Chương 6 NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG và THỊ TRƯỜNG TIỀN tệ (1)

1) Tổng quan về Ngân Hàng Trung ương 6 1 NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 6 2 CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHTW 6 3 THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ 6 1 1 Sự ra đời và quá trình phát triển của NHTW các nước a, Trên thế giới NHTW ra.

6.1 NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

6.2 CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHTW

6.3 THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ

6.1.1 Sự ra đời và quá trình phát triển của NHTW các nước

 Được hình thành từ 2 con đường:

Thứ 1: Do cạnh tranh phát hành tiền giữa các

NH, kết hợp với sự can thiệp của Nhà nước (bàn tay hữu hình)

 Do bất ổn về phát hành kì phiếu trong lưu thông

nên Nhà nước phải can thiệp trực tiếp

 Duy nhất 1 NH được độc quyền phát hành kì phiều được gọi là NH phát hành

 Cuối thế kỉ XIX: NH thực hiện chức năng phát hành và kiểm soát lưu thông tiền tệ

 Đầu thế kỉ XX là giai đoạn hoàn thiện

 Thứ 2: Do yêu cầu của cơ chế quản lý thị

b, Sự ra đời và phát triển của NHNN Việt Nam

-Được thành lập vào năm 1951, tiền thân là

Ngân hàng quốc gia VN

-1951-1988: Mô hình NH một cấp

-26-3-1988: Được chuyển sang hệ thống NH hai cấp

-Nhà nước ban hành Pháp lệnh NH (1990) và luật NH (1997) Ngân hàng Trung ương VN

Ngân hàng Trung ương là một định chế quản lý

Nhà nước về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng, độc quyền phát hành tiền tệ,

là ngân hàng của các Ngân hàng thực hiện chức năng tổ chức điều hòa lưu thông tiền tệ trong phạm vi cả nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền

http://www.sbv.gov.vn

NH TW Singapore NHTW Đài Loan

 Ưu điểm:

Chính phủ dễ dàng phối hợp chính sách tiền tệ với chính sách vĩ mô khác (tập trung quyền lực khai thác tiềm năng kinh tế)

 Nhược điểm

o NHTW mất đi sự chủ động trong việc thực hiện chính sách tiền tệ

o Làm NHTW xa rời mục tiêu dài hạn của mình

Ưu điểm

Tăng hiệu quả của mục tiêu kiểm soát

lạm phát , giảm thâm hụt ngân sách và ổn

định thị trường tài chính

Được giao quyền lựa chọn mục tiêu mà

không chịu sự can thiệp chỉ đạo từ Chính phủ hay cơ quan liên quan khác

Tự chủ về cơ chế tổ chức và cơ chế tài

chính

Trách nhiệm giải trình đầy đủ và minh

bạch

Nhược điểm

 Ngân hàng vẫn phải chịu sự chi phối chính trị và

sự thực hiện hài hòa giữa chính sách tiền tệ với

chính sách tài khóa

USA: Cục dự

trữ liên bang –

FED (1913)

6.1.4.1 Chức năng phát hành tiền

NHTW giữ độc quyền phát hành giấy bạc

Ngân hàng và tiền kim loại

NHTW tham gia và kiểm soát chặt chẽ việc tạo tiền chuyển khoản của các Ngân hàng Thương mại và tổ chức tín dụng

 Các kênh phát hành:

Cho vay các Ngân hàng Thương mại và tổ chức tín dụng (tái chiết khấu, tái cầm cố…)

Phát hành qua thị trường vàng và ngoại tệ

Cho Ngân sách Nhà nước vay

Nghiệp vụ thị trường mở (OMO)

 Mục tiêu:

Đảm bảo nhu cầu tiền cho lưu thông và kiểm soát được lượng tiền trong lưu thông

6.1.4.2 Chức năng Ngân hàng của các NH

- Quản lí tài khoản và nhận tiền gửi của các NHTM và các tổ chức tín dụng

+ Tài khoản tiền gửi thanh toán

+ Tài khoản tiền gửi dự trữ bắt buộc

- Cho vay đối với các NHTM và TCTD

- Tổ chức thanh toán không dùng tiền mặt

- Thực hiện quản lý Nhà nước và kiểm soát hoạt động

6.1.4.3 Chức năng Ngân hàng nhà nước

- Xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ quốc

gia (tiền tệ, tín dụng, đối nội, đối ngoại)

