Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam.DOC

Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam

BIỂU ĐỒ

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1: Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ và chất lượng tín dụng của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ 3

1.1 Khái quát doanh nghiệp vừa và nhỏ và vai trò của nó trong nền kinh tế 3

1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ 3

1.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ 4

1.1.3 Vai trò DNVVN trong nền kinh tế 6

1.1.3.1 Các DNVVN góp phần to lớn trong việc giải quyết công ăn việc làm cho người lao động 6

1.1.3.2 DNVVN đáp ứng tích cực nhu cầu tiêu dùng xã hội ngày càng phong phú, đa dạng mà các doanh nghiệp lớn không thể làm được 6

1.1.3.3 DNVVN có vai trò quan trọng trong lĩnh vực phân phối lưu thông và trong sản xuất, chế biến hàng hoá xuất khẩu 7

1.1.3.4 DNVVN có vai trò tích cực đối với sự phát triển kinh tế địa phương, khai thác tiềm năng thế mạnh của từng vùng 8

1.2 Tín dụng trung và dài hạn của NHTM 9

1.2.1 Khái niệm về NHTM 9

1.2.2 Các hoạt động cơ bản của NHTM 10

1.2.2.1 Huy động vốn 10

1.2.2.2 Hoạt động tín dụng 11

1.2.2.3 Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ 11

1.2.2.4 Huy động khác 12

1.2.3 Tín dụng trung và dài hạn của NHTM 12

1.2.3.1 Khái quát tín dụng trung và dài hạn 12

1.2.3.2 Các hình thức tín dụng trung và dài hạn 14

1.2.3.3 Điều kiện tín dụng trung và dài hạn 18

1.2.3.4 Thời hạn, tài sản đảm bảo và phương pháp hoàn trả tín dụng trung và dài hạn 19

1.2.3.5 Lãi xuất và thu lãi trong cho vay trung và dài hạn 22

1.2.3.6 Hạn mức tín dụng 23

1.2.3.7 Quy trình tín dụng 23

1.3 Chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các ngân hàng thương mại 24

1.3.1 Khái niệm chất lượng tín dụng trung và dài hạn của NHTM 24

1.3.2 Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ 26

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng thuộc về ngân hàng 29

1.3.3.1 Quy mô và cơ cấu kỳ hạn của nguồn vốn NHTM 29

1.3.3.2 Năng lực của Ngân hàng 30

1.3.3.3 Năng lực giám sát và xử lý các tình huống tín dụng của Ngân hàng 30

Chương 2: Thực trạng chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam từ năm 2006

đến năm 2008 34

2.1 Tổng quan hoạt động kinh doanh của Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam từ năm 2006 đến năm 2008 34

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển SGDI 34

2.1.2 Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam trong ba năm 2006, 2007, 2008 36

2.1.2.1 Đánh giá nguồn vốn huy động 37

2.1.2.2 Đánh giá tín dụng 40

2.2 Thực trạng khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHĐT&PTVN trong thời gian gần đây 43

2.3 Thực trạng chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại SGDI NHĐT&PTVN 45

2.3.1 Tín dụng trung và dài hạn đối với DNVVN tại SGDI NHĐT&PTVN 45

2.3.2 Phân tích chất lượng tín dụng trung và dài hạn tại SGDI NHĐT&PTVN 47

2.3.3 Đánh giá chất lượng tín dụng trung và dài hạn tại SGDI 52

2.3.3.1 Kết quả đạt được 52

2.3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 54

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam 56

3.1 Mục tiêu và chính sách hỗ trợ đối với DNNVV của NHĐT&PTVN 56

3.1.1 Mục tiêu 56

3.1.1.1 Mục tiêu dài hạn 56

3.1.1.2 Mục tiêu ngắn hạn 56

3.1.2 Chính sách hỗ trợ tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ 57

3.1.3 Chính sách ưu đãi về dịch vụ đối với các DNVVN 58

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp và nhỏ tại SGDI NHĐT&PTVN 58

3.3 Một số kiến nghị 63

3.3.1 Đối với chính phủ 63

3.3.2 Đối với SGDI NHĐT&PTVN 64

KẾT LUẬN 66

DANH MỤC TÀI LIỆU 68

Bảng 2.1: Cơ cấu nguồn vốn huy động của SGDI 39

Bảng 2.2: Tốc độ tăng trưởng tín dụng thành phần 40

BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Tốc độ tăng trưởng nguồn vốn huy động của SGDI 37

Biểu đồ 2.2: Tốc dộ tăng trưởng vốn thành phần 38

Biểu đồ 2.3: Quy mô tăng trưởng tín dụng 2006 – 2008 40

Biểu đồ 2.4: Thu dịch vụ rong giai đoạn 2006-2008 42

Biểu đồ 2.5: Doanh số cho vay trung và dài hạn DNVVN 48

Biểu đồ 2.6: Lợi nhuận trước thuế từ hoạt động tín dụng 51

3) NHTM: Ngân hàng thương mại

4) NHĐT&PTVN: Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam5) SGDI: Sở giao dịch 1

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong quá trình hội nhập kinh tế Quốc tế, cùng sự bùng nổ của khoahọc và công nghệ, nhu cầu về vốn đầu tư ngày càng tăng cao Đặc biệt đối vớicác nước đang phát triển như Việt Nam thì nhu cầu này càng rõ nét

Cùng với quá trình đổi mới kinh tế đất nước, hệ thống ngân hàng ViệtNam đã có những đổi mới không chỉ về mặt cơ cấu tổ mà còn cả về phươngthức hoạt động Phù hợp với xu hướng đa dạng hoá hoạt động ngân hàngnhằm phục vụ bổ xung cả về vốn ngắn hạn, trung và dài hạn cho doanhnghiệp

Trong mấy năm gần đây, hoạt động tín dụng trung và dài hạn của cácngân hàng tuy đạt được những kết quả đáng kể nhưng vẫn còn hạn chế và gặpkhông ít các khó khăn trở ngại Những gì làm được hôm nay còn quá ít so vớinhững đòi hỏi bức thiết ngày càng tăng của các doanh nghiệp vừa và nhỏtrong thời kỳ đất nước hội nhập kinh tế thế giới

Với những lý do trên, trong quá trình thực tập khảo sát thực tế tại Sởgiao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam, em rất quan tâm đếnhoạt động tín dụng trung và dài hạn của ngân hàng Là một sinh viên sắp tốtnghiệp trong giai đoạn này của đất nước, với những kiến thức đã được học tậptại trường và mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình vào viêc giải quyếtnhững vấn đề bức xúc hiện nay trong hoạt động này của ngành ngân hàng

Hiện nay, em đang là sinh viên thực tập tại SGDI NHĐT&PTVN vì

vậy em đã quyết định chọn đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng

trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam.” làm chuyên đề tốt nghiệp.

Kết cấu chuyên đề gồm:

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, chuyên đề được chia làm 3chương:

Chương 1: Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ và chất lượng tín dụng của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Chương 2: Thực trạng chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư & phát triển Việt Nam từ năm 2006 đến năm 2008.

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Sở giao dịch I Ngân hàng đầu tư

& phát triển Việt Nam.

Tuy nhiên thời gian thực tập có hạn và sự hiểu biết về thực tế chưanhiều nên bài viết này không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận

được sự góp ý của PGS.TS Phan Thu Hà và cán bộ Phòng quan hệ khách

hàng 2 SGDI NHĐT&PTVN để bài viết này được hoàn chỉnh hơn

Nghiên cứu về vấn đề này em mong muốn sẽ hiểu biết sâu hơn về hoạtđộng tín dụng của ngân hàng thương mại kết hợp với thực tế tại dơn vị thựctập từ đó thấy dược sự gắn kết cũng như điểm khác biệt giữa lý luận và thựctiễn, điều này sẽ tạo thuận lợi cho em trong công việc sau này

Chương 1: Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ và chất lượng tín dụng của ngân hàng thương mại đối với

doanh nghiệp vừa và nhỏ

1.1 Khái quát doanh nghiệp vừa và nhỏ và vai trò của nó trong nền kinh tế

1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ

Có rất nhiều các định nghĩa về DNVVN khác nhau của các nhà kinh tếtuỳ vào quan điểm hay điều kiện của từng quốc gia Ở nước ta hiện nay có thểhiểu DNVVN là các doanh nghiệp đạt một trong hai tiêu chí sau:

