triển sâu sắc, phong phú về nội dung, chất lượng, trở thành một quan điểmcách mạng, khoa học nhân đạo về bản chất nhà nước của Nước Việt Nam dân chủcộng hòa mấy chục năm qua và đang là phương hướng của Đảng ta trong xây dựngnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay

Cách mạng Việt Nam phát triển theo quy luật phát triển không ngừng từ cáchmạng dân tộc dân chủ nhân dân tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa Cùng với sựphát triển của mỗi giai đoạn cách mạng, chức năng nhiệm vụ, tổ chức của nhà nướccũng có những biến đổi, phát triển để làm tròn chức năng nhiệm vụ cách mạng củagiai đoạn mới, để vì dân nhiều hơn, xã hội tiến bộ hơn

2 Sự thống nhất giửa bản chất giai cấp công nhân vời tính nhân dân và tính dân tộc của nhà nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh:

Nhà nước là thành tố cơ bản nhất của hệ thống chính trị, luôn mang bản chấtgiai cấp Trả lời câu hỏi: Nhà nước của dân, do dân, vì dân có phải là nhà nước siêugiai cấp không? Hồ Chí Minh trả lời: “Tính chất nhà nước là vấn đề cơ bản củaHiến pháp, là vấn đề nội dung giai cấp của chính quyển Chính quyền về tay ai vàphục vụ quyền lợi của ai? Điều đó quyết định toàn bộ nội dung của Hiến pháp nhà nước của ta là nhà nước dân chủ nhân dân dựa trên nền tảng liên minh côngnông, do giai cấp công nhân lãnh đạo

Bản chất giai cấp của nhà nước ta là bản chất giai cấp công nhân và đượcbiểu hiện ở những nội dung: do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo, định hướngđưa đất nước quá độ lên con đường chủ nghĩa xã hội