- Nhận tiền gửi của kho bạc nhà nước, cho NSNN vay, quản lý dự trữ ngoại hối quốc giaq

- Thay mặt chính phủ kí kết các hiệp định tiền

tệ, tín dụng, thanh toán

- Đại diện cho Chính phủ tham gia vào các tổ chức tài chính – tín dụng quốc tế

 Điều tiết khối lượng tiền trong lưu thông để

thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Thông qua các công cụ của chính sách tiền tệ

 Thiết lập và điều chỉnh cơ cấu kinh tế hợp lý

thống ngân hàng

 Ổn định sức mua của đồng tiền quốc gia

6.2.1 Những vấn đề cơ bản về chính sách tiền tệ

6.2.2 Mục tiêu của chính sách tiền tệ

6.2.3 Nội dung cơ bản của chính sách tiền tệ

6.2.4 Công cụ của chính sách tiền tệ

6.2.1 Những vấn đề cơ bản về chính sách tiền tệ

a, Định nghĩa

Là một trong các chính sách kinh tế vĩ mô, mà

NHTW thông qua các công cụ của mình thực hiện việc

kiểm soát và điều tiết khối lượng tiền cung ứng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước

trong một thời kỳ nhất định

b, Đặc điểm

 Dựa trên cơ chế thị trường và các quy luật vận

động của nó, CSTTệ được hoạch định đảm bảo

tính linh hoạt, mềm dẻo

và được điều hành chủ yếu bằng hệ thống các công cụ gián tiếp

 CSTT rất nhạy cảm và có vị trí chủ đạo trong hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô.

Khối lượng tiền trong lưu thông

Phát hành tiền

Rút bớt tiền thừa

c, Phân loại

CSTTệ được điều hành theo một trong hai hướng sau:

 Chính sách tiền tệ mở rộng:

là việc cung ứng thêm tiền cho nền kinh tế,

nhằm khuyến khích đầu tư, mở rộng sản xuất, tạo công

ăn việc làm

Trường hợp này, chính sách tiền tệ nhằm chống

suy thoái kinh tế, chống thất nghiệp.

c, Phân loại

 Chính sách tiền tệ thắt chặt:

là việc giảm cung ứng tiền cho nền kinh tế ,

nhằm hạn chế đầu tư, kìm hãm sự phát triển quá

nóng của nền kinh tế

Chính sách tiền tệ theo hướng này nhằm đạt

mục tiêu kiềm chế lạm phát.

6.2.2 Mục tiêu của chính sách tiền tệ

a, Mục tiêu cao nhất

 Ổn định tiền tệ

ổn định sức mua đối nội

ổn định sức mua đối ngoại

 Tăng trưởng kinh tế

(GDP)

 Công ăn việc làm

Kiềm chế lạm phát có thể dẫn đến tăng trưởng kinh tế

thấp, thất nghiệp gia tăng

 Do vậy, đưa mục tiêu nào lên hàng đầu là tùy theo điều

kiện nền kinh tế của đất nước trong từng thời kỳ

Đa số các nước coi ổn định tiền tệ là mục tiêu chủ yếu và dài hạn của chính sách tiền tệ

Ổn định tiền tệ

b, Mục tiêu trung gian

Là mục tiêu được NHTW lựa chọn để đạt tới mục tiêu cao nhất của chính sách tiền tệ

b, Mục tiêu trung gian

 3 tiêu chuẩn để chọn

mục tiêu trung gian

Phải đo lường được

Phải kiểm soát được

Phải có khả năng tác động trực tiếp tới mục tiêu cao nhất

b, Mục tiêu trung gian

 Các chỉ tiêu được chọn thường là:

khối lượng tiền cung ứng MS (M1,M2,M3 )

hoặc lãi suất thị trường (ngắn hoặc dài hạn)