+ Các DNNN, Công ty cổ phần, Công ty TNHH, Công ty hợp danh,Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Doanh nghiệp tư nhân, HTX, hộkinh doanh cá thể có đăng kí kinh doanh có số lao động trung bình hàng nămkhông quá 300 lao động (không giới hạn vốn đăng kí)

+ Các DNNN, Công ty cổ phần, Công ty TNHH, Công ty hợp danh,doanh ngiệp cố vốn đầu tư nước ngoài, Doanh nghiệp tư nhân, HTX, hộ kinhdoanh cá thể có đăng kí kinh doanh có vốn đăng kí không quá 10 tỷ đồng

Tiêu chí về lao động chỉ xem xét đối với những doanh nghiệp có vốnđăng kí trên 10 tỷ đồng

Cơ sở xác định vốn và lao động:

+ Lao động trung bình hàng năm là số lao động bình quân mà doanhnghiệp đăng kí với cơ quan quản lí lao động và có tham gia đóng Bảo hiểm xãhội (không bao gồm số lao động doanh nghiệp kí hợp đồng thời vụ, hợp đồngcông việc)

+ Vốn đăng kí: Đối với DNNN là vốn điều lệ được nhà nước cấp, đốivới các doanh nghiệp còn lại là vốn ghi trên đăng kí kinh doanh, giấy phépđầu tư

1.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ

Sự phát triển của các DNVVN trong thời gian qua cho thấy DNVVNchiếm lĩnh một vị trí quan trọng trong nền kinh tế với những ưu thế cơ bảnnhư:

- DNVVN linh hoạt trước sự thay đổi của thị trường, có khả năng dễdàng chuyển đổi mặt hàng, chuyển hướng kinh doanh

- Tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh gọn nhẹ, tiết kiệm chi phí quản

lý, nâng cao hiệu quả lao động của doanh nghiệp

- Lĩnh vực hoạt động của các DNVVN rất đa dạng và phong phú

- Khu vực DNVVN thu hút số lượng người lao động lớn trong đó có cảnhững lao động có tay nghề cao và cả lao động phổ thông tạo ra nhiều việclàm

- Vốn đầu tư ban đầu cho DNVVN không nhiều nhưng hiệu quả kinh tếcao, thu hồi vốn nhanh, hấp dẫn nhiều cá nhân, tổ chức ở mọi thành phần kinh

tế đầu tư vào

Tuy nhiên DNVVN có nhiều hạn chế:

- Về vốn tín dụng: Các DNVVN luôn trong tình trạng thiếu vốn phục

vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh Để đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh,các DNVVN vay vốn chủ yếu từ các tổ chức phi tài chính với mức lãi suấtkhông chính thức gấp 3 đến 5 lần lãi suất ngân hàng Một trong những nguyênnhân mà DNVVN khó có thể vay vốn từ nhân hàng và các tổ chức tín dụngkhác là do những khó khăn về tài sản thế chấp Hơn nữa, thủ tục tín dụng củacác ngân hàng và các tổ chức tín dụng chính thức thường khá phức tạp dẫnđến chi phí giao dịch cao và mất nhiều thời gian của doanh nghiệp

- Công nghệ: Phần lớn công nghệ mà DNVVN sử dụng là lạc hậu dovốn đầu tư cho các DNVVN rất thấp so với các doanh nghiệp có quy mô lớn.Ngoài ra, DNVVN được xác định với tiêu chí về vốn tương đối thấp Các

DNVVN khó có thể vay được một khoản tín dụng trung và dài hạn để nângcấp công nghệ Bên cạnh đó, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị bị đánh thuếcao trong khai các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lại được miễn trừ.

So với các doanh nghiệp nhà nước, các DNVVN khó tiếp cận với thị trườngcông nghệ máy móc thiết bị quốc tế

- Do DNVVN là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé, vốn đầu tưcho hoạt động sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn làm cho chất lượngsản xuất không cao, sức cạnh tranh của hàng hoá dịch vụ yếu do đó cũngkhông mở rộng được thị trường, hàng hoá khó tiêu thụ, lợi nhuận thấp, kinhdoanh gặp nhiều khó khăn, dễ dân tới gian lận thương mại Sản phẩm, dịch

vụ của các DNVVN luôn phải cạnh tranh với hàng giả, hàng nhái

- Môi trường kinh doanh bên ngoài: Những tác động từ bên ngoài cũnggây ra không ít khó khăn cho DNVVN, trước hết là sự tác động về quản lýcủa Nhà nước về hoàn thiện Luật doanh nghiệp, thực thi Luật doanh nghiệp,trong các cơ chế như cơ chế đất đai, chính sách thuế, tín dụng, chính sáchthương mại, chính sách khoa học công nghệ, lao động và việc làm còn nhiềubất cập

- Đất đai phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DNVVN cònthiếu Các DNVVN gặp nhiều khó khăn trong việc cấp quyền sử dụng đấthoặc khi thuê đất làm trụ sở hoặc nhà máy

- Khả năng tiếp cận thị trường thế giới của các DNVVN còn rất hạnchế, sản phẩm của DNVVN phải cạnh tranh với một lượng hàng ngoại nhập

có giá rẻ hơn Ngoài ra sản phẩm của các DNVVN có chất lượng thấp vì trình

độ kỹ thuật, kỹ năng quản lý kém do không được đào tạo và thiếu kinhnghiệm quản lý hiện đại

Trong những khó khăn nêu trên, thiếu vốn là nguyên nhân căn bản vìDNVVN hạn hẹp về vốn đưa tới năng lực kinh doanh bị hạn chế và khi tực

lực kinh tế yếu thì khả năng vay vốn lại càng khó khăn Bên cạnh đó môitrường thể chế, chính sách kinh tế còn chưa tạo điều kiện bảo vệ và bảo đảmcho sự phát triển của khu vực này Trong đó cơ chế chính sách về tín dụngnhân hàng còn gây nhiều khó khăn cho việc vay vốn tín dụng của cácDNVVN Do vậy các DNVVN phát triển hoàn toàn chưa có định hướng vàchưa được hỗ trợ nhiều từ phí Nhà nước cũng như các doanh nghiệp lớn khác.

1.1.3 Vai trò DNVVN trong nền kinh tế

DNVVN đóng góp một vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy

sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Đặc biệt là ở Việt Nam, khi số lượngcác doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ ngày càng đông đảo thì vai trò đối vớinền kinh tế càng bộc lộ rõ nét, thể hiện ở các khía cạnh sau:

1.1.3.1 Các DNVVN góp phần to lớn trong việc giải quyết công ăn việc làm cho người lao động.

Công ăn việc làm cho người lao động là vấn đề cấp bách hiện nay ởViệt Nam với tốc độ tăng dân số hàng năm từ 1.8% - 2 %, tạo ra một triệungười đến tuổi lao động cộng với số thất nghiệp là 6%/năm và bán thất nghiệp

do sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước Theo dự báo năm 2010 mặc dù dân

số có thể tăng chậm lại nhưng nguồn lao động nước ta vẫn tăng nhanh, đòi hỏiphải giải quyết việc làm hết sức khẩn trương Thực tế cho thấy toàn bộ cácDNNN trong thời gian qua, năm cao nhất cũng chỉ thu hút được 1.6 triệu laođộng, trong khi đó hàng năm DNVVN cũng tạo ra 50% - 80% lao động trongcác ngành nghề công nghiệp, dịch vụ Đặc biệt trong nhiều thời kỳ, khi cácDNNN cơ cấu lại nhân sự thì khu vực DNVVN lại là nơi tái tạo lại công việccho họ

1.1.3.2 DNVVN đáp ứng tích cực nhu cầu tiêu dùng xã hội ngày càng phong phú, đa dạng mà các doanh nghiệp lớn không thể làm được.

Hiện nay, ở nhiều nước, hoạt động sản xuất kinh doanh của cácDNVVN đã phát triển hầu khắp các lĩnh vực, rất đa dạng và phong phú.Trong cơ cấu các DNVVN thì doanh nghiệp siêu nhỏ, sản xuất kinh doanhmang tính chất cá thể, gia đình chiếm tỷ lệ khá lớn ở Pháp, doanh nghiệpsiêu nhỏ chiếm tới 80% tổng số doanh nghiệp và có gần 50% trong số nàychỉ sử dụng lao động trong gia đình, không cần thuê ngoài một nhân viênnào.

