TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA: LÝ LUẬN CHÍNH TRỊĐỀ TÀI: PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG BỐI CẢNH T
KHÁI NIỆM PHỦ ĐỊNH VÀ PHỦ ĐỊNH BIỆN CHỨNG
Tất cả các sự vật và hiện tượng trên thế giới đều trải qua quá trình sinh ra, tồn tại, phát triển và diệt vong Sự vật cũ mất đi sẽ được thay thế bằng những sự vật mới, điều này là tất yếu trong quá trình vận động và phát triển của mọi hiện tượng Quá trình thay thế này chính là sự phủ định trong triết học, thể hiện qua việc thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình phát triển không ngừng.
Trong lịch sử triết học, các nhà triết học và trường phái triết học có quan niệm khác nhau về sự phủ định dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của mình Triết học trước Mác tồn tại quan điểm vận động theo vòng tròn, cho rằng xã hội phát triển rồi lại trở về điểm xuất phát để bắt đầu vòng mới; Pitago tin rằng một chu kì phát triển của xã hội kéo dài 78 vạn năm, trong khi Phật giáo cho rằng kiếp người vận động theo vòng luân hồi “cát bụi lại trở về cát bụi” Những nhà triết học theo chủ nghĩa siêu hình xem sự phủ định là sự diệt vong hoàn toàn của cái cũ, sự phủ định sạch trơn, chấm dứt sự vận động và phát triển của sự vật, với nguyên nhân xuất phát từ các lực lượng siêu nhiên bên ngoài can thiệp phá hủy và tiêu diệt sự vật Trong nhận thức thông thường, khái niệm “phủ định” thường được đồng nghĩa với từ “không”, mang ý nghĩa nói “không”, bác bỏ một điều gì đó.
Theo quan niệm duy vật biện chứng, sự chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất, qua đó sự đấu tranh liên tục của các mặt đối lập giúp giải quyết mâu thuẫn, làm cho sự vật cũ mất đi và sự vật mới ra đời thay thế Quá trình thay thế này diễn ra liên tục, tạo thành sự vận động và phát triển không ngừng của sự vật Sự xuất hiện của sự vật mới chính là kết quả của quá trình phủ định sự vật cũ, đồng thời cho thấy rằng phủ định chính là điều kiện tiền đề thúc đẩy sự phát triển liên tục và sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ, đó chính là nguyên lý phủ định biện chứng.
Phủ định biện chứng là phạm trù triết học thể hiện sự phủ định tự thân và sự phát triển nội tại của sự vật Đây là bước quan trọng trong quá trình hình thành và tiến bộ của sự vật mới, thay thế và loại bỏ các yếu tố cũ kỹ, tạo điều kiện thúc đẩy sự tiến bộ của thế giới quanh ta Phủ định biện chứng giúp giải thích quá trình phát triển liên tục, không ngừng của các hiện tượng trong tự nhiên và xã hội.
CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA PHỦ ĐỊNH BIỆN CHỨNG
Theo quan niệm của các nhà kinh điển, phủ định biện chứng có hai đặc điểm cơ bản là tính khách quan và tính kế thừa.
Phủ định biện chứng có tính khách quan vì nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự vật, kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn nội tại để tạo ra cái mới thay thế cái cũ Mỗi sự vật có phương thức phủ định riêng phù hợp với thuộc tính và cách giải quyết mâu thuẫn của chính nó, điều này cho thấy phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn của con người Con người chỉ có thể tác động để thúc đẩy quá trình phủ định diễn ra nhanh chậm hơn dựa trên hiểu biết về quy luật phát triển của sự vật Do đó, phủ định biện chứng chính là sự tự thân phủ định của chính sự vật.
Trong lịch sử triết học, sự phát triển của phép biện chứng duy vật thể hiện quá trình liên tục phủ định các hình thức tri thức trước đó, từ phép biện chứng tự phát thời cổ đại đến phép biện chứng duy tâm của triết học cổ điển Đức, rồi tiếp tục phát triển thành phép biện chứng duy vật Sự tiến bộ của các học thuyết khoa học là kết quả của những quá trình phủ định liên tục về kiến thức về sự vật, hiện tượng và quá trình của thế giới, góp phần thúc đẩy sự hiểu biết ngày càng sâu sắc về thế giới tự nhiên và xã hội.