 Thực tiễn thi hành chính sách tiền tệ ở nhiều

nước, thường thiên về lựa chọn khối lượng

lựa chọn lãi suất thị trường

 Các chỉ tiêu được chọn làm mục tiêu hoạt động:

dự trữ của Ngân hàng thương mại

R = RR + ER

lãi suất thị trường liên ngân hàng

(LIBOR, SIBOR, )

6.2.3 Nội dung cơ bản của chính sách tiền tệ

b, Chính sách ngoại hối

Nhằm đảm bảo việc sử dụng có hiệu quả

các loại ngoại hối phục vụ có hiệu quả cho sự

phát triển kinh tế - xã hội.

 Các loại ngoại hối

b, Chính sách ngoại hối

 Bao gồm các nội dung

Chính sách tỷ giá hối đoái:

NHTW điều chỉnh tỷ giá hối đoái khi cần thiết

=> ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập

khẩu, đến việc làm người lao động.

Chính sách quản lý ngoại hối:

• Ngăn chặn dự trữ ngoại hối không hợp lý trong các

c, Chính sách đối với ngân sách

 Nhằm đảm bảo cung cấp phương tiện thanh toán cho Chính phủ trong trường hợp NSNN bị thiếu hụt

 Tuy nhiên, khi cho vay sẽ làm tăng khối lượng tiền tệ, gây

áp lực lạm phát tiềm tàng

Nhưng trong trường hợp cần thiết NHTW phải đảm bảo phương tiện thanh toán cho Chính phủ

6.2.4 Công cụ của chính sách tiền tệ

a, Công cụ trực tiếp

Là công cụ NHTW có thể sử dụng để tác

động trực tiếp vào mục tiêu trung gian, qua

đó đạt được mục tiêu cao nhất của chính sách tiền tệ.

 a1, Lãi suất tiền gửi

và lãi suất cho vay

a1, Lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Sử dụng trên 2 phương diện

 Ấn định lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Áp dụng 4 trường hợp

 Ấn định lãi suất tiền gửi quy định cao:

sẽ thu hút được nhiều tiền gửi, làm gia tăng tiền vốn cho vay, giảm tỷ lệ lạm phát

 Ấn định lãi suất tiền gửi thấp:

ngược lại, làm giảm tiền gửi, giảm khả năng mở rộng tín dụng

 Ấn định lãi suất cho vay quy định thấp:

các DN có cơ hội vay được nhiều vốn cho sxkd

 Ấn định lãi suất cho vay cao:

sẽ kìm hãm sự phát triển “quá nóng” của một số

ngành

a1, Lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Sử dụng trên 2 phương diện

 Ấn định lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Nhược điểm:

 các NHTM mất tính linh hoạt và quyền tự chủ kinh doanh

nó dẫn đến tình trạng ứ đọng vốn ở Ngân hàng

nhưng lại thiếu vốn đầu tư

hoặc khuyến khích dân cư dùng tiền vào dự trữ

ngoại tệ, bất động sản trong khi Ngân hàng bị hụt hẫng về tiền mặt cũng như nguồn vốn cho vay

 Khi Ngân hàng cho vay với mức lãi suất thấp là thể

hiện cơ chế “xin cho” làm cho vốn vay sử dụng kém hiệu quả.

a1, Lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Sử dụng trên 2 phương diện

 Ấn định khung lãi suất tiền gửi và cho vay

NHTW quy định khung lãi suất dưới hình thức:

 lãi suất sàn và lãi suất trần

 mức chênh lệch lãi suất cho vay bình quân và tiền gửi bình quân

 lãi suất cơ bản

Ưu điểm:

Các NHTM được phép xây dựng các mức lãi suất

linh hoạt hơn và có quyền tự chủ quy định mức lãi suất kinh doanh

a2, Hạn mức tín dụng

 Căn cứ:

đặc điểm kinh doanh,

nhu cầu tài trợ cho các đối tượng chính sách

nằm trong tổng dư nợ tín dụng của toàn bộ nền kinh tế trong một thời gian nhất định.