Ngày nay trong thực tế tiêu dùng xã hội, có những mặt hàng mà ngườitiêu dùng chỉ có nhu cầu ít và cá biệt song chất lượng, chủng loại mẫu mã,kiểu cách không ngừng thay đổi Trong trường hợp này các doanh nghiệp lớnkhông thể đáp ứng được, trái lại các DNVVN do qui mô sản xuất nhỏ, có khảnăng điều chỉnh hoạt động nên có thể đáp ứng những nhu cầu nói trên củangười tiêu dùng một cách nhanh chóng, thuận tiện Đặc biệt có những hànghoá người tiêu dùng có nhu cầu không thể sản xuất ở các doanh nghiệp có qui

mô lớn, kỹ thuật hiện đại mà chỉ có thể sản xuất bằng lao động thủ công, phântán đến từng cơ sở sản xuất nhỏ và hộ gia đình

1.1.3.3 DNVVN có vai trò quan trọng trong lĩnh vực phân phối lưu thông

và trong sản xuất, chế biến hàng hoá xuất khẩu.

Trong quá trình tái sản xuất xã hội, hàng hoá từ khâu sản xuất đến khâutiêu dùng phải qua khâu trung gian Đó là khâu lưu thông do mạng lưới cáccửa hàng dịch vụ bán buôn và bán lẻ đảm nhận

Do lợi thế của mình các DNVVN rất thích hợp với lĩnh vực kinh doanhdịch vụ bán lẻ Vì các DNVVN chỉ cần một số vốn ban đầu nhỏ cũng có thểhoạt động được, còn nơi làm cửa hàng và kho hàng có thể sử dụng ngay nhàmình, nhân viên bán hàng thường cũng là người của gia đình Do đó chi phílưu thông hàng hoá thấp

Trong thời đại ngày nay, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đãlàm cho lực lượng sản xuất phát triển nhảy vọt, vượt ra khỏi biên giới quốcgia và đẩy mạnh quá trình quốc tế hoá kinh tế thế giới.

Vì vậy bất kỳ nước nào, dù ở trình độ phát triển kinh tế cao hay thấpcũng đều phải thực hiện chiến lược kinh tế mở, với nội dung cơ bản là: Tậndụng lợi thế so sánh tích cực tham gia vào việc phân công lao động quốc tế,chuyên môn hoá và hợp tác hoá quốc tế, tranh thủ vốn, công nghệ và kinhnghiệm tốt của nước ngoài để thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước Đặc trưng

cơ bản của chiến lược kinh tế mở là mức bảo hộ thấp, khuyến khích xuất khẩu

Việt Nam đang là một nước nghèo, kinh tế, kỹ thuật và công nghệ đang

ở trình độ thấp so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới, nên việc tíchcực tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để khai thác có hiệu quả các lợi thế bêntrong là vấn đề đặc biệt quan trọng

Chính vì vậy, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đảng

và Nhà nước chủ trương thực hiện chiến lược hướng mạnh về xuất khẩu, coixuất khẩu là trọng tâm, đồng thời ra sức sản xuất những sản phẩm trong nướcsản xuất có hiệu quả để thay thế nhập khẩu

Hiện nay trong tổng kim ngạch xuất khẩu ở nước ta, các mặt hàngtruyền thống do các DNVVN kể cả kinh tế hộ gia đình sản xuất chế biếnchiếm tỷ trọng đáng kể Đó là những mặt hàng nông sản, thực phẩm, hải sản,các mặt hàng thủ công mỹ nghệ như: gốm sứ, mây tre, sơn mài, hàng thêu dệt,hàng may mặc

1.1.3.4 DNVVN có vai trò tích cực đối với sự phát triển kinh tế địa phương, khai thác tiềm năng thế mạnh của từng vùng.

Do quy mô vừa và nhỏ nên các DNVVN có thể đặt văn phòng làmviệc, nhà xưởng, kho tàng ở khắp mọi nơi, ở cả những nơi cơ sở hạ tầng chưaphát triển như ở vùng núi cao, hải đảo, ở vùng nông thôn rộng lớn nhằm khai

thác tiềm năng và thế mạnh của từng vùng Nhất là các loại tài nguyên trênmặt đất thuộc các ngành nông, lâm, hải sản.

Để khai thác có hiệu quả lao động, tài nguyên và ngành nghề đang cònrất lớn ở từng địa phương, từng vùng lãnh thổ, cần tập trung đẩy nhanh sựphát triển một số ngành mà nước ta có nhiều tiềm năng như: nông nghiệp, lâmnghiệp, hải sản và công nghiệp chế biến nông, lâm, hải sản v.v

Trong những năm trước mắt, chúng ta còn gặp nhiều khó khăn về vốn

và kỹ thuật nên việc đầu tư khai thác các nguồn lực của đất nước, Đảng ta chủtrương: “Chú trọng quy mô nhỏ và vừa, vốn đầu tư ít, thu hồi nhanh theophương châm “lấy ngắn nuôi dài”

DNVVN do vốn ít, cơ sở vật chất kỹ thuật yếu kém nên tỷ lệ lao động

sử dụng trong các DNVVN thường lớn rất thích hợp với những ngành cầnnhiều lao động thủ công như chế biến thuỷ sản đông lạnh, may mặc, da giầy,công nghiệp chế biến

Hiện nay, DNVVN ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh

tế Theo thống kê, đội ngũ này chiếm tới gần 95% tổng số doanh nghiệp trong

cả nước, đóng góp 25% GDP và thu hút một lực lượng lao động đáng kể, tạocông ăn việc làm, góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, góp phần khaithác những tiềm năng trong dân chúng

1.2 Tín dụng trung và dài hạn của NHTM.

1.2.1 Khái niệm về NHTM.

Trong xã hội, Ngân hàng có một vị trí quan trọng và tham gia vào hoạtđộng của nhiều thành phần kinh tế và dân cư Lịch sử hình thành Ngân hàngbắt đầu từ rất lâu Ban đầu nó được hình thành từ những thương nhân làmdịch vụ giữ tiền hộ Dựa trên tính vô danh của đồng tiền cho phép nhữngthương nhân này chuyển từ việc giữ tiền hộ sang việc giữ hộ tiền và thu lệ phí

và huy động vốn có trả lãi để khuyến khích người có tiền nhàn rỗi trong xã

hội, rồi sử dụng số tiền đó để kinh doanh trực tiếp cho vay lấy lãi Ngày nayNgân hàng thương mại được định nghĩa như sau:

NHTM là một tổ chức kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ với hoạt độngchủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệmhoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay đầu tư, thực hiện các nghiệp vụthanh toán và các nghiệp vụ trung gian khác nhằm thu lợi nhuận tối đa trên cơ

sở đảm bảo khả năng thanh khoản

NHTM giống các tổ chức kinh doanh khác là hoạt động nhằm mục đíchthu lợi nhuận nhưng là tổ chức kinh doanh đặc biệt vì đối tượng kinh doanh làtiền tệ trong đó hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu được thực hiện bằngcách thu hút vốn trong xã hội để cho vay nhằm mục tiêu lợi nhuận cao nhất vàrủi ro thấp nhất

1.2.2 Các hoạt động cơ bản của NHTM.

1.2.2.1 Huy động vốn

Huy động vốn được coi là hoạt động cơ bản, tính chất sống còn đối vớibất kỳ một NHTM nào, vì hoạt động này tạo ra nguồn vốn chủ yếu của cácNHTM Theo luật pháp cho phép, các NHTM được phép huy động vốn bằngnhiều hình thức sau đây:

* Nhận tiền gửi:

- Nhận tiền gửi không kỳ hạn của tổ chức,

- Nhận tiền gửi không kỳ hạn của cá nhân,

- Nhận tiền gửi có kỳ hạn của các cá nhân, tổ chức đoàn thể xãhội,

- Nhận tiền gửi các tổ chức tín dụng khác,

* Phát hành giấy tờ có giá:

NHTM được quyền phát hành giấy tờ có giá ( kỳ phiếu ngân hàng, trái

phiếu ngân hàng ) để huy động vón có kỳ hạn và có mục đích sử dụng

Hoạt động tín dụng NHTM gồm có :

- Cho vay ( ngắn hạn, trung hạn, dài hạn )

- Chiết khấu chứng từ có giá

- Cho thuê tài chính

- Bão lãnh ngân hàng

- Các hình thức khác

1.2.2.3 Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ.