Phủ định biện chứng phản ánh quá trình phát triển tự nhiên của sự vật, trong đó cái mới không hoàn toàn loại bỏ cái cũ mà chỉ chỉnh sửa, cải tạo dựa trên nền tảng của nó Cái mới ra đời dựa trên nền tảng tồn tại của cái cũ, giữ lại những mặt tích cực để tạo tiền đề cho sự phát triển tiếp theo Quá trình này giúp thúc đẩy sự tiến bộ liên tục mà không làm mất đi giá trị của những thành tựu trước đó.
Giai đoạn sau của biến đổi bảo tồn những mặt tích cực đã hình thành ở giai đoạn trước và bổ sung thêm các yếu tố phù hợp với thực tiễn Phủ định biện chứng mang tính kế thừa, trong đó sự vật khẳng định lại những mặt tốt và tích cực, đồng thời loại bỏ những yếu kém và tiêu cực Ví dụ, các giống loài đều kế thừa các yếu tố di truyền tích cực từ thế hệ cha mẹ, như câu ca dao “Con nhà tông chẳng giống lông cũng giống cánh” Trong lịch sử phát triển xã hội loài người, các xã hội mới ra đời dựa trên cơ sở kế thừa giá trị vật chất và tinh thần của xã hội trước đó, đồng thời bổ sung những giá trị mới phù hợp với hiện thực Trong lĩnh vực nhận thức, các học thuyết khoa học sau luôn kế thừa và phát triển các giá trị tư tưởng của các học thuyết đi trước.
QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH, HÌNH THỨC “XOÁY ỐC” CỦA SỰ PHÁT TRIỂN 5 4 Ý NGHĨA CỦA PHƯƠNG PHÁP LUẬN
3 QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH, HÌNH THỨC “XOÁY ỐC” CỦA SỰ PHÁT TRIỂN
Trong thế giới vật chất không ngừng vận động, quá trình phủ định biện chứng thể hiện sự phát triển vô tận khi cái mới liên tục phủ định và thay thế cái cũ, rồi chính cái mới lại trở thành đối tượng của sự phủ định tiếp theo Quá trình này diễn ra theo phương thức vòng xoáy ốc, giúp sự vật, hiện tượng tiến hóa từ thấp đến cao một cách không ngừng, thể hiện quá trình phát triển liên tục của thực tại.
Trong quá trình phát triển của sự vật, chuỗi phủ định đóng vai trò trung tâm, khi mỗi lần phủ định biện chứng tạo điều kiện thúc đẩy sự tiến bộ bằng cách tái lập trạng thái ban đầu trên cơ sở cao hơn Quá trình này thể hiện rõ bước tiến của sự vật qua các lần phủ định liên tiếp, còn gọi là phủ định của phủ định, mang lại sự hình thành của những yếu tố mới, tổng hợp và kế thừa những điểm tích cực của cái cũ, từ đó thúc đẩy sự phát triển liên tục và bền vững.
Trong quá trình phát triển, các lần phủ định tiếp theo đều dẫn đến sự xuất hiện của cái mới, mang tính toàn diện và tiến bộ hơn so với khẳng định ban đầu Cấu trúc này thể hiện rõ quy luật của lịch sử, theo đó, sự tiến bộ diễn ra qua chu trình phủ định của phủ định, giúp thúc đẩy sự thay đổi và phát triển không ngừng của các ý tưởng và hiện tượng xã hội.
Sự phát triển qua các lần phủ định biện chứng tạo ra xu hướng tiến bộ không ngừng, nhưng theo hình thức xoáy ốc chứ không theo đường thẳng Theo V.I Lênin, quá trình này giống như việc lặp lại các giai đoạn đã qua dưới một hình thức cao hơn, thể hiện rõ qua khái niệm “phủ định của phủ định” Do đó, sự phát triển mang tính vòng quanh, biểu thị sự tiến hóa liên tục dưới dạng xoáy ốc, phản ánh chiều hướng tích cực của sự thay đổi không ngừng trong lịch sử và xã hội.