a2, Hạn mức tín dụng

Nhược điểm (4)

Công cụ này kém hiệu quả điều tiết , thiếu linh hoạt,

không thể thay đổi thường xuyên vì sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình kinh doanh của các NHTM

Việc xác định hạn mức tín dụng cho các NHTM rất khó, nhiều khi không chính xác

Khi nó lớn hơn nhu cầu tín dụng thì công cụ này không có ý nghĩa

Ngược lại, nếu hạn mức tín dụng quá nhỏ, nó có thể

làm tăng lãi suất tín dụng, thúc đẩy “thị trường vốn

ngầm” ra đời và phát triển.

6.2.4 Công cụ của chính sách tiền tệ

b, Công cụ gián tiếp

là những công cụ NHTW có thể sử dụng để tác động trước hết vào mục tiêu hoạt động , nhờ sự lan truyền của cơ chế thị trường ảnh hưởng tới mục tiêu trung gian, từ đó đạt được mục tiêu cao nhất của chính sách tiền tệ.

 b1, Lãi suất tái chiếu khấu

 b2, Tỷ lệ dự trữ bắt buộc

RR (Required Reserves)

 b3, Nghiệp vụ thị trường mở (OMO)

b1, Lãi suất tái chiếu khấu

Là lãi suất cho vay ngắn hạn của NHTW đối với các NHTM và tổ chức tín dụng dưới hình thức tái chiết khấu các chứng từ có giá chưa đến thời hạn thanh toán

 Cơ chế sử dụng

Với việc ấn định lãi suất tái chiết khấu, NHTW có thể tác động đến khả năng vay của NHTM và do đó làm cho cung cầu tiền tệ tăng lên hay giảm xuống

Khi lãi suất tái chiết khấu tăng,

các NHTM sẽ bất lợi trong việc vay vốn của NHTW, không có khả năng mở rộng tín dụng, lượng tiền cung ứng giảm

Khi lãi suất tái chiết khấu giảm, ngược lại

b1, Lãi suất tái chiếu khấu

Là lãi suất cho vay ngắn hạn của NHTW đối với các NHTM và tổ chức tín dụng dưới hình thức tái chiết khấu các chứng từ có giá chưa đến thời hạn thanh toán

b1, Lãi suất tái chiếu khấu

 Nhược điểm:

Mức độ phát huy hiệu quả của công cụ này căn cứ

vào mức độ phụ thuộc về vốn của NHTM vào

NHTW, vì thế nó là công cụ kém chủ động

 Để khắc phục nhược điểm này người ta thường sử dụng kết hợp với công cụ tỷ lệ dự trữ bắt buộc (r)

b2, Tỷ lệ dự trữ bắt buộc – r

RR (Required Reserves)

 Theo luật định, khi các NHTM huy động được vốn tiền gửi trong xã hội, phải trích ra một phần của số tiền gửi này để gửi vào tài khoản DTBB tại NHTW và để tại quỹ của mình

RR có thể quy định chung cho các NHTM hoặc riêng từng NH

RR có thể quy định chung cho toàn bộ các loại tiền gửi hoặc riêng

c3, Nghiệp vụ thị trường mở (OMO)

Là nghiệp vụ mua bán các chứng từ có giá của NHTW trên thị trường tiền tệ

 Cơ chế sử dụng:

NHTW mua các chứng từ có giá trên thị trường

khi muốn gia tăng khối lượng tiền trong lưu thông, mở rộng tín dụng cho nền kinh tế

Ngược lại, NHTW bán các chứng từ có giá đang

nắm giữ khi muốn giảm mức cung tiền, thu hẹp tín

dụng

I S hình ự hình

6.3.1 Sự hình thành và phát triển của TTTT

 Ban đầu thị trường tiền tệ thuần túy chỉ là thị

NHTM tham gia

 Sau chiến tranh thế giới thứ II , các hoạt

động của thị trường tiền tệ không chỉ là thị

trường liên ngân hàng mà còn bao gồm các hoạt động mua bán các chứng từ có giá ngắn hạn.