Đây là hoạt động quan trọng và có tính chất đặc thù của NHTM, nhờhoạt động này mà các giao dịch thanh toán của toàn bộ nền kinh tế được thựchiện thông suất và thuận lợi, đồng thời qua hoạt động này mà góp phần làmgiảm lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế

Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ NHTM gồm:

- Mở tài khoản giao dịch cho khách hàng là pháp nhân, hoặc thể nhântrong và ngoài nước

- Cung ứng các phương tiện thanh toán cho khách hàng

- Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước và quốc tế

- Thực hiện các dịch vụ thu hộ và chi hộ

- Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác

- Thực hiện dịch vụ ngân quỹ

- Tham gia hệ thống thanh toán bù trừ trong nước và hệ thống thanhtoán quốc tế khi được phép

1.2.2.4 Huy động khác.

Ngoài ba hoạt động nói trên, các NHTM còn được thực hiện các hoạtđộng khác, phù hợp với chức năng nghiệp vụ của mình đồng thời không bịluật pháp nghiêm cấm Các hoạt động khác bao gồm:

* Góp vốn mua cổ phần:

- Góp vốn, mua cổ phần vào các doanh nghiệp

- Góp vốn, mua cổ phàn vào các tổ chức tín dụng khác

* Thực hiện mu bán chứng từ có giá trên thị trường tiền tệ

* Kinh doanh ngoại hối và vàng

* Kinh doanh và dịch vụ bảo hiểm

* Thực hiện các nghiệp vụ uỷ thác và đại lý

* Cung ứng dịch vụ bảo quản, cầm đồ, cho thuê tủ két sắt

* Cung ứng dịch vụ tư vấn tài chính tiền tệ và các dịch vụ khác có liênquan

1.2.3 Tín dụng trung và dài hạn của NHTM.

1.2.3.1 Khái quát tín dụng trung và dài hạn.

Tín dụng trung và dài hạn là các khoản vay có kỳ hạn trên một năm (từ

1 năm đến 3 năm được coi là tín dụng trung hạn và từ 3 năm trở lên được coi

là tín dụng dài hạn) Tín dụng trung và dài hạn nhằm thoã mãn các nhu cầu vềmua sắm máy móc, thiết bị, xây dựng cơ sở vật chất của một doanh nghiệp vàmột phần vốn lưu động tối thiểu của một doanh nghiệp

Trong một nền kinh tế nhu cầu tín dụng trung và dài hạn thường xuyênphát sinh do các doanh nghiệp luôn luôn tìn cách phát triển mở rộng sản xuất,đổi mới công nghệ, đổi mới các phương tiện vận chuyển, kỹ thuật tin học

Đặc biệt đối với nền kinh tế của Việt Nam hiện nay nhu cầu vốn xâydựng cơ bản rất lớn, trong lúc các nhà kinh doanh chưa tích luỹ được nhiều,chưa có thời gian để tích lỹ vốn, tâm lý đầu tư trực tiếp của công chúng vàocác doanh nghiệp còn rất hạn chế Do vậy đầu tư trực tiếp vào các doanhnghiệp mới chủ yếu là dựa vào vốn tự có của các nhà kinh doanh và bộ phậnchủ yếu càn lại phải nhờ vào sự tài trợ của hệ thống ngân hàng.

Ở các nước công nghiệp phát triển cho vay trung và dài hạn cũng đượccác nhà kinh doanh vay vốn kiểm soát toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp,đồng thời họ có thể điều chỉnh kỳ hạn nợ, nghĩa là họ có thể trả nợ sớm hơnkhi họ không cần đến việc sử dụng vốn đó nữa So với việc phát hành tráiphiếu dài hạn, hay cổ phiếu các doanh nghiệp luôn phải chịu sự kiểm soát của

cổ đông và họ phải đối phó với việc trả lãi trái phiếu, lãi cổ phần ưu đãi khiviệc sử dụng vốn có khó khăn, hoặc không cần thiết nữa

Tín dụng trung và dài hạn ngày càng được các doanh nghiệp yêu thíchhơn vì phù hợp với điều kiện thực tế của các doanh nghiệp trách nhiệm hữuhạn, doanh nghiệp nhỏ Các doanh nghiệp cổ phần lớn cũng thích vay trung

và dài hạn để tránh phát hành cổ phiếu, trái phiếu là những hình thức huyđộng vốn có thể dẫn đến sự phân chia quyền lợi sự kiểm soát doanh nghiệp

Tín dụng trung và dài hạn sử dụng cho việc mua sắm nhà xưởng, máymóc, thiết bị của các doanh nghiệp để cải tiến công nghệ sản xuất, nâng caochất lượng sản phẩm, hoặc để mở rộng sản xuất chiếm lĩnh thị trường mới Cóthể nói rằng tín dụng trung và dàu hạn là người trợ thủ đắc lực của các doanhnghiệp trong việc thoả mãn các cơ hội kinh doanh Khi có cơ hội kinh doanhcác doanh nghiệp cần phải mở rộng sản xuất, gia tăng lượng sản phẩm đểchiếm lĩnh thị trường, khi cơ hội sản xuất không còn vốn được hoàn trả ngânhàng cho vay Đó là một ưu thế của vốn trung và dài hạn Nó linh hoạt hơncác hình thức huy động vốn dài hạn khác như trái phiếu cổ phiếu Hơn nữa

việc vay vốn trung và dài hạn tránh được các chi phí phát hành, lệ phí bảohiểm, đăng ký chứng khoán

Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay nhu cầu vốn trung và dài hạncho đầu tư xây dựng các công trình sản xuất kinh doanh mới, hiện đại hoá cáccông nghệ sản xuất, mở rộng các nghành sản xuất đang có đòi hỏi có mộtnhu cầu rất lớn Nhu cầu vốn này được thoả mãn một phần bằng vốn ngânsách cấp phát, vay nước ngoài và một phần như huy động từ dân cư Nhưngcho dù là nguồn vốn xuất phát từ đâu việc cung cấp tín dụng thông qua hệthống các ngân hàng thương mại dưới hình thức cho vay trung và dài hạn làrất quan trọng

Hệ thống NHTM là một hệ thống kinh doanh tiền tệ có kinh nghiệmtrong nắm bắt thị trường, có kinh nghiệm thẩm định dự án, các chương trìnhđầu tư do vậy việc các NHTM tài trợ vốn trung và dài hạn cho các doanhnghiệp vừa đảm bảo tính chất hiệu quả của quản lý vĩ mô về mặt tốc độ và cơcấu sản xuất, vừa đảm bảo lợi ích của các doanh nghiệp, vì ngân hàng cho vay

có thể soạn thảo giúp các doanh nghiệp các dự án đầu tư có thể tư vấn cho cácnhà doanh nghiệp về đầu tư và giúp đỡ các doanh nghiệp trong quan hệ thanhtoán với khách hàng, thông tin các thông tin cần thiết cho khách hàng

1.2.3.2 Các hình thức tín dụng trung và dài hạn.

a) Cho vay theo dự án đầu tư.

Khi khách hàng có kế hoạch mua sắm, xây dựng tài sản cố định nhằmthực hiện dự án nhất định, có thể xin vay ngân hàng Một trong những yêucầu của ngân hàng là người vay phải xây dựng dự án, thể hiện mục đích, kếhoạch đầu tư cũng như quá trình thực hiện dự án Thẩm định dự án là điềukiện để ngân hàng quyết định phần vốn cho vay và xác định khả năng hoàntrả của doanh nghiệp

Dự án được xây dựng gồm nhiều mục như phân tích thị trường nguồnnhân lực, địa điểm, công nghệ, quy trình sản xuất, phân tích tài chính trong

đó phân tích tài chính là mục tiêu quan tâm hàng đầu của ngân hàng

Nhu cầu vay vốn đầu tư được tính dựa trên tổng hợp các chi phí về xâydựng, giải phóng mặt bằng, mua và lắp đặt các thiết bị và các tài sản lưuđộng dự trữ cần thiết để bắt đầu quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh

b) Tín dụng tuần hoàn.