Quy luật phủ định của phủ định được thể hiện rõ nét qua hình thức đường “xoắn ốc”, mô tả quá trình phát triển biện chứng một cách trực quan và sinh động Mỗi vòng của đường “xoắn ốc” tượng trưng cho một mức độ phát triển cao hơn, đồng thời cho thấy sự lặp lại nhưng không quay trở lại của các đặc trưng quá khứ, thể hiện tính kế thừa và tiến lên của quá trình phát triển Sự tiếp nối của các vòng xoắn phản ánh tính vô tận của sự phát triển, nhấn mạnh quá trình tiến từ thấp đến cao không ngừng nghỉ.
Nghiên cứu quá trình phát triển của sự vật theo quy luật phủ định của phủ định cho thấy rằng không phải mọi sự vật đều trải qua đúng hai lần phủ định để hoàn thành chu kỳ phát triển Trong thực tế, một chu kỳ phát triển có thể bao gồm nhiều lần phủ định, thậm chí từ hai đến năm lần hoặc hơn, tuỳ thuộc vào tính chất của quá trình đó Ví dụ, hệ thống tuần hoàn trong hóa học của D.I Mendeleev minh họa rõ ràng quy luật này, khi các nguyên tố phải trải qua nhiều lần phủ định mới hoàn thành quá trình phát triển, phản ánh sự phức tạp và đa dạng của quá trình tiến hóa của các sự vật trong tự nhiên.
Quy luật phủ định của phủ định mô tả mối liên hệ và sự kế thừa giữa cái bị phủ định và cái phủ định trong quá trình phát triển của sự vật Phủ định biện chứng là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy sự phát triển, khi sự tiến bộ ra đời dựa trên việc kế thừa những nội dung tích cực từ các giai đoạn cũ Quá trình này giúp phát huy giá trị của sự vật cũ trong sự phát triển mới và tạo ra tính chu kỳ trong quá trình phát triển Do đó, sự tiến bộ không theo đường thẳng mà diễn ra theo hình xoắn ốc, thể hiện quá trình phát triển liên tục và không ngừng mở rộng.
4 Ý NGHĨA CỦA PHƯƠNG PHÁP LUẬN
Nghiên cứu về quy luật phủ định của phủ định, chúng ta có thể rút ra một số ý nghĩa phương pháp luận sau đây:
Phép biện chứng về phủ định, đặc biệt là quy luật phủ định của phủ định, là cơ sở để nhận thức chính xác xu hướng phát triển của mọi sự vật, hiện tượng trong cuộc sống Thay vì đi theo những đường thẳng tắp, mọi sự vật phát triển qua các vòng xoáy ốc tiến lên không ngừng, phản ánh quá trình phát triển quanh co, phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực đời sống xã hội Lênin nhấn mạnh rằng: “Cho rằng lịch sử thế giới phát triển đều đặn không va vấp, không nhảy lùi những bước lớn là không biện chứng, không khoa học.” Mỗi chu kỳ phát triển có những đặc điểm riêng biệt, do đó, cần hiểu rõ để có cách tác động phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển nhanh hoặc chậm tùy theo tác dụng của sự vật đối với đời sống con người Cụ thể, nếu sự vật có lợi cho con người, ta phải đẩy mạnh phát triển, còn nếu gây hại, cần kìm hãm sự phát triển của nó.
Theo quy luật phủ định của phủ định, mọi sự vật luôn xuất hiện cái mới thay thế cái cũ, thúc đẩy quá trình phát triển liên tục Cái tiến bộ kế thừa những nhân tố tích cực của cái cũ, giúp hình thành giai đoạn phát triển cao hơn của sự vật Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấp nhận sự thay đổi để tránh thái độ phủ định cực đoan đối với những giá trị cũ.