Từ cuộc gặp gỡ của 24 nhà

giao dịch dưới gốc cây

Buttonwood trên Phố Wall,

Sở giao dịch Chứng khoán

New York (NYSE) đã ra đời

 Ngày nay , các thị trường tiền tệ không chỉ đơn thuần là thị trường quốc gia, mà còn là thị trường siêu quốc gia , như thị trường đôla ở Châu Âu.

a Đặc điểm của TTTT

 Công cụ: các khoản tín dụng và các chứng từ

có giá ngắn hạn

doanh.

 Hoạt động của TTTT: dựa trên sự tín nhiệm lẫn nhau.

thanh khoản cao.

b Khái niệm TTTT

TTTT là nơi các chủ thể kinh tế tham gia

hạn do các bên thỏa thuận và theo quy luật

cung cầu của thị trường.

1 Thị trường tiền gửi :

Thị trường diễn ra các hoạt động

NHTM với khách hàng

2 Thị trường ngoại hối:

Là nơi mua bán, trao đổi

3 Thị trường liên ngân hàng:

Là nơi vay mượn vốn khả dụng

 Trên thị trường tiền gửi:

Các doanh nghiệp là một đối tác chính của

 Trên th tr ị trường mua bán các giấy tờ có giá: ường mua bán các giấy tờ có giá: ng mua bán các gi y t có giá: ấy tờ có giá: ờng mua bán các giấy tờ có giá:

• Khi c n v n ần vốn ốn kinh doanh các DN đ a các gi y ưa các giấy ấu trúc

tờ có giá thu c s h u c a mình ộc sở hữu của mình ở hữu của mình ữu của mình ủa mình ra th tr ị trường ưa các giấy ờ ng

đ bán ển

• Và ngược lại ại.c l i

1 DN

chủ yếu tham gia để vay nợ bù đắp thiếu

hụt tạm thời của ngân sách Nhà nước, bằng

cách phát hành tín phiếu kho bạc

2 Kho

b c Nhà ạt động

n ưa các giấy ớc c

n ưa các giấy ớc c

là chủ thể trung tâm của thị trường tiền tệ.

- Đáp ứng nhu cầu của khách hàng trong việc

nhận và cung cấp các khoản tín dụng, phát

hàng để đáp ứng nhu cầu kinh doanh

- Các NHTM còn vay vốn trên thị trường liên

ngân hàng.

3 NHTM

 Nhà môi giới:

tư cách là người trung gian trong việc mua

bán các giấy tờ có giá giữa các bên.

tạo ra thị trường bằng cách báo giá chào

mua và thông báo giá bán ra cho những người

Tham gia với tư cách trước hết là người chỉ

đạo thị trường , quản lý và điều hành của thị

trường

ngoài ra NHTW còn hoạt động trên thị trường

với tư cách là đại lý phát hành tín phiếu kho bạc

nhà nước.

5 NHTW

3 Tín phiếu NHTW:

là tín phiếu do NHTW phát hành,

nhằm điều hòa lượng tiền cung ứng

4 Chứng chỉ tiền gửi:

là công cụ vay nhận nợ do NHTM phát hành được thanh toán lãi theo định kì

và thanh toán gốc khi đến hạn

cho người sở hữu nó

5 Thương phiếu:

là một loại chứng chỉ có giá ghi nhận lệnh

thanh toán không điều kiện của DN

6 Hợp đồng tương lai:

Được mua tại các sở giao dịch dưới hình thức đặt mua tự do theo nguyên tắc đấu giá

7 Hợp đồng mua lại: là sự cam kết giữa 2 loại giao dịch

- Bán chứng khoán

- Mua chứng khoán

 Góp phần điều chuyển vốn ngắn hạn giữa các chủ thể kinh tế.

 Tạo điều kiện cho việc quản lý khả năng thanh toán của các NHTM.

 Tạo môi trường cho việc thực hiện chính sách tiền tệ của NHTW.

 Thị trường tiền tệ tạo môi trường sinh lời

cho người có tiền nhàn rỗi.