Tín dụng tuần hoàn là hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn củaNHTM trong đó vốn vay sẽ được sử dụng cho nghiều chu kỳ kinh doanh khácnhau trên cơ sở thoã thuận giữa ngân hàng và khách hàng

Đặc điểm:

- Đối tượng vay vốn: Ngân hàng tài trợ vốn huy động cho doanhnghiệp Mức cho vay được quy định dựa trên cơ sở nhu cầu vốn huy động củadoanh nghiệp trong từng thời kỳ

- Thời hạn của tín dụng tuần hoàn có thể bao gồm một hoặc nhiều chu

kỳ kinh doanh vì vậy tổng thời gian cho vay có thể là trung và dài hạn

- Trong hợp đồng tín dụng, Ngân hàng và khách hàng thống nhất cáctiêu chuẩn gia hạn vốn vay cho từng chu kỳ Khi kết thúc một chu kỳ nếukhách hàng tiếp tục thoã mãn các tiêu chuẩn thì hợp đồng tín dụng tiếp tục cóhiệu lực ngay sau đó Trong trường hợp các tiêu chuẩn không được thoã mãnthì hợp đồng tín dụng sẽ bị chấm dứt

Vậy, về bản chất tín dụng tuần hoàn nhằm tạo điều kiện thuận lợi chokhách hàng khi sử dụng vốn vay của ngân hàng Hình thức tín dụng tuần hoànphù hợp với những khách hàng có uy tín và có nhu cầu vốn thường xuyên

c) Tín dụng hợp vốn.

Tín dụng hợp vốn là hình thức tài trợ trong đó các tổ chức tín dụngcùng tài trợ cho một dự án Việc đồng tài trợ của các tổ chức tín dụng là quátrình cho vay, bão lãnh của một nhóm tổ chức tín dụng cho một dự án.

Việc đồng tài trợ do một tổ chức tín dụng làm đầu mối phối hợp với cácbên tài trợ khác để thực hiện nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả trong hoạtđộng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng

Hình thức tín dụng hợp vốn thường áp dụng trong các trường hộp sau:

- Nhu cầu vay vốn hoặc bảo lãnh của chủ đầu tư để thực hiện dự ánvượt qua giới hạn tối đa cho phép cho vay của một tổ chức tín dụng

- Nhu cầu phân tán rủi ro của các tổ chức tín dụng

- Khả năng nguồn vốn của tổ chức tín dụng không đáp ứng được nhucầu vốn của dự án

Các bên trong quan hệ tài trợ:

- Bên đồng tài trợ bao gồm từ hai thành viên trở lên, mỗi thành viên làmột tổ chức tín dụng Các thành viên này tham gia góp vốn cho vay, bão lãnhtrực tiêp đối với một dự án với các mức tiền nhát định do các tổ chúc tín dụng

tự thoã thuận thông qua việc ký kết hợp đông tài trợ Một tổ chức tín dụngđứng ra điều phối các quan dệ giữa các bên đông tài trợ và bên nhận tài trợ

- Bên nhận tài trợ thường là nhà đầu tư, một pháp nhân, cá nhân có nhucầu vay vốn, được các bên đồng tài trợ chấp nhận cho vay

d) Tín dụng tiêu dùng.

Tín dụng tiêu dùng là loại cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng củacác cá nhân và hộ gia đìng

Đặc điểm:

- Nhu cầu tín dụng rất phong phú vì khách hàng vay vốn rất đa dạng vàmục đích sử dụng vốn rất linh hoạt.

- Tín dụng tiêu dùng thường có rủi ro cao hơn các loại cho vay tronglĩnh vực sản xuất kinh doanh vì vậy lãi suất tín dụng tiêu dùng cũng thườngcao hơn lãi suất cho vay trong các lĩnh vực khác

- Thời hạn khá đa dạng cả ngắn, trung và dài hạn

Hình thức cho vay tiêu dùng: Ngân hàng cho vay đối với người tiêudùng để mua hàng trả góp hàng hoá lâu bền như xe máy, nhà cửa Phươngthức cho vay có thể cho vay trực tiếp đối với người mua hoặc thông qua tàitrợ cho các doanh nghiệp bán lẻ hàng lâu bền, các công ty xây dựng để cácdoanh nghiệp này bán hàng trả góp Ngân hàng có thể tài trợ toàn bộ hoặcmột phần giá trị hàng hoá

e) Cho thuê tài chính.

Đây là một hình thức vay tài sản thông qua một hợp đồng tín dụng thuêmua Bên cho vay lấy một hợp đồng tín dụng để mua lại tài sản cố định và giữquyền sở hữu Bên vay ký một hợp đòng thuê tài sản và trả góp giá trị tài sản

cả gốc và lãi cho đến khi hết giá trị tài sản hoặc cho đến khi hết thời hạn hợpđồng và thanh lý tài sản

Điểm thuận lợi là bên vay có tài sản để sử dụng trong sản xuaat kinhdoanh và phía ngân hàng cần giữ quyền sử hữu cho đến khi thanh lý hợpđồng Tài sản thuê mua không nằm trong tài sản của doanh nghiệp mà nằmtrong tài sản cuẩ ngân hàng cho vay

Ngân hàng thường thành lập công ty con để thực hiện nghiệp vụ này.Hai bên có thể thực hiện thuê mua trả hết hoặc thuê mua từng phần.Trong hợp đồng thuê mua người thuê được quyền chọn tài sản để thuêmua theo yêu cầu sản xuất kinh doanh của mình và chịu trách nhiệm bảo quảntài sản, bảo hiểm tài sản và nộp thuế

Việc thực hiện hợp đồng tín dụng thuê mua có thể thực hiện dưới hìnhthức hợp tác Ở đây một ngân hàng đứng ra chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng

và hưởng lệ phí khởi xướng tài trợ và lãi thu nhập về vốn tài trợ ngân hàngcho thuê sẽ vay ở nhiều ngân hàng khác và bản thân ngân hàng chỉ tài trợ một

tỷ lệ nhất định ( khoảng 20% ) Người cho thuê được phép khấu trừ sự giảmgiá tài sản và lợi tức cho vay dài hạn với tốc độ cao vào những năm đầu củahợp đồng thuê mua và chi trả các khoản nợ vay rrong những năm cuối cùngcủa hợp đồng

Việc thực hiện thuê mua đòi hỏi có một sự quy định tỉ mỉ về thời hạn,ước lượng giá trị còn lại của tài sản, khả năng trích khấu hao Nên nó đòi hỏiphải có các chuyên viên nhiều kinh nghiệm ở mỗi loại lĩnh vực tài sản khácnhau

1.2.3.3 Điều kiện tín dụng trung và dài hạn.

Để được vay vốn, đơn vị vay phải gửi đến ngân hàng đơn xin vay, luậnchứng kinh tế kỹ thuật và dự toán đã được thẩm định, nếu là doanh nghiệpnhà nước phải được cấp trên phê duyệt Ngoài ra phải gửi đến ngân hàng bảntính toán hiệu quả của dự án, có tính toán đầy đủ các số xin vay, các nguồn trả

Ngân hàng phải đánh giá tình hình tài chính hiện tại và tương lai củadoanh nghiệp va vốn Đặc biệt là phải thẩm định chu đáo về thi trường sảnphẩm mà dự án sẽ cung cấp Bao gồm đánh giá về thị trường sản phẩm mà dự

án sẽ cung cấp Bao gồm đánh giá về hị trường hiện tại trong nước và nước

ngoài, thị trường tương lai, dự báo về số lượng và giá cả hàng hóa bán ra, khảnăng cạnh tranh của dự án

Tính ổn định trong hoạt động của snả xuất kinh doanh của đơn vị vayvốn cũng là một yếu tố cần xem xét Các doanh nghiệp có một quá trình hoạtđộng ổn định và phát triển dài là các đối tượng có khả năng phát triển lâu dài

và bền vững, do vậy họ nhận được ưu tiên vốn

Các doanh nghiệp mới thành lập song có công nghệ hiện đại và khảnăng sản xuất các sản phẩm mà thị trường đang có nhu cầu cao cũng là cácdoanh nghiệp được xét cho vay vốn trung và dài hạn

Khi một ngân hàng thương mại quyết định cho vay vốn trung và dàihạn cho một doanh nghiệp là ngân hàng đó đã quyết định gắn bó hoạt độngcủa ngân hàng với doanh nghiệp đó, và hy vọng phát triển sự gắn bó đó vàotương lai Vì vậy, việc thẩm định khả năng của bộ máy quản lý doanh nghiệpnhằm đánh giá được những người quản lý này có khả năng xoay trở trong mọitình huống hay không là một điều rất cần thiết để quyết định cho vay

Điểm quan trọng khác cần phải lưu ý đến là vị thế của doanh nghiệpvay vốn, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp đó đối với các đối thủ khác

Quan tâm đến các vấn đề chính trị, luật pháp, văn hoá xã hội của dự án,chương trình sản xuất cũng là một điều đáng làm Vì một dự án, chương trình

có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội cao thường được sự hỗ trợ cao của nhànước và ngược lại

1.2.3.4 Thời hạn, tài sản đảm bảo và phương pháp hoàn trả tín dụng trung và dài hạn.

* Thời hạn cho vay.