Trong tự nhiên, sự xuất hiện của cái mới diễn ra một cách tự động, còn trong đời sống xã hội, nó gắn liền với nhận thức và hoạt động của con người Cái mới luôn phù hợp với quy luật và mang tính tất yếu của sự phát triển Tuy nhiên, theo lời của V.I Lênin, khi cái mới vừa nảy sinh, thì cái cũ vẫn còn giữ vai trò vượt trội trong một thời gian nhất định Vì vậy, một quan điểm đúng đắn về sự phát triển là luôn ủng hộ và đấu tranh vì cái mới, đồng thời phản đối và loại bỏ cái cũ, những ý tưởng lỗi thời cản trở sự tiến bộ Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta cần thúc đẩy lối sống mới, đạo đức mới và các lý thuyết khoa học tiên tiến để bắt kịp xu thế phát triển.
GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG
Truyền thống là sự kế thừa di sản xã hội có giá trị, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần hình thành ý thức xã hội ổn định Nó là một phần của các nền văn hóa tinh thần và vật chất, mang giá trị nhất định đối với từng nhóm người, giai cấp và cộng đồng Truyền thống thể hiện các chuẩn mực riêng, là nền tảng cho phương thức hoạt động của các chủ thể trong xã hội.
Mỗi dân tộc trên thế giới đều có những truyền thống đặc trưng phản ánh tư tưởng, tình cảm, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và ý chí của chính họ Truyền thống là kết quả của quá trình lịch sử lâu dài, đã trở nên ổn định và mang đậm đặc trưng văn hóa riêng biệt của mỗi dân tộc Chúng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần giữ gìn bản sắc và phát triển văn hóa dân tộc qua thời gian.
Giá trị thể hiện mặt tích cực, gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay và cái đẹp, thúc đẩy con người hành động và vươn tới mục tiêu Khi nhắc đến giá trị truyền thống, ta đề cập đến những giá trị ổn định, phản ánh bản sắc văn hóa dân tộc có khả năng được duy trì qua không gian và thời gian, cần được bảo vệ và phát triển Truyền thống là cơ chế tích lũy và truyền đạt những giá trị đã đúc kết cho các thế hệ nối tiếp trong cộng đồng và dân tộc Một giá trị trở thành giá trị truyền thống không chỉ mang ý nghĩa lâu dài mà còn thể hiện sự bền vững theo thời gian, thể hiện sự phù hợp và giá trị vĩnh cửu của nó trong đời sống cộng đồng.
Việc phân biệt rõ ràng các giá trị bền vững mang tính truyền thống với những giá trị nhất thời, hạn chế về phạm vi ảnh hưởng, hoặc những giá trị đang dần mờ nhạt, lỗi thời là rất cần thiết để hiểu đúng bản chất của chúng Truyền thống và các giá trị truyền thống vô cùng đa dạng và phong phú, nhưng cần chú ý rằng chúng không chỉ mang đến mặt tích cực mà còn có thể tồn tại những nét tiêu cực, nếu xét theo quan điểm lịch sử Do đó, việc phân biệt các loại giá trị giúp chúng ta có cái nhìn khách quan, biện chứng, tránh được sự chủ quan, cực đoan mà thường dẫn đến các sai lệch trong đánh giá Đồng thời, cần đề phòng hai khuynh hướng là phủ nhận hoàn toàn mọi giá trị truyền thống hoặc tôn vinh quá mức những giá trị ít còn phù hợp hoặc có thể gây cản trở cho sự phát triển.
Quan điểm biện chứng về sự phát triển nhấn mạnh rằng quá trình phủ định cái cũ phải tuân thủ nguyên tắc kế thừa có phê phán, trong đó chúng ta kế thừa những yếu tố hợp quy luật để phát huy mặt tích cực Đồng thời, cần loại bỏ, vượt qua và cải tạo những nhân tố tiêu cực, trái quy luật nhằm thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển bền vững.
1.2 Các giá trị truyền thống của Việt Nam
Việt Nam tự hào với bề dày truyền thống lâu đời, những giá trị văn hóa sâu sắc đã trở thành một nét đặc trưng của bản sắc dân tộc Các giá trị truyền thống như lòng yêu nước nồng nàn, yêu hòa bình, ý thức cộng đồng, đạo lý “thương người như thể thương dân”, tinh thần đoàn kết, cần cù, tinh thần hiếu học và tôn sư trọng đạo đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt qua nhiều thế hệ Những truyền thống cao đẹp này thể hiện rõ nét qua quá trình xây dựng và phát triển của đất nước, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam một cách bền vững.
1.2.1 Lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần bất khuất, ý chí độc lập và tự cường dân tộc
Tình yêu quê hương và đất nước là một đặc trưng chung của các dân tộc trên thế giới, thể hiện qua khát vọng và hành động vì lợi ích của Tổ quốc Chủ nghĩa yêu nước chính là biểu hiện sinh động của niềm tự hào dân tộc, là động lực thúc đẩy mỗi người luôn đặt lợi ích của đất nước và nhân dân lên hàng đầu trong mọi suy nghĩ và hành động.
Nghĩa yêu nước của dân tộc Việt Nam đã hình thành từ rất sớm, bắt nguồn từ những tình cảm đơn sơ và bình dị trong gia đình, làng xã, mở rộng đến tình yêu Tổ quốc thiêng liêng Vị trí địa lý đặc biệt của Việt Nam góp phần hình thành nên lòng tự hào dân tộc và ý chí bảo vệ đất nước của người Việt qua mọi thời kỳ Tình cảm yêu nước được thể hiện qua nhiều thế hệ, thể hiện sự gắn bó máu thịt với quê hương và khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh.
Việt Nam luôn là mục tiêu xâm lược của nhiều quốc gia, do có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và vị trí chiến lược quan trọng Trong quá trình phát triển, nhân dân ta đã trải qua nhiều thời kỳ chiến đấu chống giặc ngoại xâm, thể hiện tinh thần kiên trung, bất khuất qua các biểu tượng anh hùng như Bà Triệu, Trần Bình Trọng, Nguyễn Huệ, và những anh hùng cùng thế hệ như Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, Nguyễn Viết Xuân, những người đã dùng thân mình để bảo vệ độc lập Tổ quốc Chủ nghĩa yêu nước và ý chí tự cường đã trở thành dòng chảy chủ đạo trong đời sống Việt Nam, là nền tảng tinh thần cao quý và giá trị đạo đức cốt lõi của dân tộc Tinh thần này được Chủ tịch Hồ Chí Minh ca ngợi là sức mạnh vô địch, giúp dân tộc vượt qua khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù và giữ vững độc lập, thể hiện mạnh mẽ qua tinh thần yêu nước nồng nàn mỗi khi Tổ quốc bị xâm lược.
1.2.2 Lòng yêu thương, độ lượng, sống có nghĩa tình với con người Đây là giá trị đạo đức nhân văn sâu sắc được sinh dưỡng trong chính đau thương, mất mát qua các cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và cuộc sống lam lũ hàng ngày từ nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước của dân tộc Việt Nam Điều dễ nhận thấy về biểu hiện lòng nhân ái của dân tộc ta được bắt nguồn từ một chữ “tình” - Trong gia đình đó là tình cảm đối với đấng sinh thành “Công cha như núi Thái Sơn/Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, tình anh em “như thể tay chân”, tình nghĩa vợ chồng “đầu gối, tay ấp”; rộng hơn là tình làng xóm láng giềng và bao trùm hơn cả là tình yêu thương đồng loại
“Nhiễu điều phủ lấy giá gương/Người trong một nước phải thương nhau cùng”… Lòng
Downloaded by Heo Út (quangutbin@gmail.com) yêu thương và sống có nghĩa tình còn được biểu hiện trong sự tương trợ, giúp đỡ nhau; sự khoan dung, vị
Tinh thần đoàn kết dân tộc là truyền thống quý báu của Việt Nam, thể hiện qua những hành động lấy công chuộc tội và sự khoan dung trong đời sống hàng ngày Tinh thần này còn được nâng cao thành các chuẩn mực luật pháp và là nền tảng cho hòa bình, hữu nghị quốc tế của dân tộc Việt Nam Lịch sử đã chứng minh rằng, nhân dân ta luôn giữ vững truyền thống hòa hiếu và tận dụng mọi cơ hội để bảo vệ độc lập, chủ quyền một cách hòa bình, bất kể nguyên nhân từ phía kẻ thù Trong thời kỳ đổi mới, tinh thần đoàn kết càng trở nên quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển, khẳng định chủ trương hợp tác toàn diện với các quốc gia trên thế giới, lấy sức mạnh nội tại và ngoại lực hòa quyện để đạt thành công Truyền thống đoàn kết của Việt Nam còn được thần thánh hóa qua truyền thuyết “bọc trăm trứng”, thể hiện nguồn cội chung của con cháu Rồng Tiên Trải qua nhiều thử thách, tinh thần đoàn kết đã trở thành triết lý nhân sinh sâu sắc, như câu ca “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết / Thành công, thành công, đại thành công” Kể từ khi có Đảng lãnh đạo, sức mạnh đại đoàn kết đã thể hiện qua các chiến công vĩ đại trong Cách mạng tháng Tám, kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, khẳng định sức sống bền bỉ và chân lý của tinh thần đoàn kết dân tộc Trong bối cảnh toàn cầu hóa, ý nghĩa của sự đoàn kết lại càng được phát huy, trở thành kim chỉ nam cho sự nghiệp đổi mới đất nước, khi kết hợp sức mạnh truyền thống với thời đại, nội lực với ngoại lực, nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của dân tộc Việt Nam.