Là thời gian kể từ ngày phát sinh khoản vay đâu tiên để thực hiện việcthi công công trình Dự án đầu tư trải qua giai đoạn thi công, công trình hoànthành đưa vào sử dụng cho đến khi bên vay trả hết nợ gốc và lãi cho ngân

hàng.Thời hạn cho vay vốn lệ thuộc vào tính chất đặc điểm của dự án, chươngtrình sản xuất kinh doanh.

Việt Nam cho vay trung hạn tối đa 5 năm, thời hạn cho vay dài hạnkhông giới hạn nhưng sẽ không vượt quá thời gian khai thác sử dụng côngtrình

Thời gian cho vay vốn có thể được rút ngắn trong trường hợp hiệu quảcủa dự án, chương trình sản xuất là rất cao Bên cạnh việc sử dụng phần khấuhao cơ bản để trả nợ, các doanh nghiệp còn có thể sử dụng nguồn lợi nhuậnthu được từ dự án, chương trình vay và ở cả các dự án, chương trình khácdùng quyền sở hữu để trả nợ Do vậy mà kỳ hạn nợ có thể rút ngắn thời gianđối với các doanh nghiệp có một thực trạng tài chính vững mạnh Việc trả nợsớm đối với các ngân hàng sẽ giúp các ngân hàng thu được nợ chắc chắn,nhưng nó có thể làm lỡ kế hoạch sử dụng vốn của các ngân hàng Vì có thểkhi ngân hàng thu hồi được vốn nhưng chưa thể có điều kiện để sử dụng vốn

đó có hiệu quả ngay

* Tài sản đảm bảo.

Cho vay trung và dài hạn có rủi ro cao hơn cho vay ngắn hạn Do vậycác ngân hàng thường muốn có sự bảo đảm chắc chắn hơn Tài sản dùng đểbảo đảm cho nợ vay phải có giá trị lâu dài không bị mất giá theo thời gian Dovậy mà các doanh nghiệp nhỏ vay vốn trung và dài hạn phải có tài sản bảođảm chắc chắn để nếu có rủi ro xảy ra các ngân hàng có thể thu được nợ Đốivới các doanh nghiệp có uy tín trên thị trường có tài sản kinh doanh lớn ởnhiều ngành nghề, việc bảo đảm vốn vay được nới lỏng hơn vì các doanhnghiệp này có khả năng trả nợ tiềm tàng

Khả năng trả nợ của một doanh nghiệp tuỳ thuộc, một là hiệu quả của

dự án, chương trình vay vốn Thứ hai là quy mô tài sản riêng của doanhnghiệp trên vốn vay Nếu một doanh nghiệp có quy mô kinh doanh lớn, mà

hầu hết vốn được cung cấp bởi các nhà cho vay, thì khả năng trả nợ cho dự

án, chương trình vay vốn không thể dựa vào các dự án, chương trình khác củadoanh nghiệp được Do vậy đòi hỏi phải có sự bảo đảm chắc chắn khoản vay

mà ngân hàng đang dự định cung cấp

Giá trị các tài sản đảm bảo nợ phải được đánh giá một cách chính xác

và mức đảm bảo nợ chỉ nên chọn ở một mức hợp lý và phải nhỏ hơn giá trị tàisản

* Phưong pháp hoàn trả nợ trung và dài hạn.

Nợ trung và dài hạn được hoàn trả dưới hình thức phân kỳ, mỗi kỳ trả

nợ người vay chỉ trả một phần nhất định Việc trả nợ theo sự phân kỳ như vậytương tự như trả góp Mỗi định kỳ trả nợ dài hay ngắn tuỳ thuộc sự thoả thuậngiữa người vay vốn với bên ngân hàng cho vay và được ghi vào hợp đồng tíndụng Khì bên vay đã cam kết trả nợ theo định kỳ vào thì phải chấp hành theođúng cam kết Nếu đến định kỳ trả nợ mà người va không trả nợ thì coi như viphạm cam kết

Khi đến kỳ hạn nợ, người ta thường xem xét đến toàn bộ nguồn thu màngười vay có thể trong từng thời điểm để định biểu trả nợ và rút ngắn thời hạntrả nợ

Theo quy định của NHĐT&PTVN hiện nay, việc thu nợ được tiến hànhtheo định kỳ đã được ghi trên khế ước Khách hàng có thể trả nợ trước hạn.Đến kỳ hạn nợ, khách hàng chủ động tính tài khoản tiền gửi hoặc gửi giấy báonhờ thu nợ Nếu không trả được nợ đúng hạn thì chi nhánh chuyển sang nợquá hạn và thu ngay trên tài khoản tiền gửi của khách hàng có tiền Sau sáumười ngày kể từ khi chuyển nợ quá hạn, nếu khách hàng không trả được nợ,lãi thì chi nhánh lập hội đồng phát mãi tài sản để thu gốc, lãi vay hoặc xử lýtheo chế tài tín dụng

Vì vậy: Thời hạn cho vay, kỳ hạn trả nợ, mức trả nợ từng kỳ hạn được

xác định theo tính chất khoản vay, chu chuyển vốn vay phù hợp với chu kỳsản xuất kinh doanh, nguồn vốn trả nợ của khách hàng và được ghi rõ ràngvào hợp đồng tín dụng và khế ước

1.2.3.5 Lãi xuất và thu lãi trong cho vay trung và dài hạn.

Lãi suất cho vay tín dụng = lãi suất huy động vốn + phí ngân hàng + lợi

nhuận ngân hàng

Về cơ bản, khoản đầu tư có kỳ hạn càng dài thì rủi ro càng lớn Vì thếlãi suất cho vay trung và dài hạn thường cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn.Lãi suất cho vay được xác định tuỳ vào dự án, nghành nghề, lĩnh vực đầu tư,chính sách của ngân hàng cũng như sự thoả thuận giữa ngân hàng và kháchhàng

Lãi suất cho vay có thể được tính theo lãi suất cố định hoặc lãi suấtbiến động Trong cho vay trung và dài hạn, phần lớn các ngân hàng sử dụnglãi suất biến đổi để tránh rủi roc ho ngân hàng và người vay khi lãi suất trênthị trường biến động Thông thường, đối với các khoản vay trung và dài hạntại các NHTM thì lãi suất được diều chỉnh 6 tháng một lần và được tính theocông thức sau:

Lãi suất điều chỉnh = lãi suâts huy động tiết kiệm 12 tháng + 0.1

%/tháng

Việc thu lãi trong cho vay trung và dài hạn cũng được phân thành kỳhạn theo tháng, quý, năm, dựa trên kết số dư ở mỗi kỳ hạn nợ và lãi suất ởmỗi kỳ hạn nợ Cũng có trường hợp người ta thu lãi một lần với nợ gốc ở mỗi

kỳ hạn nợ, hoặc nhập lãi vào nợ gốc ở từng kỳ hạn và thu một lần với nợ gốcnếu thời gian cho vay ngắn

1.2.3.7 Quy trình tín dụng.

Quy trình tín dụng là tập trung các nội dung, kỹ thuật nghiệp vụ cơ bản,trình tự các bước phải tiến hành từ khi bắt đầu đến khi kết thúc một vòngquay của vốn tín dụng Quy trình tín dụng là yếu tố quan trọng để đảm bảohiệu quả tín dụng Quy trình tín dụng gồm có 10 bước:

1 Khai thác khách hàng, tìm kiếm dự án

2 Hướng dẫn khách hàng về điều kiện tín dụng và lập hồ sơ vay vốn

3 Điều tra, thu thập, tổng hợp thong tin về khách hàng

4 Phân tích, thẩm định khách hàng và phương án vay vốn

5 Quy định cho vay

6 Kiểm tra hoàn chỉnh hồ sơ cho vay va hồ sơ tài sản thế chấp, cầm

1.3 Chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các ngân hàng thương mại.

1.3.1 Khái niệm chất lượng tín dụng trung và dài hạn của NHTM.

Đối với các NHTM, cái được biểu hiện ra bên ngoài vừa cụ thể, vừatrừu tượng của hoạt động tín dụng chính là chất lượng tín dụng Chỉ khi chấtlượng tín dụng tốt tức là ngân hàng có nhiều khách hàng, uy tín ngân hàngđược nâng cao tạo điều kiện thúc đẩy cho ngân hàng phát triển