- “Một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của nhân dân ta”.
Downloaded by Heo Út (quangutbin@gmail.com)
Các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam được giữ gìn và truyền đạt qua nhiều thế hệ, góp phần hình thành bản sắc riêng biệt của người Việt Những giá trị này không chỉ phản ánh nét đẹp tinh thần của dân tộc mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và phát triển nền văn hóa dân tộc Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, việc giữ gìn các giá trị truyền thống góp phần thúc đẩy sự đoàn kết, tự hào dân tộc và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.
Xây dựng đất nước hiện đại, phát triển, con người văn minh, tiến bộ là mục tiêu quan trọng của Đảng và nhà nước Việc giữ gìn, kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc được xem là một nhiệm vụ quan trọng, khách quan và mang tính cấp thiết trong bối cảnh đất nước ngày càng đổi mới Trong thời kỳ hiện đại, việc phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa đóng vai trò quyết định trong công cuộc hội nhập quốc tế.
VAI TRÒ CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG CỦA PHỦ ĐỊNH TRONG VIỆC GÌN GIỮ VÀ PHÁT
VÀ PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG VĂN HOÁ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
Kế thừa là quy luật phát triển tất yếu của mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy Đây còn được xem là đặc trưng cơ bản của phủ định biện chứng, tạo nên sợi dây liên kết bền vững giữa cái cũ và cái mới trong quá trình phát triển Quá trình kế thừa phản ánh cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, nhằm phát huy những yếu tố tích cực của sự vật cũ để xây dựng những giá trị mới phù hợp với yêu cầu của thế giới hiện thực Nó vừa lọc bỏ những yếu tố không cần thiết, vừa giữ lại “hạt nhân hợp lý”, đồng thời bổ sung và phát triển để tạo ra các giá trị phù hợp với sự tiến bộ của xã hội.
Kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Đảng luôn kế thừa, tiếp thu một cách có chọn lọc các di sản quý báu của dân tộc và nhân loại để phát huy truyền thống văn hóa Thành tựu 25 năm đổi mới đã chứng minh sự đúng đắn trong việc khai thác, phát huy các giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc, góp phần nâng cao vị thế của đất nước Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương khóa VIII, Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu nhấn mạnh rằng “phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng là nhân lên sức mạnh của nhân dân ta để vượt qua khó khăn, thử thách, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh, mở rộng quan hệ đối ngoại, tạo ra thế và lực mới cho đất nước ta bước vào thế kỷ 21.”
Downloaded by Heo Út (quangutbin@gmail.com)
Trong bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước hiện nay đang diễn biến phức tạp, toàn cầu hóa, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã tạo ra nhiều khó khăn, thách thức lớn trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc.
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
2.1 Kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc ở nước ta hiện nay là sự thống nhất của hai quá trình giữ lại và lọc bỏ.