Chất lượng tín dụng được hiểu là sự đáp ứng nhu cầu của khách hàng phùhợp với sự phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo sự tồn tại, phát triển của ngânhàng

Như vậy khi xem xét chất lượng tín dụng của ngân hàng nói chung vàđối với DNVVN nói riêng, cần tính đến ba nhân tố là NHTM, khách hàng, vànền kinh tế

* Chất lượng hoạt động tín dụng xét từ giác độ NHTM

Chất lượng tín dụng thể hiện ở phạm vi, mức độ, giới hạn tín dụng phảiphù hợp với khả năng, thực lực theo hướng tích cực của bản thân ngân hàng

và phải đảm bảo được sự cạnh tranh trên thị trường, đảm bảo nguyên tắc hoàntrả đúng hạn và có lãi Chất lượng hoạt động tín dụng phải thể hiện ở chỉ tiêulợi nhuận hợp lý và gia tăng, dư nợ ngày càng tăng trưởng, tỷ lệ nợ quá hạnđảm bảo đúng quy định và hợp lý, đảm bảo cơ cấu nguồn vốn giữa ngắnhạn,trung và dài hạn trong nền kinh tế

* Chất lượng hoạt động xét từ giác độ khách hàng.

Thông qua quan hệ lâu dài với khách hàng, sự am hiểu khách hàng sẽlàm cho ngân hàng hiểu rõ nhu cầu tín dụng của ngân hàng, đảm bảo thoảmãn nhu cầu hợp lý về vốn cho họ Trong điều kiện cạnh tranh hiện nay, chấtlượng tín dụng là yêu cầu hàng đầu, vì vậy chất lượng tín dụng là sự đáp ứngyêu cầu hợp lý của khách hàng, lãi suất hợp lý, thủ tục đơn giản không phiền

hà, thu hút được khách hàng nhưng vẫn đảm bảo đúng nguyên tắc và quy địnhcủa tín dụng phù hợp với tốc độ phát triển của xã hội, đảm bảo sự tồn tại vàphát triển của ngân hàng, góp phần làm lành mạnh tài chính doanh nghiệp.

* Chất lượng tín dụng xét từ giác độ nền kinh tế.

Hoạt động tín dụng trong những năm gần đây phản ánh rõ nét sự năngđộng của nền kinh tế khi chuyển sang cơ chế mới Nhiều khái niệm mới vớinhững nội dung mới để đạt được sự thống nhất, về nhận thức và tạo điều kiệnnâng cao chất lượng hoạt động tín dụng

Tín dụng phục vụ sản xuất kinh doanh, tạo việc làm cho người laođộng, tăng thêm sản phẩm cho xã hội góp phần tăng trưởng kinh tế và khaithác khả năng tiềm ẩn trong nền kinh tế, thu hút tối đa nguồn vốn nhàn rỗitrong nước, tranh thủ vay vốn nước ngoài có lợi cho nền kinh tế phát triển

Từ những điều trên, ta có thể rút ra:

- Chất lượng tín dụng là một chỉ tiêu tổng hợp, nó phản ánh mức độthích nghi của NHTM và sự thay đổi của môi trường bên ngoài, nó thể hiệnsức mạnh một ngân hàng trong quá trình cạnh tranh để tồn tại

- Chất lượng tín dụng được xác định qua nhiều yếu tố: thu hút đượckhách hàng tốt, thủ tục đơn giản, thuận tiện, mức độ an toàn của vốn tín dụng,chi phí tổng thể về sản xuất, chi phí nghiệp vụ…

- Chất lượng tín dụng không tự nhiên mà có, nó là kết quả của một quytrình kết hợp hoạt động giữa con người trong một tổ chức, giữa các tổ chứcvới nhau vì một mục đích chung, do đó để đạt được chất lượng tín dụng cần

động Nói cách khác, chất lượng tín dụng tỷ lệ thuận với hiệu quả và độ tin cậytrong hoạt động Hiểu đúng bản chất về chất lượng tín dụng, phân tích đánh giáđúng chất lượng tín dụng hiện tại cũng như xác định chính xác các nguyên nhâncủa những tồn tại về chất lượng, sẽ giúp ngân hàng tìm được biện pháp thích hợp

để có thể đứng vững trong nền kinh tế hoạt động sôi nổi và có sự cạnh tranh gaygắt

1.3.2 Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng trung và dài hạn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

* Chỉ tiêu doanh số cho vay dài hạn

Đây là chỉ tiêu phản ánh chính xác, tuyệt đối về hoạt động cho vaytrong một thời gian dài, thấy được khả năng hoạt động tín dụng qua các năm,cho thấy khả năng mở rộng cho vay Do đó, nếu kết hợp được doanh số chovay của nhiều thời kỳ thì ta sẽ thấy được phần nào về xu hướng hoạt động chovay

* Chi tiêu tỷ trọng dư nợ

Tổng dư nợ là một chỉ tiêu phản ánh khối lượng tiền ngân hàng cấp chonền kinh tế tại một thời điểm Tổng dư nợ bao gồm dư nợ cho vay ngắn hạn,cho vay trung, dài hạn… Tổng dư nợ thấp chứng tỏ hoạt động tài sản củangân hàng chưa cao, trình độ cán bộ tín dụng còn hạn chế…Mặc dù vậy,không có nghĩa là chỉ tiêu này càng cao thì chất lượng tín dụng càng cao

Dư nợ DNVVN

Tỷ trọng dư nợ DNVVN =

Tổng dư nợ

* Chỉ tiêu doanh số thu nợ

Chỉ tiêu doanh số thu nợ cho biết ngân hàng làm ăn có hiệu quả haykhông, các khoản vay có an toàn hay không, các doanh nghiệp có sử dụngđúng mục đích khoản vay hay không

Tỷ lệ nợ quá hạn là tỷ lệ phần trăm giữa nợ quá hạn cho vay DNVVN

và tổng dư nợ cho vay DNVVN của ngân hàng tại một thời điểm nhất định,thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm

Nợ quá hạn cho vay

Tỷ lệ NQH cho vay =

Tổng dư nợ

Xét về mặt bản chất, tín dụng là sự vay mượn dựa trên cơ sở ngân hàngtin tưởng người đi vay có khả năng và sẵn sàng hoàn trả vào một thời điểmnhất định trong tương lai, do đó tính an toàn là yếu tố quan trọng bậc nhất đểcấu thành chất lượng tín dụng Khi một khoản vay không được trả đúng hạnnhư đã cam kết mà không có lí do chính đáng thì nó sẽ bị chuyển sang nợ quáhạn với lãi suất cao hơn lãi suất vay trước đó Trên thực tế, phần lớn cáckhoản NQH cho vay càng cao thì ngân hàng càng gặp khó khăn trong kinhdoanh và sẽ có nguy cơ mất vốn, mất khả năng thanh toán và lợi nhuận cũng

sẽ giảm Điều này có nghĩa là tỷ lệ này càng thấp thì chất lượng cho vay ngoàiquốc doanh càng cao

Để đánh giá chính xác hơn chỉ tiêu này, người ta chia tỷ lệ NQH chovay làm hai loại:

+) Tỷ lệ NQH cho vay có khả năng thu hồi

NQH cho vay có khả năng thu hồi

=

NQH cho vay

+) Tỷ lệ NQH cho vay không có khả năng thu hồi

NQH cho vay không có khả năng thu hồi

*Lãi cho vay thu từ hoạt động tín dụng

Lãi cho vay thu từ hoạt động tín dụng càng cao, chứng tỏ dư nợ tíndụng của Ngân hàng tăng trưởng tốt, ổn định qua các thời kỳ, khách hàng trả

nợ gốc, lãi vay và các khoản phí đầy đủ, đúng hạn Chứng tỏ hoạt động tíndụng của Ngân hàng càng có hiệu quả.

* Chỉ tiêu lợi nhuận thu được từ hoạt động tín dụng.

Ngân hàng hoạt động với mục đích quan trọng nhất là lợi nhuận Chỉtiêu này sẽ chỉ ra trong tổng thu nhập của ngân hàng thì phần đóng góp là baonhiêu Lợi nhuận thu từ hoạt động tín dụng lớn sẽ khẳng định chất lượng củacác khoản vay là tốt

Tất nhiên khi xem xét chất lượng của một hoặc một số hoạt động tíndụng đặc thù thì chúng ta sẽ dựa trên những chỉ tiêu chung này để vận dụngcho phù hợp, đồng thời những chỉ số cũng được xem xét trong cả một thời kỳdài để thấy khuynh hướng biến động của nó phù hợp với thực tiễn không,nhằm giúp cho các đánh giá được chính xác hơn

Một vài chỉ tiêu khác cũng nói lên chất lượng tín dụng của ngân hàng

đó là:

- Thu hồi hạch toán ngoại bảng

- Tình hình giá trị tài sản đảm bảo và dư nợ có tài sản đảm bảo

- Lãi treo

- ROA, ROE

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng thuộc về ngân hàng.

1.3.3.1 Quy mô và cơ cấu kỳ hạn của nguồn vốn NHTM

Muốn cho vay được thì điều kiện trước tiên là ngân hàng phải có vốn.Nhưng chỉ có vốn thôi thì chưa đủ, do yêu cầu phải đảm bảo khả năng thanhtoán thường xuyên nên các khoản vay trung và dài hạn của ngân hàng phảiđược tài trợ chủ yếu bằng nguồn vốn trung và dài hạn, bao gồm các nguồnvốn có thời hạn từ một năm trở lên và các nguồn vốn huy động có thời hạndưới một năm nhưng có tính ổn định cao trong thời gian dài Nếu một ngân

hàng có nguồn vốn dồi dào nhưng chủ yếu là vốn ngắn hạn, không ổn định thìkhông nên mở rộng cho vay trung dài hạn Các nguồn vốn mà một ngân hàng

có thể sử dụng để cho vay trung dài hạn bao gồm: nguồn vốn tự có của ngânhàng, vốn vay trung dài hạn trong và ngoài nước, vốn huy động trung và dàihạn, vốn uỷ thác, một bộ phận nhất định vốn huy động ngắn hạn cũng có thểđược sử dụng Quy mô các nguồn vốn này là một trong những nhân tố quyếtđịnh quy mô cho vay trung dài hạn và do đó ảnh hưởng tới chất lượng tíndụng trung dài hạn của ngân hàng Ngoài ra, một ngân hàng có nguồn vốntrung dài hạn dồi dào cũng dễ dàng hơn trong việc tạo lập uy tín đối với kháchhàng, nhờ đó thu hút được nhiều khách hàng hơn

1.3.3.2 Năng lực của Ngân hàng.

Năng lực của Ngân hàng trong việc thẩm định dự án, thẩm định kháchhàng Một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng tín dụng của ngân hàng làvốn và lãi phải được trả đúng kỳ hạn Điều này sẽ không thể có được nếu nhưviệc thực hiện dự án không đạt hiệu quả như mong muốn, hoặc doanh nghiệpkhông có thiện chí, cố tình lừa đảo ngân hàng Để hạn chế nguy cơ đó ngânhàng cần thực hiện tốt công tác thẩm định dự án, thẩm định khách hàng Làmđược như vậy sẽ giúp ngân hàng lựa chọn được chính xác khách hàng tin cậy,những dự án thực sự khả thi và đó là tiền đề để nâng cao chất lượng tín dụngcủa ngân hàng

1.3.3.3 Năng lực giám sát và xử lý các tình huống tín dụng của Ngân hàng.

Cho dù công tác thẩm định dự án, thẩm định khách hàng được tiếnhành tốt, giúp cho ngân hàng lựa chọn được những khách hàng tốt, những dự

án khả thi có khả năng sinh lời cao Song đó chưa phải là sự bảo đảm chắcchắn để có được chất lượng tín dụng cao, đặc biệt là đối với tín dụng trung vàdài hạn Bởi lẽ hoạt động sản xuất kinh doanh trong thời gian dài luôn chứa

đựng những rủi ro tiềm ẩn không thể lường trước Bản thân dự án trong quátrình thực hiện cũng nảy sinh những tình huống ngoài dự kiến Chính vì vậy

mà công tác giám sát, xử lý tình huống tín dụng khi cho vay có ý nghĩa rấtquan trọng

1.3.3.4 Chính sách tín dụng của Ngân hàng.

Chính sách tín dụng của NHTM là một hệ thống các biện pháp liênquan dến việc khuyếch trương hoặc hạn chế tín dụng nhằm đạt được các mụctiêu của ngân hàng đó trong từng thời kỳ

Với ý nghĩa như vậy rõ ràng chính sách tín dụng có tác động rất lớnđến chất lượng tín dụng của ngân hàng Trước hết về mặt quy mô tín dụng,nếu chính sách tín dụng của ngân hàng trong một thời kỳ nào đó là hạn chế tíndụng trung và dài hạn thì có nghĩa là quy mô tín dụng trung và dài hạn củangân hàng đó sẽ bị thu hẹp Đó có thể là dấu hiệu cho thấy chất lượng tíndụng trung và dài hạn của ngân hàng đang có vấn đề hay xét về mặt quy môkhông thể nói chất lượng tín dụng trung và dài hạn của ngân hàng đó tronggiai đoạn đó là tốt Ngoài ra, chính sách tín dụng của ngân hàng còn bao gồmmột loạt các vấn đề như: quy định về điều kiện, tiêu chuẩn tín dụng đối vớikhách hàng, lĩnh vực tài trợ, biện pháp bảo đảm tiền vay, quy trình quản lý tíndụng, lãi suất có tác dụng trực tiếp hay gián tiếp đến chất lượng tín dụng ngânhàng Nếu chính sách tín dụng được xây dựng và thực hiện một cách khoa học

và chặt chẽ, kết hợp được hài hoà lợi ích của ngân hàng, khách hàng và của xãhội thì sẽ hứa hẹn một chất lượng tín dụng tốt Còn ngược lại, nếu việc xâydựng và thực hiện chính sách tín dụng không hợp lý, không khoa học thì chắcchắn chất lượng tín dụng nói chung và chất lượng tín dụng trung và dài hạnnói riêng của ngân hàng sẽ không cao, thậm chí là rất thấp

1.3.3.5 Thông tin tín dụng.

Thông tin tín dụng luôn là yếu tố cơ bản cần thiết cho công tác quản lý

dù ở bất kỳ lĩnh vực nào Trong hoạt động tín dụng ngân hàng cũng vậy, đểthẩm định dự án, thẩm định khách hàng trước tiên phải có thông tin về kháchhàng đó, về dự án đó, để làm tốt công tác giám sát sau khi cho vay cũng cầnthông tin Thông tin càng chính xác, kịp thời càng thuận lợi cho ngân hàngtrong việc đưa ra quyết định cho vay, theo dõi việc sử dụng vốn vay và tiến

độ trả nợ Thông tin chính xác, kịp thời, đầy dủ còn giúp cho ngân hàng xâydựng hoặc điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, chính sách tín dụng một cách linhhoạt cho phù hợp với tình hình thực tế Tất cả những điều đó góp phần nângcao chất lượng tín dụng cho ngân hàng

1.3.3.6 Công nghệ ngân hàng, trang thiết bị kỹ thuật.

Cũng là một nhân tố tác động đến chất lượng tín dụng trung và dài hạncủa ngân hàng, nhất là trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bãohiện nay Một ngân hàng sử dụng công nghệ hiện đại, được trang bị cácphương tiện kỹ thuật chất lượng cao sẽ tạo điều kiện đơn giản hoá các thủ tục,rút ngắn thời gian giao dịch, đem lại sự tiện lợi tối đa cho khách hàng vayvốn Đó là điều kiện tiền đề để ngân hàng thu hút thêm khách hàng, mở rộngtín dụng Sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật hiện đại còn giúp cho việcthu thập thông tin nhanh chóng, chính xác, công tác lập kế hoạch, xây dựngchính sách tín dụng cũng có hiệu quả hơn

1.3.3.7 Chất lượng nhân sự và quản lý nhân sự của ngân hàng.

Cho dù khoa học kỹ thuật hiện đại đã mở ra cơ hội tự động hoá nhiềulĩnh vực song nhân tố con người vẫn luôn giữ vai trò quyết định Đặc biệt,trong hoạt động tín dụng ngân hàng là hoạt động rất phức tạp, có liên quanđến nhiều vấn đề của đời sống xã hội thì vai trò của con người càng quantrọng Các phương tiện kỹ thuật hiện đại chỉ có thể trợ giúp chứ không thể