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
Vì vậy, khi nhận thức và hành động, các chủ thể văn hóa cần có thái độ khách quan,
502 Bad GatewayUnable to reach the origin service The service may be down or it may not be responding to traffic from cloudflared
Trong quá trình xây dựng và phát triển, Việt Nam cần duy trì các truyền thống văn hóa tiến bộ còn phát huy tác dụng, đồng thời kiên quyết loại bỏ những giá trị lỗi thời, lạc hậu không còn phù hợp Việc giữ gìn và bảo tồn các giá trị truyền thống cần được thực hiện ngay từ khi chúng vẫn còn tồn tại, nhằm đảm bảo sự ổn định và lâu dài cho nền văn hóa Những giá trị độc đáo như lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân với gia đình, làng xã và Tổ quốc, cùng với lòng nhân ái, khoan dung, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, và sự tinh tế trong ứng xử góp phần tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển đi lên.
2.2 Kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc ta trong bối cảnh hiện nay chính là quá trình bổ sung, phát triển hơn nữa những “hạt nhân hợp lý” trong truyền thống văn hóa.
Trong quá trình kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc, chúng ta không chỉ giữ gìn những "hạt nhân hợp lý" mà còn phát triển và làm mới nội dung cũng như hình thức phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mới Truyền thống văn hóa Việt Nam đã hình thành qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, mang đậm giá trị độc đáo, đặc sắc của dân tộc Trong suốt quá trình phát triển, các giá trị của truyền thống luôn được các thế hệ kế tiếp kế thừa, bổ sung, phát triển và đổi mới liên tục, nhất là trong những giai đoạn lịch sử biến động mạnh mẽ, khi nhiều khía cạnh của truyền thống có sự thay đổi mang tính bước ngoặt.
Trong thời kỳ mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam đòi hỏi phải đổi mới nội dung và hình thức phát triển truyền thống văn hóa dân tộc Việc tích cực bổ sung và phát triển các giá trị mới dựa trên nền tảng các “hạt nhân hợp lý” của truyền thống văn hóa đóng vai trò then chốt, đảm bảo hệ thống các giá trị văn hóa dân tộc luôn duy trì sự liên tục và phát triển bền vững Các yêu cầu này nhằm giữ vững bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Các giá trị mới phù hợp, đang phát huy tốt tác dụng theo quan điểm của Đảng và nhân dân ta, là những yếu tố thiết thực, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước Những giá trị này không hoàn toàn tách rời khỏi truyền thống mà bổ sung, làm phong phú thêm nền tảng văn hóa, tư duy của dân tộc Việc xây dựng và phát triển các giá trị mới là quá trình liên tục, không đứt quãng, nhằm thích ứng với thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.
Các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc không rời xa khỏi giá trị của nhân loại và không do ý chí chủ quan của cá nhân áp đặt, mà hình thành qua quá trình kế thừa biện chứng, liên tục nối tiếp các yếu tố văn hóa qua hàng nghìn năm lịch sử Bảo tồn và phát huy các giá trị này trong bối cảnh văn hóa hiện đại là điều cần thiết, đồng thời các giá trị hiện đại cũng phải dựa trên nền tảng các giá trị truyền thống làm điểm tựa để phát triển bền vững Truyền thống đoàn kết, cố kết dân tộc để giữ nước, như câu “Cử quốc nghênh địch,” chính là ví dụ minh chứng cho sức mạnh của tinh thần hợp nhất trong văn hóa dân tộc.
Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, truyền thống “cả nước chung sức đánh giặc” của các triều đại phong kiến Việt Nam được kế thừa và phát huy, tạo thành tư tưởng đại đoàn kết toàn dân Điều này thể hiện rõ qua sự tham gia của toàn dân vào phát triển kinh tế, xây dựng nền quốc phòng, sẵn sàng tham chiến để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội Các quan điểm như “ngụ binh ư nông”, “động vi binh, tĩnh vi dân” vẫn còn phù hợp, hướng đến kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và quốc phòng, xây dựng đất nước và bảo vệ đất nước, cùng xây dựng các tiềm lực quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân, nhằm đảm bảo an ninh quốc gia bền vững.
2.3 Kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc ở nước ta hiện nay cần phải chống hai khuynh hướng sai lầm: khuynh hướng bảo thủ và khuynh hướng phủ định sạch trơn đối với truyền thống văn hóa của dân tộc.